SAU 45 BUỔI TẬP ĐI, TỐC ĐỘ TĂNG HƠN 5 LẦN: NGƯỜI BỊ TỔN THƯƠNG TỦY SỐNG ĐÃ PHỤC HỒI RA SAO?
Một người bệnh tập đi sau tổn thương tủy sống từng chỉ đi được trong nhà bằng khung tập đi.
Tuy nhiên, sau 45 buổi tập, tốc độ đi bộ của người này tăng hơn năm lần.
Đáng chú ý, số bước đi mỗi ngày cũng tăng gần bốn lần.
Vậy điều gì đã tạo nên sự thay đổi này?
Một nghiên cứu của Behrman và cộng sự công bố một ca bệnh trên tạp chí Physical Therapy.
Nghiên cứu tập trung vào tập đi sau tổn thương tủy sống không hoàn toàn.
Đặc biệt, chương trình kết hợp tập đi giảm tải với luyện tập trên mặt đất.
Kết quả cung cấp góc nhìn quan trọng về tiến trình phục hồi vận động.
1. Tổn thương tủy sống không hoàn toàn có thể phục hồi đi lại không?
Tổn thương tủy sống có thể làm gián đoạn tín hiệu thần kinh từ não xuống hai chân.
Vì vậy, người bệnh thường gặp khó khăn khi đứng và đi lại.
Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn bảo tồn được chức năng vận động.
Đây là yếu tố quan trọng trong phục hồi khả năng đi lại.
1.1. Tổn thương tủy sống không hoàn toàn là gì?
Tổn thương không hoàn toàn là tình trạng còn bảo tồn một phần chức năng thần kinh dưới mức tổn thương.
Phân loại ISNCSCI/AIS được sử dụng để xác định mức độ tổn thương.
Trong đó, AIS C và AIS D là những mức tổn thương không hoàn toàn về vận động.
Tuy nhiên, khả năng đi lại khác nhau giữa từng người bệnh.
1.2. Vì sao người bệnh AIS D có khả năng phục hồi vận động?
AIS D biểu thị tình trạng còn bảo tồn chức năng vận động ở một mức độ nhất định.
Theo phân loại, ít nhất một nửa số cơ chủ chốt dưới mức tổn thương có sức cơ từ 3/5 trở lên.
Điều này có thể tạo thuận lợi cho quá trình tập đi.
Tuy nhiên, phân loại AIS D không bảo đảm người bệnh sẽ đi độc lập.
Khả năng phục hồi còn phụ thuộc vào sức cơ, cảm giác và thăng bằng.
2. Nghiên cứu năm 2005 đã thực hiện như thế nào?
Behrman và cộng sự công bố báo cáo ca bệnh vào tháng 12/2005.
Mục tiêu là mô tả tiến trình phục hồi đi lại sau tổn thương tủy sống không hoàn toàn.
Nghiên cứu đặc biệt chú trọng việc chuyển kỹ năng từ máy chạy bộ sang môi trường thực tế.
2.1. Đặc điểm người bệnh trong nghiên cứu
Người tham gia là một nam giới bị tổn thương tủy cổ C5–C6.
Người bệnh được phân loại AIS D theo tiêu chuẩn ASIA.
Sau khi xuất viện, người bệnh tham gia chương trình tập đi chuyên biệt.
Tổng cộng, chương trình gồm 45 buổi tập luyện.
2.2. Khả năng đi lại trước khi tập
Trước chương trình, tốc độ đi bộ của người bệnh đạt 0,19 m/s.
Người bệnh chủ yếu di chuyển trong nhà.
Để đi lại, người bệnh cần sử dụng khung tập đi có bánh xe.
Ngoài ra, người bệnh còn sử dụng nẹp cổ chân–bàn chân bên phải.
Điều này cho thấy khả năng di chuyển còn hạn chế.
2.3. Chương trình tập đi gồm những gì?
Nghiên cứu sử dụng tập đi trên máy chạy bộ có hỗ trợ trọng lượng cơ thể.
Đồng thời, nhân viên phục hồi chức năng hỗ trợ các chuyển động khi cần thiết.
Sau đó, kỹ năng được chuyển dần sang tập đi trên mặt đất.
Nhóm tác giả sử dụng quy trình ra quyết định để điều chỉnh tiến trình tập luyện.
Mục tiêu cuối cùng là cải thiện khả năng đi lại trong cộng đồng.
3. Tập đi giảm tải trọng lượng cơ thể giúp ích như thế nào?
Tập đi giảm tải trọng lượng cơ thể là phương pháp hỗ trợ người bệnh thực hiện chu kỳ bước.
Tên tiếng Anh là Body Weight-Supported Treadmill Training (BWSTT).
Người bệnh được nâng đỡ một phần trọng lượng bằng hệ thống đai.
Nhờ đó, họ có thể thực hành bước đi khi khả năng chịu tải còn hạn chế.
3.1. Tập đi trên máy chạy bộ có gì đặc biệt?
Tập đi trên máy chạy bộ tạo điều kiện thực hành nhiều chu kỳ bước liên tiếp.
Tốc độ băng chuyền có thể được điều chỉnh theo khả năng.
Ngoài ra, nhân viên phục hồi chức năng có thể hỗ trợ vị trí chân và thân mình.
Tuy nhiên, mức hỗ trợ cần giảm dần khi người bệnh tiến bộ.
3.2. Vì sao cần luyện tập chuyển động bước lặp lại?
Đi bộ là hoạt động cần sự phối hợp giữa nhiều nhóm cơ.
Khi luyện tập, hệ thần kinh tiếp nhận các tín hiệu vận động và cảm giác.
Những tín hiệu này tham gia quá trình học vận động.
Vì vậy, luyện tập bước đi có thể góp phần cải thiện kỹ năng di chuyển.
Tuy nhiên, số lần bước không phải yếu tố duy nhất quyết định hiệu quả.
3.3. Tập đi giảm tải có phù hợp với mọi người bệnh không?
Không. Phương pháp cần được lựa chọn theo mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe.
Người bệnh phải được đánh giá khả năng chịu tải và kiểm soát tư thế.
Ngoài ra, bác sĩ cần xem xét nguy cơ tổn thương da và hạ huyết áp tư thế.
Đặc biệt, tình trạng mất xương có thể ảnh hưởng đến an toàn tập luyện.
4. Vì sao cần chuyển từ máy chạy bộ sang tập đi trên mặt đất?
Một điểm nổi bật của nghiên cứu là chuyển kỹ năng sang môi trường thực tế.
Người bệnh không chỉ luyện tập trên máy chạy bộ.
Họ còn cần sử dụng kỹ năng để di chuyển trong nhà và cộng đồng.
4.1. Tập đi trên mặt đất có vai trò gì?
Tập đi trên mặt đất giúp người bệnh luyện tập trong điều kiện gần với sinh hoạt.
Ví dụ, người bệnh cần tự điều chỉnh tốc độ và hướng di chuyển.
Ngoài ra, việc đi lại thực tế đòi hỏi kiểm soát thăng bằng.
Vì vậy, chương trình cần xem xét khả năng thích nghi với môi trường.
4.2. Tại sao phải tăng dần độ khó bài tập?
Một bài tập quá dễ có thể không tạo đủ thử thách.
Ngược lại, bài tập quá khó có thể làm tăng nguy cơ mất an toàn.
Vì vậy, tiến trình tập luyện cần dựa trên khả năng thực tế.
Nhân viên phục hồi chức năng có thể điều chỉnh mức hỗ trợ và yêu cầu vận động.
Tuy nhiên, mọi thay đổi phải dựa trên đáp ứng của người bệnh.
4.3. Chuyển kỹ năng tập đi sang cộng đồng là gì?
Đây là quá trình sử dụng khả năng đi bộ trong môi trường sinh hoạt thực tế.
Ví dụ, người bệnh có thể tập di chuyển trong hành lang hoặc khu vực công cộng.
Ngoài ra, chương trình có thể chú trọng khả năng thay đổi tốc độ.
Mục tiêu là tăng khả năng di chuyển ngoài môi trường tập luyện.
5. Kết quả sau 45 buổi tập đi: Tốc độ tăng hơn năm lần
Kết quả nghiên cứu cho thấy khả năng đi lại cải thiện rõ rệt.
Đặc biệt, sự thay đổi được ghi nhận qua tốc độ và số bước đi mỗi ngày.
5.1. Tốc độ đi bộ thay đổi như thế nào?
Trước chương trình, tốc độ đi bộ đạt 0,19 m/s.
Sau chương trình, tốc độ tăng lên 1,01 m/s.
Như vậy, mức tăng tuyệt đối là 0,82 m/s.
Tốc độ sau tập cao khoảng 5,3 lần so với ban đầu.
Đây là một thay đổi đáng chú ý về chức năng đi lại.
5.2. Số bước đi mỗi ngày thay đổi ra sao?
Nghiên cứu cũng theo dõi hoạt động đi bộ trong 24 giờ.
Trước tập, số bước trung bình đạt 1.054 bước/ngày.
Sau tập, con số này tăng lên 3.924 bước/ngày.
Mức tăng trung bình là 2.870 bước/ngày.
Điều đó cho thấy người bệnh đi lại nhiều hơn trong sinh hoạt.
5.3. Bảng tổng hợp kết quả nghiên cứu
| Chỉ số | Trước tập | Sau 45 buổi |
|---|---|---|
| Tốc độ đi bộ | 0,19 m/s | 1,01 m/s |
| Số bước trung bình/ngày | 1.054 | 3.924 |
| Độ lệch chuẩn số bước | 543 | 1.629 |
| Dụng cụ di chuyển | Khung tập đi và nẹp cổ chân–bàn chân phải | Chỉ dùng gậy khi di chuyển trong cộng đồng |
| Phạm vi đi lại | Chủ yếu trong nhà | Đi lại thường xuyên |
Nguồn: Behrman và cộng sự, 2005.
5.4. Người bệnh có thể đi lại độc lập sau tập không?
Sau chương trình, người bệnh trở thành người đi bộ thường xuyên.
Đáng chú ý, người bệnh chỉ sử dụng gậy khi di chuyển trong cộng đồng.
Đây là thay đổi lớn so với việc dùng khung tập đi trước đó.
Tuy nhiên, không nên hiểu kết quả này là phục hồi hoàn toàn chức năng thần kinh.
Người bệnh vẫn có thể tồn tại những hạn chế vận động.
6. Phục hồi khả năng đi lại cần theo dõi những chỉ số nào?
Phục hồi khả năng đi lại không nên chỉ được đánh giá bằng số buổi tập.
Bác sĩ cần theo dõi những thay đổi phản ánh khả năng vận động thực tế.
6.1. Tốc độ đi bộ có ý nghĩa gì?
Tốc độ đi bộ là chỉ số thường dùng trong phục hồi chức năng thần kinh.
Chỉ số này phản ánh một phần khả năng di chuyển.
Ví dụ, tốc độ thấp có thể hạn chế việc đi lại trong cộng đồng.
Tuy nhiên, khả năng đi ngoài cộng đồng còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác.
6.2. Đánh giá tốc độ đi bộ bằng 10-Meter Walk Test
10-Meter Walk Test (10MWT) là công cụ đánh giá tốc độ đi bộ.
Người bệnh thực hiện quãng đường theo quy trình chuẩn hóa.
Thời gian được ghi nhận để tính tốc độ di chuyển.
Tuy nhiên, điều kiện thực hiện cần được giữ nhất quán giữa các lần đo.
6.3. Vì sao cần theo dõi số bước đi mỗi ngày?
Số bước đi phản ánh hoạt động di chuyển trong đời sống.
Một người có thể đạt tốc độ tốt khi kiểm tra tại bệnh viện.
Tuy nhiên, họ chưa chắc duy trì hoạt động đi lại thường xuyên tại nhà.
Vì vậy, theo dõi số bước giúp bổ sung thông tin về mức độ sử dụng kỹ năng.
Thiết bị đếm bước cần được lựa chọn phù hợp với đặc điểm dáng đi.
6.4. Các thang đo bổ sung
Một số công cụ thường dùng gồm:
- ISNCSCI/AIS: Phân loại tổn thương thần kinh.
- WISCI II: Đánh giá mức hỗ trợ khi đi lại.
- 10MWT: Đánh giá tốc độ đi bộ.
- 6MWT: Đánh giá quãng đường đi trong sáu phút.
- SCIM: Đánh giá mức độ độc lập chức năng.
Việc lựa chọn phụ thuộc vào khả năng và mục tiêu của người bệnh.
7. Nghiên cứu này có chứng minh tập đi giảm tải hiệu quả vượt trội không?
Không. Đây là báo cáo một ca bệnh.
Nghiên cứu mô tả tiến trình tập luyện và những thay đổi được ghi nhận.
Tuy nhiên, thiết kế này không đủ để xác định quan hệ nhân quả.
7.1. Vì sao không thể khẳng định hiệu quả cho mọi người bệnh?
Nghiên cứu chỉ theo dõi một người.
Do đó, kết quả không đại diện cho tất cả người bệnh tổn thương tủy sống.
Ngoài ra, nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến phục hồi.
Ví dụ, chức năng thần kinh còn lại có vai trò quan trọng.
7.2. Hướng dẫn thực hành năm 2020 khuyến nghị gì?
Hướng dẫn năm 2020 đánh giá các phương pháp cải thiện tốc độ và quãng đường đi.
Đối tượng gồm những người bệnh tổn thương thần kinh trung ương mạn tính còn khả năng đi bộ.
Hướng dẫn ủng hộ tập đi theo nhiệm vụ với cường độ phù hợp.
Tuy nhiên, tập đi giảm tải không cho thấy ưu thế rõ ràng so với một số phương pháp thay thế.
Đặc biệt, kết luận này không áp dụng trực tiếp cho mọi người bệnh chưa thể đi lại.
Vì vậy, lựa chọn can thiệp vẫn cần cá thể hóa.
7.3. Bài học quan trọng từ nghiên cứu năm 2005
Nghiên cứu cho thấy giá trị của việc điều chỉnh tiến trình tập đi có hệ thống.
Đặc biệt, nhóm tác giả chú trọng chuyển kỹ năng sang môi trường sinh hoạt thực tế.
Đây là một định hướng hữu ích trong thực hành phục hồi chức năng.
Tuy nhiên, không nên sao chép số buổi hoặc mức tải cho tất cả người bệnh.
8. Ứng dụng trong phục hồi chức năng sau tổn thương tủy sống
Phục hồi chức năng sau tổn thương tủy sống cần dựa trên lượng giá và mục tiêu cá thể.
Không có một chương trình tập đi phù hợp cho mọi trường hợp.
8.1. Đánh giá trước khi bắt đầu tập đi
Bác sĩ cần xem xét tình trạng thần kinh và khả năng vận động.
Những nội dung quan trọng gồm:
- Sức mạnh cơ hai chân.
- Khả năng kiểm soát thân mình.
- Thăng bằng khi đứng.
- Tầm vận động khớp.
- Khả năng chịu trọng lượng.
- Mức hỗ trợ cần thiết khi đi.
- Tình trạng hô hấp và tim mạch.
- Nguy cơ té ngã hoặc gãy xương.
Sau đó, nhóm phục hồi chức năng xác định phương pháp tập phù hợp.
8.2. Điều chỉnh chương trình theo tiến triển
Chương trình cần được đánh giá định kỳ.
Khi người bệnh tiến bộ, mức hỗ trợ có thể được điều chỉnh.
Ngoài ra, yêu cầu vận động có thể tăng theo mục tiêu.
Tuy nhiên, việc tăng cường độ cần bảo đảm an toàn.
8.3. Ưu tiên hoạt động có ý nghĩa với người bệnh
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng tốc độ đi bộ.
Người bệnh cần sử dụng kỹ năng di chuyển trong sinh hoạt.
Ví dụ, họ có thể muốn đi lại trong nhà hoặc đến nơi làm việc.
Vì vậy, kế hoạch tập luyện nên được xây dựng cùng người bệnh.
9. Câu hỏi thường gặp về tập đi sau tổn thương tủy sống
9.1. Người bị tổn thương tủy sống không hoàn toàn có thể đi lại được không?
Một số người bệnh có thể phục hồi khả năng đi lại ở các mức độ khác nhau.
Tuy nhiên, kết quả phụ thuộc vào tình trạng thần kinh và nhiều yếu tố lâm sàng.
9.2. Tập đi giảm tải có giúp người bệnh đi nhanh hơn không?
Phương pháp có thể hỗ trợ luyện tập bước đi ở người bệnh phù hợp.
Tuy nhiên, hiệu quả vượt trội so với phương pháp khác chưa được chứng minh cho mọi nhóm người bệnh.
9.3. Sau 45 buổi tập có thể đi lại độc lập không?
Không có số buổi nào bảo đảm người bệnh sẽ đi lại độc lập.
Kết quả 45 buổi chỉ phản ánh trường hợp trong nghiên cứu năm 2005.
9.4. Vì sao cần tập đi trên mặt đất sau khi tập máy?
Tập trên mặt đất giúp người bệnh sử dụng kỹ năng trong tình huống gần với sinh hoạt.
Ngoài ra, hoạt động này yêu cầu tự điều chỉnh bước đi và thăng bằng.
9.5. Tốc độ đi bộ 1,01 m/s có ý nghĩa gì?
Đây là tốc độ đi bộ được ghi nhận sau chương trình trong nghiên cứu.
Tốc độ này cho thấy sự cải thiện đáng kể so với mức 0,19 m/s.
Tuy nhiên, khả năng đi lại trong cộng đồng cần được đánh giá toàn diện.
9.6. Người bệnh có nên tự tập đi tại nhà không?
Người bệnh chỉ nên thực hiện các bài tập đã được hướng dẫn phù hợp.
Đặc biệt, cần tránh tự tập khi có nguy cơ té ngã hoặc mất ổn định tư thế.
10. Kết luận: Tập đi sau tổn thương tủy sống cần có tiến trình phù hợp
Tập đi sau tổn thương tủy sống có thể mang lại cải thiện chức năng ở người bệnh phù hợp.
Nghiên cứu năm 2005 ghi nhận sự thay đổi đáng kể sau 45 buổi tập.
Tốc độ đi bộ tăng từ 0,19 lên 1,01 m/s.
Đồng thời, số bước trung bình mỗi ngày tăng từ 1.054 lên 3.924.
Tuy nhiên, đây chỉ là báo cáo một ca bệnh.
Vì vậy, kết quả không bảo đảm mọi người bệnh sẽ đạt mức phục hồi tương tự.
Thông điệp quan trọng: Tập luyện cần có mục tiêu, tiến trình và phương pháp lượng giá rõ ràng.
Đặc biệt, kỹ năng đạt được tại bệnh viện cần được chuyển sang hoạt động sinh hoạt thực tế.
Tài liệu tham khảo
1. Nghiên cứu gốc
Behrman AL, Lawless-Dixon AR, Davis SB, et al. Locomotor training progression and outcomes after incomplete spinal cord injury. Physical Therapy. 2005;85(12):1356–1371.
DOI: https://doi.org/10.1093/ptj/85.12.1356
2. Hướng dẫn thực hành lâm sàng
Hornby TG, et al. Clinical practice guideline to improve locomotor function following chronic stroke, incomplete spinal cord injury, and brain injury. Journal of Neurologic Physical Therapy. 2020;44(1):49–100.
DOI: https://doi.org/10.1097/NPT.0000000000000303
3. Nguồn chuyên môn bổ sung
Academy of Neurologic Physical Therapy. Clinical Practice Guideline to Improve Locomotor Function Following Chronic Stroke, Incomplete Spinal Cord Injury, and Brain Injury.
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Người bệnh cần được bác sĩ lượng giá trước khi thực hiện chương trình tập luyện.
0937782677
