ROBOT TẬP ĐI GIÚP 2/3 NGƯỜI BỆNH ĐI LẠI ĐỘC LẬP? NGHIÊN CỨU SAU TỔN THƯƠNG TỦY SỐNG
Tổn thương tủy sống có thể khiến người bệnh mất khả năng đi lại. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn còn khả năng phục hồi vận động.
Vậy robot có thể giúp người bệnh học cách bước đi trở lại không?
Một nghiên cứu trên tạp chí Physical Therapy đã đưa ra kết quả đáng chú ý.
Robot tập đi sau tổn thương tủy sống được sử dụng trong chương trình phục hồi của ba người bệnh.
Sau chương trình, hai người có thể đi lại độc lập trên mặt đất. Người còn lại cải thiện tốc độ và sức bền đi bộ.
Tuy nhiên, đây là nghiên cứu báo cáo ca bệnh. Kết quả không chứng minh robot là nguyên nhân duy nhất tạo ra sự cải thiện.
1. Tổn thương tủy sống không hoàn toàn ảnh hưởng đến khả năng đi lại như thế nào?
Tủy sống có nhiệm vụ truyền tín hiệu giữa não và cơ thể.
Khi tủy sống bị tổn thương, khả năng kiểm soát cơ có thể suy giảm.
Vì vậy, người bệnh có thể gặp khó khăn khi đứng, bước đi hoặc giữ thăng bằng.
1.1. Tổn thương tủy sống không hoàn toàn là gì?
Tổn thương tủy sống không hoàn toàn là tình trạng vẫn còn chức năng thần kinh được bảo tồn dưới mức tổn thương.
Theo phân loại ISNCSCI/AIS, tổn thương không hoàn toàn bao gồm các mức AIS B, C và D.
Tuy nhiên, khả năng vận động khác nhau giữa các mức phân loại.
Đặc biệt, người bệnh AIS C hoặc D có thể còn một phần chức năng vận động dưới mức tổn thương.
Đây là nhóm có thể được xem xét các chương trình tập đi phù hợp.
1.2. Vì sao một số người bệnh vẫn có thể phục hồi đi lại?
Khả năng phục hồi phụ thuộc vào mức độ tổn thương và chức năng thần kinh còn lại.
Ngoài ra, tình trạng cơ xương khớp cũng ảnh hưởng đến vận động.
Một số người bệnh có thể cải thiện khả năng kiểm soát cơ theo thời gian.
Tuy nhiên, không phải mọi người bệnh đều phục hồi khả năng đi lại độc lập.
Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá trước khi xác định mục tiêu.
2. Tập đi bằng robot là phương pháp gì?
Tập đi bằng robot sử dụng thiết bị cơ điện để hỗ trợ chuyển động của hai chân.
Phương pháp có thể kết hợp máy chạy bộ và hệ thống nâng đỡ trọng lượng cơ thể.
Robot hỗ trợ người bệnh thực hiện các chu kỳ bước đi liên tiếp.
2.1. Robot hỗ trợ chuyển động hai chân như thế nào?
Thiết bị sử dụng các bộ phận cơ khí để hỗ trợ vận động tại khớp háng và khớp gối.
Trong quá trình tập, người bệnh được cố định bằng hệ thống đai phù hợp.
Sau đó, robot hỗ trợ chuyển động bước theo chương trình cài đặt.
Ngoài ra, hệ thống nâng đỡ giúp giảm một phần trọng lượng tác động lên hai chân.
Tuy nhiên, mức hỗ trợ cần được điều chỉnh theo chức năng vận động.
2.2. Robot Lokomat được sử dụng trong nghiên cứu ra sao?
Robot Lokomat là thiết bị hỗ trợ tập đi trên máy chạy bộ.
Hệ thống kết hợp bộ phận dẫn hướng chuyển động chân với cơ chế nâng đỡ trọng lượng cơ thể.
Trong nghiên cứu năm 2005, nhóm tác giả sử dụng Lokomat trong giai đoạn tập luyện.
Sau đó, người bệnh chuyển sang tập đi có hỗ trợ trực tiếp của nhân viên phục hồi chức năng.
Mục tiêu là tiếp tục luyện tập các bước đi với mức hỗ trợ phù hợp.
2.3. Tập đi bằng robot có thay thế bác sĩ và nhân viên phục hồi chức năng không?
Không. Robot chỉ là công cụ hỗ trợ trong chương trình điều trị.
Bác sĩ cần đánh giá chức năng và xác định mục tiêu tập luyện.
Trong khi đó, nhân viên phục hồi chức năng giám sát vận động và điều chỉnh mức hỗ trợ.
Ngoài ra, người bệnh cần được theo dõi phản ứng trong quá trình tập.
Vì vậy, thiết bị không thay thế được đánh giá và quyết định chuyên môn.
3. Tập đi giảm tải trọng lượng cơ thể có vai trò gì?
Tập đi giảm tải trọng lượng cơ thể còn được gọi là Body Weight-Supported Treadmill Training.
Phương pháp này thường được viết tắt là BWSTT.
Người bệnh được nâng đỡ một phần trọng lượng khi tập đi.
Nhờ đó, việc thực hiện bước đi có thể trở nên khả thi hơn.
3.1. Tập đi trên máy chạy bộ khác gì tập đi trên mặt đất?
Tập đi trên máy chạy bộ cho phép người bệnh thực hành nhiều chu kỳ bước liên tiếp.
Tốc độ băng chuyền có thể được điều chỉnh theo khả năng.
Ngoài ra, hệ thống nâng đỡ giúp kiểm soát mức chịu tải.
Trong khi đó, tập đi trên mặt đất gần với hoạt động di chuyển thực tế hơn.
Vì vậy, hai phương pháp có thể được sử dụng theo mục tiêu và giai đoạn phục hồi.
3.2. Vì sao giảm tải trọng lượng có thể hỗ trợ người bệnh?
Người bệnh yếu cơ có thể chưa đủ khả năng chịu toàn bộ trọng lượng cơ thể.
Khi đó, hệ thống nâng đỡ giúp giảm yêu cầu chịu tải.
Nhờ vậy, người bệnh có thể thực hành động tác bước dưới sự giám sát.
Tuy nhiên, giảm tải quá nhiều có thể làm thay đổi yêu cầu vận động.
Do đó, mức nâng đỡ cần được cá thể hóa.
3.3. Robot có giúp luyện tập nhiều bước hơn không?
Robot có thể hỗ trợ thực hiện các chuyển động bước lặp lại.
Đây là một lợi thế tiềm năng khi người bệnh cần hỗ trợ đáng kể.
Ngoài ra, thiết bị có thể giảm một phần công việc hỗ trợ chân của nhân viên.
Tuy nhiên, số lượng bước không phải yếu tố duy nhất quyết định kết quả.
Khả năng tham gia chủ động và tính phù hợp của bài tập cũng rất quan trọng.
4. Nghiên cứu năm 2005 đã thực hiện như thế nào?
Hornby và cộng sự công bố báo cáo ba ca bệnh vào tháng 1/2005.
Nghiên cứu được đăng trên tạp chí Physical Therapy.
Mục tiêu là mô tả ứng dụng robot trong chương trình phục hồi khả năng đi lại.
4.1. Đối tượng tham gia nghiên cứu
Nghiên cứu gồm ba người bị tổn thương tủy sống không hoàn toàn về vận động.
Nhóm tác giả theo dõi khả năng phục hồi trong quá trình tập luyện.
Đây không phải nghiên cứu thử nghiệm ngẫu nhiên.
Vì vậy, không có nhóm đối chứng để so sánh trực tiếp hiệu quả của robot.
4.2. Phương pháp can thiệp
Chương trình bắt đầu bằng tập đi có robot hỗ trợ trên máy chạy bộ.
Sau đó, người bệnh chuyển sang tập đi có hỗ trợ của nhân viên phục hồi chức năng.
Nhóm nghiên cứu đánh giá tiến triển theo từng tuần.
Những nội dung theo dõi gồm mức suy giảm vận động và khả năng đi lại.
Ngoài ra, nghiên cứu còn quan tâm đến hạn chế chức năng và mức độ di chuyển.
4.3. Vì sao nghiên cứu kết hợp robot và tập đi có nhân viên hỗ trợ?
Robot tạo điều kiện hỗ trợ các chu kỳ bước theo chương trình thiết lập.
Trong khi đó, tập đi có nhân viên hỗ trợ giúp điều chỉnh trực tiếp theo đáp ứng vận động.
Việc kết hợp có thể giúp chuyển dần từ hỗ trợ cơ học sang luyện tập chức năng.
Tuy nhiên, nghiên cứu không tách riêng hiệu quả của từng giai đoạn.
Vì vậy, không thể xác định robot đóng góp bao nhiêu vào kết quả cuối cùng.
5. Kết quả phục hồi khả năng đi lại: Hai người bệnh đã đi độc lập
Phục hồi khả năng đi lại là kết quả nổi bật trong nghiên cứu.
Sau chương trình, cả ba trường hợp đều ghi nhận cải thiện về vận động hoặc đi bộ.
5.1. Kết quả của ba người bệnh
| Kết quả | Số người |
|---|---|
| Đi lại độc lập trên mặt đất sau chương trình | 2 |
| Cải thiện tốc độ và sức bền đi bộ | 1 |
| Tổng số người được báo cáo | 3 |
Đây là kết quả đáng chú ý của nghiên cứu năm 2005.
Tuy nhiên, số lượng người tham gia rất nhỏ.
Không nên xem 2/3 là tỷ lệ thành công chung của robot tập đi.
5.2. Đi lại độc lập có nghĩa là gì?
Đi lại độc lập thường liên quan đến khả năng di chuyển mà không cần người khác hỗ trợ thể chất.
Tuy nhiên, mức độ độc lập còn phụ thuộc vào công cụ đánh giá.
Một số người bệnh vẫn có thể cần dụng cụ hỗ trợ.
Vì vậy, khi diễn giải kết quả, cần xem xét cách đánh giá trong từng nghiên cứu.
5.3. Robot có phải nguyên nhân duy nhất giúp người bệnh cải thiện?
Không thể kết luận như vậy.
Người bệnh được tập luyện bằng nhiều hình thức trong quá trình phục hồi.
Ngoài ra, khả năng hồi phục thần kinh tự nhiên cũng có thể góp phần cải thiện chức năng.
Do nghiên cứu không có nhóm đối chứng, chưa thể xác định hiệu quả riêng của robot.
Đây là giới hạn quan trọng khi giải thích kết quả cho người bệnh.
6. Đánh giá kết quả tập đi bằng robot cần những chỉ số nào?
Đánh giá hiệu quả không nên chỉ dựa trên khả năng hoàn thành buổi tập.
Bác sĩ cần theo dõi những thay đổi có ý nghĩa trong chức năng đi lại.
6.1. Đánh giá sức cơ và khả năng kiểm soát vận động
Sức cơ chi dưới ảnh hưởng đến khả năng đứng và bước đi.
Vì vậy, cần lượng giá các nhóm cơ liên quan.
Ngoài ra, khả năng kiểm soát thân mình và thăng bằng cũng cần được đánh giá.
Tuy nhiên, cải thiện sức cơ không luôn đồng nghĩa với cải thiện tốc độ đi bộ.
6.2. Đánh giá tốc độ đi bộ bằng 10-Meter Walk Test
Đánh giá tốc độ đi bộ giúp theo dõi khả năng di chuyển của người bệnh.
10-Meter Walk Test là một công cụ thường được sử dụng.
Bài kiểm tra đo thời gian đi trên quãng đường tiêu chuẩn.
Tốc độ thường được biểu thị bằng mét mỗi giây.
Tuy nhiên, chỉ nên áp dụng khi người bệnh có đủ khả năng thực hiện an toàn.
6.3. Đánh giá sức bền bằng 6-Minute Walk Test
6-Minute Walk Test đo quãng đường người bệnh đi được trong sáu phút.
Công cụ này giúp đánh giá khả năng đi bộ trong một khoảng thời gian cố định.
Ngoài ra, kết quả có thể hỗ trợ theo dõi tiến triển qua các lần lượng giá.
Tuy nhiên, cần ghi nhận điều kiện thực hiện và dụng cụ hỗ trợ.
6.4. Những công cụ khác có thể sử dụng
Một số công cụ thường gặp gồm:
- ISNCSCI/AIS: Phân loại mức độ tổn thương thần kinh.
- WISCI II: Đánh giá mức hỗ trợ cần thiết khi đi lại.
- 10-Meter Walk Test: Đánh giá tốc độ đi bộ.
- 6-Minute Walk Test: Đánh giá quãng đường đi bộ.
- SCIM: Đánh giá mức độ độc lập chức năng.
Việc lựa chọn công cụ phụ thuộc vào khả năng của người bệnh.
7. Phục hồi chức năng sau tổn thương tủy sống bằng robot có phù hợp với mọi người không?
Phục hồi chức năng sau tổn thương tủy sống cần dựa trên khả năng thần kinh còn lại.
Robot có thể hỗ trợ một số người bệnh thực hành bước đi.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều phù hợp.
7.1. Những người bệnh nào có thể được xem xét tập đi bằng robot?
Bác sĩ có thể xem xét phương pháp khi người bệnh cần hỗ trợ thực hành bước đi.
Các yếu tố thường được đánh giá gồm:
- Mức độ tổn thương thần kinh.
- Sức mạnh cơ chi dưới.
- Khả năng kiểm soát thân mình.
- Tầm vận động khớp háng, gối và cổ chân.
- Tình trạng da và sức khỏe xương.
- Khả năng dung nạp tư thế đứng.
- Mục tiêu chức năng của người bệnh.
Ngoài ra, kích thước cơ thể cần tương thích với thiết bị.
7.2. Những nguy cơ nào cần chú ý khi sử dụng robot?
Robot có thể tạo áp lực tại vùng tiếp xúc giữa cơ thể và hệ thống đai.
Vì vậy, nguy cơ kích ứng hoặc tổn thương da cần được theo dõi.
Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện đau hoặc không dung nạp tư thế đứng.
Đặc biệt, nguy cơ gãy xương cần được đánh giá ở người bệnh mất xương nặng.
Do đó, chương trình phải được giám sát chuyên môn.
7.3. Có nên ưu tiên robot hơn tập đi thông thường không?
Không nhất thiết.
Tập đi bằng robot có thể hữu ích trong một số tình huống.
Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào khả năng vận động và mục tiêu điều trị.
Đặc biệt, công nghệ hiện đại không đồng nghĩa với kết quả vượt trội.
Vì vậy, bác sĩ cần lựa chọn phương pháp dựa trên bằng chứng phù hợp.
8. Bằng chứng hiện nay nói gì về robot tập đi?
Sau năm 2005, nhiều nghiên cứu đã đánh giá hiệu quả của robot hỗ trợ đi lại.
Đặc biệt, các hướng dẫn thực hành giúp xác định nhóm người bệnh có thể hưởng lợi.
8.1. Hướng dẫn thực hành năm 2020 khuyến nghị điều gì?
Hướng dẫn năm 2020 tập trung vào cải thiện tốc độ và quãng đường đi bộ.
Đối tượng là người bệnh tổn thương thần kinh trung ương mạn tính còn khả năng đi lại.
Hướng dẫn ủng hộ tập đi theo nhiệm vụ với cường độ phù hợp.
Ngược lại, robot hỗ trợ tập đi không được ưu tiên để cải thiện hai chỉ số này.
Kết luận dựa trên các nghiên cứu so sánh với phương pháp tập luyện khác.
8.2. Hướng dẫn có áp dụng cho người chưa thể đi lại không?
Không hoàn toàn.
Hướng dẫn năm 2020 chủ yếu xem xét người bệnh đã có khả năng đi bộ.
Vì vậy, kết luận không thể áp dụng trực tiếp cho người cần hỗ trợ thể chất đáng kể.
Đây là điểm quan trọng khi lựa chọn can thiệp.
8.3. Bài học từ nghiên cứu năm 2005
Nghiên cứu của Hornby và cộng sự có giá trị trong việc mô tả ứng dụng robot.
Đồng thời, kết quả cho thấy tiềm năng kết hợp robot với tập đi có hỗ trợ trực tiếp.
Tuy nhiên, bằng chứng về hiệu quả cần được đánh giá bằng thử nghiệm đối chứng.
Vì vậy, không nên sử dụng báo cáo ba ca bệnh để khẳng định robot vượt trội.
9. Câu hỏi thường gặp về robot tập đi sau tổn thương tủy sống
9.1. Robot tập đi có giúp người bị liệt đi lại trở lại không?
Một số người bệnh có thể cải thiện khả năng đi lại sau chương trình có robot hỗ trợ.
Tuy nhiên, khả năng phục hồi phụ thuộc vào đặc điểm tổn thương và nhiều yếu tố khác.
9.2. Người bị tổn thương tủy sống hoàn toàn có thể tập robot không?
Một số thiết bị có thể được sử dụng cho mục tiêu tập luyện hoặc hỗ trợ đứng ở người phù hợp.
Tuy nhiên, không thể mặc định phương pháp giúp phục hồi đi lại độc lập.
Bác sĩ cần đánh giá mục tiêu và mức độ an toàn.
9.3. Robot Lokomat có tốt hơn tập đi trên mặt đất không?
Không có bằng chứng cho thấy Lokomat vượt trội trong mọi trường hợp.
Đặc biệt, ở người bệnh mạn tính còn đi được, các phương pháp khác có thể phù hợp hơn.
9.4. Tập đi bằng robot có gây đau không?
Người bệnh có thể gặp khó chịu do đai cố định hoặc chuyển động không phù hợp.
Nếu xuất hiện đau, cần báo nhân viên điều trị để kiểm tra.
Không nên tiếp tục tập khi có dấu hiệu bất thường.
9.5. Cần tập robot bao nhiêu buổi để đi lại được?
Không có số buổi tập bảo đảm phục hồi khả năng đi lại cho mọi người bệnh.
Liều tập phải dựa trên tình trạng, mục tiêu và khả năng đáp ứng.
9.6. Robot có thay thế chương trình vật lý trị liệu không?
Không. Robot là một công cụ trong chương trình phục hồi.
Người bệnh vẫn cần lượng giá, tập luyện và theo dõi chức năng toàn diện.
10. Kết luận: Robot tập đi có tiềm năng nhưng không phải giải pháp cho tất cả
Robot tập đi sau tổn thương tủy sống là một hướng ứng dụng công nghệ trong phục hồi chức năng.
Nghiên cứu năm 2005 ghi nhận hai người bệnh đi độc lập sau chương trình điều trị.
Người còn lại cải thiện tốc độ và sức bền đi bộ.
Tuy nhiên, đây là báo cáo ba trường hợp và không có nhóm đối chứng.
Vì vậy, kết quả không chứng minh robot hiệu quả hơn những phương pháp khác.
Thông điệp quan trọng: Thành công của phục hồi chức năng không phụ thuộc vào công nghệ đơn thuần.
Điều quan trọng là lựa chọn đúng người bệnh, đúng mục tiêu và phương pháp tập luyện phù hợp.
Tài liệu tham khảo
1. Nghiên cứu gốc
Robotic-assisted, body-weight-supported treadmill training in individuals following motor incomplete spinal cord injury. Physical Therapy.
DOI: https://doi.org/10.1093/ptj/85.1.52
2. Hướng dẫn thực hành lâm sàng
Clinical practice guideline to improve locomotor function following chronic stroke, incomplete spinal cord injury, and brain injury. Journal of Neurologic Physical Therapy.
DOI: https://doi.org/10.1097/NPT.0000000000000303
3. Nguồn hướng dẫn chuyên môn
American Physical Therapy Association. Clinical Practice Guideline to Improve Locomotor Function Following Chronic Stroke, Incomplete Spinal Cord Injury, and Brain Injury. 2020.
Nội dung được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức khoa học, không thay thế chỉ định điều trị của bác sĩ.
0937782677
