PHỤC HỒI CHỨC NĂNG GÃY ĐẦU DƯỚI XƯƠNG ĐÙI

Gãy xương đùi xảy ra ngay trên khớp gối được gọi là gãy đầu dưới xương đùi. Đầu dưới xương đùi là cấu trúc quan trọng của khớp gối.

Gãy đầu dưới xương đùi thường xảy ra ở những người già có xương giòn, dễ gãy, hoặc ở những người trẻ tuổi bị chấn thương năng lượng cao, chẳng hạn như do tai nạn xe hơi. Ở cả người cao tuổi và người trẻ, các vết nứt có thể kéo dài đến khớp gối và có thể gây nên gãy xương thành nhiều mảnh.

gãy đầu dưới xương đùi

Giải phẫu gãy đầu dưới xương đùi.

Đầu gối là khớp xương chịu sức nặng quan trọng nhất trong cơ thể. Đầu dưới xương đùi tạo nên phần trên cùng của khớp gối. Phần trên của xương chày (mâm chày) cấu thành nên phần dưới cùng của khớp gối.

Đầu của xương đùi được bao phủ trong một lớp sụn khớp. Sụn ​​này bảo vệ và đệm xương khi gập và duỗi thẳng đầu gối.

Các cơ khỏe mạnh ở phía trước đùi (tứ đầu đùi) và sau đùi (cơ tam đầu đùi hay cơ hamstrings) hỗ trợ khớp gối và cho phép cử động gập và duỗi thẳng đầu gối.

gãy đầu dưới xương đùi

Gãy đầu dưới xương đùi có nhiều dạng khác nhau. Xương có thể gãy ngang (gãy một mảnh) hoặc thành nhiều mảnh (gãy vụn). Đôi khi những vết nứt này kéo dài đến khớp gối và tách bề mặt của xương di lệch thành một (hoặc nhiều) phần. Những loại gãy xương này được gọi là gãy phạm khớp. Vì chúng làm hỏng bề mặt sụn của xương, nên các vết nứt trong khớp có thể khó điều trị hơn.

gãy đầu dưới xương đùigãy đầu dưới xương đùi

Gãy đầu dưới xương đùi có thể là gãy kín - có nghĩa là da còn nguyên vẹn - hoặc có thể là gãy hở. Một gãy xương hở là khi các mảnh xương vỡ đâm thủng ra da hoặc vết thương thâm nhập vào xương bị gãy. Vết thương hở thường liên quan đến tổn thương nhiều hơn đến các mô mềm như cơ, gân và dây chằng xung quanh. Loại gãy này có nguy cơ cao gặp phải biến chứng và mất nhiều thời gian hơn để chữa lành.

Khi đầu dưới xương đùi phá vỡ, cả hai cơ hamstrings và cơ tứ đầu đùi có xu hướng bị co rút và ngắn lại. Khi điều này xảy ra, các mảnh xương sẽ thay đổi vị trí và trở nên khó khăn để sắp xếp đúng vị trí giải phẫu ban đầu.

gãy đầu dưới xương đùi

Nguyên nhân gãy đầu dưới xương đùi

Gãy đầu dưới xương đùi thường xảy ra nhất ở hai loại bệnh nhân: người trẻ tuổi (dưới 50 tuổi) và người cao tuổi.

  • Gãy xương đùi ở những bệnh nhân trẻ tuổi thường do chấn thương năng lượng cao, chẳng hạn như rơi từ độ cao đáng kể hoặc va chạm xe cơ giới. Do bị tác động bởi một lực khá lớn, nhiều bệnh nhân cũng có các chấn thương khác kèm theo, như là chấn thương vùng đầu, ngực, bụng, xương chậu, cột sống và các chi khác.
  • Những người cao tuổi bị gãy đầu dưới xương đùi thường có mật độ xương thấp, dễ gãy. Một va chạm có lực thấp hơn, chẳng hạn như một cú ngã vị thế đứng, có thể gây ra một gãy đầu dưới xương đùi ở một người già có loãng xương. Mặc dù những bệnh nhân này thường không có các chấn thương khác, nhưng họ có thể liên quan đến các vấn đề y khoa khác, chẳng hạn như bệnh tim, phổi, thận và tiểu đường.

Triệu chứng gãy đầu dưới xương đùi

Các triệu chứng phổ biến nhất của gãy xương đùi bao gồm:

  • Đau khi chịu sức
  • Sưng và bầm tím
  • Dễ bị kích thích đau khi sờ chạm
  • Biến dạng - gối có thể trông như bị "lệch chỗ" và chân có thể xuất hiện ngắn hơn và hơi cong.

Trong hầu hết các trường hợp, các triệu chứng này xảy ra quanh gối, nhưng bệnh cũng có thể có các triệu chứng ở vùng đùi.

Thăm khám của bác sĩ

Tiền sử y khoa và khám sức khỏe

Điều quan trọng là bác sĩ biết được hoàn cảnh xảy ra chấn thương tích bệnh nhân. Ví dụ, nếu bệnh nhân rơi xuống từ một cái cây, bệnh nhân đã rơi cao bao nhiêu? Nó cũng quan trọng cho bác sĩ biết nếu bệnh nhân có bất kỳ chấn thương nào khác hay có bất kỳ vấn đề y tế khác, chẳng hạn như bệnh tiểu đường, tim mạch. Bác sĩ cũng cần phải biết bệnh nhân đang dùng loại thuốc nào.

Sau khi thảo luận về các triệu chứng và tiền sử bệnh, bác sĩ sẽ thực hiện một cuộc thăm khám cẩn thận.

  • Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng chung của bệnh nhân để đảm bảo không có bộ phận cơ thể nào khác bị thương (đầu, bụng, ngực, xương chậu, cột sống và các chi khác).
  • Bác sỹ sẽ kiểm tra da và cấu trúc xung quanh chỗ gãy xương của bệnh nhân để chắc chắn rằng nó không phải là một gãy xương hở.
  • Bác sĩ cũng sẽ  chỉ định xét nghiệm máu và khám để xác định có tổn thương thần kinh hay không?

Xét nghiệm

Các xét nghiệm khác sẽ cung cấp cho bác sĩ thêm thông tin về chấn thương, bao gồm:

  • X-quang. Cách phổ biến nhất để đánh giá gãy xương là chụp X quang, cung cấp hình ảnh rõ ràng về xương. Tia X- quang có thể cho biết xương có bị hỏng hay không. Bác sỹ cũng có thể cho thấy loại gãy xương và vị trí gãy chính xác của xương đùi. Để chắc chắn rằng không có sự gãy xương nào khác bị bỏ sót, khớp hông và khớp cổ chân của bệnh nhân cũng sẽ được chụp x-quang.
  • Chụp cắt lớp vi tính (CT). Chụp CT cho thấy hình ảnh cắt ngang của chi. Nó có thể cung cấp cho bác sĩ thông tin giá trị về mức độ nghiêm trọng của gãy xương. Quá trình quét này có thể cho biết vết nứt có đi vào bề mặt khớp hay không và nếu có thì có bao nhiêu mẩu xương. Chụp CT sẽ giúp bác sĩ quyết định cách khắc phục sự cố.
  • Các xét nghiệm khác. Bác sĩ có thể yêu cầu các xét nghiệm khác không liên quan đến gãy chân để đảm bảo không có bộ phận cơ thể nào bị thương (đầu, ngực, bụng, xương chậu, cột sống, cánh tay và chân khác). Đôi khi, các một số xét nghiệm sinh hóa cũng được chỉ định để kiểm tra lượng máu cung cấp cho chân của bạn.

gãy đầu dưới xương đùi

Điều trị gãy đầu dưới xương đùi

Điều trị không phẫu thuật

Các lựa chọn điều trị không phẫu thuật cho gãy xương đùi bao gồm:

  • Kéo xương. Lực kéo xương là một hệ thống ròng rọc có trọng lượng và các vật đối trọng giữ các mảnh xương bị gãy với nhau. Một chốt được đặt trong một xương để định vị chân.
  • Bó bột và dùng nẹp. bó bột hoặc dung nẹp nhằm giữ xương tại chỗ cho đến khi chúng lành. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp gãy đầu dưới xương đùi, bó bột hoặc nẹp không thể xếp thẳng hàng các mảnh xương vì các cơ bị rút ngắn kéo các mảnh ra khỏi vị trí. Chỉ có gãy xương một mảnh được vị trí ổn định không di lệch có thể bó bột hoặc đặt nẹp.
  •  Bệnh nhân bị gãy xương đùi ở mọi lứa tuổi nên cử động sớm nhất khi họ có thể đứng dậy và di chuyển ngay sau khi điều trị (như chuyển từ giường sang ghế. Điều trị cho phép cử động sớm của đầu gối làm giảm nguy cơ cứng đầu gối, và ngăn ngừa các vấn đề gây ra bởi tình trạng duỗi gối thẳng tại giường, chẳng hạn như loét do đè ép và hình thành cục máu đông.

gãy đầu dưới xương đùi

Bởi vì lực kéo, bó bột, và nẹp không cho phép cử động đầu gối sớm, chúng được sử dụng ít hơn so với phương pháp điều trị phẫu thuật. Bác sĩ vật lý trị liệu sẽ nói chuyện với bệnh nhân về lựa chọn điều trị tốt nhất cho chấn thương của họ.

Điều trị phẫu thuật

Bởi vì các phương pháp kỹ thuật tân tiến, kết quả điều trị phẫu thuật thường ưu thế hơn, ngay cả ở những bệnh nhân lớn tuổi có chất lượng xương kém.

Thời gian phẫu thuật. Hầu hết gãy đầu dưới xương đùi thường không phẫu thuật ngay lập tức - trừ khi gãy xương hở. Với vết thương hở lộ ra chỗ gãy xương với môi trường, bác sỹ cần phải nhanh chóng làm sạch và yêu cầu phẫu thuật ngay lập tức.

Trong hầu hết các trường hợp, phẫu thuật bị trì hoãn từ 1 đến 3 ngày để thiết lập một kế hoạch điều trị và chuẩn bị cho bệnh nhân phẫu thuật. Tùy thuộc vào độ tuổi và tiền sử y tế của bệnh nhân, bác sĩ phẫu thuật phải xem xét đảm bảo rằng bệnh nhân không có vấn đề gì về sức khỏe cần được giải quyết trước khi phẫu thuật.

Cố định ngoài. Nếu các mô mềm (da, cơ, dây chằng…) xung quanh gãy xương của bệnh nhân bị thương tổn nặng, sẽ mất một khoảng thời gian trước khi bệnh nhân có thể trải qua được một phẫu thuật vì lý do sức khỏe, bác sĩ có thể đặt một thiết bị cố định bên ngoài tạm thời. Trong loại phẫu thuật này, chân kim loại hoặc đinh vít được đặt vào giữa xương đùi và xương chày. Các chân và vít được gắn vào một thanh bên ngoài da. Thiết bị này là khung cố định giữ xương ở đúng vị trí cho đến khi bệnh nhân sẵn sàng phẫu thuật.

gãy đầu dưới xương đùi

Khi bệnh nhân đã sẵn sàng, bác sĩ phẫu thuật sẽ loại bỏ các khung cố định bên ngoài và đặt các thiết bị cố định bên trong trong xương bằng đinh vít hoặc đinh nội tủy.

Cố định trong. Các phương pháp cố định trong mà hầu hết các bác sĩ phẫu thuật sử dụng cho gãy xương đùi bao gồm:

  • Đóng đinh nội tủy. Trong quá trình này, một thanh kim loại được thiết kế đặc biệt được đưa vào tủy xương đùi. Thanh đi qua vết nứt để giữ xương đùi ở đúng vị trí.
  • Nẹp và vít. Trong quá trình phẫu thuật này, các mảnh xương được định vị lại đầu tiên thành căn chỉnh theo đúng trục bình thường của xương. Chúng được giữ cố định cùng với các nẹp và vít đặc biệt được gắn vào bề mặt bên ngoài của xương.

Cả hai phương pháp này có thể được thực hiện thông qua một vết rạch, tùy thuộc vào loại gãy xương và thiết bị bác sĩ phẫu thuật sử dụng.

gãy đầu dưới xương đùi

Nếu gãy xương nhiều mảnh trên khớp gối, bác sĩ phẫu thuật sẽ không cố gắng để mảnh xương lại khớp hoàn toàn với nhau. Thay vào đó, bác sĩ phẫu thuật sẽ đặt một nẹp ở cả hai đầu của gãy xương mà không cần chạm vào nhiều mảnh nhỏ. Điều này sẽ giữ cho hình dạng tổng thể và chiều dài của xương chính xác trong tiến trình lành thương. Các mảnh xương riêng lẻ sau đó sẽ hình thành cal xương theo tiến trình lành thương.

gãy đầu dưới xương đùi

Trong trường hợp tiến trình lành xương chậm lại, chẳng hạn như khi bệnh nhân già với chất lượng xương kém, ghép xương có thể được sử dụng để giúp hình thành cal xương. Ghép xương có thể được lấy từ bệnh nhân (thường được lấy từ xương chậu) hoặc từ một ngân hàng mô (xương xác chết). Các lựa chọn khác bao gồm việc sử dụng chất độn xương nhân tạo.

Trong trường hợp nặng, gãy xương có thể quá phức tạp và chất lượng xương quá kém để khắc phục. Những loại gãy xương thường được điều trị bằng cách loại bỏ các mảnh vỡ và thay thế xương bằng thay khớp gối.

Gãy xương đùi và thay khớp gối. Khi dân số già tăng lên và số lượng bệnh nhân thay khớp gối tăng lên,  tình trạng ngày càng tăng: Nhiều người gãy đầu xa xương đùi cũng thường xuất hiện ở người cao niên có thay khớp gối.

 

gãy đầu dưới xương đùi

Những vết nứt này thường được xử lý bằng nẹp, giống như các gãy đầu dưới xương đùi. Trong một số ít trường hợp, phần cấy ghép nhân tạo phải được loại bỏ và thay thế bằng một bộ cấy ghép lớn hơn. 

gãy đầu dưới xương đùi

Biến chứng phẫu thuật. Để ngăn ngừa nhiễm trùng, bệnh nhân sẽ được tiêm kháng sinh tĩnh mạch trước khi làm thủ thuật. Bởi vì cục máu đông trong tĩnh mạch chân có thể phát triển sau khi phẫu thuật, bác sĩ cũng có thể cung cấp thuốc làm loãng máu.

Sẽ có mất máu trong khi phẫu thuật. Lượng máu bị mất sẽ phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của vết gãy và các thủ thuật được sử dụng để điều trị. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ máu của bệnh nhân trong quá trình phẫu thuật và, nếu cần sẽ chỉ định xem liệu bệnh nhân có cần đến việc truyền máu hay không.

Phục hồi chức năng

Gãy đầu dưới xương đùi là một chấn thương nghiêm trọng. Tùy thuộc vào nhiều yếu tố - chẳng hạn như độ tuổi, sức khỏe tổng quát và loại gãy xương bệnh nhân có - có thể mất một năm hoặc lâu hơn để phục hồi chức năng trước khi bệnh nhân có thể quay trở lại tất cả các hoạt động hàng ngày.

Điều trị kiểm soát đau

Đau sau chấn thương hoặc sau phẫu thuật là một phần tự nhiên của quá trình chữa bệnh. Bác sĩ và y tá sẽ can thiệp để giảm đau, điều này có thể giúp bệnh nhân phục hồi nhanh hơn.

Thuốc thường được kê toa để giảm đau ngắn hạn sau phẫu thuật hoặc chấn thương. Nhiều loại thuốc có sẵn để giúp kiểm soát cơn đau, bao gồm thuốc phiện, thuốc chống viêm không steroid (NSAID) và thuốc gây tê tại chỗ. Bác sĩ có thể sử dụng kết hợp các loại thuốc này để giảm đau, cũng như giảm thiểu nhu cầu sử dụng thuốc phiện.

Hãy lưu ý rằng mặc dù opioid giúp giảm đau sau khi phẫu thuật hoặc chấn thương, chúng là một chất gây mê và có thể gây nghiện. Phụ thuộc opioid và quá liều đã trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng ở Hoa Kỳ Điều quan trọng là chỉ sử dụng thuốc phiện theo chỉ dẫn của bác sĩ. Ngay sau khi cơn đau bắt đầu cải thiện, hãy ngừng dùng thuốc phiện. Nói chuyện với bác sĩ nếu cơn đau chưa bắt đầu cải thiện trong vòng vài ngày sau khi điều trị.

Cử động sớm

Bác sĩ sẽ quyết định khi nào nên bắt đầu cử động khớp gối của bệnh nhân để ngăn ngừa cứng khớp. Điều này phụ thuộc vào các mô mềm (da và cơ) đang hồi phục như thế nào và độ chắc chắn của gãy xương sau khi đã được cố định.

Cử động sớm đôi khi bắt đầu với tập luyện thụ động: bác sĩ vật lý trị liệu giúp bệnh nhân di chuyển nhẹ nhàng khớp gối, hoặc đầu gối của bạn có thể được đặt trong một máy vận động thụ động liên tục di chuyển chân của bạn.

Nếu xương của bạn bị gãy ở nhiều mảnh hoặc xương của bạn yếu, có thể mất nhiều thời gian hơn để chữa lành và có thể mất nhiều thời gian hơn trước khi bác sĩ đề xuất các hoạt động cử động.

Thời gian Chịu sức gãy đầu dưới xương đùi

Cho dù gãy xương được điều trị bằng phẫu thuật hay không, bác sĩ của bạn rất có thể sẽ không khuyến khích chịu sức cho đến khi một số tiến trình lành thương xảy ra. Điều này có thể yêu cầu nhiều nhất là 3 tháng hoặc hơn cho tiến trình lành thương trước khi có thể chịu sức một cách an toàn. Trong thời gian này, bệnh nhân sẽ cần nạng hoặc khung tập đi để di chuyển. Bệnh nhân cũng có thể đeo nẹp gối để được hỗ trợ thêm.

Bác sĩ sẽ thường xuyên chỉ định chụp X-quang để theo dõi mức độ lành xương của bệnh nhân. Nếu được điều trị bằng bó bột hoặc đai, X-quang thường xuyên sẽ cho bác sĩ biết liệu vết nứt có lành hay không. Một khi bác sĩ xác định rằng gãy xương của bệnh nhân là đủ ổn định, bệnh nhân có thể bắt đầu các hoạt động chịu sức. Mặc dù bệnh nhân có thể chịu sức lên chân, bệnh nhân vẫn có thể cần nạng hoặc khung tập đi trong giai đoạn đầu. (tham vấn Bác sỹ Vật lý trị liệu)

Phục hồi chức năng

Khi bệnh nhân được phép chịu trọng lượng lên chân của mình, cảm giác khớp không vững chắc và cứng thường xảy ra. Một chương trình phục hồi chức năng sẽ được thiết lập để giúp phục hồi sức mạnh cơ, tầm hoạt động khớp và linh hoạt. Bác sỹ vật lý trị liệu sẽ can thiệp từ sớm nhằm tránh cứng khớp.

Để giúp bạn đánh giá mức độ phục hồi của bệnh nhân tốt như thế nào, khi tự phục hồi, hãy tự hỏi:

  • Khả năng đi lại và chăm sóc bản thân tôi có cải thiện không?
  • Các hoạt động bình thường của cuộc sống hàng ngày của tôi có cải thiện không?
  • Cơn đau của tôi đã biến mất hay ít hơn, và chuyển động đầu gối, sự ổn định và sức mạnh của tôi có cải thiện không?

Mục tiêu của phục hồi chức năng là giúp bệnh nhân và gối trở lại chức năng bình thường nhất có thể. Điều này có thể mất đến một năm hoặc lâu hơn.

Biến chứng gãy đầu dưới xương đùi

Nhiễm trùng

Các kỹ thuật tân tiến trong điều trị các vết gãy khó khăn này đã làm giảm tỷ lệ nhiễm trùng hơn một nửa: Hiện nay chưa tới 5% bệnh nhân bị nhiễm trùng. Nếu bệnh nhân có phẫu thuật, bác sĩ sẽ cung cấp thuốc kháng sinh để giúp ngăn ngừa nhiễm trùng.

Vết thương hở và gãy xương năng lượng cao (như tai nạn xe hơi) có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn. Nếu nhiễm trùng sâu, nó có thể liên quan đến xương và thiết bị được sử dụng để cố định xương. Nhiễm trùng xương có thể cần điều trị kháng sinh trong tĩnh mạch, dài hạn, cũng như một số ca phẫu thuật để làm sạch nhiễm trùng.

Co thắt cơ và cứng khớp

Một số tình trạng cứng gối được hình thành ​​sau khi gãy xương đùi. Cử động gối ngay sau khi phẫu thuật là cách tốt nhất để ngăn ngừa cứng khớp. Nếu bệnh nhân đã bị mất cử động gối đáng kể và tiến trình lành xương đang tiến triển, bác sĩ có thể đề nghị một hoạt động bổ sung để phá vỡ mô sẹo xung quanh xương bánh chè.

Một số vấn đề tiến trình lành xương

Trong một số trường hợp, tiến trình lành xương có thể chậm hoặc thậm chí không xảy ra. Nếu X-quang cho thấy các nẹp, vít bị gãy hoặc di lệch ra khỏi xương, nó có thể là dấu hiệu cho thấy xương không lành. Điều này có thể xảy ra ngay cả khi chỗ gãy đã được cố định tốt và bệnh nhân đã làm theo hướng dẫn của bác sĩ.

Gãy xương hở và gãy xương năng lượng cao có nhiều nguy cơ không lành. Những ổ gãy này cũng có nguy cơ nhiễm trùng cao có thể gây ra các vấn đề về tiến trình lành xương.

Để giúp tiến trình lành xương, bác sĩ có thể đề nghị áp dụng ghép xương vào vết nứt, và thay đổi hoặc thêm vào dụng cụ cố định (nẹp, vis…).

gãy đầu dưới xương đùi

Viêm khớp gối

Gãy đầu dưới xương đùi vào khớp gối có thể lành bằng một biến dạng ở bề mặt trơn nhẵn của khớp. Bởi vì gối là khớp nối trọng lượng lớn nhất trong cơ thể, bất kỳ khiếm khuyết nào cũng có thể làm hỏng sụn khớp bảo vệ và theo thời gian, dẫn đến viêm khớp. Trong một số trường hợp, bề mặt khớp có thể mòn đến lớp xương.

Viêm khớp do gãy xương hoặc chấn thương được gọi là viêm khớp sau chấn thương. Nó có thể được điều trị như các dạng viêm khớp xương khác - với liệu pháp vật lý trị liệu, nẹp, thuốc và thay đổi lối sống.

Trong trường hợp viêm khớp nặng gây hạn chế tầm hoạt động, thay khớp gối toàn phần có thể là lựa chọn tốt nhất để giảm triệu chứng.

Kết quả dài hạn

Thường mất một năm hoặc lâu hơn cho một gãy đầu dưới xương đùi để chữa lành hoàn toàn. 

Bác sĩ sẽ thường xuyên kiểm tra sự phục hồi đang tiến triển như thế nào. Sau đó sẽ đánh giá mức độ đau của bệnh nhân (nếu có), sức mạnh cơ, và tầm hoạt động khớp gối có thể thực hiện các hoạt động hàng ngày.

Sự hài lòng của bệnh nhân với các hoạt động bình thường hàng ngày, cũng như các hoạt động thể thao và công việc, là đánh giá cuối cùng về sự phục hồi của bệnh nhân.

Những điều cần thảo luận với bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình của bệnh nhân:

  • Tôi có bất kỳ rủi ro cụ thể nào để không hoạt động tốt không?
  • Tôi có loãng xương không?
  • Tôi sẽ có cần mang nẹp không?
  • Nguy cơ cụ thể của tôi đối với phẫu thuật là gì?
  • Tôi sẽ làm gì để ngăn ngừa cục máu đông hình thành ở chân tôi?
  • Tôi có cần truyền máu không?
  • Ghép xương có cần thiết không? Nếu có nó sẽ đến từ đâu?
  • Tôi sẽ bỏ lỡ bao nhiêu công việc?
  • Khi nào tôi có thể bắt đầu gập gối được?
  • Khi nào tôi có thể chịu sức lên chân mình?
  • Tôi có bị viêm khớp không?