VÌ SAO NGƯỜI BỆNH ĐỘT QUỴ PHẢI NHẬP VIỆN TRỞ LẠI? NGHIÊN CỨU TRÊN 64.065 NGƯỜI TIẾT LỘ VAI TRÒ CỦA PHỤC HỒI CHỨC NĂNG

Người bệnh đột quỵ có thể xuất viện nhưng vẫn đối mặt với nguy cơ nhập viện trở lại. Vậy phục hồi chức năng trong giai đoạn cấp có liên quan đến nguy cơ này không?

Một nghiên cứu trên 64.065 người bệnh tại Mỹ đã đưa ra kết quả đáng chú ý.

Nhóm nhận dịch vụ phục hồi chức năng ở mức cao nhất có nguy cơ tái nhập viện trong 30 ngày thấp hơn.

Đặc biệt, nhóm không nhận dịch vụ phục hồi chức năng có nguy cơ tái nhập viện cao hơn nhóm nhận mức thấp nhất.

Phát hiện này gợi mở vai trò của phục hồi chức năng ngay trong đợt nằm viện cấp.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ xác định mối liên quan. Kết quả chưa chứng minh phục hồi chức năng trực tiếp làm giảm nguy cơ tái nhập viện.

VÌ SAO NGƯỜI BỆNH SAU ĐỘT QUỴ CÓ NGUY CƠ TÁI NHẬP VIỆN?

Đột quỵ có thể gây ra nhiều hậu quả về vận động, nhận thức và sinh hoạt.

Sau giai đoạn điều trị cấp, người bệnh có thể chưa phục hồi đủ khả năng tự chăm sóc.

Một số trường hợp vẫn cần hỗ trợ khi đứng, đi lại hoặc thực hiện sinh hoạt hằng ngày.

Những vấn đề thường gặp sau đột quỵ

Người bệnh có thể gặp:

• Yếu hoặc liệt một bên cơ thể.

• Giảm khả năng giữ thăng bằng.

• Hạn chế di chuyển và đi lại.

• Rối loạn nuốt hoặc giao tiếp.

• Suy giảm khả năng tự chăm sóc.

• Mệt mỏi và giảm sức bền.

Ngoài ra, nhiều người còn mắc tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch.

Những vấn đề này có thể khiến việc chăm sóc sau xuất viện trở nên phức tạp.

Tái nhập viện sau đột quỵ là gì?

Tái nhập viện xảy ra khi người bệnh phải nhập viện trở lại sau đợt điều trị trước đó.

Trong nghiên cứu này, nhóm tác giả xem xét hai mốc theo dõi:

• Tái nhập viện trong vòng 30 ngày.

• Tái nhập viện trong vòng 90 ngày.

Đây là các chỉ số thường được sử dụng trong nghiên cứu chất lượng chăm sóc.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp tái nhập viện đều có thể phòng tránh.

PHỤC HỒI CHỨC NĂNG GIAI ĐOẠN CẤP SAU ĐỘT QUỴ LÀ GÌ?

Phục hồi chức năng giai đoạn cấp được thực hiện trong đợt nằm viện điều trị đột quỵ ban đầu.

Mục tiêu là đánh giá và hỗ trợ khả năng chức năng khi tình trạng y khoa cho phép.

Các hoạt động cần được điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe của từng người bệnh.

Vật lý trị liệu có vai trò gì?

Vật lý trị liệu tập trung vào khả năng vận động và di chuyển.

Các nội dung có thể bao gồm:

• Đánh giá sức mạnh và khả năng kiểm soát vận động.

• Tập thay đổi tư thế trên giường.

• Tập ngồi và giữ thăng bằng.

• Tập chuyển từ ngồi sang đứng.

• Tập di chuyển và đi lại khi đủ điều kiện.

• Hướng dẫn sử dụng dụng cụ trợ giúp.

Không phải người bệnh nào cũng có thể thực hiện đầy đủ các bài tập ngay từ đầu.

Quyết định tập luyện cần dựa trên tình trạng thần kinh và tim mạch.

Hoạt động trị liệu có vai trò gì?

Hoạt động trị liệu tập trung vào các kỹ năng sinh hoạt và khả năng tự chăm sóc.

Người bệnh có thể được hướng dẫn thực hiện những hoạt động phù hợp.

Ví dụ:

• Ăn uống và vệ sinh cá nhân.

• Mặc quần áo.

• Di chuyển khi sinh hoạt.

• Sử dụng dụng cụ hỗ trợ.

• Thích nghi với những hạn chế vận động.

Ngôn ngữ trị liệu có vai trò gì?

Ngôn ngữ trị liệu hỗ trợ đánh giá và can thiệp các vấn đề về giao tiếp, ngôn ngữ và nuốt.

Đây là những chức năng có thể bị ảnh hưởng sau đột quỵ.

Người bệnh có rối loạn nuốt cần được đánh giá để xây dựng phương án ăn uống an toàn.

NGHIÊN CỨU TRÊN 64.065 NGƯỜI BỆNH ĐƯỢC THỰC HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

Năm 2015, Andrews và cộng sự công bố nghiên cứu trên tạp chí Physical Therapy.

Tên nghiên cứu là Association of Rehabilitation Intensity for Stroke and Risk of Hospital Readmission.

Nghiên cứu tìm hiểu mối liên quan giữa mức sử dụng dịch vụ phục hồi chức năng và nguy cơ tái nhập viện.

Đối tượng nghiên cứu

Nhóm tác giả phân tích dữ liệu của 64.065 người bệnh đột quỵ.

Dữ liệu được thu thập từ các bệnh viện điều trị cấp tại Arkansas và Florida, Mỹ.

Người bệnh nhập viện trong năm 2009 hoặc 2010.

Đây là nghiên cứu đoàn hệ hồi cứu dựa trên dữ liệu hành chính.

Nghiên cứu chia người bệnh thành những nhóm nào?

Nhóm tác giả chia mức sử dụng dịch vụ phục hồi chức năng thành năm nhóm.

Việc phân nhóm dựa trên dữ liệu chi phí dịch vụ phục hồi chức năng của bệnh viện.

Các dịch vụ bao gồm vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và ngôn ngữ trị liệu.

Lưu ý quan trọng: Mức cao không đồng nghĩa trực tiếp với tập luyện cường độ cao.

Nghiên cứu không đo cường độ vận động bằng nhịp tim, số bước hoặc thời gian tập thực tế.

KẾT QUẢ 1: MỨC PHỤC HỒI CHỨC NĂNG CAO HƠN LIÊN QUAN ĐẾN NGUY CƠ TÁI NHẬP VIỆN THẤP HƠN

Đây là phát hiện chính của nghiên cứu.

Những người nhận dịch vụ phục hồi chức năng ở mức cao hơn có nguy cơ tái nhập viện thấp hơn.

Mối liên quan rõ nhất được ghi nhận ở mốc 30 ngày.

Kết quả trong 30 ngày

Nhóm nhận mức dịch vụ cao nhất có tỷ số nguy cơ (HR) là 0,86.

Khoảng tin cậy 95% dao động từ 0,79 đến 0,93.

HR = 0,86 có nghĩa là gì?

Kết quả tương ứng với mức nguy cơ tức thời thấp hơn khoảng 14% so với nhóm tham chiếu.

Tuy nhiên, đây không phải mức giảm tuyệt đối của tỷ lệ tái nhập viện.

Cũng không thể diễn giải rằng tập luyện làm giảm 14% nguy cơ cho mọi người bệnh.

Mối liên quan đã được hiệu chỉnh theo nhiều đặc điểm bệnh nhân và bệnh viện.

Dù vậy, vẫn có thể tồn tại những yếu tố gây nhiễu chưa được kiểm soát.

KẾT QUẢ 2: KHÔNG NHẬN PHỤC HỒI CHỨC NĂNG LIÊN QUAN ĐẾN NGUY CƠ TÁI NHẬP VIỆN CAO HƠN

Nghiên cứu ghi nhận một kết quả đáng chú ý khác.

Nhóm không nhận dịch vụ phục hồi chức năng có HR bằng 1,30.

Khoảng tin cậy 95% là 1,22–1,40.

Điều này tương ứng với nguy cơ tức thời cao hơn khoảng 30% so với nhóm nhận mức thấp.

Có phải không tập phục hồi chức năng sẽ khiến người bệnh nhập viện lại?

Chưa thể kết luận như vậy.

Một số người bệnh không nhận dịch vụ vì tình trạng y khoa không phù hợp.

Những trường hợp khác có thể gặp rào cản tiếp cận hoặc khác biệt trong tổ chức chăm sóc.

Dữ liệu hành chính không phản ánh đầy đủ những lý do này.

Vì vậy, nghiên cứu không chứng minh việc thiếu phục hồi chức năng trực tiếp gây tái nhập viện.

KẾT QUẢ 3: MỐI LIÊN QUAN VẪN XUẤT HIỆN Ở MỐC 90 NGÀY

Nhóm nghiên cứu tiếp tục đánh giá nguy cơ tái nhập viện trong 90 ngày.

Kết quả có xu hướng tương tự mốc 30 ngày.

Tuy nhiên, mức độ liên quan nhỏ hơn.

Điều này cho thấy mối liên quan giữa dịch vụ phục hồi chức năng và tái nhập viện không hoàn toàn giống nhau theo thời gian.

Vì sao kết quả ở 30 ngày và 90 ngày có thể khác nhau?

Sau xuất viện, người bệnh chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khác.

Chúng có thể bao gồm:

• Điều trị và kiểm soát bệnh nền.

• Tuân thủ thuốc.

• Hỗ trợ của gia đình.

• Khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.

• Những biến cố sức khỏe mới.

• Điều kiện chăm sóc tại nhà.

Đây là các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả sau xuất viện.

Tuy nhiên, nghiên cứu không xác định đầy đủ vai trò riêng của từng yếu tố.

MỘT PHÁT HIỆN BẤT NGỜ: NHÓM NHẬN PHỤC HỒI CHỨC NĂNG NHIỀU HƠN CÓ TÌNH TRẠNG BỆNH NẶNG HƠN

Thông thường, người bệnh nặng có thể cần nhiều dịch vụ chăm sóc hơn.

Nghiên cứu ghi nhận điều này trong các nhóm sử dụng dịch vụ phục hồi chức năng.

Nhóm nhận mức dịch vụ cao hơn có nhiều bệnh đi kèm và mức độ bệnh nặng hơn.

Dù vậy, nhóm này vẫn ghi nhận nguy cơ tái nhập viện thấp hơn sau hiệu chỉnh thống kê.

Đây là một kết quả đáng quan tâm.

Tuy nhiên, cần tránh xem phát hiện này là bằng chứng chắc chắn về hiệu quả điều trị.

Nghiên cứu quan sát luôn có nguy cơ sai lệch do những yếu tố chưa được đo lường.

NGHIÊN CỨU NÀY CÓ Ý NGHĨA GÌ ĐỐI VỚI PHỤC HỒI CHỨC NĂNG TẠI BỆNH VIỆN?

Kết quả gợi mở vai trò của việc tổ chức dịch vụ phục hồi chức năng trong giai đoạn cấp.

Đặc biệt, người bệnh có thể cần được đánh giá nhu cầu phục hồi trước khi xuất viện.

1. Không nên bỏ qua đánh giá phục hồi chức năng trong giai đoạn cấp

Sau đột quỵ, tình trạng chức năng có thể thay đổi đáng kể.

Đánh giá phục hồi giúp xác định khả năng vận động và mức hỗ trợ cần thiết.

Nhân viên y tế có thể dựa vào đó để xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp.

2. Phối hợp đa chuyên ngành

Chăm sóc đột quỵ có thể cần sự phối hợp của nhiều chuyên ngành.

Nhóm điều trị có thể bao gồm:

• Bác sĩ điều trị đột quỵ.

• Bác sĩ phục hồi chức năng.

• Vật lý trị liệu.

• Hoạt động trị liệu.

• Ngôn ngữ trị liệu.

• Điều dưỡng và các chuyên ngành liên quan.

Sự phối hợp giúp nhận diện đầy đủ nhu cầu chức năng của người bệnh.

3. Chuẩn bị kế hoạch xuất viện

Xuất viện không có nghĩa quá trình phục hồi đã kết thúc.

Một số người bệnh vẫn cần hỗ trợ khi sinh hoạt tại nhà.

Vì vậy, kế hoạch xuất viện nên xem xét khả năng tự chăm sóc và môi trường sống.

Người chăm sóc cũng cần được hướng dẫn các kỹ năng hỗ trợ phù hợp.

4. Theo dõi sau xuất viện

Người bệnh cần được tiếp tục theo dõi những vấn đề sức khỏe và chức năng còn tồn tại.

Việc tái khám giúp đánh giá tiến triển và điều chỉnh chương trình phục hồi.

Đồng thời, cần duy trì các biện pháp dự phòng đột quỵ tái phát theo chỉ định.

CÓ PHẢI CÀNG TẬP PHỤC HỒI CHỨC NĂNG NHIỀU CÀNG TỐT?

Không thể rút ra kết luận này từ nghiên cứu.

Mức sử dụng dịch vụ cao hơn không đồng nghĩa mọi người bệnh nên tập với thời lượng tối đa.

Nghiên cứu cũng không xác định số phút tập tối ưu mỗi ngày.

Vì sao cần phân biệt cường độ dịch vụ và cường độ vận động?

Đây là hai khái niệm khác nhau.

Cường độ sử dụng dịch vụ phản ánh mức cung cấp hoặc sử dụng dịch vụ điều trị.

Cường độ vận động phản ánh mức gắng sức thể chất khi thực hiện bài tập.

Ví dụ, một người bệnh có thể nhận nhiều loại dịch vụ trong một ngày.

Tuy nhiên, họ chưa chắc thực hiện bài tập ở cường độ tim mạch cao.

Do đó, không nên sử dụng kết quả nghiên cứu để kê đơn số phút tập cụ thể.

KHI NÀO NGƯỜI BỆNH ĐỘT QUỴ CÓ THỂ BẮT ĐẦU PHỤC HỒI CHỨC NĂNG?

Thời điểm bắt đầu cần dựa trên tình trạng lâm sàng.

Người bệnh phải được đánh giá về mức độ ổn định y khoa và khả năng tham gia.

Có nên vận động ngay trong 24 giờ đầu?

Không nên áp dụng việc vận động tích cực rất sớm cho mọi người bệnh.

Cường độ và thời điểm huy động cần tuân theo hướng dẫn điều trị hiện hành.

Người bệnh có thể cần được điều chỉnh hoạt động theo tình trạng huyết áp và thần kinh.

Nghiên cứu của Andrews không xác định thời điểm bắt đầu vận động tối ưu.

Vì vậy, không nên dùng nghiên cứu này để khuyến nghị tập cường độ cao ngay sau đột quỵ.

NHỮNG HẠN CHẾ CẦN HIỂU ĐÚNG

Nghiên cứu có cỡ mẫu lớn nhưng vẫn tồn tại một số hạn chế.

Thứ nhất, dữ liệu được thu thập từ hai bang tại Mỹ.

Kết quả có thể không đại diện cho hệ thống y tế ở các quốc gia khác.

Thứ hai, nghiên cứu dựa trên dữ liệu hành chính và chi phí dịch vụ.

Vì vậy, nhóm tác giả không đo trực tiếp khối lượng tập thực tế.

Thứ ba, nghiên cứu không kiểm soát được tất cả yếu tố gây nhiễu.

Cuối cùng, thiết kế quan sát không thể khẳng định quan hệ nhân quả.

Cần thêm các nghiên cứu phù hợp để đánh giá tác động của từng chương trình phục hồi.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Phục hồi chức năng sớm sau đột quỵ có giúp giảm tái nhập viện không?

Nghiên cứu cho thấy mức sử dụng dịch vụ cao hơn có liên quan đến nguy cơ tái nhập viện thấp hơn.

Tuy nhiên, chưa thể kết luận đây là tác động trực tiếp của phục hồi chức năng.

Người bệnh đột quỵ có cần tập vật lý trị liệu khi đang nằm viện không?

Người bệnh nên được đánh giá nhu cầu phục hồi chức năng khi tình trạng y khoa cho phép.

Bài tập và thời điểm thực hiện cần được cá thể hóa.

Tập bao nhiêu phút mỗi ngày để giảm nguy cơ tái nhập viện?

Nghiên cứu không xác định thời lượng tập tối ưu.

Việc kê đơn phải dựa trên đánh giá chuyên môn và đáp ứng của người bệnh.

Phục hồi chức năng có ngăn ngừa hoàn toàn việc tái nhập viện không?

Không.

Người bệnh vẫn có thể cần nhập viện lại do nhiều nguyên nhân khác nhau.

Người bệnh có cần tiếp tục tập sau khi xuất viện không?

Nhiều người bệnh cần tiếp tục phục hồi chức năng sau xuất viện.

Hình thức và thời lượng tập phụ thuộc vào mục tiêu chức năng.

Gia đình có thể làm gì để hỗ trợ người bệnh?

Gia đình nên tìm hiểu hướng dẫn chăm sóc từ nhóm điều trị.

Đồng thời, cần hỗ trợ tái khám, dùng thuốc đúng chỉ định và duy trì hoạt động phù hợp.

KẾT LUẬN: PHỤC HỒI CHỨC NĂNG TRONG GIAI ĐOẠN CẤP CÓ THỂ LIÊN QUAN ĐẾN KẾT QUẢ SAU XUẤT VIỆN

Nghiên cứu trên 64.065 người bệnh cho thấy một mối liên quan đáng chú ý.

Mức sử dụng dịch vụ phục hồi chức năng cao hơn liên quan đến nguy cơ tái nhập viện thấp hơn.

Ngược lại, nhóm không nhận dịch vụ ghi nhận nguy cơ tái nhập viện cao hơn nhóm nhận mức thấp.

Tuy nhiên, đây không phải bằng chứng chắc chắn về hiệu quả nhân quả.

Đối với người bệnh: Phục hồi chức năng là một phần cần được quan tâm trong kế hoạch chăm sóc sau đột quỵ.

Đối với chuyên gia: Cần đánh giá nhu cầu chức năng và phối hợp xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.

Mục tiêu không chỉ là giúp người bệnh vượt qua giai đoạn điều trị cấp.

Điều quan trọng còn là chuẩn bị cho quá trình chăm sóc và phục hồi sau xuất viện.

Một kế hoạch phục hồi tốt cần kết nối điều trị tại bệnh viện với chăm sóc lâu dài tại cộng đồng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Andrews AW, Li D, Freburger JK. Association of Rehabilitation Intensity for Stroke and Risk of Hospital Readmission. Physical Therapy. 2015;95(12):1660–1667.

DOI: https://doi.org/10.2522/ptj.20140610

Bài viết được biên soạn nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế đánh giá và chỉ định của nhân viên y tế.

Mr Physio

0937782677