VIÊM XƯƠNG SỤN TÁCH RỜI - Osteochondritis Dissecans (OCD) LÀ BỆNH GÌ?

Viêm xương sụn tách rời - Osteochondritis Dissecans (OCD)

VIÊM XƯƠNG SỤN TÁCH RỜI

 Là tổn thương không rõ nguyên nhân (idiopathic lesion) của một vùng xương dưới lớp sụn khớp (subchondral bone), và có thể tự khỏi. Khi tổn thương tiến triển nặng hơn, lớp sụn khớp tương ứng vùng xương tổn thương có thể bị ảnh hưởng. Các tổn thương này thường gặp ở vùng gối, tập trung ở mặt ngoài của lồi cầu trong ở xương đùi [A]. Các tổn thương xương bánh chè thường xuất hiện trễ hơn các thương tổn ở lồi cầu xương đùi.

Nguyên nhân - Cause

VIÊM XƯƠNG SỤN TÁCH RỜI

Nhiều nguyên nhân:

 chấn thương, mạch máu nuôi kém, di truyền. Có liên quan với bệnh lý xoắn xương chày ra ngoài (lateral tibial torsion), genu varum và valgum, các thương tổn sụn chêm.

Triệu chứng lâm sàng - Clinical Findings

VIÊM XƯƠNG SỤN TÁCH RỜI

OCD xuất hiện ở trẻ 5–15 tuổi, với tuổi khởi phát trung bình từ 11 đến 14 tuổi. Thường gặp ở nam hơn nữ. Các triệu chứng bao gồm đau, tràn dịch nhẹ và sau này là các triệu chứng cơ học (mechanical symptoms). Do phần lớn các tổn thương nằm ở mặt sau ngoài của lồi cầu trong ở xương đùi, cần tư thế chụp hố gian lồi cầu (notch view) [B].

Phân loại thương tổn tùy theo mức độ mảnh xương sụn di lệch [C]. Đôi khi, chỉ đánh giá được mức độ di lệch với MRI hoặc nội soi khớp [D].

 Lồi cầu ngoài ở xương đùi có thể hóa cốt khác lạ (irregular ossification) nhưng vẫn là bình thường (normal variation of ossification) chứ không phải OCD. Các kiểu hóa cốt này thường ở hai gối và phát hiện tình cờ khi chụp X quang gối. Ngoài ra, chúng không gây đau, không tràn dịch và ấn không đau.

Diễn biến tự nhiên - Natural History

VIÊM XƯƠNG SỤN TÁCH RỜI

Các tổn thương nhỏ ở trẻ nhỏ và thiếu niên thường tự khỏi mà không cần điều trị. Các tổn thương lớn, ở tuổi lớn và ở vị trí chịu lực sẽ có nhiều khả năng bị di lệch, gây tổn thương khớp và có thể dẫn đến thoái hóa khớp. Các tổn thương này nên được điều trị tích cực (aggressive treatment).

 Điều trị - Management

 Điều trị tùy theo vị trí, kích thước, tuổi bệnh nhân và phân loại của thương tổn. Thương tổn type 1 và 2 Điều trị bằng điều chỉnh mức độ vận động, tập các bài đẳng trường (isometric exercises) và mang nẹp bất động gối (knee immobilizer). Nên điều trị theo triệu chứng hơn là dựa vào hình ảnh X quang. Cần nhiều tháng mới thấy hình ảnh X quang lành xương.

 Điều trị bằng khoan xương (drilling) và xuyên kim cố định với kim Kirschner [E] hoặc kim tự tiêu (absorbable pins). Type 4 lesions Điều trị tổn thương nhỏ bằng cắt bỏ. Nếu mảnh xương sụn lớn hoặc nằm ở vùng chịu lực thì đính lại và xuyên kim cố định nếu phần xương dưới sụn đủ lớn.

Tiên lượng – Prognosis

 Khoảng 90% các tổn thương nhỏ của OCD ở người trẻ có thể tự lành. Tổn thương khởi phát muộn, nhất là kích thước lớn, ở vùng chịu lực của gối, cần điều trị tích cực. Điều trị không phải lúc nào cũng thành công, và có thể thoái hóa khớp sau này