PHỤC HỒI CHỨC NĂNG TỔN THƯƠNG GÂN GÓT - GÂN ACHILLES

Gân gót – gân Achilles.

 Gân achilles (gân gót) là cấu trúc giải phẫu nối cơ ở mặt sau cẳng chân đến xương gót (cơ bụng chân, cơ dép, cơ gan chân gầy) và là một trong những gân quan trọng trong cơ thể con người. Các cử động chính của gân achilles là gập lòng cổ chân. Các bệnh lý thường gặp trong tổn thương gân gót bao gồm: viêm gân gót, rách gân gót .

 Ví dụ về các cơ chế chấn thương do rách gân gót bao gồm: té từ trên cao, gập quá mạnh của khớp cổ chân (như khi nhảy với đầu gối duỗi) hoặc bàn chân bị tổn thương khi vấp ngã . Trên lâm sàng nó thường biểu hiện với một khoảng trống sờ thấy khi khám, tăng cử động gập mặt lòng cổ chân, khó khăn khi nhón gót và test Thompson dương tính . Rách gân gót Achilles hoặc được điều trị bảo tồn với nẹp hoặc phẫu thuật  sửa chữa gân achilles .

thompson test
Thompson's test.

Điều trị bảo tồn và phẫu thuật

tổn thương gân gót

Có nhiều tranh luận trong các tài liệu về điều trị rách gân achilles với hai lựa chọn bao gồm một phương pháp bảo tồn hoặc phẫu thuật. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ rách lại cao hơn trong các trường hợp điều trị không phẫu thuật. Nhiều nghiên cứu gần đây đã chứng minh tỷ lệ tái tổn thương tương đương hoặc cải thiện so với can thiệp phẫu thuật. Tuy nhiên, nhiều người tiếp tục được điều trị bằng phẫu thuật sửa chữa và bác sỹ vật lý trị liệu phục hồi chức năng sẽ tiếp tục gặp họ để phục hồi chức năng sau phẫu thuật.

Trước phẫu thuật.

Trước khi phẫu thuật nên can thiệp giảm phù nề nên được sử dụng ( Nghỉ ngơi, Băng, Nén, kê cao chi ). Phẫu thuật sẽ diễn ra lý tưởng trong vòng một tuần sau khi rách.

Mô tả phẫu thuật

Nhiều kỹ thuật tồn tại cho phẫu thuật này, bao gồm các vết rạch ngang, trung gian và dọc. Khớp cổ chân được đặt ở vị trí trung tính và các đầu đứt của gân được khâu lại với nhau. Sau đó, bác sĩ phẫu thuật sẽ đưa khớp cổ chân qua tầm hoạt động hoàn chỉnh để xem xét tính toàn vẹn của sửa chữa. Một nẹp thường được áp dụng, với kỹ thuật phẫu thuật xác định thời gian sử dụng nẹp là bao lâu?. Nhiều bác sĩ phẫu thuật hiện đang tập trung vào việc cho thời gian chịu sức và vận động thụ động sớm để cải thiện tiến trình chữa lành gân gót.

Sau phẫu thuật mổ gân gót

rách gân gót

Vận động sớm sau khi sửa chữa gân achilles đã được báo cáo là có lợi về mặt phục hồi chức năng sau phẫu thuật và cải thiện mạch máu vùng gân gót. 

Giai đoạn I

Giai đoạn I thường kéo dài ba tuần.

Các mục tiêu của giai đoạn này như sau:

  • Kiểm soát phù nề và lưu thông tuần hoàn vùng tổn thương.
  • Giảm thiểu sự dày dính sẹo và tác dụng bất lợi của bất động
  • Tăng tiến chịu sức hoàn toàn/ theo chỉ định.
  • Đau ở mức 5/10 hoặc ít hơn, sức mạnh 4/5 tất cả các cơ chi dưới trừ cơ gập gối (bụng chân, cơ dép, gan chân gầy).

Can thiệp vật lý trị liệu phục hồi chức năng giai đoạn I bao gồm:

điều trị gân gót

  • Phương thức giảm đau và phù nề
  • Kéo dãn các nhóm cơ chi dưới, cơ bụng chân, cơ dép được kéo giãn vào tuần thứ 3
  • AROM: gập mặt lưng, gập mặt lòng cổ chân 3x5 lần; 3 lần mỗi ngày; thêm nghiêng trong, nghiêng ngoài ở tuần 2
  • Gồng cơ (co cơ đăng trường) các cơ ở bàn chân / cổ chân ở tuần thứ 2; bài tập với bang đàn hồi ở tuần thứ 3
  • Bài tập gia tăng cảm thụ bản thể cho các chi dưới; Bài tập cho bước đi.
  • Bài tập tim mạch cho chi trên
  • Di động các khớp và mô mềm các cấu trúc giải phẫu có liên quan, như chỉ định

Giai đoạn II

Giai đoạn II thường kéo dài từ sau phẫu thuật 4-6 tuần.

Các mục tiêu cho giai đoạn này như sau:

  • Hướng đến bình thường hóa dáng đi
  • Tầm hoạt động khớp cổ chân lấy lại đầy đủ
  • Sức mạnh chi dưới trở lại bình thường (5/5).
  • Quay trở lại khả năng sinh hoạt hàng ngày (ADL) đầy đủ
  • Đau được báo cáo ở mức <2/10 (trong thang đau)
  • Đáp ứng cảm thụ bản thể tương đương với lúc chưa phẫu thuật

Can thiệp vật lý trị liệu phục hồi chức năng giai đoạn II bao gồm:

điều trị vật lý trị liệu tổn thương gân gót

  • Tính linh hoạt khớp cổ chân tại các góc khớp gối khác nhau
  • Gia tăng sức mạnh cơ chi dưới với các bài tập chuỗi động đóng
  • Bài tập tang tiến tim mạch
  • Tiếp tục các bài tập cảm thụ bản thể.
  • Hướng dẫn các bài tập đề kháng bằng tay, tạ…

Giai đoạn III

Giai đoạn III thường kéo dài từ tuần thứ 6-15 sau mổ.

Các mục tiêu cho giai đoạn này như sau:

  • Bắt đầu chương trình chạy
  • Cải thiện sự thăng bằng và điều hợp
  • Tăng vận tốc hoạt động
  • Trở lại thể thao

Can thiệp vật lý trị liệu phục hồi chức năng giai đoạn III bao gồm:

  •  Tập mạnh tang tiến các cơ cổ chân và chi dưới
  • Tăng gấp đôi tầm độ nhón gót chân / hạ gốt chân tiến tới tang nhón gót chân đơn ở nhiều tốc độ khác nhau

Tài liệu liên quan:

  1.  Chiodo CP, Glazebrook M, Bluman EM, Cohen BE, Femino JE, Giza E, et al. American Academy of Orthopaedic Surgeons clinical practice guideline on treatment of Achilles tendon rupture. J Bone Joint Surg Am 2010;92(14):2466–8.
  2. Jump up↑ Gulati V, Jaggard M, Al-Nammari SS, Uzoigwe C, Gulati P, Ismail N, Gibbons C, Gupte C. Management of achilles tendon injury: a current concepts systematic review. World journal of orthopedics. 2015 May 18;6(4):380.
  3. Jump up↑ Willits K, Amendola A, Bryant D, Mohtadi NG, Giffin JR, Fowler P, Kean CO, Kirkley A. Operative versus nonoperative treatment of acute Achilles tendon ruptures: a multicenter randomized trial using accelerated functional rehabilitation. JBJS. 2010 Dec 1;92(17):2767-75.
  4. ↑ Jump up to:4.0 4.1 Dutton M. Orthopaedic Examination, Evaluation, and Intervention. New York, NY:McGraw-Hill:2004.
  5. Jump up↑ Carmont MR, Maffulli N. Less invasive Achilles tendon reconstruction. BMC Musc Dis. 2007:8(100).
  6. Jump up↑ Bradley JP, Tibone JE. Percutaneous and open surgical repairs of Achilles tendon ruptures: A comparative study. AJSM. 1990;18:188-195.
  7. Jump up↑ Brumann, M., Baumbach, S. F., Mutschler, W., & Polzer, H. Accelerated rehabilitation following Achilles tendon repair after acute rupture-Development of an evidence-based treatment protocol. Injury. 2014
  8. Jump up↑ Braunstein M, Baumbach SF, Boecker W, Carmont MR, Polzer H. Development of an accelerated functional rehabilitation protocol following minimal invasive Achilles tendon repair. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2015:1-8.
  9. Jump up↑ Physiotutors. Acute Achilles Tendon Rupture Repair Rehab. Available from: https://www.youtube.com/watch?v=VFEUc0KYUp0
  10. Jump up↑ Physiotutors. Intermediate Achilles Tendon Rupture Repair Rehab. Available from: https://www.youtube.com/watch?v=kjAEKBiabT4
  11. Jump up↑ Brumann, M., Baumbach, S. F., Mutschler, W., & Polzer, H. Accelerated rehabilitation following Achilles tendon repair after acute rupture-Development of an evidence-based treatment protocol. Injury. 2014
  12. Jump up↑ Physiotutors. Late Achilles Tendon Rupture Repair Rehab. Available from: https://www.youtube.com/watch?v=CteKOmI37d8