DÂY CHẰNG QUẠ Ổ CHẢO: CẤU TRÚC ÍT ĐƯỢC BIẾT ĐẾN TRONG GIẢI PHẪU KHỚP VAI
Dây chằng quạ ổ chảo (coracoglenoid ligament) là dải mô liên kết chắc, nối mỏm quạ với củ trên ổ chảo xương vai. Đây là thành phần của phức hợp bao khớp – dây chằng phía trước trên của vai.
Cấu trúc này có liên quan giải phẫu với:
- Dây chằng quạ cánh tay (coracohumeral ligament).
- Dây chằng ổ chảo cánh tay trên (superior glenohumeral ligament).
- Gân đầu dài cơ nhị đầu cánh tay.
- Khoảng gian chóp xoay (rotator interval).
Nghiên cứu năm 2017 mô tả đây là dây chằng thứ ba trong khoảng gian chóp xoay [1].
Đặc điểm giải phẫu của dây chằng quạ ổ chảo
Nguyên ủy và bám tận
Các đặc điểm giải phẫu chính bao gồm:
- Nguyên ủy: vùng mỏm quạ xương vai.
- Bám tận: củ trên ổ chảo (supraglenoid tubercle).
- Hướng đi: từ mỏm quạ đến vùng trên ổ chảo.
- Cấu tạo: dải mô liên kết đặc, có liên quan với các dây chằng lân cận.
Nghiên cứu giải phẫu năm 2000 ghi nhận cấu trúc này trong cả 34 mẫu khảo sát. Đáng chú ý, 27 mẫu có sự liên tục với gân cơ ngực bé [2].
Mối liên quan với khoảng gian chóp xoay
Khoảng gian chóp xoay nằm giữa gân cơ trên gai và gân cơ dưới vai.
Vùng này chứa nhiều cấu trúc quan trọng, đặc biệt là hệ thống dây chằng liên quan đến gân đầu dài cơ nhị đầu.
Dải dây chằng nối mỏm quạ và ổ chảo có thể hòa nhập với các mô liên kết lân cận. Điều này tạo nên sự đa dạng về hình thái giải phẫu [1].
Nghiên cứu năm 2025 tiếp tục làm rõ cấu trúc bó sợi của dây chằng quạ cánh tay và mối liên kết với các mô quanh khớp vai [3].
Chức năng và vai trò cơ sinh học
Vai trò trong ổn định khớp vai
Dây chằng quạ ổ chảo được xem là thành phần của hệ thống bao khớp – dây chằng phía trước trên.
Các vai trò giải phẫu có thể bao gồm:
- Tạo liên kết giữa mỏm quạ và vùng trên ổ chảo.
- Góp phần hình thành phức hợp mô liên kết quanh khoảng gian chóp xoay.
- Phối hợp với các cấu trúc lân cận trong hệ thống ổn định thụ động của vai.
Tuy nhiên, bằng chứng cơ sinh học trực tiếp vẫn còn hạn chế. Chưa thể xác định chính xác mức đóng góp độc lập của cấu trúc này vào độ vững khớp vai.
Mối liên quan với gân đầu dài cơ nhị đầu
Gân đầu dài cơ nhị đầu đi qua khoảng gian chóp xoay trước khi vào rãnh gian củ xương cánh tay.
Hệ thống dây chằng tại đây góp phần duy trì vị trí của gân trong quá trình vận động.
Nghiên cứu giải phẫu năm 2025 cho thấy dây chằng quạ cánh tay có các bó sợi liên quan đến hệ thống bao quanh gân nhị đầu [3].
Dây chằng nối mỏm quạ và ổ chảo cũng liên quan với vùng giải phẫu này. Tuy nhiên, vai trò ổn định trực tiếp của nó chưa được xác lập đầy đủ.
Đặc điểm dây chằng quạ ổ chảo trên MRI
Khả năng nhận diện trên cộng hưởng từ
MRI và cộng hưởng từ khớp có tiêm thuốc tương phản (MR arthrography – MRA) có thể hỗ trợ nhận diện cấu trúc này.
Nghiên cứu năm 2017 ghi nhận [1]:
- Tỷ lệ nhận diện trên MRI đạt khoảng 54–56%.
- Tỷ lệ nhận diện trên MRA đạt khoảng 76–77%.
- Dây chằng có thể tồn tại riêng biệt hoặc hòa nhập với mô lân cận.
- Mức độ đồng thuận giữa các người đọc hình ảnh nhìn chung rất tốt.
Kết quả cho thấy MRA có thể giúp quan sát cấu trúc này rõ hơn MRI thông thường trong mẫu nghiên cứu.
Những khó khăn khi đánh giá hình ảnh
Kích thước nhỏ và biến thể giải phẫu khiến dây chằng khó nhận diện trên MRI.
Ngoài ra, các bó sợi có thể hòa nhập với dây chằng quạ cánh tay và những cấu trúc xung quanh.
Nghiên cứu năm 2022 đánh giá 120 trường hợp MRI vai 3 Tesla. Kết quả cho thấy cấu trúc này được nhận diện ít thường xuyên hơn một số dây chằng khác bám vào mỏm quạ [4].
Mặt phẳng đứng dọc hỗ trợ quan sát tốt hơn trong nghiên cứu.
Vì vậy, không nhận diện được dây chằng trên MRI không đồng nghĩa với đứt dây chằng.
Tổn thương và ý nghĩa lâm sàng
Dây chằng quạ ổ chảo có thể bị tổn thương không?
Về mặt giải phẫu, cấu trúc này có thể chịu ảnh hưởng khi vùng trước trên khớp vai bị chấn thương.
Tuy nhiên, các trường hợp tổn thương đơn độc chưa được mô tả đầy đủ trong y văn.
Hiện chưa có hệ thống phân loại tổn thương hoặc tiêu chuẩn chẩn đoán riêng được chấp nhận rộng rãi.
Ý nghĩa trong đánh giá bệnh lý khớp vai
Hiểu rõ cấu trúc này giúp bác sĩ nhận diện chính xác hơn các thành phần của khoảng gian chóp xoay.
Những cấu trúc liên quan cần được đánh giá gồm:
- Gân đầu dài cơ nhị đầu.
- Bao khớp phía trước trên.
- Dây chằng quạ cánh tay.
- Dây chằng ổ chảo cánh tay trên.
Tuy nhiên, chưa đủ bằng chứng để xác định một triệu chứng đau vai cụ thể là do tổn thương đơn độc của dây chằng này.
Ứng dụng trong vật lý trị liệu và phục hồi chức năng
Đánh giá chức năng vai
Trong thực hành phục hồi chức năng, cần đánh giá toàn diện thay vì chỉ tập trung vào một cấu trúc giải phẫu.
Các nội dung đánh giá bao gồm:
- Mức độ đau và vị trí đau.
- Biên độ vận động chủ động và thụ động.
- Sức mạnh các cơ chóp xoay.
- Khả năng kiểm soát xương bả vai.
- Chức năng gân đầu dài cơ nhị đầu.
- Khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt.
Có thể sử dụng SPADI hoặc QuickDASH để theo dõi chức năng chi trên.
Nguyên tắc phục hồi chức năng
Hiện chưa có đủ bằng chứng để xây dựng phác đồ phục hồi riêng cho tổn thương dây chằng quạ ổ chảo.
Do đó, chương trình điều trị cần dựa trên chẩn đoán và tình trạng chức năng thực tế.
Ở người bệnh có tổn thương phối hợp, các mục tiêu có thể bao gồm:
- Kiểm soát đau.
- Phục hồi biên độ vận động.
- Tăng cường sức mạnh cơ chóp xoay.
- Cải thiện kiểm soát vận động xương bả vai.
- Phục hồi hoạt động chức năng theo khả năng dung nạp.
Đây là những nguyên tắc chung trong phục hồi vai, không phải phác đồ đặc hiệu cho cấu trúc này.
Kết luận
Dây chằng quạ ổ chảo là thành phần giải phẫu thuộc phức hợp bao khớp – dây chằng phía trước trên của vai.
Cấu trúc này liên quan đến khoảng gian chóp xoay và hệ thống mô liên kết quanh gân đầu dài cơ nhị đầu.
Việc nhận diện dây chằng có ý nghĩa trong nghiên cứu giải phẫu và chẩn đoán hình ảnh. Tuy nhiên, vai trò cơ sinh học độc lập vẫn cần được làm rõ.
Trong phục hồi chức năng, đánh giá và điều trị nên dựa trên bệnh lý khớp vai tổng thể.
Tài liệu tham khảo
- Imaging of the coracoglenoid ligament: a third ligament in the rotator interval of the shoulder. 2017. DOI: https://doi.org/10.1007/s00256-017-2667-9
- Anatomy of the coracohumeral and coracoglenoidal ligaments. 2000. DOI: https://doi.org/10.1016/S0940-9602(00)80105-3
- The Coracohumeral Ligament and Its Fascicles: An Anatomic Study. 2025. DOI: https://doi.org/10.3390/jfmk10020149
- Coracoid Process—A Hub of Shoulder Ligaments. 2022. DOI: https://doi.org/10.1055/s-0041-1741091
0937782677
