DÂY CHẰNG NGUYỆT – THÁP: VÌ SAO MRI CÓ THỂ BỎ SÓT TỔN THƯƠNG GÂY ĐAU CỔ TAY PHÍA TRỤ?
Dây chằng nguyệt – tháp (lunotriquetral ligament) là cấu trúc nối xương nguyệt với xương tháp ở cổ tay. Dây chằng giúp hai xương chuyển động phối hợp và duy trì độ vững của hàng xương cổ tay gần.
Khi dây chằng bị tổn thương, người bệnh có thể đau phía ngón út, giảm sức nắm hoặc cảm thấy cổ tay không chắc chắn.
Điều đáng chú ý là X-quang có thể hoàn toàn bình thường. Ngay cả MRI cũng có khả năng bỏ sót tổn thương.
Một phân tích gộp năm 2024 ghi nhận độ nhạy của MRI thông thường chỉ khoảng 41% đối với rách dây chằng nguyệt – tháp.
Vì vậy, chẩn đoán cần kết hợp triệu chứng, khám lâm sàng và hình ảnh phù hợp. Đây cũng là cơ sở để quyết định điều trị bảo tồn hay phẫu thuật.
1. Dây chằng nguyệt – tháp (lunotriquetral ligament) là gì?
Dây chằng nguyệt – tháp, viết tắt LTL hoặc LTIL, là một dây chằng nội tại của cổ tay.
Tên tiếng Anh là lunotriquetral ligament hoặc lunotriquetral interosseous ligament.
Cấu trúc nối trực tiếp hai xương thuộc hàng gần:
- Xương nguyệt (lunate), nằm gần trung tâm cổ tay.
- Xương tháp (triquetrum), nằm về phía ngón út.
Dây chằng có hình gần giống chữ C hoặc móng ngựa. Nó gồm ba thành phần liên tục với nhau.
1.1. Giải phẫu dây chằng nguyệt – tháp: Ba thành phần chính
| Thành phần | Đặc điểm | Vai trò |
|---|---|---|
| Bó gan tay (volar) | Dày và chắc nhất | Ổn định quan trọng của khớp nguyệt – tháp |
| Bó mu tay (dorsal) | Nằm phía sau cổ tay | Hỗ trợ kiểm soát chuyển động xoay |
| Phần gần (proximal membranous) | Mỏng, có đặc điểm sụn sợi | Liên kết hai bề mặt xương |
Phần gan tay là thành phần có độ bền cơ học nổi bật. Trong khi đó, phần màng gần mỏng hơn và có thể xuất hiện những thay đổi thoái hóa theo tuổi.
Đây là lý do không nên đánh giá mọi dạng rách LTL như nhau.
1.2. Nghiên cứu giải phẫu dây chằng nguyệt – tháp năm 2026
Lê Ngọc Quyền và cộng sự công bố nghiên cứu trên 32 cổ tay từ 16 người hiến xác tại Việt Nam.
Các tác giả xác định đầy đủ ba thành phần của LTL trong tất cả mẫu khảo sát.
| Chỉ số | Kết quả trung bình |
|---|---|
| Độ dày bó gan tay | 2,12 ± 0,57 mm |
| Độ dày phần gần | 0,94 ± 0,40 mm |
| Độ dày bó mu tay | 1,22 ± 0,16 mm |
Kết quả củng cố vai trò cấu trúc của bó gan tay.
Tuy nhiên, tuổi trung bình mẫu là 73,9 tuổi. Vì vậy, số đo không được xem là tiêu chuẩn MRI cho mọi nhóm tuổi.
Đặc biệt, nghiên cứu chỉ mô tả giải phẫu và đề xuất kỹ thuật tái tạo. Nó chưa xác nhận hiệu quả lâm sàng của kỹ thuật đó. [2]
2. Chức năng dây chằng nguyệt – tháp: Vì sao cổ tay cần cấu trúc này?
Dây chằng nguyệt – tháp giúp xương nguyệt và xương tháp duy trì sự phối hợp khi vận động.
Bình thường, các xương cổ tay thay đổi vị trí theo hướng gập, duỗi và nghiêng.
Hệ thống dây chằng giữ cho những chuyển động này diễn ra trong giới hạn phù hợp.
2.1. Mất vững nguyệt – tháp là gì?
Mất vững nguyệt – tháp (lunotriquetral instability) xảy ra khi liên kết giữa hai xương suy giảm.
Tình trạng có thể nhẹ, chỉ biểu hiện khi vận động hoặc chịu lực.
Trong những trường hợp nặng, tương quan các xương thay đổi ngay cả khi cổ tay ở trạng thái nghỉ.
Tuy nhiên, rách LTL đơn độc không nhất thiết gây mất vững rõ rệt.
Các dây chằng ngoại lai còn nguyên vẹn có thể tiếp tục hỗ trợ ổn định.
2.2. VISI cổ tay có liên quan thế nào đến dây chằng nguyệt – tháp?
VISI là viết tắt của volar intercalated segment instability.
Đây là dạng mất vững trong đó xương nguyệt có xu hướng gập về phía gan tay.
VISI có thể xuất hiện khi tổn thương LTL phối hợp với các dây chằng ổn định khác.
Đặc biệt, dây chằng quay – cổ tay mu tay có vai trò trong cơ chế này.
Không phải mọi trường hợp đứt dây chằng nguyệt – tháp đều gây VISI.
Điều này rất quan trọng khi đọc X-quang và đánh giá mất vững cổ tay. [3]
3. Tổn thương dây chằng nguyệt – tháp có dấu hiệu gì?
Tổn thương LTL có thể xảy ra sau ngã chống tay hoặc chấn thương xoay cổ tay.
Ngoài ra, quá tải lặp lại và thay đổi thoái hóa có thể liên quan đến tổn thương mạn tính.
3.1. Những triệu chứng thường gặp
Người bệnh có thể xuất hiện:
- Đau phía trụ cổ tay, tương ứng phía ngón út.
- Đau tăng khi cầm nắm hoặc chống tay.
- Giảm sức mạnh cầm nắm.
- Cảm giác lục cục khi vận động.
- Đau kéo dài sau chấn thương dù X-quang không thấy gãy xương.
Tuy nhiên, những triệu chứng này không đặc hiệu cho LTL.
Đặc biệt, rách TFCC, bệnh lý gân duỗi cổ tay trụ và tổn thương dây chằng trụ – tháp có thể gây biểu hiện tương tự.
3.2. Phân biệt dây chằng nguyệt – tháp với dây chằng trụ – tháp
Đây là hai cấu trúc thường bị nhầm lẫn.
| Đặc điểm | Nguyệt – tháp | Trụ – tháp |
|---|---|---|
| Tên tiếng Anh | Lunotriquetral ligament | Ulnotriquetral ligament |
| Phân loại | Dây chằng nội tại | Dây chằng ngoại lai |
| Liên kết | Xương nguyệt với xương tháp | Hệ thống TFCC với xương tháp |
| Chức năng | Ổn định khớp nguyệt – tháp | Hỗ trợ ổn định trụ – cổ tay |
| Tổn thương liên quan | Mất vững nguyệt – tháp, VISI | Đau phía trụ và tổn thương TFCC |
Vì vậy, không nên dùng kết quả nghiên cứu của dây chằng trụ – tháp để kết luận cho LTL.
4. Khám lâm sàng tổn thương dây chằng nguyệt – tháp
Khám lâm sàng giúp xác định nguồn đau và mức độ nghi ngờ tổn thương.
Hai nghiệm pháp thường được nhắc đến là lunotriquetral ballottement test và Kleinman shear test.
4.1. Lunotriquetral Ballottement Test
Nghiệm pháp tạo chuyển động tương đối giữa xương nguyệt và xương tháp.
Người khám đánh giá đau, tiếng lục cục và độ lỏng bất thường.
Tuy nhiên, kết quả dương tính không xác nhận tuyệt đối dây chằng bị rách.
4.2. Kleinman Shear Test
Nghiệm pháp tạo lực trượt tại vùng khớp nguyệt – tháp.
Đau tái hiện tại vị trí tương ứng có thể làm tăng nghi ngờ tổn thương.
Tuy nhiên, độ chính xác của các nghiệm pháp thay đổi giữa những nghiên cứu.
Vì vậy, cần kết hợp bệnh sử và chẩn đoán hình ảnh.
Lưu ý: Không nên tự thực hiện nghiệm pháp gây lực khi mới chấn thương hoặc chưa loại trừ gãy xương.
5. MRI dây chằng nguyệt – tháp: Vì sao có thể bỏ sót tổn thương?
X-quang cổ tay thông thường có thể không cho thấy bất thường trong rách LTL đơn độc.
MRI giúp khảo sát trực tiếp dây chằng nhưng vẫn có những giới hạn.
5.1. Phân tích gộp MRI năm 2024
Hergár và cộng sự thực hiện tổng quan hệ thống và phân tích gộp.
Nghiên cứu gồm 37 công trình, báo cáo 3.893 tổn thương dây chằng cổ tay.
Kết quả riêng cho tổn thương nguyệt – tháp:
| Chỉ số | Kết quả |
|---|---|
| Độ nhạy MRI | 41% |
| Khoảng tin cậy 95% của độ nhạy | 25–60% |
| Độ đặc hiệu MRI | 93% |
| Khoảng tin cậy 95% của độ đặc hiệu | 81–98% |
Độ nhạy 41% cho thấy MRI thông thường có thể bỏ sót đáng kể các tổn thương LTL.
Trong khi đó, độ đặc hiệu 93% cho thấy khả năng xác định người không có tổn thương tương đối tốt trong dữ liệu tổng hợp.
Tuy nhiên, các nghiên cứu khác nhau về máy chụp, kỹ thuật và đối tượng.
5.2. MRI 3 Tesla có tốt hơn MRI 1,5 Tesla không?
Phân tích gộp không tìm thấy bằng chứng về ưu thế có ý nghĩa thống kê của MRI 3 Tesla so với 1,5 Tesla khi đánh giá chung các tổn thương dây chằng cổ tay.
Vì vậy, không nên mặc định chỉ cần tăng từ trường là sẽ phát hiện mọi vết rách.
5.3. Khi nào cần MRI khớp hoặc nội soi cổ tay?
MRI khớp có tiêm thuốc tương phản (MR arthrography) có thể hỗ trợ phát hiện một số đường rách nhỏ.
Tuy nhiên, những thay đổi thoái hóa cũng có thể gây hình ảnh thông thương giữa các khoang khớp.
Khi triệu chứng kéo dài và chẩn đoán vẫn chưa rõ, bác sĩ có thể cân nhắc nội soi cổ tay.
Nội soi cho phép quan sát trực tiếp và đánh giá độ vững của dây chằng.
Đặc biệt, phương pháp này còn giúp phát hiện tổn thương TFCC hoặc sụn khớp phối hợp. [4]
6. Đứt dây chằng nguyệt – tháp có bắt buộc phẫu thuật không?
Không.
Phương pháp điều trị phụ thuộc độ vững, thời gian tổn thương và mức ảnh hưởng chức năng.
6.1. Điều trị bảo tồn dây chằng nguyệt – tháp
Điều trị bảo tồn thường được cân nhắc trước đối với tổn thương ổn định.
Chương trình có thể gồm:
- Bất động cổ tay bằng nẹp hoặc bột theo chỉ định.
- Điều chỉnh hoạt động làm tăng đau.
- Kiểm soát triệu chứng.
- Phục hồi tầm vận động và sức mạnh theo tiến triển.
Tuy nhiên, thời gian bất động cần được cá thể hóa.
Không nên tự áp dụng phác đồ sau phẫu thuật cho người bệnh điều trị bảo tồn.
6.2. Khi nào cần phẫu thuật?
Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi đau kéo dài dù điều trị phù hợp hoặc có mất vững đáng kể.
Tùy tổn thương, các lựa chọn gồm nội soi cắt lọc, sửa chữa hoặc tái tạo dây chằng.
Trong những trường hợp mạn tính có thoái hóa khớp, phương án điều trị có thể khác.
Đặc biệt, lựa chọn phẫu thuật phải dựa trên toàn bộ hệ thống cổ tay, không chỉ một dấu hiệu MRI. [3, 5]
7. Nghiên cứu năm 2025: MRI bình thường nhưng nội soi phát hiện rách LTL
Kim và cộng sự công bố nghiên cứu trên 24 người bệnh có rách một phần dây chằng nguyệt – tháp do chấn thương.
Điểm đáng chú ý là không trường hợp nào có đường rách LTL rõ ràng trên MRI trước phẫu thuật.
Tuy nhiên, nội soi đã xác nhận tổn thương.
7.1. Kết quả sau nội soi điều trị
Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật cắt lọc và co nhiệt nội soi.
Thời gian theo dõi trung bình là 16 tháng.
| Chỉ số | Trước phẫu thuật | Sau phẫu thuật |
|---|---|---|
| Điểm đau VAS trung bình | 7,5 | 0,4 |
| Điểm DASH trung bình | 36,8 | 7,0 |
| Sức nắm so với bên đối diện | 72,7% | 89,8% |
Kết quả cho thấy triệu chứng và chức năng được cải thiện trong nhóm nghiên cứu.
Tuy nhiên, đây là nghiên cứu hồi cứu, chỉ có 24 người bệnh và không có nhóm đối chứng.
Ngoài ra, kỹ thuật co nhiệt có những vấn đề riêng về an toàn và chỉ định.
Vì vậy, không thể kết luận co nhiệt nội soi là phương pháp tốt nhất cho mọi tổn thương dây chằng nguyệt – tháp. [6]
8. Phục hồi chức năng sau tổn thương dây chằng nguyệt – tháp
Phục hồi chức năng cần dựa trên mức độ ổn định và phương pháp điều trị.
Một trường hợp rách một phần không mất vững khác với đứt hoàn toàn đã được tái tạo.
8.1. Giai đoạn bảo vệ dây chằng
Mục tiêu là kiểm soát đau và bảo vệ mô đang lành.
Người bệnh có thể cần nẹp hoặc bất động theo chỉ định.
Đặc biệt, cần hạn chế các hoạt động tạo lực lớn lên vùng nguyệt – tháp khi chưa đủ điều kiện.
8.2. Khôi phục tầm vận động cổ tay
Khi được phép, chương trình hướng đến phục hồi gập, duỗi và nghiêng cổ tay.
Ngoài ra, cần đánh giá sấp – ngửa cẳng tay.
Tuy nhiên, không nên cố kéo giãn mạnh hoặc tập chịu trọng lượng khi còn nghi mất vững.
8.3. Phục hồi sức mạnh và kiểm soát thần kinh cơ
Các bài tập có thể tiến triển từ hoạt động cơ nhẹ đến tăng kháng lực.
Đặc biệt, cần quan tâm sức mạnh cầm nắm và sự phối hợp các cơ quanh cổ tay.
Bài tập thăng bằng cổ tay, cảm giác bản thể và kiểm soát tải có thể được sử dụng khi phù hợp.
Tuy nhiên, hiện chưa có phác đồ tập riêng cho LTL được kiểm định bằng thử nghiệm chất lượng cao.
8.4. Bảng đánh giá phục hồi chức năng cổ tay
| Nội dung | Mục tiêu |
|---|---|
| VAS/NRS | Theo dõi đau |
| Tầm vận động | Đánh giá gập, duỗi và nghiêng cổ tay |
| Sức mạnh cầm nắm | Theo dõi khả năng tạo lực |
| PRWE | Đánh giá đau và chức năng cổ tay |
| QuickDASH | Đánh giá hạn chế chức năng chi trên |
| Độ vững khớp | Phát hiện triệu chứng mất vững |
| Khả năng chịu trọng lượng qua tay | Đánh giá tiến triển hoạt động |
| Hoạt động sinh hoạt và nghề nghiệp | Xác định mức phục hồi thực tế |
Nguyên tắc quan trọng: Hết đau không có nghĩa dây chằng đã lành hoàn toàn. Việc tăng tải cần dựa trên độ vững, chức năng và hướng dẫn điều trị.
9. Câu hỏi thường gặp về dây chằng nguyệt – tháp (FAQ)
1. Dây chằng nguyệt – tháp nằm ở đâu?
Dây chằng nằm giữa xương nguyệt và xương tháp thuộc hàng xương cổ tay gần. Cấu trúc giúp duy trì độ vững giữa hai xương.
2. Rách dây chằng nguyệt – tháp có gây đau cổ tay phía trụ không?
Có thể. Người bệnh thường đau phía ngón út, nhất là khi chịu lực. Tuy nhiên, nhiều bệnh lý khác cũng gây triệu chứng tương tự.
3. MRI bình thường có loại trừ rách dây chằng nguyệt – tháp không?
Không. Phân tích gộp năm 2024 ghi nhận độ nhạy MRI thông thường khoảng 41% đối với tổn thương LTL.
4. Rách dây chằng nguyệt – tháp có gây VISI không?
Có thể, nhất là khi tổn thương phối hợp các dây chằng ổn định khác. Tuy nhiên, rách LTL đơn độc không nhất thiết gây VISI.
5. Rách dây chằng nguyệt – tháp có cần mổ không?
Không phải mọi trường hợp đều cần phẫu thuật. Điều trị phụ thuộc mức độ mất vững, triệu chứng và đáp ứng bảo tồn.
6. Phục hồi chức năng sau rách dây chằng nguyệt – tháp tập gì?
Chương trình có thể gồm phục hồi tầm vận động, sức mạnh cầm nắm và kiểm soát cổ tay. Tuy nhiên, cần xác định độ vững và giới hạn chịu tải trước khi tập.
10. Kết luận: Vì sao tổn thương dây chằng nguyệt – tháp dễ bị bỏ sót?
Dây chằng nguyệt – tháp là một cấu trúc quan trọng giúp ổn định hàng xương cổ tay gần.
Dây chằng gồm ba thành phần, trong đó bó gan tay dày và chắc nhất.
Tổn thương có thể gây đau phía trụ, giảm sức nắm và mất vững cổ tay.
Tuy nhiên, X-quang thường không biểu hiện rõ bất thường. MRI cũng có thể bỏ sót những đường rách nhỏ.
Vì vậy, cần phối hợp khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và nội soi khi có chỉ định.
Trong phục hồi chức năng, điều quan trọng nhất là phân biệt tổn thương ổn định với mất vững cần can thiệp.
Không phải mọi trường hợp rách dây chằng đều cần phẫu thuật. Nhưng đau kéo dài sau chấn thương không nên bị xem nhẹ chỉ vì phim chụp ban đầu bình thường.
0937782677
11. Tài liệu tham khảo khoa học
- Lunotriquetral ligament. Radiology Reference Article. Nguồn Radiopaedia.
- Le NQ, Nguyen MD, Do PH, Nguyen TH. Anatomic study of the lunotriquetral ligaments application for reconstruction surgery. Orthopedic Reviews. 2026;18:157975. DOI: 10.52965/001c.157975.
- Wilson MS. Diagnosis and Management of Lunotriquetral Ligament Injuries. Current Reviews in Musculoskeletal Medicine. 2023. DOI: 10.1007/s12178-022-09819-7.
- No Evidence for the Superiority of 3 Tesla Magnetic Resonance Imaging Over 1.5 Tesla Magnetic Resonance Imaging for Diagnosing Wrist Ligamentous Lesions. A Systematic Review and Meta-analysis. Arthroscopy. 2024;40(11):2730–2741.e10. DOI: 10.1016/j.arthro.2024.04.029.
- Lunotriquetral Instability: Diagnosis, Management, and Current Concept Review. Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons. 2025. DOI: 10.5435/JAAOS-D-22-00703.
- Arthroscopic Thermal Shrinkage of Lunotriquetral Ligament Incomplete Tear without Triangular Fibrocartilage Complex Perforation. Journal of Wrist Surgery. 2025. DOI: 10.1055/s-0043-1776000.
- Ulnar-sided wrist pain. Part I: anatomy and physical examination. Skeletal Radiology. 2010. DOI: 10.1007/s00256-009-0775-x.
- Front-to-Back Arthroscopic Repair of Complete Lunotriquetral Ligament Injuries. A Case Presentation and Algorithm for Arthroscopic Management of Intercarpal Ligament Injuries. Journal of Hand Surgery American Volume. 2025. DOI: 10.1016/j.jhsa.2024.10.015.
- Ulnar-Sided Wrist Pain: Systematic Clinical Approach and Principles of Treatment. Orthopedic Research and Reviews. 2025. DOI: 10.2147/ORR.S506374.

