LIỆT BÀN TAY VẪN CÓ THỂ CẦM NẮM? BÍ MẬT CỦA CƠ CHẾ TENODESIS SAU TỔN THƯƠNG TỦY SỐNG

Tổn thương tủy cổ có thể khiến người bệnh mất khả năng cầm nắm. Phục hồi chức năng bàn tay sau tổn thương tủy sống có quan trọng không? Những hoạt động đơn giản như cầm thìa hoặc sử dụng điện thoại đều trở nên khó khăn.

Tuy nhiên, mất chức năng cơ bàn tay không đồng nghĩa với mất mọi khả năng cầm nắm.

Ở một số người bệnh, động tác duỗi cổ tay có thể hỗ trợ các ngón tay gấp lại. Cơ chế này được gọi là tenodesis.

Vậy cơ chế tenodesis hoạt động như thế nào? Nẹp chỉnh hình có thể hỗ trợ chức năng bàn tay ra sao?

Năm 1978, McKenzie và Buck đã phân tích các phương pháp hỗ trợ chức năng chi trên sau tổn thương tủy sống.

Bài báo đặc biệt chú trọng khả năng cầm nắm ở người bệnh tổn thương tủy cổ mức C5 và C6.

1. Phục hồi chức năng bàn tay sau tổn thương tủy sống có quan trọng không?

Phục hồi chức năng bàn tay sau tổn thương tủy sống là một mục tiêu quan trọng trong điều trị.

Bàn tay tham gia hầu hết hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

Ví dụ, người bệnh cần chức năng tay để ăn uống, mặc quần áo và sử dụng thiết bị.

Vì vậy, suy giảm chức năng bàn tay có thể làm tăng sự phụ thuộc vào người chăm sóc.

1.1. Vì sao tổn thương tủy cổ ảnh hưởng đến bàn tay?

Tủy cổ chứa các đường dẫn truyền thần kinh điều khiển chi trên.

Khi tủy cổ bị tổn thương, tín hiệu vận động xuống cơ có thể gián đoạn.

Hậu quả là người bệnh bị yếu hoặc liệt một số nhóm cơ.

Ngoài ra, cảm giác và khả năng phối hợp vận động cũng có thể suy giảm.

1.2. Mức tổn thương C5 và C6 khác nhau như thế nào?

Mức thần kinh tổn thương ảnh hưởng đến các chức năng vận động còn lại.

Tại mức C5, người bệnh thường còn một phần khả năng vận động vai và gấp khuỷu tay.

Trong khi đó, mức C6 thường có thêm chức năng duỗi cổ tay.

Đây là sự khác biệt quan trọng đối với khả năng cầm nắm.

Tuy nhiên, chức năng thực tế không giống nhau ở tất cả người bệnh.

Bác sĩ cần đánh giá sức cơ, cảm giác và mức độ tổn thương trước khi tiên lượng.

2. Cơ chế nắm tenodesis là gì?

Cơ chế nắm tenodesis là hiện tượng vận động thụ động của các ngón do thay đổi vị trí cổ tay.

Cơ chế này dựa trên mối liên hệ cơ học giữa gân, cơ và khớp.

Đặc biệt, tenodesis có thể hỗ trợ cầm nắm khi cơ gấp ngón không hoạt động chủ động.

2.1. Tenodesis hoạt động như thế nào?

Khi cổ tay duỗi, các cơ và gân gấp ngón bị kéo căng tương đối.

Nhờ đó, các ngón có xu hướng gấp lại.

Ngược lại, khi cổ tay gấp, các ngón có xu hướng duỗi ra.

Đây là hiện tượng cơ học bình thường của bàn tay.

Tuy nhiên, khả năng sử dụng tenodesis phụ thuộc vào chức năng cổ tay và đặc điểm mô mềm.

2.2. Vì sao tenodesis quan trọng ở người bệnh C6?

Người bệnh mức C6 thường có khả năng duỗi cổ tay ở những mức độ khác nhau.

Trong khi đó, khả năng gấp ngón chủ động có thể bị hạn chế.

Vì vậy, động tác duỗi cổ tay có thể tạo lực nắm thụ động.

Người bệnh có thể tận dụng cơ chế này để giữ một số vật dụng.

Tuy nhiên, tenodesis không tạo ra chức năng bàn tay bình thường.

2.3. Tenodesis có giúp người bệnh cầm được đồ vật không?

Có thể, nếu chức năng cổ tay và điều kiện mô mềm phù hợp.

Ví dụ, người bệnh có thể học cách giữ vật nhẹ bằng cơ chế nắm thụ động.

Ngoài ra, dụng cụ thích nghi có thể hỗ trợ quá trình sử dụng bàn tay.

Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát cổ tay.

Vì vậy, cần đánh giá trước khi lựa chọn phương pháp tập luyện.

3. Phục hồi bàn tay tổn thương tủy cổ C5 C6 có gì khác biệt?

Phục hồi bàn tay tổn thương tủy cổ C5 C6 cần dựa trên chức năng cơ còn lại.

Không nên áp dụng cùng một chương trình cho mọi người bệnh.

3.1. Phục hồi chức năng bàn tay ở mức C5

Người bệnh mức C5 thường còn chức năng vận động vai và gấp khuỷu tay.

Tuy nhiên, chức năng cổ tay và bàn tay có thể bị hạn chế đáng kể.

Vì vậy, mục tiêu phục hồi thường chú trọng sử dụng chức năng chi trên còn lại.

Các biện pháp hỗ trợ có thể bao gồm:

• Duy trì tầm vận động khớp.
• Tập sức mạnh các cơ còn hoạt động.
• Sử dụng dụng cụ hỗ trợ ăn uống.
• Lựa chọn nẹp bàn tay phù hợp.
• Tập các hoạt động sinh hoạt có hỗ trợ.

Ngoài ra, một số hệ thống nẹp có thể hỗ trợ động tác nắm.

3.2. Phục hồi chức năng bàn tay ở mức C6

Người bệnh C6 thường có khả năng duỗi cổ tay tốt hơn.

Đây là điều kiện thuận lợi để tận dụng cơ chế tenodesis.

Chương trình phục hồi có thể chú trọng kiểm soát cổ tay và kỹ năng giữ vật.

Ngoài ra, người bệnh có thể thực hành hoạt động tự chăm sóc.

Tuy nhiên, cần bảo vệ các cấu trúc gân và khớp liên quan đến tenodesis.

3.3. Vì sao không thể tiên lượng chỉ dựa vào mức tổn thương?

Hai người cùng được phân loại mức C6 chưa chắc có khả năng cầm nắm giống nhau.

Sự khác biệt có thể liên quan đến sức cơ và cảm giác còn lại.

Ngoài ra, co rút khớp và tổn thương kết hợp cũng ảnh hưởng đến chức năng.

Vì vậy, việc lượng giá cá thể có vai trò quyết định.

4. Nẹp chỉnh hình bàn tay hỗ trợ người bệnh tổn thương tủy sống như thế nào?

Nẹp chỉnh hình bàn tay có thể giúp hỗ trợ tư thế hoặc thực hiện chức năng.

Trong nghiên cứu năm 1978, tác giả đề cập nhiều phương án nẹp cho người bệnh C5 và C6.

Tuy nhiên, kỹ thuật nẹp đã thay đổi đáng kể theo thời gian.

4.1. Nẹp bàn tay giúp cải thiện những gì?

Tùy thiết kế, nẹp có thể hỗ trợ một hoặc nhiều mục tiêu.

Ví dụ, nẹp có thể giúp duy trì tư thế khớp.

Ngoài ra, một số loại nẹp hỗ trợ động tác giữ vật dụng.

Các mục tiêu thường gồm:

• Hỗ trợ chức năng cầm nắm.
• Duy trì tư thế bàn tay phù hợp.
• Tạo thuận lợi cho hoạt động sinh hoạt.
• Hạn chế nguy cơ biến dạng khớp trong trường hợp thích hợp.

Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào thiết kế và chỉ định.

4.2. Nẹp gấp ngón điều khiển bằng cổ tay là gì?

Nẹp gấp ngón điều khiển bằng cổ tay là một giải pháp hỗ trợ cầm nắm.

Tên tiếng Anh thường dùng là wrist-driven flexor-hinge-hand orthosis.

Loại nẹp này tận dụng chuyển động cổ tay để tạo chuyển động gấp ngón.

Vì vậy, người bệnh còn chức năng duỗi cổ tay có thể sử dụng nẹp trong một số hoạt động.

McKenzie và Buck đã đề cập phương án này cho người bệnh C6.

Tuy nhiên, việc sử dụng cần dựa trên đánh giá chức năng thực tế.

4.3. Nẹp hỗ trợ cầm nắm ở người bệnh C5

Ở mức C5, chức năng duỗi cổ tay thường không được bảo tồn đầy đủ.

Vì vậy, nẹp hoạt động bằng chuyển động cổ tay có thể không phù hợp.

Bài báo năm 1978 đề cập nẹp gấp ngón có cơ chế bánh cóc và nẹp điều khiển điện.

Những thiết bị này nhằm hỗ trợ động tác giữ vật.

Tuy nhiên, chúng phản ánh công nghệ và thực hành của thời kỳ nghiên cứu.

Ngày nay, việc lựa chọn cần xem xét các phương án hỗ trợ hiện có.

4.4. Vì sao nẹp cần được thiết kế riêng?

Một loại nẹp không phù hợp có thể gây khó chịu hoặc tổn thương da.

Đặc biệt, người bệnh giảm cảm giác có thể không nhận biết áp lực bất thường.

Vì vậy, cần kiểm tra độ vừa vặn và vị trí tiếp xúc.

Ngoài ra, bác sĩ cần đánh giá hiệu quả sử dụng trong hoạt động thực tế.

5. Tập chức năng cầm nắm sau tổn thương tủy sống gồm những gì?

Tập chức năng cầm nắm cần gắn với các hoạt động có ý nghĩa.

Không nên chỉ tập trung vào số lần vận động cổ tay.

5.1. Tập kiểm soát động tác duỗi cổ tay

Ở người bệnh còn chức năng duỗi cổ tay, bài tập có thể hướng đến kiểm soát vận động.

Ví dụ, người bệnh thực hành đưa cổ tay đến vị trí phù hợp.

Sau đó, họ quan sát sự thay đổi tư thế các ngón.

Tuy nhiên, cần tránh tạo lực quá mức lên khớp và gân.

5.2. Tập giữ và thả đồ vật

Người bệnh có thể thực hành với vật dụng nhẹ, phù hợp.

Ví dụ, chương trình có thể sử dụng khối xốp hoặc vật dụng sinh hoạt.

Mục tiêu là cải thiện khả năng giữ và thả có kiểm soát.

Ngoài ra, có thể điều chỉnh kích thước vật để phù hợp với khả năng nắm.

5.3. Tập cầm thìa và sử dụng điện thoại

Hoạt động sinh hoạt giúp người bệnh sử dụng kỹ năng trong tình huống thực tế.

Ví dụ, người bệnh có thể tập đưa thìa lên miệng.

Trong trường hợp khác, mục tiêu có thể là sử dụng điện thoại.

Dụng cụ thích nghi có thể giúp giảm yêu cầu về lực nắm.

Tuy nhiên, việc lựa chọn phụ thuộc vào khả năng và mục tiêu cá nhân.

6. Những lưu ý quan trọng khi tập tenodesis

Cơ chế tenodesis có thể hỗ trợ chức năng bàn tay.

Tuy nhiên, chăm sóc không phù hợp có thể làm giảm hiệu quả cơ chế này.

6.1. Không kéo giãn bàn tay quá mức

Ở người bệnh đang được huấn luyện tenodesis, cần chú ý chiều dài cơ gấp ngón.

Kéo giãn mạnh và kéo dài có thể làm thay đổi quan hệ cơ học của hệ gân.

Vì vậy, không nên áp dụng kéo giãn thiếu kiểm soát.

Bác sĩ cần xác định mục tiêu duy trì tầm vận động phù hợp.

6.2. Phòng ngừa co rút bàn tay

Phòng ngừa co rút bàn tay là một mục tiêu quan trọng.

Tuy nhiên, cần phân biệt co rút bệnh lý với độ căng mô mềm có ích cho tenodesis.

Không phải mọi mức hạn chế duỗi ngón đều cần xử lý theo cùng cách.

Vì vậy, chương trình cần cân bằng giữa bảo tồn chức năng và phòng biến dạng.

6.3. Kiểm tra da khi sử dụng nẹp

Người bệnh tổn thương tủy sống có thể giảm cảm giác bàn tay.

Vì vậy, áp lực từ nẹp có thể gây tổn thương mà không xuất hiện đau rõ ràng.

Cần kiểm tra da thường xuyên và đánh giá vùng tiếp xúc.

Nếu xuất hiện đỏ da kéo dài hoặc tổn thương, cần ngừng sử dụng và đánh giá lại.

7. Đánh giá chức năng chi trên sau tổn thương tủy sống

Đánh giá chức năng chi trên giúp xác định mục tiêu và theo dõi tiến triển.

Bác sĩ cần xem xét cả chức năng cơ và khả năng thực hiện hoạt động.

7.1. Đánh giá sức cơ và tầm vận động

Các nhóm cơ chi trên cần được lượng giá có hệ thống.

Đặc biệt, chức năng duỗi cổ tay có ý nghĩa lớn đối với tenodesis.

Ngoài ra, cần kiểm tra tầm vận động và tình trạng mô mềm.

7.2. Đánh giá khả năng cầm nắm thực tế

Sức cơ không phản ánh đầy đủ khả năng sử dụng bàn tay.

Vì vậy, cần quan sát người bệnh thực hiện nhiệm vụ thực tế.

Ví dụ, người bệnh có thể được đánh giá khi cầm vật hoặc sử dụng dụng cụ.

7.3. Các công cụ lượng giá có thể sử dụng

Một số công cụ được sử dụng trong phục hồi chức năng tổn thương tủy sống gồm:

• ISNCSCI/AIS: Phân loại mức tổn thương thần kinh.
• GRASSP: Đánh giá sức mạnh, cảm giác và khả năng cầm nắm chi trên.
• SCIM: Đánh giá mức độ độc lập trong sinh hoạt.

Tuy nhiên, cần lựa chọn công cụ theo mục tiêu đánh giá.

8. Nghiên cứu năm 1978 có ý nghĩa gì với thực hành hiện nay?

Nghiên cứu của McKenzie và Buck tập trung vào phục hồi chức năng dựa trên mức tổn thương thần kinh.

Tác giả mô tả khả năng tận dụng chức năng cơ còn lại.

Đặc biệt, bài báo nhấn mạnh cơ chế tenodesis và vai trò của nẹp chỉnh hình.

8.1. Điểm nổi bật của nghiên cứu

Một thông điệp quan trọng là chức năng cầm nắm không chỉ phụ thuộc vào cơ bàn tay.

Ở một số người bệnh, chức năng cổ tay có thể được tận dụng để hỗ trợ động tác nắm.

Ngoài ra, nẹp chỉnh hình có thể bù đắp một phần chức năng bị mất.

8.2. Những giới hạn cần lưu ý

Bài báo được công bố năm 1978.

Vì vậy, các loại nẹp được mô tả phản ánh công nghệ thời kỳ đó.

Ngoài ra, bài báo không cung cấp bằng chứng thử nghiệm ngẫu nhiên về hiệu quả điều trị.

Do đó, không nên xem đây là phác đồ hiện hành cho mọi người bệnh.

Các quyết định lâm sàng cần được đối chiếu với đánh giá và hướng dẫn cập nhật.

9. Câu hỏi thường gặp về phục hồi chức năng bàn tay

9.1. Người bị liệt bàn tay sau tổn thương tủy sống có thể cầm nắm không?

Một số người bệnh vẫn có khả năng cầm nắm nhờ cơ chế tenodesis hoặc dụng cụ hỗ trợ.

Tuy nhiên, khả năng này phụ thuộc vào chức năng thần kinh còn lại.

9.2. Tenodesis có phải là sự phục hồi của cơ gấp ngón không?

Không. Tenodesis là cơ chế vận động thụ động dựa trên vị trí cổ tay và độ căng gân.

Vì vậy, cơ chế này không đồng nghĩa với phục hồi vận động chủ động của cơ gấp ngón.

9.3. Người bệnh mức C5 có thể sử dụng tenodesis không?

Người bệnh C5 thường thiếu chức năng duỗi cổ tay cần thiết để tạo nắm tenodesis chủ động.

Tuy nhiên, họ có thể sử dụng những phương án hỗ trợ cầm nắm khác.

9.4. Nẹp bàn tay có giúp người bệnh tự ăn uống không?

Nẹp hoặc dụng cụ thích nghi có thể hỗ trợ cầm thìa ở một số người bệnh.

Tuy nhiên, cần lựa chọn thiết bị phù hợp với chức năng và mục tiêu.

9.5. Có nên tự tập tenodesis tại nhà không?

Người bệnh nên được đánh giá và hướng dẫn trước khi thực hiện.

Đặc biệt, cần tránh kéo giãn quá mức và sử dụng nẹp không phù hợp.

10. Kết luận: Phục hồi chức năng bàn tay không chỉ là tăng sức mạnh cơ

Phục hồi chức năng bàn tay sau tổn thương tủy sống cần tận dụng chức năng thần kinh còn lại.

Đặc biệt, cơ chế tenodesis có thể hỗ trợ cầm nắm ở người bệnh phù hợp.

Nghiên cứu năm 1978 của McKenzie và Buck đã nhấn mạnh vai trò của nẹp chỉnh hình.

Tuy nhiên, công nghệ hỗ trợ và phương pháp điều trị đã tiếp tục phát triển.

Vì vậy, việc lựa chọn can thiệp cần dựa trên lượng giá cá thể.

Thông điệp quan trọng: Một bàn tay không thể gấp ngón chủ động vẫn có thể thực hiện một số hoạt động chức năng.

Điều này mở ra cơ hội cải thiện khả năng tự chăm sóc và mức độ độc lập.

Tài liệu tham khảo

Nghiên cứu gốc

McKenzie MW, Buck GL. Combined motor and peripheral sensory insufficiency: III. Management of spinal cord injury. Physical Therapy. 1978;58(3):294–303.

DOI: https://doi.org/10.1093/ptj/58.3.294

PMID: 628682.

2. Tài liệu liên quan về cơ chế bàn tay và nẹp chỉnh hình

Perry J. Normal upper extremity kinesiology. Physical Therapy. 1978;58(3):265–278.

DOI: https://doi.org/10.1093/ptj/58.3.265

3. Tài liệu về tổn thương tủy sống

World Health Organization. Spinal cord injury. 2024.

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/spinal-cord-injury

4. Hướng dẫn phân loại tổn thương thần kinh

American Spinal Injury Association. International Standards for Neurological Classification of Spinal Cord Injury.

https://asia-spinalinjury.org/isncsci-resources/

Nội dung mang tính giáo dục y khoa và không thay thế chỉ định điều trị của bác sĩ.

Mr Physio

0937782677