THAY KHỚP GỐI XONG: 4 THÓI QUEN PHỤC HỒI “QUEN THUỘC” MÀ HƯỚNG DẪN MỚI 2026 KHUYÊN NÊN BỎ

Hướng dẫn APTA 2026 có 20 khuyến cáo, thay thế bản 2020. Điểm chính: bắt đầu vật lý trị liệu trong vòng 24 giờ sau mổ, tập trước mổ, tập sức mạnh sớm và dùng kích thích điện cơ mỗi ngày. Không nên dùng thường quy máy CPM, nẹp cố định để tăng tầm vận động, dẫn lưu bạch huyết thủ công và băng ép để giảm sưng.

Bạn hoặc người thân sắp thay khớp gối? Hay bạn là nhà trị liệu vẫn đang áp dụng quy trình từ vài năm trước? Năm 2026, Hiệp hội Vật lý trị liệu Hoa Kỳ (APTA) cập nhật hướng dẫn đã dùng từ 2020. Bản mới dựa trên tổng quan hệ thống y văn, và một số thói quen phổ biến trong phòng tập nay không còn được khuyến khích.

Hướng dẫn APTA 2026 về thay khớp gối là gì?

Nguồn gốc và phạm vi

Đây là bản cập nhật của hướng dẫn thực hành lâm sàng “Physical Therapist Management of Total Knee Arthroplasty” (2020), do nhóm tác giả Allyn M. Bove dẫn đầu, công bố trên tạp chí Physical Therapy (tập 106, số 7, tháng 7/2026). Hướng dẫn dành cho nhà vật lý trị liệu tham gia chăm sóc người bệnh thay khớp gối toàn phần.

Có gì mới so với bản 2020?

Bản 2026 gồm 20 khuyến cáo, trải từ giai đoạn trước mổ đến sau mổ. Nó bổ sung các chủ đề mới như bối cảnh chăm sóc sau mổ (ngoại trú, nội trú, tại nhà) và công cụ sức khỏe số.

4 thói quen phục hồi nên cân nhắc bỏ

1. Máy CPM (máy vận động khớp thụ động liên tục)

Với ca thay khớp gối lần đầu, không biến chứng, hướng dẫn khuyến cáo không dùng CPM. Hướng dẫn cũng không khuyến khích dùng thường quy CPM để giảm sưng.

2. Nẹp hoặc bó cố định thường quy để tăng tầm vận động

Giai đoạn đầu sau mổ, không nên dùng nẹp hoặc bó cố định thường quy với mục đích tăng biên độ gập duỗi gối.

3. Dẫn lưu bạch huyết thủ công

Nhóm soạn thảo cho rằng chưa đủ bằng chứng chất lượng để dùng thường quy phương pháp này giảm sưng sau mổ.

4. Băng ép (compression dressing) để giảm sưng

Tương tự, đây là ý kiến của nhóm soạn thảo do thiếu bằng chứng, không phải kết luận từ thử nghiệm mạnh. Điều này cho thấy hướng dẫn phân biệt rõ giữa khuyến cáo có bằng chứng và ý kiến chuyên gia.

Những điều NÊN làm: lộ trình phục hồi theo hướng dẫn mới

Trước mổ: “tập trước” giúp hồi phục tốt hơn

Nhà trị liệu nên thiết kế và triển khai chương trình tập trước mổ để cải thiện sức mạnh, độ linh hoạt và sức bền cho cả giai đoạn trước và sau mổ. Giáo dục trước mổ có thể kết hợp chiến lược dựa trên khoa học thần kinh về đau để giảm lo lắng liên quan đến cuộc mổ.

Trong 24 giờ đầu: đứng dậy sớm

Vật lý trị liệu, bao gồm vận động sớm, nên bắt đầu trong vòng 24 giờ sau mổ. Sau đó, người bệnh được khuyến khích tăng hoạt động từng bước tùy mức an toàn, khả năng chịu đựng và mục tiêu đã thống nhất với nhà trị liệu.

Giảm đau và giảm sưng không dùng thuốc

• Chườm lạnh (cryotherapy) nên được hướng dẫn và khuyến khích để giảm đau giai đoạn đầu.
• Có thể cân nhắc TENS, băng dán Kinesio, trị liệu thủ công và kỹ thuật tâm lý để giảm đau.
• Kê cao chân mổ với gối gập 30 đến 90 độ trong giai đoạn đầu để giảm nguy cơ sưng.
• Băng Kinesio có thể cân nhắc để giảm sưng, nhưng bằng chứng còn lẫn lộn.

Tập tầm vận động, sức mạnh và kiểm soát vận động

• Chương trình nên gồm các bài tập tầm vận động thụ động, chủ động có trợ giúp và chủ động.
• Tập sức mạnh tăng tiến nên bắt đầu từ giai đoạn sau cấp sớm để cải thiện chức năng, sức mạnh và tầm vận động.
• Nên có huấn luyện kiểm soát vận động như thăng bằng động, tập dáng đi có hỗ trợ ứng dụng hoặc máy tính, và tập vận động có phản hồi.

Kích thích điện cơ (NMES): “vũ khí” cho cơ tứ đầu đùi

Nên áp dụng NMES lên cơ tứ đầu đùi ít nhất mỗi ngày, bắt đầu sớm sau mổ với cường độ cao nhất người bệnh chịu được, nhằm cải thiện sức mạnh cơ, dáng đi và các chỉ số chức năng.

Tập ở đâu, tập với ai?

Có giám sát chuyên môn

Người bệnh nên được vật lý trị liệu có giám sát. Nơi tập tối ưu phụ thuộc vào độ an toàn, khả năng vận động và điều kiện môi trường, cá nhân.

Cá nhân hay nhóm?

Có thể tập theo nhóm hoặc cá nhân. Cả hai đều được chấp nhận.

Công cụ sức khỏe số

Người bệnh và nhà trị liệu nên cân nhắc công cụ sức khỏe số, dùng bổ sung hoặc thay thế buổi tập tại phòng khám.

Ưu tiên ngoại trú khi có thể

Khi điều kiện cho phép, tập ngoại trú có thể được chọn thay vì phục hồi nội trú hoặc tại nhà.

Phối hợp liên chuyên khoa

Nhà trị liệu nên phối hợp với nhóm chăm sóc trước và sau mổ (đây là ý kiến nhóm soạn thảo do thiếu dữ liệu).

Bảng so sánh nhanh: 2020 và 2026

Dành cho người bệnh: nên hỏi bác sĩ và nhà trị liệu điều gì?

1. Khi nào tôi bắt đầu tập sau mổ? (Hướng dẫn khuyến cáo trong 24 giờ.)
2. Tôi có nên tập trước mổ không?
3. Kế hoạch giảm đau, giảm sưng của tôi gồm những gì?
4. Tôi có được dùng kích thích điện cơ cho cơ đùi không?
5. Tôi tập ở phòng khám, tại nhà hay kết hợp ứng dụng?

Dành cho chuyên gia: áp dụng vào thực hành

• Rà soát quy trình hiện hành: còn dùng thường quy CPM, nẹp, bó, băng ép hay dẫn lưu bạch huyết không?
• Chuẩn hóa lịch can thiệp sớm trong 24 giờ.
• Tích hợp NMES hằng ngày và tập sức mạnh tăng tiến vào phác đồ.
• Cá thể hóa theo từng người bệnh. Các khuyến cáo là hướng dẫn, không thay thế phán đoán lâm sàng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Sau thay khớp gối bao lâu thì được tập?

Theo hướng dẫn APTA 2026, vật lý trị liệu và vận động sớm nên bắt đầu trong vòng 24 giờ sau mổ.

Có cần tập trước khi mổ thay khớp gối không?

Có. Hướng dẫn khuyến cáo chương trình tập trước mổ để cải thiện sức mạnh, độ linh hoạt và sức bền.

Máy CPM có còn được khuyên dùng không?

Không. Với ca thay khớp gối lần đầu không biến chứng, hướng dẫn khuyến cáo không dùng CPM.

Chườm lạnh có hiệu quả không?

Hướng dẫn khuyến khích dùng chườm lạnh để giảm đau và sưng giai đoạn đầu sau mổ.

Tập ở nhà có được không?

Có thể, nhưng hướng dẫn ưu tiên có giám sát chuyên môn, và công cụ sức khỏe số có thể dùng bổ sung hoặc thay thế khi phù hợp.

Kết luận

Hướng dẫn APTA 2026 cho thấy hướng đi rõ ràng: tập sớm, tập trước mổ, tập có giám sát, tập sức mạnh và dùng kích thích điện cơ, đồng thời bỏ bớt những can thiệp thiếu bằng chứng. Hãy trao đổi với bác sĩ và nhà vật lý trị liệu để xây dựng kế hoạch phù hợp riêng cho bạn.

Bài viết mang tính thông tin, không thay thế tư vấn y khoa cá nhân.

Tác giả: Mr Physio

0937782677

Nguồn tham khảo: Bove AM, et al. Clinical practice guideline for physical therapist management of total knee arthroplasty: revision 2026. Physical Therapy. 2026;106(7):pzag058. doi:10.1093/ptj/pzag058