KÍCH THÍCH ĐIỆN CƠ CÓ THỂ NGĂN TEO CƠ SAU TỔN THƯƠNG TỦY SỐNG? PHÁT HIỆN TỪ NGHIÊN CỨU

Kích thích điện cơ sau tổn thương tủy sống là phương pháp thường được sử dụng trong phục hồi chức năng.

Tuy nhiên, phương pháp này có thực sự giúp bảo vệ khối lượng cơ?

Liệu kích thích điện có thể tác động đến quá trình phát triển cơ ở cấp độ tế bào?

Nghiên cứu của de Freitas và cộng sự công bố một nghiên cứu trên tạp chí Physical Therapy.

Nhóm nghiên cứu sử dụng kích thích điện cơ ở chuột bị tổn thương tủy sống không hoàn toàn.

Sau năm tuần, nhóm điều trị có sức mạnh cơ tốt hơn nhóm không kích thích điện.

Đặc biệt, các protein liên quan đến phát triển cơ cũng tăng hoạt động.

Tuy nhiên, đây là nghiên cứu trên động vật, chưa phải bằng chứng xác nhận hiệu quả tương tự ở người.

1. Teo cơ sau tổn thương tủy sống xảy ra như thế nào?

Teo cơ sau tổn thương tủy sống là tình trạng suy giảm khối lượng cơ.

Nguyên nhân có thể liên quan đến mất vận động và giảm kích hoạt thần kinh.

Sau tổn thương, nhiều nhóm cơ không còn được sử dụng như trước.

Vì vậy, cơ thể có thể mất dần sức mạnh và khối lượng cơ.

1.1. Vì sao cơ bị teo khi giảm vận động?

Cơ xương liên tục trải qua quá trình tổng hợp và phân giải protein.

Khi giảm hoạt động, sự cân bằng này có thể thay đổi.

Quá trình phân giải protein có thể tăng tương đối so với tổng hợp.

Theo thời gian, kích thước sợi cơ và khối lượng cơ có thể giảm.

1.2. Teo cơ ảnh hưởng đến phục hồi chức năng ra sao?

Suy giảm khối lượng cơ có thể kéo theo giảm sức mạnh.

Điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện hoạt động hằng ngày.

Ví dụ, yếu cơ tay có thể gây khó khăn khi chuyển tư thế.

Ngoài ra, sức bền cơ cũng có thể suy giảm.

Vì vậy, bảo tồn chức năng cơ là mục tiêu quan trọng trong phục hồi chức năng.

1.3. Tổn thương tủy sống không hoàn toàn có gây teo cơ không?

Có. Những cơ còn được bảo tồn một phần chức năng vẫn có nguy cơ teo.

Nguyên nhân là khả năng kích hoạt và sử dụng cơ có thể giảm đáng kể.

Tuy nhiên, mức độ teo phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Trong đó có mức tổn thương, thời gian bất động và khả năng vận động còn lại.

2. Kích thích điện thần kinh cơ NMES là gì?

Kích thích điện thần kinh cơ NMES sử dụng xung điện để tạo co cơ.

NMES là viết tắt của Neuromuscular Electrical Stimulation.

Kỹ thuật này có thể hỗ trợ hoạt động cơ khi vận động chủ động bị hạn chế.

2.1. NMES tạo co cơ bằng cách nào?

Điện cực được đặt tại vùng cơ cần kích thích.

Thiết bị phát xung điện với thông số phù hợp.

Xung điện có thể kích hoạt dây thần kinh vận động ngoại biên.

Nhờ đó, cơ tạo ra lực co mà không cần vận động chủ động hoàn toàn.

Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào tình trạng thần kinh và cơ.

2.2. NMES có thể giúp tăng sức mạnh cơ không?

NMES có thể hỗ trợ cải thiện sức mạnh trong một số tình huống lâm sàng.

Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào loại tổn thương và chương trình điều trị.

Đặc biệt, cần phân biệt tăng lực co cơ với cải thiện chức năng vận động.

Một người có thể tăng sức mạnh nhưng chưa thực hiện tốt hoạt động sinh hoạt.

2.3. NMES khác kích thích điện giảm đau như thế nào?

NMES hướng đến tạo co cơ phục vụ mục tiêu điều trị.

Trong khi đó, TENS thường được sử dụng để hỗ trợ kiểm soát đau.

TENS là viết tắt của Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation.

Hai phương pháp có mục tiêu và thông số sử dụng khác nhau.

Vì vậy, không nên xem chúng là những kỹ thuật tương đương.

3. Đường truyền tín hiệu Akt/mTOR liên quan gì đến phát triển cơ?

Đường truyền tín hiệu Akt/mTOR tham gia điều hòa quá trình phát triển và duy trì cơ xương.

Đây là một hệ thống tín hiệu quan trọng ở cấp độ tế bào.

Hoạt động của hệ thống này liên quan đến tổng hợp protein cơ.

3.1. Protein Akt có vai trò gì?

Akt là một protein tham gia truyền tín hiệu trong tế bào.

Khi được hoạt hóa, Akt có thể tác động đến các quá trình liên quan đến phát triển cơ.

Đặc biệt, Akt tham gia điều hòa tín hiệu tổng hợp protein.

Tuy nhiên, quá trình này còn chịu ảnh hưởng của nhiều protein khác.

3.2. Protein p70S6K liên quan đến tổng hợp protein ra sao?

p70S6K là một protein tham gia mạng lưới điều hòa tổng hợp protein.

Hoạt động của protein này có liên quan đến tín hiệu tăng trưởng cơ.

Khi được phosphoryl hóa, p70S6K có thể phản ánh sự hoạt hóa của đường tín hiệu liên quan.

Tuy nhiên, nồng độ protein không trực tiếp đo toàn bộ tốc độ tổng hợp protein cơ.

3.3. GSK-3β có vai trò gì trong điều hòa khối lượng cơ?

GSK-3β là một protein tham gia nhiều quá trình tín hiệu tế bào.

Trong cơ xương, protein này liên quan đến điều hòa chuyển hóa và phát triển cơ.

Trạng thái phosphoryl hóa có thể làm thay đổi hoạt động của GSK-3β.

Vì vậy, nhóm nghiên cứu sử dụng protein này như một chỉ dấu sinh học.

3.4. Vì sao nghiên cứu đồng thời ba protein?

Akt, p70S6K và GSK-3β có liên quan đến những quá trình điều hòa phát triển cơ.

Đo các protein này giúp tìm hiểu cơ chế tác động của kích thích điện.

Tuy nhiên, thay đổi tín hiệu tế bào không tự động chứng minh cải thiện chức năng ở người.

4. Nghiên cứu năm 2018 đánh giá sức mạnh cơ nhị đầu cánh tay như thế nào?

Sức mạnh cơ nhị đầu cánh tay là một kết quả được nghiên cứu.

Các tác giả cũng đánh giá khối lượng cơ và những chỉ dấu protein liên quan.

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng 21 chuột Wistar cái trưởng thành.

Động vật được chia thành ba nhóm:

• Nhóm phẫu thuật giả, không gây tổn thương tủy sống.
• Nhóm tổn thương tủy sống, không điều trị NMES.
• Nhóm tổn thương tủy sống, được điều trị NMES.

Ở nhóm tổn thương, các tác giả tạo tổn thương bán cắt tủy cổ C5–C7.

Đây là mô hình tổn thương tủy sống không hoàn toàn.

4.2. Chương trình kích thích điện cơ

NMES được bắt đầu 48 giờ sau tổn thương.

Các tác giả kích thích vùng cơ nhị đầu cánh tay.

Chương trình kéo dài năm tuần, với năm buổi mỗi tuần.

Mỗi buổi kích thích kéo dài mười phút.

Thông số nghiên cứu bao gồm:

Thông số	Giá trị
Dạng xung	Hai pha không đối xứng
Tần số	50 Hz
Độ rộng xung	150 µs
Thời gian	10 phút/buổi
Tần suất	5 buổi/tuần
Tổng thời gian	5 tuần

Cường độ được điều chỉnh để tạo co cơ rõ ràng.

Tuy nhiên, đây là thông số thực nghiệm trên chuột, không phải phác đồ áp dụng trực tiếp cho người bệnh.

4.3. Những kết quả nào được theo dõi?

Nhóm nghiên cứu đánh giá sức mạnh bằng phép đo lực nắm.

Ngoài ra, chức năng chi trước được đánh giá bằng thang IBB.

Khối lượng cơ được xem xét qua tỷ số trọng lượng cơ trên trọng lượng cơ thể.

Cuối cùng, các tác giả phân tích protein liên quan đến tín hiệu phát triển cơ.

5. Kết quả nghiên cứu: NMES giúp tăng sức mạnh và bảo tồn khối lượng cơ

Sau năm tuần, nhóm NMES ghi nhận những thay đổi tích cực về sức mạnh.

Đặc biệt, kết quả bắt đầu khác biệt rõ hơn từ ngày thứ 21.

5.1. Sức mạnh cơ cải thiện từ ngày thứ 21

Ở ngày thứ 21, lực nắm của nhóm NMES đạt trung bình 87,3 g.

Trong khi đó, nhóm tổn thương không điều trị đạt 47,5 g.

Khác biệt có ý nghĩa thống kê với p = 0,002.

Sự khác biệt tiếp tục được ghi nhận ở ngày 28 và 35.

5.2. Bảng kết quả sức mạnh cơ

Thời điểm sau phẫu thuật	Nhóm không NMES	Nhóm NMES	Giá trị p
Ngày 21	47,5 g	87,3 g	0,002
Ngày 28	66,3 g	110,3 g	0,018
Ngày 35	74,6 g	111,1 g	0,040

Giá trị trình bày là trung bình lực nắm của từng nhóm.

Kết quả cho thấy nhóm NMES đạt lực nắm cao hơn ở các thời điểm này.

Tuy nhiên, đây là kết quả trên mô hình động vật.

5.3. Khối lượng cơ nhị đầu thay đổi như thế nào?

Nhóm nghiên cứu đánh giá tỷ số trọng lượng cơ trên trọng lượng cơ thể.

Kết quả cho thấy nhóm NMES có tỷ số cao hơn nhóm không điều trị.

Nhóm	Tỷ số trọng lượng cơ/trọng lượng cơ thể
Tổn thương tủy sống	0,051
Tổn thương tủy sống + NMES	0,061

Khác biệt có ý nghĩa thống kê với p = 0,005.

Điều này gợi ý NMES giúp bảo tồn hoặc cải thiện tình trạng khối lượng cơ.

5.4. Chức năng chi trước có cải thiện hơn không?

Đây là một kết quả rất quan trọng.

Cả hai nhóm tổn thương đều cải thiện dần chức năng chi trước.

Tuy nhiên, nghiên cứu không ghi nhận khác biệt rõ ràng giữa nhóm NMES và nhóm không điều trị.

Vì vậy, tăng lực nắm không đồng nghĩa với cải thiện chức năng tốt hơn.

Đây là điểm cần nhấn mạnh khi ứng dụng kết quả vào phục hồi chức năng.

6. Phục hồi vận động sau tổn thương tủy sống: Ý nghĩa của nghiên cứu

Phục hồi vận động sau tổn thương tủy sống cần quan tâm cả sức mạnh và chức năng thực tế.

Nghiên cứu cho thấy kích thích điện có thể tác động đến cơ xương.

Tuy nhiên, hiệu quả cơ học chưa chắc chuyển thành tiến bộ chức năng.

6.1. NMES có thể tác động đến tín hiệu phát triển cơ

Nhóm NMES ghi nhận mức phospho-Akt cao hơn nhóm không điều trị.

Kết quả tương tự được ghi nhận với phospho-p70S6K.

Ngoài ra, phospho-GSK-3β cũng tăng.

Những thay đổi này gợi ý sự tham gia của mạng lưới tín hiệu liên quan đến phát triển cơ.

Tuy nhiên, nghiên cứu chưa chứng minh đầy đủ quan hệ nhân quả giữa từng protein và tăng sức mạnh.

6.2. Vì sao tăng sức mạnh chưa chắc giúp vận động tốt hơn?

Một hoạt động chức năng cần nhiều nhóm cơ phối hợp.

Ví dụ, đưa tay lên miệng đòi hỏi kiểm soát vai, khuỷu tay và bàn tay.

Trong khi đó, lực nắm chỉ phản ánh một phần khả năng vận động.

Vì vậy, chương trình phục hồi không nên chỉ tập trung vào tăng sức mạnh cơ.

6.3. Có thể kết hợp NMES với tập vận động chủ động không?

Trong thực hành lâm sàng, NMES có thể được xem xét như một phương pháp hỗ trợ.

Tuy nhiên, chỉ định cần dựa trên đánh giá chức năng và tình trạng thần kinh.

Ở người bệnh phù hợp, bác sĩ có thể xem xét kết hợp với tập vận động theo nhiệm vụ.

Dù vậy, nghiên cứu này không kiểm định hiệu quả của sự kết hợp đó trên người.

7. Kích thích điện cơ sớm sau tổn thương tủy sống có an toàn không?

Kích thích điện cơ sớm cần được cân nhắc theo tình trạng lâm sàng.

Không thể áp dụng trực tiếp thời điểm 48 giờ trong nghiên cứu động vật cho người bệnh.

7.1. Những yếu tố cần đánh giá trước khi kích thích điện

Bác sĩ cần xem xét:

• Mức độ tổn thương thần kinh.
• Tình trạng ổn định y khoa.
• Khả năng đáp ứng của cơ.
• Tình trạng da tại vùng đặt điện cực.
• Cảm giác và khả năng nhận biết khó chịu.
• Tình trạng xương và khớp.
• Các thiết bị cấy ghép và chống chỉ định liên quan.

Ngoài ra, cần theo dõi phản ứng trong quá trình điều trị.

7.2. Vì sao không nên tự sao chép thông số nghiên cứu?

Nghiên cứu sử dụng mô hình chuột với điều kiện thí nghiệm được kiểm soát.

Kích thước cơ, đặc điểm thần kinh và đáp ứng sinh lý khác với người.

Vì vậy, thông số 50 Hz và 150 µs không phải chỉ định chung.

Liều điều trị cần được xác định theo thiết bị, mục tiêu và khả năng đáp ứng.

8. Những giới hạn cần hiểu đúng từ nghiên cứu

Nghiên cứu cung cấp bằng chứng về cơ chế sinh học của NMES.

Tuy nhiên, có ba giới hạn quan trọng.

8.1. Nghiên cứu thực hiện trên động vật

Kết quả trên chuột không thể tự động áp dụng cho người bệnh.

Cần có nghiên cứu lâm sàng để xác nhận hiệu quả.

8.2. Cỡ mẫu nhỏ

Nghiên cứu có 21 động vật, được chia thành ba nhóm.

Vì vậy, kết quả cần được diễn giải theo giới hạn của mô hình thực nghiệm.

8.3. Chưa chứng minh cải thiện chức năng chi trước vượt trội

NMES giúp tăng lực nắm và bảo tồn khối lượng cơ.

Tuy nhiên, hai nhóm tổn thương không khác biệt rõ về kết quả chức năng chi trước.

Điều này nhấn mạnh sự khác biệt giữa sức mạnh cơ và hoạt động chức năng.

9. Câu hỏi thường gặp về kích thích điện cơ sau tổn thương tủy sống

9.1. Kích thích điện cơ có giúp giảm teo cơ sau tổn thương tủy sống không?

Nghiên cứu trên động vật ghi nhận tác động tích cực đến khối lượng và sức mạnh cơ.

Tuy nhiên, hiệu quả ở người còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

9.2. NMES có giúp phục hồi vận động chủ động không?

NMES có thể hỗ trợ hoạt động cơ trong một số tình huống.

Tuy nhiên, nghiên cứu này không ghi nhận cải thiện chức năng chi trước vượt trội.

9.3. Có nên kích thích điện trong 48 giờ đầu sau tổn thương không?

Không thể đưa ra khuyến nghị như vậy từ nghiên cứu trên chuột.

Thời điểm điều trị phải được bác sĩ quyết định dựa trên tình trạng người bệnh.

9.4. Đường truyền Akt/mTOR có liên quan đến teo cơ không?

Có. Đây là mạng lưới tín hiệu liên quan đến tổng hợp protein và điều hòa khối lượng cơ.

Tuy nhiên, cơ chế teo cơ còn liên quan đến nhiều quá trình khác.

9.5. Kích thích điện NMES có thay thế tập sức mạnh không?

Không nên xem NMES là phương pháp thay thế hoàn toàn tập luyện chủ động.

Việc lựa chọn cần dựa trên chức năng thần kinh và mục tiêu điều trị.

9.6. Người bệnh có thể tự sử dụng máy NMES tại nhà không?

Chỉ nên sử dụng khi đã được đánh giá và hướng dẫn phù hợp.

Đặc biệt, cần kiểm tra chống chỉ định và theo dõi phản ứng của cơ thể.

10. Kết luận: Kích thích điện cơ có tiềm năng bảo vệ cơ sau tổn thương tủy sống

Kích thích điện cơ sau tổn thương tủy sống là một hướng can thiệp có cơ sở sinh học đáng quan tâm.

Nghiên cứu năm 2018 ghi nhận tăng sức mạnh và bảo tồn khối lượng cơ sau năm tuần.

Ngoài ra, những protein liên quan đến tín hiệu phát triển cơ cũng tăng.

Tuy nhiên, chức năng chi trước không cải thiện vượt trội so với nhóm không điều trị.

Vì vậy, không nên đồng nhất tăng lực cơ với phục hồi chức năng.

Thông điệp quan trọng: NMES có thể hỗ trợ bảo tồn chức năng cơ, nhưng cần thêm bằng chứng trên người.

Chương trình phục hồi vẫn phải dựa trên đánh giá cá thể và mục tiêu chức năng thực tế.

Tài liệu tham khảo

de Freitas GR, do Espírito Santo CC, de Machado-Pereira NAMM, et al. Early cyclical neuromuscular electrical stimulation improves strength and trophism by Akt pathway signaling in partially paralyzed biceps muscle after spinal cord injury in rats. Physical Therapy. 2018;98(3):172–181.

DOI: https://doi.org/10.1093/ptj/pzx116

Nội dung nhằm cung cấp kiến thức khoa học, không thay thế lượng giá và chỉ định điều trị của bác sĩ.

Mr Physio

0937782677