DÂY CHẰNG SỤN CHÊM – MÁC: VÌ SAO MRI CÓ THỂ BỎ SÓT TỔN THƯƠNG GÂY MẤT VỮNG SỤN CHÊM NGOÀI?
Dây chằng sụn chêm – mác (meniscofibular ligament) là một cấu trúc nhỏ nằm ở góc sau ngoài khớp gối. Dây chằng nối sụn chêm ngoài với chỏm xương mác, giúp hạn chế chuyển động bất thường của sụn chêm.
Điều đáng chú ý là dây chằng này không phải lúc nào cũng được nhận diện rõ trên MRI.
Một nghiên cứu năm 2022 chỉ quan sát được cấu trúc ở 39% trong 105 khớp gối bằng MRI 1,5 Tesla.
Đặc biệt, nghiên cứu cơ sinh học năm 2026 cho thấy dây chằng sụn chêm – mác góp phần giữ vững sừng sau sụn chêm ngoài.
Vì vậy, tổn thương tại đây có thể liên quan đến đau phía ngoài gối, cảm giác kẹt khớp hoặc sụn chêm ngoài tăng di động.
Tuy nhiên, những biểu hiện này không đặc hiệu. Việc chẩn đoán cần đánh giá toàn bộ hệ thống sụn chêm và dây chằng góc sau ngoài.
1. Dây chằng sụn chêm – mác (meniscofibular ligament) là gì?
Dây chằng sụn chêm – mác, còn gọi là dây chằng chêm – mác, thuộc nhóm cấu trúc ổn định sâu ở góc sau ngoài khớp gối.
Trong tài liệu tiếng Anh, dây chằng được viết tắt là MFibL hoặc MFL.
Cấu trúc có dạng một dải mô liên kết tương đối mảnh, xuất phát từ vùng sau – dưới sụn chêm ngoài.
Sau đó, các sợi đi chếch xuống dưới và ra ngoài, bám vào chỏm xương mác.
Đặc biệt, dây chằng nằm phía trước gân cơ khoeo (popliteus tendon).
1.1. Giải phẫu dây chằng sụn chêm – mác
| Đặc điểm | Mô tả |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Meniscofibular ligament |
| Viết tắt | MFibL hoặc MFL |
| Vị trí | Góc sau ngoài khớp gối |
| Nguyên ủy | Bờ dưới vùng thân sau hoặc sừng sau sụn chêm ngoài |
| Điểm bám tận | Chỏm xương mác |
| Cấu trúc liên quan | Gân cơ khoeo, bó sụn chêm – khoeo, dây chằng chêm – chày ngoài |
| Vai trò | Hạn chế di chuyển bất thường của sụn chêm ngoài |
Các nghiên cứu giải phẫu và tổng quan năm 2025 ghi nhận hình thái dây chằng thay đổi giữa các mẫu khảo sát.
Đặc biệt, dây chằng có thể rất mảnh nên khó nhận diện khi phẫu tích hoặc chụp MRI. [1]
2. Dây chằng sụn chêm – mác khác dây chằng sụn chêm – đùi thế nào?
Đây là hai cấu trúc dễ bị nhầm do tên tiếng Anh gần giống nhau.
Dây chằng sụn chêm – mác (meniscofibular ligament) nối sụn chêm ngoài với chỏm xương mác.
Trong khi đó, dây chằng sụn chêm – đùi (meniscofemoral ligament) nối sừng sau sụn chêm ngoài với xương đùi.
2.1. Bảng phân biệt các dây chằng liên quan sụn chêm ngoài
| Cấu trúc | Điểm liên kết chính |
|---|---|
| Meniscofibular ligament | Sụn chêm ngoài – xương mác |
| Meniscofemoral ligament | Sụn chêm ngoài – xương đùi |
| Lateral meniscotibial ligament | Sụn chêm ngoài – xương chày |
| Popliteomeniscal fascicles | Sụn chêm ngoài – gân cơ khoeo |
Các cấu trúc phối hợp duy trì độ vững và tính di động phù hợp của sụn chêm ngoài.
Đặc biệt, các bó sụn chêm – khoeo nằm quanh khe cơ khoeo (popliteal hiatus), nơi sụn chêm ngoài không được cố định trực tiếp vào bao khớp như ở những vùng khác.
Do đó, tổn thương nhiều cấu trúc tại đây có thể gây tăng di động sụn chêm ngoài.
3. Chức năng dây chằng sụn chêm – mác: Nghiên cứu mới năm 2026
Sụn chêm ngoài cần có khả năng di chuyển nhất định khi gối gập và duỗi.
Tuy nhiên, di chuyển quá mức có thể ảnh hưởng đến cơ học khớp.
Dây chằng sụn chêm – mác góp phần hạn chế chuyển động bất thường này.
3.1. Nghiên cứu cơ sinh học trên 10 khớp gối năm 2026
Nghiên cứu Biomechanical Roles of the Popliteomeniscal Fascicles and Meniscofibular and Meniscotibial Ligaments in Stabilizing the Lateral Meniscus Posterior Horn được công bố năm 2026.
Các tác giả sử dụng 10 mẫu khớp gối người hiến xác, kết hợp hệ thống robot sáu bậc tự do.
Nhóm nghiên cứu lần lượt cắt những cấu trúc giữ vững sừng sau sụn chêm ngoài.
3.2. Kết quả nghiên cứu
| Tình trạng thử nghiệm | Độ di lệch ra trước của sừng sau sụn chêm ngoài |
|---|---|
| Các cấu trúc còn nguyên vẹn | 6,3 mm |
| Sau cắt các bó sụn chêm – khoeo | 8,1–8,4 mm |
| Sau cắt thêm dây chằng sụn chêm – mác | 10,2 mm |
| Sau cắt tiếp dây chằng chêm – chày phía sau | 11,4 mm |
Kết quả cho thấy độ di động bất thường tăng khi hệ thống dây chằng bị cắt lần lượt.
Đặc biệt, cắt thêm MFibL làm tăng đáng kể độ di lệch trong mô hình thử nghiệm.
Tuy nhiên, đây là mô hình cắt dây chằng tuần tự trên mẫu xác.
Vì vậy, không thể kết luận rách MFibL đơn độc ở người sống chắc chắn gây mức di lệch 10,2 mm.
Ý nghĩa lâm sàng: MFibL là một thành phần có đóng góp cơ học thực sự vào việc ổn định sừng sau sụn chêm ngoài. [2]
4. Tổn thương dây chằng sụn chêm – mác có gây đùn sụn chêm ngoài không?
Đùn sụn chêm (meniscal extrusion) là tình trạng sụn chêm di chuyển ra ngoài giới hạn bình thường của mâm chày.
Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến khả năng phân bố tải trọng của sụn chêm.
4.1. Nghiên cứu cơ sinh học năm 2023
Một nghiên cứu trên mô hình khớp gối lợn đánh giá vai trò của dây chằng chêm – chày ngoài và dây chằng sụn chêm – mác.
Các tác giả lần lượt tạo tổn thương dây chằng và đo độ đùn sụn chêm khi chịu tải.
Kết quả cho thấy:
- Tổn thương các cấu trúc liên kết làm tăng độ đùn sụn chêm ngoài.
- Kỹ thuật cố định bao khớp có thể làm giảm độ đùn trong mô hình.
- Kỹ thuật tái định tâm sụn chêm cũng có thể cải thiện tương quan sụn chêm.
Tuy nhiên, đây là nghiên cứu thực nghiệm trên động vật.
Không thể kết luận các kỹ thuật phẫu thuật này đã được chứng minh ngăn ngừa thoái hóa khớp ở người bệnh chỉ từ kết quả cơ sinh học. [3]
5. MRI dây chằng sụn chêm – mác: Vì sao dễ bỏ sót?
MRI giúp đánh giá sụn chêm, dây chằng và mô mềm góc sau ngoài gối.
Tuy nhiên, MFibL có kích thước nhỏ và đường đi chếch.
Vì vậy, việc nhận diện phụ thuộc chất lượng hình ảnh và kỹ thuật chụp.
5.1. Nghiên cứu MRI trên 105 khớp gối
Nghiên cứu MRI Evaluation of the Peripheral Attachments of the Lateral Meniscal Body được công bố năm 2022.
Các tác giả khảo sát 105 khớp gối không có tiền sử tổn thương cấu trúc hoặc phẫu thuật.
| Cấu trúc | Tỷ lệ nhận diện trên MRI |
|---|---|
| Dây chằng chêm – chày ngoài | 97,1% |
| Dây chằng khoeo – mác | 93,3% |
| Các bó sụn chêm – khoeo | 90,4% |
| Dây chằng sụn chêm – mác | 39,0% |
Điều đáng chú ý là MFibL có tỷ lệ nhận diện thấp nhất.
Tuy nhiên, nghiên cứu sử dụng MRI 1,5 Tesla.
Không nhìn thấy MFibL trên MRI không đủ để kết luận dây chằng bị đứt.
Ngoài ra, tỷ lệ nhận diện 39% không phải độ nhạy chẩn đoán tổn thương dây chằng. [4]
5.2. MRI có thể gợi ý tổn thương MFibL như thế nào?
Những dấu hiệu cần đánh giá gồm:
- Mất liên tục bó sợi từ sụn chêm ngoài đến chỏm mác.
- Tăng tín hiệu hoặc phù mô mềm vùng sau ngoài.
- Bất thường tại bờ dưới sừng sau sụn chêm ngoài.
- Tăng di động hoặc mất tương quan sụn chêm khi có đánh giá bổ sung.
- Tổn thương ACL hoặc các cấu trúc góc sau ngoài phối hợp.
Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng xác lập độ nhạy và độ đặc hiệu MRI riêng cho rách MFibL.
6. Đau phía ngoài gối có phải do tổn thương dây chằng sụn chêm – mác không?
Không nhất thiết.
Tổn thương MFibL đơn độc vẫn ít được nghiên cứu lâm sàng.
Người bệnh có bất thường ở vùng khe cơ khoeo có thể xuất hiện:
- Đau phía sau ngoài gối.
- Cảm giác lục cục hoặc bật trong khớp.
- Khó chịu khi xoay gối.
- Cảm giác kẹt hoặc khóa gối.
- Giảm khả năng thực hiện các hoạt động đổi hướng.
Tuy nhiên, những biểu hiện này còn gặp trong rách sụn chêm ngoài, tổn thương gân cơ khoeo hoặc các bó sụn chêm – khoeo.
Đặc biệt, cần đánh giá tình trạng ACL và toàn bộ phức hợp góc sau ngoài.
6.1. Nội soi khớp gối có vai trò gì?
Nội soi cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp vùng khe cơ khoeo và sừng sau sụn chêm ngoài.
Đặc biệt, thăm dò động bằng dụng cụ có thể giúp phát hiện tăng di động bất thường.
Một bài báo kỹ thuật công bố ngày 23/10/2026 mô tả cách nhận diện và khâu MFibL bằng phương pháp all-inside.
Các tác giả đề cập ba dấu hiệu nội soi:
- Double Orifice Sign.
- Bare Tibia Sign.
- Probe-Twirl Test.
Tuy nhiên, đây là những dấu hiệu được mô tả trong bài báo kỹ thuật.
Chúng chưa được xác lập độ chính xác chẩn đoán bằng những nghiên cứu đối chứng lớn. [5]
7. Điều trị rách dây chằng sụn chêm – mác có cần phẫu thuật không?
Không phải mọi trường hợp đều cần phẫu thuật.
Quyết định phụ thuộc độ vững sụn chêm ngoài, mức độ triệu chứng và tổn thương phối hợp.
Đặc biệt, cần phân biệt tổn thương MFibL đơn độc với rách sụn chêm ngoài gây mất vững cơ học.
7.1. Điều trị bảo tồn
Trong những trường hợp không có mất vững đáng kể, điều trị bảo tồn có thể được cân nhắc.
Chương trình có thể gồm kiểm soát triệu chứng, điều chỉnh hoạt động và phục hồi chức năng.
Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm chất lượng cao so sánh trực tiếp điều trị bảo tồn với phẫu thuật đối với rách MFibL đơn độc.
7.2. Kỹ thuật khâu dây chằng sụn chêm – mác năm 2025–2026
Hai bài báo kỹ thuật gần đây mô tả phương pháp sửa chữa vùng khe cơ khoeo.
Năm 2025, một kỹ thuật khâu all-inside được giới thiệu cho tổn thương phối hợp các bó sụn chêm – khoeo và MFibL.
Năm 2026, một kỹ thuật khâu MFibL được mô tả nhằm khôi phục liên kết giữa sụn chêm ngoài, phần dây chằng còn lại và bao khớp sau ngoài.
Tuy nhiên, đây chủ yếu là nghiên cứu mô tả kỹ thuật phẫu thuật.
Chúng không phải thử nghiệm ngẫu nhiên chứng minh khâu MFibL tốt hơn điều trị bảo tồn ở mọi người bệnh. [5, 6]
8. Phục hồi chức năng sau tổn thương dây chằng sụn chêm – mác: Cập nhật y văn 2025–2026
Hiện chưa có phác đồ phục hồi chức năng riêng cho rách MFibL được xác lập bằng thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao.
Vì vậy, chương trình phải dựa trên loại tổn thương và phương pháp điều trị thực tế.
8.1. Đồng thuận ESSKA–AOSSM–AASPT năm 2025
Đồng thuận quốc tế về phục hồi sụn chêm nhấn mạnh rằng quá trình phục hồi sau khâu cần kết hợp thời gian lành thương và các tiêu chí chức năng.
Đặc biệt, giới hạn chịu trọng lượng và biên độ gập gối phải dựa trên hình thái tổn thương, kỹ thuật sửa chữa và phẫu thuật phối hợp.
Đối với người bệnh có tái tạo ACL, kế hoạch phục hồi cũng phải bảo vệ mảnh ghép và các cấu trúc được khâu.
8.2. Có nên áp dụng một phác đồ cố định sau khâu MFibL?
Không nên.
Các bài báo kỹ thuật năm 2025 và 2026 sử dụng những chiến lược hậu phẫu khác nhau.
Ví dụ, bài báo năm 2025 mô tả sử dụng nẹp gối trong bốn tuần.
Trong khi đó, bài báo tháng 10/2026 mô tả một chương trình không sử dụng nẹp thường quy, với tăng chịu trọng lượng có kiểm soát ở những trường hợp được lựa chọn.
Tuy nhiên, sự khác biệt này không chứng minh phương pháp nào tốt hơn.
Chưa có thử nghiệm đối chứng trực tiếp để xác định chiến lược phục hồi tối ưu sau khâu MFibL.
8.3. Khung phục hồi chức năng theo tiêu chí
| Giai đoạn | Mục tiêu | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bảo vệ mô | Kiểm soát đau, tràn dịch, bảo vệ vùng khâu | Tuân thủ giới hạn gập gối và chịu trọng lượng |
| Phục hồi vận động | Khôi phục tầm vận động an toàn | Tránh tăng tải gây đau hoặc sưng kéo dài |
| Tăng sức mạnh | Phục hồi cơ tứ đầu đùi, gân kheo và cơ vùng hông | Điều chỉnh theo ACL và sụn chêm phối hợp |
| Kiểm soát thần kinh cơ | Cải thiện thăng bằng và kiểm soát trục chi | Theo dõi phản ứng khi chịu tải |
| Tập chức năng | Đi, lên xuống cầu thang, ngồi xổm theo tiến triển | Không tăng độ sâu hoặc kháng lực quá sớm |
| Trở lại thể thao | Phục hồi chạy, nhảy và đổi hướng | Đạt tiêu chí sức mạnh và kiểm soát vận động |
Đây là khung định hướng theo bằng chứng phục hồi sụn chêm nói chung.
Nó không phải phác đồ đã được kiểm định riêng cho dây chằng sụn chêm – mác.
8.4. Những chỉ số nên theo dõi
- Đau theo NRS hoặc VAS.
- Tràn dịch khớp gối.
- Tầm vận động gối.
- Sức mạnh cơ tứ đầu đùi và gân kheo.
- Khả năng chịu trọng lượng và kiểm soát một chân.
- Chức năng qua KOOS hoặc IKDC.
- Cảm giác kẹt khớp hoặc mất vững khi hoạt động.
Đặc biệt, nếu người bệnh có tái tạo ACL phối hợp, cần đánh giá khả năng vận động theo những tiêu chí riêng của chương trình phục hồi ACL.
Nguyên tắc quan trọng: Không nên tăng tải chỉ dựa vào số tuần sau phẫu thuật. Cần xem xét độ vững, chức năng và phản ứng của khớp sau tập. [7, 8]
9. Câu hỏi thường gặp về dây chằng sụn chêm – mác (FAQ)
Dây chằng sụn chêm – mác nằm ở đâu?
Dây chằng nằm ở góc sau ngoài khớp gối, nối phần sau – dưới sụn chêm ngoài với chỏm xương mác.
Dây chằng sụn chêm – mác có giống dây chằng sụn chêm – đùi không?
Không. Dây chằng sụn chêm – mác bám vào xương mác, còn dây chằng sụn chêm – đùi bám vào xương đùi.
MRI bình thường có loại trừ tổn thương dây chằng sụn chêm – mác không?
Không. Dây chằng này thường khó nhận diện trên MRI thường quy. Cần đối chiếu triệu chứng và các cấu trúc phối hợp.
Rách dây chằng sụn chêm – mác có gây mất vững sụn chêm ngoài không?
Có thể. Các nghiên cứu cơ sinh học cho thấy dây chằng góp phần hạn chế di chuyển bất thường của sừng sau sụn chêm ngoài.
Tổn thương MFibL có cần phẫu thuật không?
Không phải mọi trường hợp đều cần phẫu thuật. Quyết định phụ thuộc độ vững sụn chêm, triệu chứng và các tổn thương phối hợp.
Có bài tập riêng cho dây chằng sụn chêm – mác không?
Chưa có phác đồ đặc hiệu được kiểm định. Phục hồi chức năng cần dựa trên tình trạng sụn chêm, ACL và phương pháp điều trị thực tế.
10. Kết luận: Vì sao dây chằng sụn chêm – mác quan trọng?
Dây chằng sụn chêm – mác là một cấu trúc nhỏ nhưng có vai trò trong ổn định sụn chêm ngoài.
Dây chằng nối sụn chêm ngoài với chỏm xương mác và thuộc hệ thống góc sau ngoài gối.
Đặc biệt, nghiên cứu năm 2026 xác nhận vai trò cơ sinh học của MFibL trong kiểm soát chuyển động sừng sau sụn chêm ngoài.
Tuy nhiên, cấu trúc khó quan sát trên MRI và các biểu hiện lâm sàng chưa đặc hiệu.
Vì vậy, chẩn đoán cần kết hợp khám, hình ảnh và nội soi khi có chỉ định.
Trong phục hồi chức năng, cần ưu tiên bảo vệ cấu trúc tổn thương, phục hồi sức mạnh và tăng tải theo tiêu chí.
Thông điệp quan trọng: Không nhìn thấy MFibL trên MRI chưa đủ để kết luận dây chằng bị đứt. Ngược lại, đau hoặc mất vững sụn chêm ngoài kéo dài cần được đánh giá toàn diện, ngay cả khi hình ảnh ban đầu chưa rõ bất thường.
0937782677
11. TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Anatomy of the ligaments of the posterolateral corner of the knee: A narrative literature review. 2025. DOI: 10.1002/jeo2.70562.
- Biomechanical Roles of the Popliteomeniscal Fascicles and Meniscofibular and Meniscotibial Ligaments in Stabilizing the Lateral Meniscus Posterior Horn: A Cadaveric Study. 2026. DOI: 10.1177/03635465261423213.
- Effect of Injury to the Lateral Meniscotibial Ligament and Meniscofibular Ligament on Meniscal Extrusion: Biomechanical Evaluation of the Capsulodesis and Centralization Techniques in a Porcine Knee Model. 2023. DOI: 10.1177/23259671231212856.
- MRI evaluation of the peripheral attachments of the lateral meniscal body: the menisco-tibio-popliteus-fibular complex. 2022. DOI: 10.1007/s00167-021-06633-5.
- Arthroscopic Diagnosis and All-Inside Repair of Meniscofibular Ligament Tear. 2026. DOI: 10.1002/atn2.70339.
- Tears of Popliteomeniscal Fascicles and Meniscofibular Ligament in Popliteal Hiatus Area: An Arthroscopic Repair Technique With Suture. 2025. DOI: 10.1016/j.eats.2024.103199.
- The Formal EU-US Meniscus Rehabilitation 2024 Consensus: An ESSKA-AOSSM-AASPT Initiative: Part I—Rehabilitation Management After Meniscus Surgery (Meniscectomy, Repair and Reconstruction). 2025. DOI: 10.1177/23259671251343088.
- The Formal EU-US Meniscus Rehabilitation 2024 Consensus: An ESSKA-AOSSM-AASPT Initiative Part II—Prevention, Nonoperative Treatment and Return to Sport. 2025. DOI: 10.1177/23259671251349553.
