DÂY CHẰNG LISFRANC: VÌ SAO BONG GÂN GIỮA BÀN CHÂN CÓ THỂ DẪN ĐẾN XẸP VÒM VÀ THOÁI HÓA KHỚP?

Dây chằng Lisfranc (Lisfranc ligament) là một cấu trúc quan trọng giúp ổn định vùng giữa bàn chân. Dây chằng nối xương chêm trong với nền xương bàn II. Nhờ đó, cấu trúc góp phần duy trì tương quan của các khớp cổ – bàn chân khi đứng, đi và chạy.

Điều đáng chú ý là tổn thương Lisfranc có thể bị nhầm với bong gân bàn chân thông thường. Người bệnh đôi khi vẫn đi được dù đã xuất hiện mất vững kín đáo.

Khi tổn thương không được phát hiện, sự dịch chuyển bất thường giữa các xương có thể tiếp diễn. Theo thời gian, người bệnh có nguy cơ đau kéo dài, thay đổi vòm bàn chân và thoái hóa khớp sau chấn thương.

Một nghiên cứu năm 2024 cho thấy X-quang không chịu trọng lượng chỉ nhận diện đúng 48,4% trường hợp tổn thương Lisfranc kín đáo trong một nhóm người bệnh đã được phẫu thuật xác nhận.

Trong khi đó, MRI có thể phát hiện những tổn thương dây chằng không biểu hiện rõ trên X-quang.

Tuy nhiên, chẩn đoán không chỉ dựa vào việc dây chằng có bị rách hay không. Yếu tố quyết định điều trị là mức độ ổn định của toàn bộ phức hợp Lisfranc.

Vậy dây chằng Lisfranc nằm ở đâu? Những dấu hiệu nào gợi ý mất vững? Và phục hồi chức năng sau điều trị cần chú ý điều gì?

1. Dây chằng Lisfranc (Lisfranc ligament) là gì?

Dây chằng Lisfranc là một dây chằng nằm sâu trong vùng giữa bàn chân.

Cấu trúc nối xương chêm trong (medial cuneiform) với nền xương bàn II (second metatarsal base).

Dây chằng nằm trong phức hợp khớp cổ – bàn chân, hay tarsometatarsal joint complex (TMT).

Đây là một trong những cấu trúc ổn định quan trọng nhất của hệ thống khớp này.

1.1. Vì sao dây chằng Lisfranc có tên gọi đặc biệt?

Tên Lisfranc được đặt theo nhà phẫu thuật người Pháp Jacques Lisfranc de St. Martin.

Trong giải phẫu hiện đại, tên này được sử dụng cho dây chằng và hệ thống khớp cổ – bàn chân.

Tuy nhiên, cần phân biệt ba thuật ngữ:

• Lisfranc ligament: dây chằng Lisfranc thực sự, thường chỉ bó gian cốt C1–M2.
• Lisfranc ligament complex: phức hợp dây chằng Lisfranc gồm các thành phần mu chân, gian cốt và gan chân.
• Lisfranc injury: tổn thương vùng khớp Lisfranc, có thể gồm dây chằng, xương hoặc cả hai.

Vì vậy, không phải mọi tổn thương Lisfranc đều là rách đơn độc dây chằng gian cốt.

1.2. Khớp Lisfranc nằm ở đâu?

Khớp Lisfranc là hệ thống khớp nối hàng xương cổ chân xa với các nền xương bàn chân.

Các khớp này nằm ở vùng giữa bàn chân, giữa các xương chêm, xương hộp và các xương bàn.

Cấu trúc gồm năm khớp cổ – bàn chân.

Đặc biệt, nền xương bàn II nằm giữa các xương chêm và tạo thành một cấu trúc tương đối vững chắc.

1.3. Vì sao nền xương bàn II được gọi là “viên đá khóa”?

Nền xương bàn II nằm lùi về phía gần so với nền các xương bàn lân cận.

Vị trí này khiến nó được giữ giữa hệ thống xương chêm.

Hình thái được ví như keystone, hay viên đá khóa của một vòm xây dựng.

Khi hệ thống dây chằng còn nguyên vẹn, các xương phối hợp duy trì sự ổn định.

Tuy nhiên, khi dây chằng Lisfranc bị tổn thương nặng, tương quan giữa các xương có thể thay đổi.

Điều này có thể làm giảm độ vững của phần giữa bàn chân.

2. Giải phẫu dây chằng Lisfranc: Nguyên ủy và điểm bám tận

2.1. Nguyên ủy dây chằng Lisfranc

Dây chằng Lisfranc thực sự, hay interosseous Lisfranc ligament, xuất phát từ mặt ngoài của xương chêm trong.

Tên giải phẫu của xương này là medial cuneiform, thường viết tắt C1.

Dây chằng nằm sâu hơn thành phần phía mu chân.

Các sợi có hướng đi chếch về phía nền xương bàn II.

2.2. Điểm bám tận dây chằng Lisfranc

Đầu xa của dây chằng bám vào mặt trong nền xương bàn II.

Tên tiếng Anh của xương bàn II là second metatarsal, viết tắt M2.

Vị trí này nằm ngay gần khoảng giữa xương bàn I và II.

Đặc biệt, vùng này không có một dây chằng gian bàn chân trực tiếp nối M1 với M2 tương tự các khoảng gian bàn chân xa hơn.

Vì vậy, dây chằng C1–M2 có ý nghĩa đặc biệt đối với sự ổn định.

2.3. Bảng giải phẫu dây chằng Lisfranc

Đặc điểm	Mô tả
Tên tiếng Anh	Lisfranc ligament
Tên chuyên biệt	Interosseous Lisfranc ligament
Vị trí	Vùng giữa bàn chân
Hệ thống khớp	Khớp cổ – bàn chân (TMT)
Nguyên ủy	Mặt ngoài xương chêm trong (C1)
Điểm bám tận	Mặt trong nền xương bàn II (M2)
Hướng sợi	Chếch từ C1 đến M2
Thành phần liên quan	Dây chằng Lisfranc mu chân và gan chân
Chức năng chính	Ổn định liên kết C1–M2 và vùng giữa bàn chân
Ý nghĩa lâm sàng	Chấn thương Lisfranc, mất vững TMT và đau giữa bàn chân

Các đặc điểm được mô tả trong nghiên cứu giải phẫu Panchbhavi năm 2013 và tài liệu hình ảnh học về khớp Lisfranc. [1–3]

3. Phức hợp dây chằng Lisfranc gồm những thành phần nào?

Phức hợp Lisfranc không chỉ có một dây chằng đơn lẻ.

Hệ thống thường được mô tả gồm ba thành phần chính.

3.1. Dây chằng Lisfranc phía mu chân

Tên tiếng Anh là dorsal Lisfranc ligament.

Cấu trúc nối vùng mu xương chêm trong với nền xương bàn II.

Đây là thành phần nằm nông nhất trong phức hợp.

Các nghiên cứu cơ sinh học cho thấy dây chằng phía mu chân thường yếu hơn thành phần gian cốt.

Vì vậy, tổn thương có thể bắt đầu từ phía mu chân trong một số cơ chế chấn thương.

3.2. Dây chằng Lisfranc gian cốt

Tên tiếng Anh là interosseous Lisfranc ligament.

Đây là cấu trúc nằm sâu giữa C1 và M2.

Dây chằng thường được xem là thành phần mạnh và quan trọng nhất trong phức hợp Lisfranc.

Đặc biệt, nhiều tài liệu dùng tên Lisfranc ligament để chỉ riêng bó này.

3.3. Dây chằng Lisfranc gan chân

Thành phần gan chân có cấu trúc phức tạp hơn.

Trong mô tả thường gặp, dây chằng xuất phát từ C1 và chia thành các bó đến M2 và M3.

Vì vậy, cấu trúc được ký hiệu là plantar C1–M2–M3 ligament.

Đặc biệt, thành phần này có liên quan chặt chẽ đến mất vững khớp Lisfranc.

3.4. So sánh ba thành phần của phức hợp Lisfranc

Thành phần	Vị trí	Liên kết chính	Vai trò
Dây chằng mu chân	Nông, phía mu chân	C1–M2	Hỗ trợ ổn định phía mu
Dây chằng gian cốt	Sâu, giữa các xương	C1–M2	Thành phần ổn định quan trọng
Dây chằng gan chân	Phía gan chân	C1–M2–M3	Chống mất vững và hỗ trợ vùng giữa bàn chân

Điểm cần lưu ý là dây chằng Lisfranc gian cốt không đồng nghĩa với toàn bộ phức hợp ba thành phần.

4. Biến thể giải phẫu dây chằng Lisfranc: Nghiên cứu năm 2013

Panchbhavi và cộng sự công bố nghiên cứu giải phẫu ba chiều năm 2013.

Nghiên cứu sử dụng 37 bàn chân từ người hiến xác.

Các tác giả phẫu tích và số hóa vị trí bám dây chằng.

4.1. Dây chằng Lisfranc có một hay hai bó?

Nghiên cứu ghi nhận hai hình thái chính.

Hình thái	Tỷ lệ trong nghiên cứu
Một bó dây chằng	73%
Hai bó dây chằng	27%

Như vậy, dạng một bó phổ biến hơn.

Tuy nhiên, hình thái hai bó cũng được ghi nhận trong hơn một phần tư mẫu.

Đây là biến thể giải phẫu, không tự động được xem là bất thường bệnh lý.

4.2. Diện tích điểm bám dây chằng Lisfranc

Vị trí	Diện tích trung bình
Điểm bám trên nền xương bàn II	135 mm²
Điểm bám trên xương chêm trong, ở dạng một bó	140 mm²
Điểm bám gần dây chằng gan chân C1–M2–M3	64 mm²
Điểm bám bó gan chân tại M2	63 mm²
Điểm bám bó gan chân tại M3	26 mm²

Những số liệu này mô tả diện tích vùng bám.

Chúng không phải diện tích cắt ngang hoặc độ bền kéo của dây chằng.

4.3. Ý nghĩa của biến thể giải phẫu

Biến thể có thể ảnh hưởng đến cách nhận diện các bó sợi trên MRI.

Ngoài ra, vị trí và diện tích bám có ý nghĩa khi lập kế hoạch phẫu thuật tái tạo.

Tuy nhiên, nghiên cứu chưa chứng minh người có hai bó dễ chấn thương hơn.

Kết luận: Dây chằng Lisfranc có biến thể hình thái bình thường. Vì vậy, không nên nhầm những bó sợi riêng biệt với dấu hiệu rách trên hình ảnh. [2]

5. Chức năng dây chằng Lisfranc trong ổn định giữa bàn chân

5.1. Dây chằng Lisfranc giúp giữ vững các khớp TMT như thế nào?

Các khớp cổ – bàn chân chịu lực khi đứng, đi và chạy.

Đặc biệt, vùng giữa bàn chân truyền lực giữa phần sau và phần trước bàn chân.

Dây chằng Lisfranc góp phần ngăn sự dịch chuyển bất thường giữa C1 và M2.

Nhờ đó, cấu trúc giúp duy trì tương quan các xương khi chịu trọng lượng.

Tuy nhiên, độ vững còn phụ thuộc hình thái xương và những dây chằng khác.

5.2. Vai trò của Lisfranc đối với vòm ngang bàn chân

Vòm ngang là một trong các cấu trúc giúp bàn chân phân bố tải trọng.

Nền xương bàn II đóng vai trò quan trọng trong hình thái vòm này.

Dây chằng Lisfranc giúp duy trì sự liên kết của nền xương bàn II.

Vì vậy, mất vững tại vùng C1–M2 có thể ảnh hưởng đến cơ học vòm bàn chân.

Tuy nhiên, không nên xem Lisfranc là dây chằng duy nhất duy trì vòm ngang.

5.3. Dây chằng Lisfranc có liên quan đến vòm dọc không?

Có liên quan gián tiếp trong hệ thống cơ học bàn chân.

Khi các khớp TMT mất vững, hình thái vòm có thể thay đổi.

Đặc biệt, chấn thương Lisfranc nặng có thể gây biến dạng hoặc sụp vòm.

Tuy nhiên, vòm dọc còn phụ thuộc nhiều cấu trúc khác.

Chúng gồm cân gan chân, dây chằng lò xo và hệ thống cơ – gân.

5.4. Tại sao tổn thương Lisfranc có thể gây thoái hóa khớp?

Khi các xương không còn duy trì tương quan bình thường, diện tích tiếp xúc khớp có thể thay đổi.

Điều này làm phân bố tải trọng trở nên bất lợi.

Theo thời gian, sụn khớp có thể bị ảnh hưởng.

Đặc biệt, tổn thương mất vững kéo dài làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp sau chấn thương.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp bong gân Lisfranc đều tiến triển thành thoái hóa khớp.

6. Tổn thương dây chằng Lisfranc xảy ra như thế nào?

Tổn thương Lisfranc có thể xảy ra trong tai nạn hoặc thể thao.

Các cơ chế được chia thành chấn thương trực tiếp và gián tiếp.

6.1. Chấn thương trực tiếp vùng giữa bàn chân

Một vật nặng có thể rơi lên bàn chân.

Ngoài ra, tai nạn giao thông có thể gây lực ép mạnh vào vùng giữa bàn chân.

Những chấn thương này có thể gây gãy xương và trật khớp phối hợp.

6.2. Chấn thương bàn chân gấp gan chân chịu lực

Đây là cơ chế gián tiếp quan trọng.

Bàn chân có thể đang ở tư thế gấp gan chân khi lực truyền dọc trục xuất hiện.

Ví dụ, một vận động viên tiếp đất bất lợi hoặc bị lực tác động khi bàn chân đang cố định.

Lực có thể gây tổn thương dây chằng và mất vững khớp TMT.

6.3. Chấn thương xoay bàn chân

Một cơ chế khác là xoay thân người khi bàn chân trước vẫn cố định.

Điều này có thể xảy ra trong bóng đá hoặc các môn đổi hướng.

Đặc biệt, lực xoay kết hợp dạng bàn chân trước có thể làm tổn thương hệ thống Lisfranc.

6.4. Vì sao chấn thương thể thao có thể bị bỏ sót?

Một số tổn thương chỉ gây giãn hoặc rách một phần dây chằng.

Người bệnh có thể còn khả năng đi lại.

X-quang không chịu trọng lượng đôi khi chưa xuất hiện khoảng giãn bất thường.

Vì vậy, chấn thương dễ bị chẩn đoán nhầm là bong gân giữa bàn chân thông thường.

7. Đứt dây chằng Lisfranc có những biểu hiện nào?

7.1. Đau giữa bàn chân sau chấn thương

Đây là triệu chứng thường gặp.

Đau có thể xuất hiện ở mặt mu hoặc vùng gan chân giữa bàn chân.

Đặc biệt, đau thường tăng khi chịu trọng lượng.

7.2. Sưng vùng giữa bàn chân

Sưng có thể xuất hiện sau chấn thương.

Tuy nhiên, mức độ sưng không luôn phản ánh chính xác mức độ mất vững.

Một số trường hợp tổn thương kín đáo chỉ sưng nhẹ.

7.3. Bầm tím gan chân: Plantar Ecchymosis Sign

Plantar ecchymosis sign là dấu hiệu bầm tím ở mặt gan chân vùng giữa bàn chân.

Dấu hiệu được mô tả trong tài liệu kinh điển năm 1996.

Đây là một dấu hiệu cảnh báo quan trọng đối với tổn thương Lisfranc.

Tuy nhiên, không phải mọi tổn thương Lisfranc đều có bầm tím gan chân.

Nếu xuất hiện bầm tím gan chân sau chấn thương, người bệnh cần được đánh giá để loại trừ tổn thương Lisfranc có ý nghĩa. [3]

7.4. Khó chịu trọng lượng

Người bệnh có thể đau khi đứng hoặc bước đi.

Đặc biệt, hoạt động nhón gót có thể làm tăng triệu chứng.

Tuy nhiên, không nên yêu cầu người bệnh thực hiện nghiệm pháp nhón gót khi nghi mất vững cấp tính.

7.5. Các dấu hiệu cần chú ý

Dấu hiệu	Ý nghĩa
Đau giữa bàn chân	Gợi ý tổn thương vùng TMT
Sưng mặt mu bàn chân	Có thể xuất hiện sau chấn thương
Bầm tím gan chân	Dấu hiệu cảnh báo tổn thương Lisfranc
Đau khi chịu trọng lượng	Cần đánh giá độ vững
Đau khi tạo lực lên bàn chân trước	Có thể liên quan tổn thương TMT
Biến dạng giữa bàn chân	Gợi ý tổn thương nặng hoặc trật khớp
Tê hoặc thay đổi tưới máu	Cần đánh giá khẩn cấp

8. Tổn thương Lisfranc ổn định và mất vững khác nhau thế nào?

Đây là một trong những vấn đề quan trọng nhất khi lựa chọn điều trị.

8.1. Tổn thương Lisfranc ổn định

Tổn thương được xem là ổn định khi hệ thống khớp vẫn duy trì tương quan phù hợp dưới những điều kiện đánh giá.

Đặc biệt, không có bằng chứng dịch chuyển hoặc mất vững đáng kể.

Một số trường hợp có thể được điều trị bảo tồn.

Tuy nhiên, cần theo dõi vì mất vững kín đáo có thể không xuất hiện trên phim ban đầu.

8.2. Tổn thương Lisfranc mất vững

Mất vững xảy ra khi hệ thống dây chằng không còn duy trì tương quan khớp.

Các dấu hiệu có thể gồm giãn khoảng C1–M2, bán trật hoặc trật khớp.

Đặc biệt, tổn thương có thể rõ hơn khi chịu trọng lượng.

Những trường hợp mất vững có ý nghĩa thường cần đánh giá phẫu thuật.

8.3. So sánh hai nhóm tổn thương

Đặc điểm	Tổn thương ổn định	Tổn thương mất vững
Tương quan khớp	Được duy trì	Có thể bất thường
X-quang chịu trọng lượng	Không có mất vững đáng kể	Có thể có giãn hoặc lệch
MRI	Có thể có tổn thương nhẹ	Có thể có tổn thương dây chằng quan trọng
Điều trị	Có thể bảo tồn khi phù hợp	Thường cần đánh giá phẫu thuật
Phục hồi chức năng	Tăng tải theo tiến triển và xác nhận độ vững	Tuân theo điều trị ổn định khớp
Nguy cơ biến chứng	Phụ thuộc mức tổn thương	Cao hơn nếu mất vững không được xử trí

Một hình ảnh dây chằng bị rách không tự động xác định toàn bộ khớp mất vững.

Vì vậy, cần phối hợp hình ảnh dây chằng với đánh giá tương quan xương.

9. X-quang Lisfranc chịu trọng lượng quan trọng như thế nào?

X-quang là phương pháp hình ảnh thường được sử dụng ban đầu.

Tuy nhiên, X-quang không chịu trọng lượng có thể bỏ sót tổn thương kín đáo.

9.1. Vì sao cần chụp X-quang chịu trọng lượng?

Khi bàn chân chịu lực, các khớp TMT phải duy trì tương quan dưới tải.

Nếu hệ thống dây chằng bị mất vững, khoảng cách giữa các xương có thể tăng.

Do đó, X-quang chịu trọng lượng có thể bộc lộ bất thường.

Đặc biệt, so sánh hai bàn chân giúp nhận diện những khác biệt nhỏ.

9.2. Những dấu hiệu X-quang cần xem xét

Dấu hiệu	Ý nghĩa
Giãn khoảng C1–M2	Gợi ý tổn thương hệ thống Lisfranc
Giãn khoảng M1–M2	Có thể liên quan mất vững
Lệch tương quan C2–M2	Gợi ý mất vững khớp TMT II
Dấu Fleck sign	Mảnh xương nhỏ gợi ý nhổ điểm bám dây chằng
Lệch nền các xương bàn	Có thể có bán trật hoặc trật
Thay đổi vòm bàn chân	Cần đánh giá trên phim nghiêng

9.3. Dấu Fleck Sign là gì?

Fleck sign là một mảnh xương nhỏ có thể xuất hiện gần khoảng C1–M2.

Đây có thể là dấu hiệu nhổ điểm bám dây chằng Lisfranc.

Tuy nhiên, không phải mọi tổn thương Lisfranc đều có fleck sign.

Ngoài ra, cần phân biệt mảnh xương nhổ với những biến thể xương nhỏ khác.

9.4. Khoảng C1–M2 bao nhiêu milimét là bất thường?

Nhiều tài liệu sử dụng mức giãn khoảng 2 mm như một ngưỡng cảnh báo.

Tuy nhiên, giá trị phụ thuộc kỹ thuật chụp và vị trí đo.

Đặc biệt, khoảng C1–M2 và khoảng M1–M2 không phải cùng một phép đo.

Vì vậy, không nên sử dụng một con số duy nhất để xác nhận hoặc loại trừ mọi tổn thương Lisfranc.

Nếu nghi ngờ lâm sàng vẫn cao, cần xem xét CT, MRI hoặc đánh giá chuyên khoa tiếp theo.

10. MRI dây chằng Lisfranc: Dấu hiệu nào gợi ý rách?

MRI có khả năng khảo sát trực tiếp các thành phần dây chằng.

Đặc biệt, MRI hữu ích khi X-quang chưa giải thích được triệu chứng.

10.1. Dây chằng Lisfranc bình thường trên MRI

Dây chằng gian cốt thường có tín hiệu thấp.

Tuy nhiên, một số bó có hình ảnh dạng vân với tín hiệu trung gian.

Điều này có thể là đặc điểm bình thường.

Vì vậy, cần đánh giá hình thái sợi và mô xung quanh.

10.2. Những dấu hiệu MRI gợi ý tổn thương

Dấu hiệu	Ý nghĩa có thể gặp
Tăng tín hiệu trong dây chằng	Có thể là phù hoặc tổn thương sợi
Mất liên tục một phần	Gợi ý rách một phần
Mất liên tục toàn bộ	Gợi ý đứt hoàn toàn
Phù mô mềm quanh C1–M2	Có thể liên quan chấn thương
Phù tủy xương C1 hoặc M2	Cần đánh giá tổn thương phối hợp
Rách bó gan chân C1–M2–M3	Gợi ý nguy cơ mất vững
Mảnh xương nhổ	Có thể xác định thêm bằng CT

Tuy nhiên, MRI không thay thế hoàn toàn đánh giá độ vững dưới chịu trọng lượng.

11. MRI bó gan chân Lisfranc có dự đoán mất vững không?

Raikin và cộng sự công bố nghiên cứu năm 2009 trên Journal of Bone and Joint Surgery.

Nghiên cứu đánh giá 21 bàn chân từ 20 người bệnh.

Các tác giả so sánh MRI với kết quả đánh giá trong phẫu thuật.

11.1. Kết quả nghiên cứu

Trong 21 phức hợp Lisfranc được khảo sát:

• Có 17 trường hợp mất vững.
• Có 4 trường hợp ổn định.
• MRI phân loại đúng 19/21 trường hợp.

Tổn thương bó gan chân C1–M2–M3 là yếu tố dự đoán mạnh nhất.

Chỉ số	Kết quả
Độ nhạy	94%
Độ đặc hiệu	75%
Giá trị dự đoán dương	94%
Tỷ lệ phân loại đúng toàn bộ mẫu bằng MRI	19/21 (khoảng 90%)

11.2. Vì sao bó gan chân quan trọng?

Bó gan chân góp phần duy trì độ vững của vùng giữa bàn chân.

Khi cấu trúc này bị rách, nguy cơ mất vững có thể tăng.

Đặc biệt, rách bó gan chân có thể mang ý nghĩa cơ học lớn hơn những bất thường nhẹ ở bó mu chân.

11.3. Có thể áp dụng độ nhạy 94% cho mọi trường hợp không?

Không.

Nghiên cứu có cỡ mẫu nhỏ và số trường hợp ổn định chỉ là bốn.

Ngoài ra, người bệnh được lựa chọn trong bối cảnh nghi tổn thương cần đánh giá phẫu thuật.

Vì vậy, các chỉ số không được xem là độ chính xác cố định của MRI ở mọi quần thể.

Kết luận: Tổn thương bó gan chân trên MRI là dấu hiệu đáng chú ý khi đánh giá mất vững Lisfranc, nhưng cần kết hợp với hình ảnh chịu trọng lượng và khám lâm sàng. [4]

12. MRI, CT và X-quang: Nghiên cứu so sánh năm 2024

Tang và cộng sự công bố nghiên cứu hồi cứu năm 2024.

Nghiên cứu gồm 31 người bệnh có tổn thương Lisfranc kín đáo được xác nhận bằng phẫu thuật.

Nhóm tác giả so sánh X-quang không chịu trọng lượng, CT và MRI.

12.1. Kết quả nhận diện đúng người bệnh

Phương pháp	Số trường hợp nhận diện đúng	Tỷ lệ
X-quang không chịu trọng lượng	15/31	48,4%
CT	27/31	87,1%
MRI	30/31	96,8%

MRI ghi nhận khả năng phát hiện cao nhất trong mẫu nghiên cứu.

Tuy nhiên, đây không phải bằng chứng cho thấy MRI luôn tốt hơn CT trong mọi trường hợp.

12.2. Vì sao CT và MRI có thể cho kết quả khác nhau?

CT có ưu thế khi đánh giá gãy xương nhỏ và tương quan các mặt khớp.

Trong khi đó, MRI quan sát trực tiếp mô dây chằng và phù tủy xương.

Đặc biệt, một số tổn thương thuần dây chằng có thể không gây lệch xương rõ.

12.3. Hạn chế của nghiên cứu năm 2024

Toàn bộ 31 người bệnh đều thuộc nhóm được phẫu thuật xác nhận.

Vì vậy, tỷ lệ nhận diện đúng không tương đương độ nhạy và độ đặc hiệu trong dân số chung.

Ngoài ra, X-quang được khảo sát là X-quang không chịu trọng lượng.

Không nên dùng kết quả 48,4% để đánh giá mọi loại X-quang, đặc biệt X-quang chịu trọng lượng. [5]

13. CT chịu trọng lượng (WBCT) có giá trị gì trong tổn thương Lisfranc?

Weight-bearing CT (WBCT) là CT được thực hiện khi bàn chân chịu trọng lượng.

Phương pháp kết hợp hình ảnh ba chiều với đánh giá tương quan xương dưới tải.

13.1. Vì sao WBCT có thể hữu ích?

Một số trường hợp mất vững chỉ biểu hiện khi chịu lực.

CT thông thường có thể không làm rõ những thay đổi này.

Trong khi đó, WBCT có thể đánh giá các khoảng cách và thể tích khe khớp.

Đặc biệt, phương pháp có thể phát hiện những thay đổi nhỏ giữa các xương.

13.2. Phân tích gộp năm 2026

Lorente Gómez và cộng sự công bố nghiên cứu trên Foot and Ankle Surgery.

Các tác giả sàng lọc 736 tài liệu.

Trong đó, 16 nghiên cứu đáp ứng tiêu chí đưa vào tổng quan và bảy nghiên cứu được phân tích gộp.

13.3. Kết quả CT và WBCT

Chỉ số	Kết quả
Chênh lệch khoảng M1–M2 giữa nhóm tổn thương và nhóm chứng	0,88 mm
Chênh lệch khoảng M2–C1	2,61 mm
Chênh lệch bậc thang mu khớp TMT II	0,81 mm
Chênh lệch diện tích khe khớp theo phép đo nghiên cứu	16,26 mm²
Chênh lệch thể tích	189,1 mm³
AUC của thông số thể tích khe khớp trên WBCT	0,91

AUC là diện tích dưới đường cong ROC.

Kết quả 0,91 cho thấy khả năng phân biệt tốt của thông số được nghiên cứu.

Tuy nhiên, các giá trị chênh lệch trên là kết quả so sánh nhóm.

Không được xem mức 2,61 mm là ngưỡng chẩn đoán mới áp dụng cho mọi người bệnh.

13.4. WBCT có thay thế MRI không?

Không hoàn toàn.

WBCT có ưu thế trong đánh giá tương quan xương khi chịu trọng lượng.

MRI lại hữu ích để khảo sát trực tiếp dây chằng.

Vì vậy, hai phương pháp trả lời những câu hỏi chẩn đoán khác nhau.

Nghiên cứu năm 2026 cũng nhấn mạnh cần chuẩn hóa các phép đo và ngưỡng chẩn đoán. [6]

14. Điều trị bảo tồn tổn thương dây chằng Lisfranc khi nào phù hợp?

Không phải mọi tổn thương Lisfranc đều cần phẫu thuật.

Tuy nhiên, điều trị bảo tồn thường chỉ phù hợp khi khớp được xác nhận ổn định.

14.1. Những trường hợp có thể điều trị bảo tồn

Điều trị bảo tồn có thể được cân nhắc khi không có mất vững đáng kể.

Ngoài ra, hình ảnh cần cho thấy tương quan khớp còn được duy trì.

Đặc biệt, phải đánh giá nguy cơ tổn thương dây chằng gan chân hoặc mất vững kín đáo.

Quyết định cần dựa trên khám chuyên khoa, không chỉ kết quả X-quang ban đầu.

14.2. Nghiên cứu tiến cứu năm 2022 về Lisfranc ổn định

Stødle và cộng sự nghiên cứu 26 người bệnh có tổn thương Lisfranc không di lệch.

Các trường hợp được phát hiện trên CT.

Đặc biệt, độ vững được xác nhận bằng nghiệm pháp gây lực dưới màn tăng sáng.

Người bệnh được bó bột cẳng – bàn chân không chịu trọng lượng trong sáu tuần.

14.3. Kết quả phục hồi sau điều trị bảo tồn

Chỉ số	Kết quả
Cỡ mẫu	26
Thời gian bất động không chịu trọng lượng	6 tuần
AOFAS midfoot trung vị sau 1 năm	89 điểm
AOFAS midfoot trung vị ở lần theo dõi cuối	100 điểm
Thời gian theo dõi cuối trung vị	55 tháng
Điểm đau VAS trung vị cuối nghiên cứu	0
Trường hợp có dấu thoái hóa trên X-quang sau 1 năm	1

Kết quả cho thấy điều trị bảo tồn có thể đạt kết quả thuận lợi ở nhóm được xác nhận ổn định.

Tuy nhiên, đây không phải nghiên cứu có nhóm đối chứng phẫu thuật.

Ngoài ra, không thể áp dụng kết quả cho tổn thương mất vững. [7]

15. Phẫu thuật hay điều trị bảo tồn Lisfranc không di lệch: Thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2025

Ponkilainen và cộng sự thực hiện thử nghiệm ngẫu nhiên tại hai bệnh viện ở Phần Lan.

Mục tiêu là so sánh điều trị bảo tồn với phẫu thuật kết hợp xương bên trong (ORIF).

15.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu dự kiến tuyển 60 người bệnh.

Tuy nhiên, chỉ có 27 người được đưa vào thử nghiệm.

Tất cả có tổn thương Lisfranc không di lệch được xác nhận bằng CT.

Kết quả được theo dõi đến hai năm.

15.2. Kết quả điểm VAS-FA sau hai năm

Nhóm điều trị	Điểm VAS-FA trung bình
Điều trị bảo tồn	96,1
Phẫu thuật ORIF	91,8
Chênh lệch giữa hai nhóm	4,3 điểm
Khoảng tin cậy 95% của chênh lệch	−2,4 đến 11

Khác biệt không có ý nghĩa thống kê rõ ràng.

15.3. Có thể kết luận bảo tồn tốt hơn phẫu thuật không?

Không.

Nghiên cứu không đạt cỡ mẫu mục tiêu.

Vì vậy, thử nghiệm thiếu công suất thống kê để đưa ra kết luận chắc chắn.

Ngoài ra, kết quả chỉ áp dụng cho nhóm không di lệch được lựa chọn.

Kết luận: Chưa có bằng chứng đủ mạnh để khẳng định phẫu thuật tốt hơn hoặc kém hơn bảo tồn ở mọi trường hợp Lisfranc không di lệch. [8]

16. Phẫu thuật tổn thương Lisfranc mất vững gồm những phương pháp nào?

Mục tiêu phẫu thuật là khôi phục tương quan và độ vững của hệ thống TMT.

16.1. ORIF là gì?

Open reduction and internal fixation (ORIF) là phẫu thuật nắn chỉnh mở và cố định bên trong.

Bác sĩ có thể sử dụng vít hoặc nẹp tùy hình thái tổn thương.

Mục tiêu là khôi phục tương quan khớp và duy trì độ vững khi mô lành.

16.2. Suture-button fixation là gì?

Suture-button fixation (SBF) là phương pháp cố định bằng hệ thống chỉ – nút.

Phương pháp có thể được sử dụng trong một số tổn thương dây chằng Lisfranc.

Ưu điểm tiềm năng là bảo tồn một phần chuyển động khớp.

Tuy nhiên, mức độ hiệu quả phụ thuộc loại tổn thương và kỹ thuật.

16.3. Hàn khớp Lisfranc (arthrodesis)

Hàn khớp là phương pháp làm liền các bề mặt xương của khớp được lựa chọn.

Phương pháp có thể được cân nhắc khi sụn khớp bị tổn thương nặng hoặc không thể bảo tồn phù hợp.

Tuy nhiên, hàn khớp làm mất chuyển động ở những khớp được cố định.

Vì vậy, lựa chọn cần dựa trên hình thái tổn thương và nhu cầu chức năng.

17. Bằng chứng phẫu thuật Lisfranc cập nhật năm 2026

Balboni và cộng sự công bố đồng thuận quốc tế cùng tổng quan hệ thống năm 2026.

Nghiên cứu tập trung vào vận động viên có tổn thương Lisfranc mất vững.

17.1. Quy mô nghiên cứu

Các tác giả tổng hợp 16 nghiên cứu với 406 vận động viên theo phần tóm tắt.

Trong đó, nhóm tổn thương dây chằng mất vững gồm các trường hợp điều trị SBF hoặc ORIF.

17.2. So sánh SBF và ORIF trong nhóm tổn thương dây chằng

Kết quả	SBF	ORIF
Số người bệnh	46	203
AOFAS trung bình	95,5	89,4
Tỷ lệ biến chứng	10,9%	18,2%
Tỷ lệ thất bại được báo cáo	0%	4,9%
Tỷ lệ thủ thuật lần hai	0%	30,5%

Kết quả có vẻ thuận lợi cho nhóm SBF ở một số chỉ số.

Tuy nhiên, đây là so sánh giữa các nhóm từ nhiều nghiên cứu khác nhau.

Không thể kết luận SBF ưu việt hơn ORIF về quan hệ nhân quả.

Đặc biệt, loại tổn thương, thời gian theo dõi và đặc điểm người bệnh có thể khác nhau.

Trong nhóm ORIF, phần lớn các thủ thuật lần hai liên quan đến tháo dụng cụ.

17.3. Đồng thuận năm 2026 khuyến nghị điều gì?

Các chuyên gia ưu tiên cố định đối với tổn thương dây chằng Lisfranc mất vững ở vận động viên trình độ cao.

Đối với tổn thương gãy – trật, lựa chọn phụ thuộc khả năng bảo tồn bề mặt khớp.

Đặc biệt, hàn khớp có thể được cân nhắc khi tổn thương sụn khớp nặng.

Tuy nhiên, không có kỹ thuật nào được xác nhận tối ưu cho tất cả người bệnh. [9]

18. Phục hồi chức năng sau tổn thương dây chằng Lisfranc không phẫu thuật

Phục hồi chức năng cần dựa trên kết quả đánh giá độ vững.

Một trường hợp bong gân ổn định khác với mất vững phải phẫu thuật.

18.1. Giai đoạn bảo vệ mô

Trong giai đoạn đầu, mục tiêu là bảo vệ hệ thống dây chằng đang lành.

Bất động và hạn chế chịu trọng lượng có thể được chỉ định.

Đặc biệt, không nên đi chịu trọng lượng hoàn toàn khi chưa được xác nhận an toàn.

18.2. Giai đoạn khôi phục chịu trọng lượng

Khi bác sĩ cho phép, người bệnh có thể tăng chịu trọng lượng theo tiến triển.

Tuy nhiên, cần theo dõi đau và sưng sau hoạt động.

Ngoài ra, cần chú ý cảm giác mất vững hoặc đau sâu ở giữa bàn chân.

Không nên tăng tải chỉ vì triệu chứng đã giảm trong lúc nghỉ.

18.3. Giai đoạn phục hồi tầm vận động

Sau bất động, cổ chân và các khớp bàn chân có thể giảm tầm vận động.

Chương trình phục hồi cần khôi phục những chuyển động cần thiết.

Tuy nhiên, không nên thực hiện các kỹ thuật tạo lực mạnh trực tiếp qua khớp TMT khi chưa đủ điều kiện.

Đặc biệt, các hoạt động xoay bàn chân trước có kháng lực lớn cần được cân nhắc.

18.4. Giai đoạn phục hồi sức mạnh cơ

Các nhóm cơ quanh bàn chân và cổ chân góp phần tạo độ vững động.

Những nhóm cơ cần được đánh giá gồm cơ bắp chân, cơ chày sau, cơ mác và cơ nội tại bàn chân.

Tuy nhiên, tăng sức mạnh cơ không đồng nghĩa dây chằng Lisfranc đã lành hoàn toàn.

18.5. Tập thăng bằng và kiểm soát tư thế

Khả năng thăng bằng có thể bị ảnh hưởng sau chấn thương hoặc bất động.

Do đó, chương trình có thể gồm các hoạt động kiểm soát tư thế.

Tuy nhiên, mức độ khó phải phù hợp khả năng chịu tải.

Đặc biệt, không nên thực hiện bài tập một chân phức tạp khi còn đau giữa bàn chân rõ.

19. Phục hồi chức năng sau phẫu thuật Lisfranc: Cần lưu ý điều gì?

Sau phẫu thuật, thời gian và giới hạn tập luyện phụ thuộc phương pháp cố định.

Một trường hợp ORIF có thể có yêu cầu khác với SBF hoặc hàn khớp.

19.1. Bảo vệ hệ thống cố định

Trong giai đoạn đầu, người bệnh phải tuân theo giới hạn chịu trọng lượng.

Ngoài ra, cần theo dõi vết mổ và tình trạng sưng.

Đặc biệt, không nên tăng chịu tải khi chưa xác nhận độ vững và tiến triển lành thương.

19.2. Phục hồi chức năng các khớp không bị giới hạn

Trong thời gian bất động, có thể duy trì vận động những khớp không bị hạn chế.

Tuy nhiên, các bài tập phải tránh tạo tải không phù hợp lên vùng phẫu thuật.

Đặc biệt, việc tập cơ cẳng chân cần xem xét ảnh hưởng đến vùng giữa bàn chân.

19.3. Phục hồi dáng đi

Sau khi được phép chịu trọng lượng, người bệnh cần khôi phục dáng đi.

Các yếu tố cần đánh giá gồm độ dài bước, thời gian trụ và khả năng chuyển trọng lượng.

Đặc biệt, cần theo dõi tình trạng đau khi chuyển lực từ gót đến phần trước bàn chân.

19.4. Phục hồi chức năng thể thao

Hoạt động chạy và nhảy tạo tải trọng lớn lên vùng giữa bàn chân.

Vì vậy, chỉ nên tiến triển khi người bệnh đủ điều kiện.

Đặc biệt, việc trở lại thể thao cần dựa trên sức mạnh, khả năng chịu tải và kiểm soát vận động.

Không nên sử dụng một mốc thời gian giống nhau cho mọi loại phẫu thuật Lisfranc.

20. Trở lại thể thao sau tổn thương Lisfranc: Đồng thuận năm 2026

Webber và cộng sự công bố đồng thuận quốc tế và tổng quan hệ thống năm 2026.

Nghiên cứu tập trung vào theo dõi sau phẫu thuật và trở lại thể thao ở vận động viên.

20.1. Thời điểm chịu trọng lượng

Đồng thuận ghi nhận vận động viên có tổn thương dây chằng mất vững sau phẫu thuật thường được kỳ vọng đạt chịu trọng lượng hoàn toàn trong khoảng 8–12 tuần.

Tuy nhiên, đây là mốc định hướng từ chuyên gia.

Nó không thay thế chỉ định riêng sau phẫu thuật.

20.2. Thời điểm trở lại thể thao

Các chuyên gia đồng thuận kỳ vọng trở lại thể thao khoảng 4–6 tháng sau phẫu thuật ở những trường hợp phù hợp.

Tuy nhiên, tổng quan nghiên cứu thực tế ghi nhận thời gian khác nhau đáng kể.

Đặc biệt, một số nhóm điều trị bằng ORIF có thời gian trở lại thể thao trung bình dài hơn.

20.3. Vì sao đồng thuận và kết quả nghiên cứu khác nhau?

Kỳ vọng chuyên gia thường dựa trên người bệnh và quy trình phục hồi được lựa chọn.

Trong khi đó, nghiên cứu quan sát bao gồm nhiều hình thái tổn thương và phương pháp phẫu thuật.

Ngoài ra, định nghĩa trở lại thể thao có thể khác nhau.

Vì vậy, không nên xem 4–6 tháng là thời điểm chắc chắn mọi người bệnh đã sẵn sàng thi đấu.

20.4. Các tiêu chí cần đánh giá khi trở lại thể thao

Nội dung	Mục tiêu
Đau khi chịu trọng lượng	Đánh giá khả năng dung nạp tải
Sưng sau hoạt động	Theo dõi phản ứng mô
Độ vững khớp TMT	Xác nhận sự ổn định
Tầm vận động cổ chân	Đánh giá chức năng vận động
Sức mạnh cơ bắp chân	Theo dõi khả năng tạo lực
Sức mạnh cơ bàn chân	Đánh giá kiểm soát bàn chân
Dáng đi và chạy	Phân tích chất lượng vận động
Khả năng nhảy và tiếp đất	Đánh giá chức năng khi được phép
Khả năng đổi hướng	Đánh giá yêu cầu thể thao
Sự tự tin của người bệnh	Theo dõi mức sẵn sàng trở lại

Đây là bảng tiêu chí chức năng định hướng.

Không phải bộ ngưỡng đã được kiểm định riêng cho mọi trường hợp Lisfranc.

Kết luận: Phục hồi sau tổn thương Lisfranc phải kết hợp tiến triển lành thương với đánh giá chức năng, không chỉ dựa vào số tháng sau chấn thương. [10]

21. Đánh giá kết quả phục hồi chức năng bằng những công cụ nào?

21.1. Đánh giá triệu chứng

Các chỉ số đau như NRS hoặc VAS giúp theo dõi phản ứng với hoạt động.

Tuy nhiên, giảm đau không tự chứng minh khớp đã ổn định.

21.2. Đánh giá chức năng bàn chân

Một số công cụ thường được sử dụng gồm:

Công cụ	Ý nghĩa
VAS/NRS	Đánh giá đau
AOFAS Midfoot Score	Đánh giá triệu chứng và chức năng vùng giữa bàn chân
VAS-FA	Đánh giá chức năng bàn chân – cổ chân theo người bệnh
FAAM	Đánh giá hoạt động sinh hoạt và thể thao
Tầm vận động cổ chân	Theo dõi giới hạn vận động
Heel-Rise Test	Đánh giá sức bền chức năng nhóm cơ bắp chân khi đủ điều kiện
Single-Leg Balance Test	Đánh giá thăng bằng
Hop Tests	Đánh giá chức năng cao khi được phép
Đánh giá dáng đi	Theo dõi chuyển trọng lượng và chất lượng bước đi

Đặc biệt, AOFAS Midfoot Score được sử dụng trong nhiều nghiên cứu Lisfranc.

Tuy nhiên, đây là thang có cả thành phần do người khám đánh giá, không phải PROM hoàn toàn.

21.3. Có thể dùng LSI để đánh giá trở lại thể thao không?

Limb Symmetry Index (LSI) là chỉ số so sánh hai chi.

Chỉ số có thể được sử dụng khi đánh giá sức mạnh hoặc nghiệm pháp nhảy.

Tuy nhiên, LSI cao không tự xác nhận đủ khả năng chịu tải ở vùng giữa bàn chân.

Đặc biệt, nếu cả hai chân đều giảm chức năng, kết quả đối xứng có thể gây hiểu nhầm.

Vì vậy, cần kết hợp chất lượng chuyển động và khả năng chịu tải thực tế.

22. Những biến chứng của tổn thương Lisfranc bị bỏ sót

22.1. Đau giữa bàn chân kéo dài

Mất vững có thể gây đau khi chịu trọng lượng.

Đặc biệt, những hoạt động đứng lâu hoặc đi trên mặt đường không bằng phẳng có thể làm tăng triệu chứng.

22.2. Thay đổi vòm bàn chân

Khi hệ thống TMT mất vững, tương quan các xương có thể thay đổi.

Điều này có thể ảnh hưởng đến hình thái vòm bàn chân.

Tuy nhiên, không phải mọi người có vòm thấp đều bị tổn thương Lisfranc.

22.3. Thoái hóa khớp sau chấn thương

Mất tương quan khớp có thể làm thay đổi phân bố tải trọng.

Theo thời gian, các bề mặt sụn có thể bị ảnh hưởng.

Đặc biệt, thoái hóa khớp TMT là một biến chứng quan trọng của tổn thương Lisfranc nặng hoặc bị bỏ sót.

22.4. Hạn chế chức năng lâu dài

Người bệnh có thể khó chạy, nhảy hoặc di chuyển nhanh.

Ngoài ra, hoạt động nghề nghiệp yêu cầu đứng lâu có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, phát hiện sớm và điều trị phù hợp là nền tảng để hạn chế biến chứng.

23. Bằng chứng Lisfranc cập nhật năm 2025–2026 cho thấy điều gì?

23.1. Chẩn đoán tổn thương Lisfranc kín đáo

Các tổng quan mới nhấn mạnh vai trò của X-quang chịu trọng lượng hai bên.

Khi hình ảnh chưa rõ nhưng nghi ngờ vẫn cao, CT hoặc MRI có thể được cân nhắc.

Đặc biệt, CT chịu trọng lượng cung cấp thêm thông tin về mức mất vững dưới tải.

23.2. Điều trị bảo tồn tổn thương Lisfranc ổn định

Đồng thuận quốc tế năm 2026 nhấn mạnh chỉ nên điều trị bảo tồn ở những trường hợp được xác định ổn định phù hợp.

Đặc biệt, cần theo dõi sát trong quá trình tăng chịu trọng lượng.

23.3. Điều trị phẫu thuật tổn thương mất vững

Đối với mất vững rõ, phẫu thuật thường được xem xét để khôi phục tương quan khớp.

Tuy nhiên, lựa chọn ORIF, SBF hay hàn khớp phụ thuộc hình thái tổn thương.

23.4. Phục hồi chức năng theo giai đoạn

Các đồng thuận năm 2026 nhấn mạnh tiến triển từ bảo vệ mô đến chịu trọng lượng, tăng sức mạnh và trở lại thể thao.

Tuy nhiên, những mốc được đề xuất chủ yếu dựa trên nhóm vận động viên chuyên nghiệp.

Vì vậy, không nên áp dụng nguyên vẹn cho mọi người bệnh trong thực hành thông thường.

24. Những hạn chế của bằng chứng khoa học về dây chằng Lisfranc

Thứ nhất, nhiều nghiên cứu giải phẫu được thực hiện trên mẫu xác.

Thứ hai, các nghiên cứu hình ảnh có khác biệt về kỹ thuật chụp và tiêu chuẩn chẩn đoán.

Thứ ba, tổn thương Lisfranc gồm nhiều hình thái, từ bong gân ổn định đến gãy – trật mất vững.

Vì vậy, không nên gộp tất cả người bệnh thành một nhóm duy nhất.

Thứ tư, thử nghiệm ngẫu nhiên về tổn thương không di lệch năm 2025 chưa đạt cỡ mẫu dự kiến.

Thứ năm, các nghiên cứu phẫu thuật có sự khác biệt về kỹ thuật, nhóm bệnh và thời gian theo dõi.

Thứ sáu, những nghiên cứu về trở lại thể thao có thể sử dụng các định nghĩa khác nhau.

Cuối cùng, chưa có một phác đồ phục hồi chức năng đặc hiệu được kiểm định cho mọi dạng rách dây chằng Lisfranc.

Do đó, điều trị cần dựa trên độ vững của hệ thống TMT và đặc điểm từng người bệnh.

25. Câu hỏi thường gặp về dây chằng Lisfranc (FAQ)

1. Dây chằng Lisfranc là gì?

Dây chằng Lisfranc là cấu trúc nối xương chêm trong với nền xương bàn II. Nó góp phần duy trì độ vững của hệ thống khớp cổ – bàn chân.

2. Đứt dây chằng Lisfranc có đi lại được không?

Một số người bệnh vẫn có thể đi sau chấn thương. Tuy nhiên, khả năng đi lại không loại trừ mất vững Lisfranc. Đau giữa bàn chân hoặc bầm tím gan chân sau chấn thương cần được đánh giá.

3. X-quang bình thường có loại trừ tổn thương Lisfranc không?

Không. X-quang không chịu trọng lượng có thể bỏ sót tổn thương kín đáo. Khi nghi ngờ lâm sàng còn cao, cần xem xét hình ảnh chịu trọng lượng hoặc kỹ thuật bổ sung.

4. MRI có phát hiện rách dây chằng Lisfranc không?

Có. MRI giúp đánh giá các bó dây chằng mu chân, gian cốt và gan chân. Tuy nhiên, chẩn đoán mất vững còn cần đánh giá tương quan khớp.

5. Đứt dây chằng Lisfranc có bắt buộc phẫu thuật không?

Không phải mọi trường hợp đều cần phẫu thuật. Tổn thương ổn định, không di lệch có thể được điều trị bảo tồn khi phù hợp. Ngược lại, mất vững có ý nghĩa thường cần đánh giá phẫu thuật.

6. Sau tổn thương Lisfranc bao lâu có thể chơi thể thao?

Thời gian phụ thuộc mức độ tổn thương và phương pháp điều trị. Đồng thuận năm 2026 đưa ra một số mốc định hướng, nhưng quyết định trở lại thể thao phải dựa trên độ vững, sức mạnh và khả năng chịu tải.

26. Kết luận: Vì sao dây chằng Lisfranc quan trọng trong phục hồi chức năng?

Dây chằng Lisfranc là một cấu trúc ổn định quan trọng của vùng giữa bàn chân.

Dây chằng nối xương chêm trong với nền xương bàn II và góp phần duy trì tương quan khớp TMT.

Đặc biệt, phức hợp Lisfranc gồm những thành phần mu chân, gian cốt và gan chân.

Các nghiên cứu cho thấy tổn thương bó gan chân có liên quan mạnh đến mất vững khớp.

Trong khi đó, X-quang không chịu trọng lượng có thể bỏ sót một số tổn thương kín đáo.

Vì vậy, cần đánh giá phối hợp bệnh sử, khám lâm sàng và hình ảnh phù hợp.

Đối với điều trị, sự khác biệt quan trọng nhất là Lisfranc ổn định hay mất vững.

Phục hồi chức năng phải dựa trên mức độ tổn thương và phương pháp điều trị.

Đặc biệt, việc tăng chịu trọng lượng không nên chỉ dựa vào giảm đau hoặc thời gian sau chấn thương.

Thông điệp quan trọng: Tổn thương dây chằng Lisfranc có thể biểu hiện giống bong gân thông thường nhưng gây hậu quả lâu dài nếu mất vững bị bỏ sót. Phát hiện sớm và phục hồi đúng mức chịu tải là yếu tố quan trọng để bảo vệ chức năng bàn chân.

Mr Physio

0937782677

27. Tài liệu tham khảo khoa học

1. Radiopaedia. Lisfranc ligament. Radiology Reference Article. Nguồn Radiopaedia.
2.  Three-dimensional, digital, and gross anatomy of the Lisfranc ligament. Foot & Ankle International. 2013. DOI: 10.1177/1071100713477635.
3. Plantar ecchymosis sign: A clinical aid to diagnosis of occult Lisfranc tarsometatarsal injuries. Journal of Orthopaedic Trauma. 1996. DOI: 10.1097/00005131-199602000-00008.
4. Prediction of midfoot instability in the subtle Lisfranc injury. Comparison of magnetic resonance imaging with intraoperative findings. Journal of Bone and Joint Surgery American Volume. 2009. DOI: 10.2106/JBJS.H.01075.
5. Comparison of diagnostic performance of X-ray, CT and MRI in patients with surgically confirmed subtle Lisfranc injuries. Experimental and Therapeutic Medicine. 2024;27(4):174. DOI: 10.3892/etm.2024.12462.
6.  Advancing diagnostics: A systematic review and meta-analysis of conventional and weight-bearing CT in Lisfranc injuries. Foot and Ankle Surgery. 2026. DOI: 10.1016/j.fas.2025.08.009.
7. Outcome after nonoperative treatment of stable Lisfranc injuries: A prospective cohort study. Foot and Ankle Surgery. 2022;28(2):245–250. DOI: 10.1016/j.fas.2021.03.017.
8. Operative versus non-operative treatment for non-displaced Lisfranc injuries: A two-center randomized clinical trial. Scandinavian Journal of Surgery. 2025. DOI: 10.1177/14574969241295585.
9. Operative treatment of Lisfranc injuries in elite athletes. International Foot and Ankle Sports Consensus and systematic review. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2026. DOI: 10.1002/ksa.70261.
10.  Return to sport following Lisfranc injuries in elite athletes—2024 International Foot and Ankle Sports Consensus and systematic review. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2026. DOI: 10.1002/ksa.70285.
11. Diagnostic evaluation and nonoperative management of Lisfranc injuries in athletes. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2026. DOI: 10.1002/ksa.70244.
12. Sripanich Y, Weinberg MW, Krähenbühl N, et al. Imaging in Lisfranc injury: A systematic literature review. Skeletal Radiology. 2020. DOI: 10.1007/s00256-019-03282-1.
13. Return to sport following Lisfranc injuries: A systematic review and meta-analysis. Foot and Ankle Surgery. 2019. DOI: 10.1016/j.fas.2018.07.008.
14.  Studies directly comparing Lisfranc injuries treated with primary arthrodesis or open reduction and internal fixation show no significant difference in return to sport and complications. A systematic review and meta-analysis. Journal of Foot and Ankle Surgery. 2025. DOI: 10.1053/j.jfas.2025.02.005.
15. Radiopaedia. Lisfranc injury. Radiology Reference Article. DOI: 10.53347/rID-1590.