CÁC TÌNH TRẠNG RỐI LOẠN CƠ XƯƠNG THỨ PHÁT Ở TRẺ BẠI NÃO

Một điều đã được xác định rõ là trẻ bại não có các rối loạn thần kinh - cơ - xương tiến triển bao gồm rút ngắn cơ và co rút, xoắn vặn xương (đặc biệt là các xương dài), không vững khớp và thoái hoá khớp sớm (Graham và Selber, 2003). 
 
Bốn trong năm trẻ bại não bị co rút và trẻ bị co cứng có nguy cơ cao nhất (Novak, 2014). 
 
Một phần ba trẻ bại não có di lệch khớp háng và một phần mười bị trật khớp háng nếu không được giám sát khớp háng (Novakvà cộng sự, 2012). 
 
Mức độ trầm trọng của khuyết tật thể chất có liên quan đến gia tăng nguy cơ bất thường khớp háng và biến dạng cột sống (Novak và cộng sự, 2012). 
 
Các tình trạng cơ xương khớp thường gặp ở trẻ bại não bao gồm: 
 

 Các biến dạng khớp háng

 Các biến dạng cột sống

    o Vẹo cột sống

    o Gù cột sống

    o Ưỡn cột sống

 Vặn ra trước của xương đùi

 Xoắn vặn của xương chày

 Khớp không vững

    o Bán trật khớp háng

    o Lỏng lẻo phần giữa bàn chân 

 Các co rút

     o Cơ khép háng

     o Cơ gấp háng

     o Cơ hamstring

     o Cơ bụng chân và cơ dép

     o Cơ khép vai

     o Cơ gấp khuỷu

     o Cơ gấp cổ tay

     o Cơ gấp các ngón tay

 Thoái hóa khớp 

Các rối loạn khác bao gồm chèn ép tủy sống và bệnh lý tuỷ cổ thường xuất hiện ở tuổi trưởng thành và do những thay đổi thoái hoá ở cột sống. Những người bệnh bị loạn trương lực có nguy cơ bị những tình trạng này cao hơn. 
 
Lượng giá các tình trạng cơ xương khớp bao gồm lượng giá cấu trúc và chức năng cơ thể và cả lượng giá hoạt động và tham gia để xác định các vấn đề cản trở mục tiêu và lựa chọn can thiệp thích hợp. Dưới đây là một thuật toán để xử trí vấn đề cơ xương khớp ở trẻ em và thanh thiếu niên bại não (Thomason và cộng sự, 2014). 
 (I) Xử trí các vấn đề cơ xương khớp 
 
Các dụng cụ chỉnh hình cổ-bàn chân (AFO) 
 

Các dụng cụ chỉnh hình cổ - bàn chân là sử dụng một dụng cụ bên ngoài có thể tháo rời được mang lên vùng cổ chân và bàn chân nhằm phòng ngừa hoặc xử trí các co rút ở cổ chân.

Bó bột 
 
Bó bột là phương pháp sử dụng bột thạch cao để bó cho các chi ở một tư thế kéo dãn để kéo dài cơ. Khả năng kéo dài cơ của bó bột thấp hơn nhiều so với phẫu thuật và được sử dụng tốt nhất với những co rút mới hình thành. 

Nẹp/dụng cụ chỉnh hình cổ bàn tay 
 

Nẹp cố định cổ tay là phương pháp sử dụng các dụng cụ chỉnh hình cổ bàn tay bằng nhựa dẻo nhiệt hoặc neoprene nhằm giữ bàn tay ở tư thế kéo dãn để phòng ngừa hoặc xử trí co rút. 
 
Đặt tư thế 
 
Đặt tư thế thường được sử dụng cho trẻ bại não để thúc đẩy hoặc duy trì sự thẳng trục cơ xương khớp. Đặt tư thế bao gồm sử dụng các khung đứng, ghế ngồi giữ tư thế, đặt tư thế nằm ngữa và nằm sấp và đặt tư thế để ngủ. 
 
Phẫu thuật chỉnh hình 
 
Phẫu thuật chỉnh hình là phương pháp sử dụng phẫu thuật để phòng ngừa hoặc điều chỉnh các biến dạng cơ xương khớp, như là kéo dài cơ, chuyển gân, cắt bỏ xương. Các phẫu thuật cho chi trên, chi dưới và cột sống khá phổ biến ởtrẻ bại não. 
 
Phẫu thuật nhiều mức một lần 
 
Phẫu thuật nhiều mức một lần là một phẫu thuật chỉnh hình đặc biệt, trong phẫu thuật này nhiều thủ thuật chỉnh hình được thực hiện đồng thời để xử lý co rút, chỉnh thẳng trục xương, và phòng ngừa tình trạng suy giảm về giữ tư thế và giảm khả năng đi lại do các biến dạng cơ xương khớp trong cùng một lần phẫu thuật. Ưu điểm của cách tiếp cận phẫu thuật này là tránh được nhiều phẫu thuật và kết quả tốt hơn. 
 
 
Khuyến cáo: >Phân tích dáng đi 3D là một phần của lượng giá tiêu chuẩn vàng để hỗ trợ cho việc ra quyết định về phẫu thuật chỉnh hình cho trẻ bại não đi được. Khi không có sẵn phân tích dáng đi 3D, một lượng giá kỹ lưỡng gồm phân tích dáng đi 2D, tầm vận động, trương lực cơ, co cứng và FMS (Thang điểm di chuyển chức năng) và thiết lập mục tiêu phối hợp nên là quy trình chuẩn. 
 
Các chi tiết khác liên quan đến dụng cụ chỉnh hình và bó bột sẽ được trình bày trong các Hướng dẫn Kỹ thuật dành cho Vật lý trị liệu và Hoạt động trị liệu. 
 
Các chi tiết khác liên quan đến phẫu thuật chỉnh hình có thể xem ở các Hướng dẫn Kỹ thuật liên quan dành cho các bác sĩ. 
 
(II) Trách nhiệm của nhóm đa chuyên ngành trong xử lý các vấn đề cơ xương: 
 
Tất cả các nhân viên y tế làm việc với trẻ bại não đều có trách nhiệm nhận biết về các yếu tố nguy cơ đối với các tình trạng cơ xương khớp thứ phát ở trẻ bại não và tiến triển của các tình trạng này. Tất cả các nhân viên y tế có thể hỗ trợ các gia đình với những thông tin về tiên lượng. 
 
 Các bác sĩ - các thăm dò y học bao gồm chụp X-quang, giám sát khớp háng, giới thiệu đến phân tích dáng đi 3D (nếu có), xử trí co cứng, phẫu thuật chỉnh hình, chỉ định các loại nẹp/dụng cụ chỉnh hình, giới thiệu đến các bác sĩ chuyên khoa.

 Các kỹ thuật viên VLTL - lượng giá thể chất (tầm vận động, trương lực cơ), giám sát khớp háng (xem 6.3), bó bột để tăng chiều dài cơ, chỉ định và thực hiện các loại nẹp và dụng cụ chỉnh hình, chỉ định và thực hiện các chương trình và thiết bị đặt tư thế, các can thiệp làm trẻ chủ động để tăng cường tối đa khả năng chức năng (bao gồm cả sau phẫu thuật), giáo dục bố mẹ/người chăm sóc về các tình trạng cơ xương khớp, giới thiệu đến bác sĩ.

 Các kỹ thuật viên HĐTL - lượng giá thể chất (tầm vận động, trương lực cơ), giám sát khớp háng, bó bột để tăng chiều dài cơ, chỉ định và thực hiện lập các loại nẹp và dụng cụ chỉnh hình, chỉ định và thực hiện các chương trình và thiết bị đặt tư thế, các can thiệp làm trẻ chủ động để tăng cường tối đa khả năng chức năng (bao gồm cả sau phẫu thuật), giáo dục bố mẹ/người chăm sóc về các tình trạng cơ xương khớp, giới thiệu đến bác sĩ.

 Các kỹ thuật viên NNTL - hỗ trợ thông tin cho các gia đình liên quan đến xử lý các tình trạng cơ xương khớp, giới thiệu đến bác sĩ.

 Các điều dưỡng - hỗ trợ thông tin cho các gia đình, hỗ trợ các người bệnh nội trú trước/sau can thiệp phẫu thuật, giới thiệu đến bác sĩ.