CÁC RỐI LOẠN VÊ GIẤC NGỦ Ở TRẺ BẠI NÃO

Một trong năm trẻ bại não sẽ bị chứng rối loạn giấc ngủ (Novak và cộng sự, 2012). 
 
Giấc ngủ là một trong những hoạt động quan trọng nhất của con người. Chất lượng giấc ngủ giúp phát triển trí não cũng như tăng trưởng và phát triển thể chất. Ngủ không đủ giấc có thể đưa đến các vấn đề như hạn chế tăng trưởng và phát triển, lo lắng, khó tập trung và chú ý, những khó khăn trong hoạt động chức năng vào ban ngày nói chung và các vấn đề về sức khoẻ tâm thần không chỉ đối với cá nhân bị rối loạn giấc ngủ mà còn cả gia đình họ (Wiggs, 2001). 
 
Các bằng chứng cũng cho thấy rằng trẻ bại não thường khó khăn hơn trong việc bắt đầu ngủ, duy trì giấc ngủ, chuyển tiếp ngủ-thức và thở khi ngủ (Newman và cộng sự, 2006; Wayte và cộng sự, 2012). Ở trẻ bại não, các trẻ nhỏ bị khiếm khuyết thể chất nặng hơn (GMFCS IV-V) thường gặp khó khăn với giấc ngủ nhiều hơn, trong khi những trẻ bại não nhẹ hơn (GMFCS I-III) có nhiều khả năng bị đau hơn và có thể ảnh hưởng đến hành vi ngủ của trẻ (Wong và cộng sự, 2012). 
 
Các vấn đề có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ: 

 Các vấn đề về tư thế bao gồm những khó khăn trong giữ tư thế và thẳng trục tư thế và sự thoải mái trong lúc nghỉ và ngủ

 Các vấn đề hô hấp/hít phải bao gồm những khó khăn trong xử lý nước bọt có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của thở và hô hấp trong lúc ngủ

 Các vấn đề y học bao gồm suy giảm thị lực, động kinh, đổ mồ hôi, giật mình, không kiểm soát tiểu tiện, và thức dậy ảnh hưởng đến giấc ngủ

 Sức khoẻ tâm thần cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chu kỳ thức/ngủ

 Các hành vi và thói quen ngủ không ổn định

 Đau 
 
(I) Xử lý các rối loạn giấc ngủ Các rối loạn giấc ngủ phức tạp khiến việc xử lý khó khăn 
 
>Sàng lọc các rối loạn giấc ngủ 
 
Có thể được thực hiện bằng cách sử dụng Thang điểm Rối loạn Giấc ngủ cho Trẻ em (SDSC). SDSC là một bảng kiểm 27 mục, đánh giá theo thang điểm Likert 5 điểm. Mục đích của công cụ này là phân loại các rối loạn giấc ngủ ở trẻ em. Cùng với kết quả điểm tổng cộng, công cụ đo lường này sử dụng 5 phân nhóm: các rối loạn trong bắt đầu và duy trì giấc ngủ, các rối loạn thở khi ngủ, các rối loạn thức tỉnh, các rối loạn chuyển tiếp ngủthức, các rối loạn buồn ngủ quá mức, và chứng tăng đổ mồ hôi khi ngủ. 
 
>Tiến hành 
 
Người lượng giá: Bảng câu hỏi sàng lọc này này là bảng câu hỏi do phụ huynh báo cáo, có thể được thực hiện bởi một kỹ thuật viên HĐTL, kỹ thuật viên VLTL, điều dưỡng hoặc bác sĩ. 
 
Cách thực hiện: Bảng câu hỏi có thể được đưa cho một phụ huynh tự hoàn thành hoặc được hỏi trong một cuộc phỏng vấn bán cấu trúc. Nhân viên y tế có trách nhiệm tính điểm và chia sẻ thông tin với bác sĩ của trẻ. 
 
Thời gian: Khoảng 10-15 phút 
 
Có sẵn tại:http://www.midss.org/content/sleep-disturbance-scale-children-sdsc 
 
>Lượng giá các vấn đề về giấc ngủ 
 
Nên cân nhắc một lượng giá toàn diện về giấc ngủ bao gồm tất cả các cấp độ của Khung Phân loại quốc tế về Hoạt động chức năng, Khuyết tật và Sức khoẻ (ICF). Lượng giá các vấn đề về giấc ngủ cần bao gồm một nhật ký giấc ngủ được gia đình thực hiện trong tuần trước đó. Nhật ký này giúp xác định các xu hướng trong các kiểu giấc ngủ và các nguyên nhân có thể gây ra các vấn đề về giấc ngủ. 

>Các can thiệp cho các vấn đề về giấc ngủ 
 
Can thiệp sẽ phụ thuộc vào các vấn đề đã phát hiện hoặc nguyên nhân giả định gây nên vấn đề ngủ. 
 
>>Các can thiệp đặt tư thế 
 
Cân nhắc sử dụng các thiết bị/dụng cụ đặt tư thế ban đêm để nâng đỡ tư thế ngủ của trẻ nhằm tạo sự thẳng trục tư thế phù hợp, hoặc để tạo an toàn cho trẻ trong khi ngủ. Lượng giá và các biện pháp can thiệp đặt tư thế cho giấc ngủ nên được thực hiện ở tại nhà của trẻ. 
 
Không nên sử dụng thiết bị đặt tư thế ngủ trong những trường hợp sau: 
 
• Khi người bệnh không thể chịu đựng được thiết bị đặt tư thế

• Khi nhu cầu thiết bị đặt tư thế của trẻ không đáng kể

• Khi thiết bị đặt tư thế làm giảm chất lượng và thời gian ngủ của trẻ hoặc gia đình hoặc người chăm sóc

• Khi hệ thống ngủ đang được sử dụng để ràng buộc trẻ 
 
>>Các can thiệp y tế: 
 
Các can thiệp y tế có thể được sử dụng vì những lý do sau:

 Để hỗ trợ điều trị đau

 Để giúp điều trị các vấn đề hô hấp/hít phải (ví dụ như sử dụng máy CPAP- áp lực dương liên tục)

 Hỗ trợ sự thẳng trục của xương khớp 
 
Các loại thuốc có thể được chỉ định để: 
 
• Điều trị đau hoặc các rối loạn vận động

• Để tạo thuận chu kỳ thức-ngủ, ví dụ: melatonin

• Xử lý các vấn đề hít phải trong thời gian ngủ/nghỉ ngơi 
 
>>Các can thiệp hành vi và vệ sinh giấc ngủ:

 Giáo dục tâm lý - cung cấp thông tin về các yếu tố hành vi, sinh lý và môi trường và các thói quen để tạo giấc ngủ ngon hơn như hiểu rõ hơn về giấc ngủ, các giai đoạn của giấc ngủ, nhịp sinh học và các cách ngủ tốt

 Các can thiệp hành vi - bao gồm các kỹ thuật như các phương pháp rèn luyện giấc ngủ, để trẻ khóc, các hạn chế giường/giấc ngủ, và thư giãn 
 
>>Các can thiệp về đau: 
 Các can thiệp y tế bao gồm thuốc giảm đau và điều trị trương lực cơ bao gồm baclofen và tiêm độc tố botulinum-A có thể giảm triệu chứng đau

 Hoạt động thể chất có thể giúp giải quyết các chứng đau mạn tính và cần được khuyến khích theo các nguyên tắc về nhịp độ và tăng dần. Các chương trình hoạt động thể chất nên kết hợp với giáo dục để giúp trẻ hiểu rõ hơn về triệu chứng đau của mình. 
 
(II) Trách nhiệm của nhóm đa chuyên ngành trong xử lý các rối loạn giấc ngủ: 
 
Tất cả các nhân viên y tế làm việc với trẻ bại não đều có trách nhiệm nhận thức về tầm quan trọng của giấc ngủ lên học tập, sự phát triển và tỷ lệ rối loạn giấc ngủ ở trẻ bại não. Tất cả các nhân viên y tế cần liên lạc với gia đình để nắm về vấn đề giấc ngủ. 
 
 Các bác sĩ - thực hiện đánh giá toàn diện về giấc ngủ, chỉ định các can thiệp y tế và thuốc cụ thể dựa trên các kết quả lượng giá từng cá nhân, giới thiệu đến chuyên gia về giấc ngủ (nếu có).

 Các kỹ thuật viên VLTL - thực hiện đánh giá toàn diện về giấc ngủ, các can thiệp đặt tư thế, các can thiệp hành vi và vệ sinh giấc ngủ, các can thiệp hoạt động thể chất, giới thiệu đến bác sĩ.

 Các Kỹ thuật viên HĐTL - thực hiện đánh giá toàn diện về giấc ngủ, các can thiệp đặt tư thế, các can thiệp hành vi và vệ sinh giấc ngủ, các can thiệp hoạt động thể chất, giới thiệu đến bác sĩ.

 Kỹ thuật viên NNTL - giám sát các thói quen và hành vi vệ sinh giấc ngủ, giới thiệu đến bác sĩ.

 Các điều dưỡng - các can thiệp hành vi và vệ sinh giấc ngủ, giới thiệu đến bác sĩ.