Người bệnh sau đột quỵ chưa thể đi lại độc lập. Liệu khả năng đứng và giữ thăng bằng có giúp dự đoán khả năng phục hồi sau 3 tháng?

Đây là câu hỏi quan trọng trong phục hồi chức năng thần kinh.

Một nghiên cứu tại Đài Loan đã đánh giá thang PASS ở người bệnh sau đột quỵ.

Kết quả cho thấy điểm PASS từ 22/36 trở lên liên quan đến khả năng phục hồi đi lại độc lập sau 3 tháng.

Đặc biệt, nhóm nghiên cứu xác định 9 nhiệm vụ giúp phân biệt các mức khả năng đi lại.

Phát hiện này mang đến thông tin hữu ích cho việc lượng giá và xây dựng mục tiêu phục hồi.

Tuy nhiên, điểm PASS không thể dự đoán chính xác kết quả của từng người bệnh.

THANG PASS SAU ĐỘT QUỴ LÀ GÌ?

PASS là viết tắt của Postural Assessment Scale for Stroke Patients.

Đây là thang đánh giá khả năng kiểm soát tư thế ở người bệnh sau đột quỵ.

Công cụ được sử dụng để đánh giá khả năng duy trì và thay đổi tư thế.

Các nhiệm vụ trải dài từ nằm, ngồi đến đứng.

PASS đánh giá những chức năng nào?

PASS gồm 12 mục, chia thành hai nhóm chính.

Nhóm 1: Duy trì tư thế

Nhóm này đánh giá khả năng giữ ổn định cơ thể.

Ví dụ:

• Ngồi không cần hỗ trợ.

• Đứng có hỗ trợ.

• Đứng không cần hỗ trợ.

• Đứng trên chân không liệt.

• Đứng trên chân liệt.

Nhóm 2: Thay đổi tư thế

Nhóm này đánh giá khả năng chuyển từ tư thế này sang tư thế khác.

Ví dụ:

• Xoay người trên giường.

• Chuyển từ nằm sang ngồi.

• Chuyển từ ngồi sang đứng.

• Chuyển từ đứng sang ngồi.

• Đứng và nhặt vật trên sàn.

PASS được tính điểm như thế nào?

Mỗi mục được chấm từ 0 đến 3 điểm.

Tổng điểm dao động từ 0 đến 36.

Điểm càng cao phản ánh khả năng kiểm soát tư thế càng tốt.

Tuy nhiên, cách chấm cụ thể khác nhau giữa các nhiệm vụ.

PASS không phải thang điểm xác nhận người bệnh đã đi lại độc lập.

VÌ SAO KHẢ NĂNG KIỂM SOÁT TƯ THẾ LẠI QUAN TRỌNG VỚI VIỆC ĐI BỘ?

Đi bộ không chỉ là đưa hai chân về phía trước.

Người bệnh cần duy trì thăng bằng khi cơ thể liên tục thay đổi vị trí.

Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp giữa thân mình và hai chi dưới.

Kiểm soát thân mình có vai trò gì?

Thân mình giúp duy trì sự ổn định khi ngồi, đứng và di chuyển.

Sau đột quỵ, người bệnh có thể nghiêng người hoặc khó điều chỉnh trọng tâm.

Những hạn chế này ảnh hưởng đến khả năng chuyển tư thế.

Ví dụ, người bệnh có thể gặp khó khăn khi đứng lên khỏi giường.

Vì sao đứng vững chưa đồng nghĩa với đi lại tốt?

Đứng và đi bộ có yêu cầu vận động khác nhau.

Khi đi, người bệnh phải liên tục chuyển trọng lượng giữa hai chân.

Ngoài ra, cơ thể cần giữ thăng bằng trong những thời điểm chỉ có một chân chịu trọng lượng.

Vì vậy, khả năng duy trì tư thế là nền tảng quan trọng của hoạt động đi lại.

NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG ĐI LẠI NHƯ THẾ NÀO?

Wang và cộng sự thực hiện nghiên cứu quan sát tiến cứu tại Đài Loan.

Nhóm tác giả đánh giá PASS trong giai đoạn phục hồi chức năng cấp.

Sau đó, họ theo dõi tình trạng đi lại tại mốc 3 tháng sau đột quỵ.

Đối tượng nghiên cứu

Ban đầu, có 114 người bệnh được xem xét trong dữ liệu nghiên cứu.

Sau khi loại trừ các trường hợp không đủ điều kiện phân tích, còn 82 người.

Các lý do loại trừ gồm phụ thuộc đi lại từ trước và mất theo dõi.

Một số người cũng gặp biến cố sức khỏe trong thời gian theo dõi.

Ba nhóm người bệnh

Nhóm nghiên cứu phân loại người bệnh theo tình trạng đi lại.

Thế nào là đi lại độc lập trong nghiên cứu?

Người bệnh phải đi được quãng đường 2,44 mét.

Họ không sử dụng gậy, khung tập đi hoặc cần người khác hỗ trợ.

Đây là định nghĩa tương đối nghiêm ngặt.

Trong thực tế, người sử dụng dụng cụ trợ giúp vẫn có thể đạt mức độc lập chức năng nhất định.

Vì vậy, cần chú ý định nghĩa khi diễn giải kết quả.

KẾT QUẢ 1: ĐIỂM PASS BAN ĐẦU LIÊN QUAN ĐẾN KHẢ NĂNG ĐI LẠI SAU 3 THÁNG

Kết quả cho thấy điểm PASS khác biệt rõ giữa ba nhóm.

Nhóm đi độc lập ngay từ đầu có điểm PASS cao nhất.

Nhóm phục hồi đi lại độc lập sau 3 tháng có mức điểm thấp hơn.

Nhóm vẫn phụ thuộc đi lại ghi nhận mức điểm thấp nhất.

Điều này có ý nghĩa gì?

Khả năng kiểm soát tư thế ban đầu có liên quan đến kết quả đi lại.

Người bệnh có khả năng giữ và thay đổi tư thế tốt hơn thường có kết quả thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, đây là mối liên quan trong nghiên cứu quan sát.

Không thể kết luận điểm PASS là nguyên nhân trực tiếp quyết định phục hồi đi lại.

KẾT QUẢ 2: ĐIỂM PASS TỪ 22 TRỞ LÊN LÀ NGƯỠNG ĐÁNG CHÚ Ý

Đây là phát hiện nổi bật nhất của nghiên cứu.

Nhóm tác giả sử dụng phân tích ROC để xác định điểm phân biệt tối ưu.

Kết quả ghi nhận ngưỡng PASS là 21,5 điểm.

Vì PASS được chấm bằng điểm nguyên, ngưỡng này tương ứng với 22/36 điểm trở lên.

AUC = 0,834 có nghĩa là gì?

AUC phản ánh khả năng phân biệt hai nhóm kết quả của thang đo.

Giá trị 0,834 cho thấy khả năng phân biệt khá tốt trong mẫu nghiên cứu.

Tuy nhiên, AUC không phải xác suất hồi phục của từng người bệnh.

Độ nhạy 73,5% là gì?

Độ nhạy phản ánh khả năng nhận diện người thực sự phục hồi đi lại độc lập.

Trong nghiên cứu, ngưỡng này nhận diện đúng khoảng 73,5% người thuộc nhóm đó.

Độ đặc hiệu 80,6% là gì?

Độ đặc hiệu phản ánh khả năng nhận diện người vẫn phụ thuộc đi lại.

Kết quả cho thấy ngưỡng PASS phân loại đúng khoảng 80,6% người thuộc nhóm này.

Có phải PASS ≥22 chắc chắn đi lại được sau 3 tháng?

Không.

Đây là ngưỡng thống kê trong một mẫu nghiên cứu cụ thể.

Một số người đạt từ 22 điểm vẫn có thể chưa phục hồi đi độc lập.

Ngược lại, người dưới 22 điểm vẫn có khả năng cải thiện.

Nhóm tác giả nhấn mạnh ngưỡng này cần được kiểm định trên quần thể độc lập trước khi sử dụng lâm sàng.

KẾT QUẢ 3: CHÍN NHIỆM VỤ PASS LIÊN QUAN ĐẾN SỰ KHÁC BIỆT VỀ KHẢ NĂNG ĐI LẠI

Nghiên cứu xác định 9 mục PASS có kết quả khác nhau giữa các nhóm.

Đây là phát hiện hữu ích khi định hướng lượng giá và phục hồi chức năng.

Những nhiệm vụ nào được xác định?

Bảng trên trình bày 7 dạng nhiệm vụ.

Trong phân tích gốc, một số nhiệm vụ được so sánh thành các mục riêng.

Vì vậy, tổng số mục có khác biệt là 9.

Vì sao động tác nằm sang ngồi quan trọng?

Đây là kỹ năng chuyển tư thế cơ bản.

Người bệnh cần kiểm soát thân mình để chuyển từ nằm sang ngồi.

Khả năng này cũng liên quan đến việc duy trì sự ổn định khi vận động.

Vì sao ngồi sang đứng quan trọng?

Ngồi sang đứng đòi hỏi phối hợp giữa thân mình và hai chi dưới.

Người bệnh phải chuyển trọng tâm về phía trước.

Sau đó, họ cần tạo lực để nâng cơ thể lên.

Đây là hoạt động thường xuyên trong sinh hoạt.

Vì sao đứng một chân liên quan đến đi bộ?

Trong chu kỳ bước, có những thời điểm một chân phải chịu phần lớn trọng lượng.

Khả năng kiểm soát tư thế khi đứng một chân vì vậy rất quan trọng.

Tuy nhiên, người bệnh không nhất thiết phải đứng một chân hoàn hảo mới có thể đi bộ.

KẾT QUẢ 4: PHỤC HỒI ĐI ĐỘC LẬP KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI ĐI LẠI TỐT NGOÀI CỘNG ĐỒNG

Nghiên cứu đánh giá thêm khả năng đi xa và lên xuống cầu thang.

Đây là những hoạt động phức tạp hơn đi bộ quãng ngắn.

Khả năng đi 50 mét sau 3 tháng

Ở chỉ số 50 mét, người bệnh được phép sử dụng dụng cụ trợ giúp.

Vì vậy, tỷ lệ này khác với tiêu chí đi độc lập 2,44 mét.

Khả năng lên xuống cầu thang

Kết quả cho thấy đi lại độc lập trong quãng ngắn chưa phản ánh đầy đủ khả năng di chuyển.

Người bệnh vẫn có thể gặp khó khăn khi đi xa hoặc lên xuống cầu thang.

BÁC SĨ CÓ THỂ ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU NHƯ THẾ NÀO?

Nghiên cứu cung cấp gợi ý về những kỹ năng cần quan tâm trong giai đoạn cấp.

Tuy nhiên, đây không phải thử nghiệm xác định bài tập nào hiệu quả nhất.

1. Đánh giá khả năng kiểm soát thân mình

Bác sĩ cần quan sát khả năng lăn trở và chuyển từ nằm sang ngồi.

Các khó khăn có thể giúp nhận diện nhu cầu hỗ trợ ban đầu.

2. Tập chuyển từ ngồi sang đứng

Người bệnh có thể được hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện an toàn.

Bài tập cần phù hợp với sức mạnh cơ và mức hỗ trợ hiện tại.

3. Tập duy trì tư thế đứng

Mục tiêu có thể là cải thiện khả năng đứng với mức trợ giúp phù hợp.

Sau đó, bác sĩ điều chỉnh thử thách theo khả năng người bệnh.

4. Tập chuyển trọng lượng

Chuyển trọng lượng giúp chuẩn bị cho các nhiệm vụ đứng và bước đi.

Tuy nhiên, người bệnh cần được bảo vệ khi có nguy cơ mất thăng bằng.

5. Tập thăng bằng chức năng

Các nhiệm vụ với tay hoặc nhặt vật có thể được cân nhắc khi đủ an toàn.

Không nên tự yêu cầu người bệnh cúi xuống sàn nếu chưa kiểm soát tư thế tốt.

6. Đánh giá lại theo thời gian

PASS có thể được kết hợp với các công cụ khác.

Ví dụ:

• NIHSS.

• Trunk Impairment Scale.

• Berg Balance Scale.

• Timed Up and Go.

• Test đi bộ 10 mét.

• Barthel Index.

Việc lựa chọn phụ thuộc vào khả năng và mục tiêu đánh giá.

NGƯỜI BỆNH CÓ ĐIỂM PASS DƯỚI 22 CÒN CƠ HỘI ĐI LẠI KHÔNG?

Có thể.

Điểm dưới 22 không có nghĩa người bệnh không thể phục hồi.

Kết quả nghiên cứu chỉ phản ánh mối liên quan giữa điểm ban đầu và tình trạng sau 3 tháng.

Phục hồi còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.

Ví dụ:

• Mức độ tổn thương thần kinh.

• Sức mạnh cơ.

• Khả năng kiểm soát thân mình.

• Tình trạng nhận thức.

• Bệnh lý đi kèm.

• Khả năng tham gia tập luyện.

• Quá trình phục hồi theo thời gian.

Không nên dùng một điểm cắt duy nhất để quyết định ngừng hoặc từ chối phục hồi chức năng.

NHỮNG HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu chỉ phân tích 82 người bệnh.

Trong đó, 65 người chưa thể đi độc lập ở thời điểm ban đầu.

Cỡ mẫu này còn hạn chế khi xây dựng ngưỡng tiên lượng.

Ngoài ra, tình trạng đi lại sau 3 tháng được đánh giá qua phỏng vấn điện thoại.

Nhóm nghiên cứu không thực hiện lại phép đo đi bộ trực tiếp ở thời điểm này.

Định nghĩa đi độc lập cũng không cho phép sử dụng dụng cụ trợ giúp.

Vì vậy, kết quả không đại diện cho mọi mức độc lập chức năng.

Đặc biệt, điểm cắt 22 cần được kiểm định bên ngoài trước khi áp dụng thường quy.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Thang PASS có bao nhiêu mục?

PASS có 12 mục. Tổng điểm tối đa là 36.

PASS đánh giá những chức năng nào?

Thang đo đánh giá khả năng duy trì và thay đổi tư thế.

Các nhiệm vụ bao gồm nằm, ngồi, đứng và chuyển tư thế.

Điểm PASS 22 có nghĩa là chắc chắn đi được sau 3 tháng không?

Không.

Điểm này chỉ liên quan đến khả năng phục hồi đi lại trong mẫu nghiên cứu.

Người bệnh có điểm PASS thấp có phục hồi được không?

Có thể.

Điểm thấp cho thấy hạn chế chức năng tại thời điểm đánh giá, không phải kết luận hết cơ hội phục hồi.

PASS có dự báo được nguy cơ té ngã không?

Nghiên cứu này không trực tiếp đánh giá nguy cơ té ngã.

Vì vậy, không thể dùng ngưỡng 22 làm điểm cắt dự báo té ngã.

Có nên tự đánh giá PASS tại nhà không?

Không nên tự thực hiện các nhiệm vụ có nguy cơ mất thăng bằng.

Bài kiểm tra cần được thực hiện với hướng dẫn và bảo vệ phù hợp.

PASS có thay thế đánh giá sức mạnh cơ không?

Không.

PASS đánh giá khả năng kiểm soát tư thế.

Sức mạnh cơ cần được đánh giá bằng những phương pháp phù hợp khác.

KẾT LUẬN: KHẢ NĂNG GIỮ THĂNG BẰNG CÓ THỂ GỢI Ý KẾT QUẢ ĐI LẠI SAU ĐỘT QUỴ

Nghiên cứu của Wang và cộng sự cho thấy điểm PASS liên quan đến khả năng đi lại sau 3 tháng.

Trong nhóm chưa đi độc lập, điểm từ 22 trở lên gắn với kết quả thuận lợi hơn.

Nghiên cứu cũng xác định 9 mục giúp phân biệt các mức khả năng đi lại.

Tuy nhiên, ngưỡng PASS chưa được kiểm định bên ngoài để áp dụng rộng rãi.

Đối với người bệnh: Khả năng đứng và chuyển tư thế là những kỹ năng quan trọng trong phục hồi.

Đối với bác sĩ: PASS có thể bổ sung thông tin khi lượng giá và xây dựng mục tiêu điều trị.

Thông điệp quan trọng: Điểm PASS không quyết định tương lai của người bệnh, nhưng có thể cung cấp thông tin tiên lượng hữu ích.

Tài liệu tham khảo

Wang CY, Chen YC, Wang CH. Postural Maintenance Is Associated With Walking Ability in People Receiving Acute Rehabilitation After a Stroke. Physical Therapy. 2022;102(4):pzab309.

DOI: https://doi.org/10.1093/ptj/pzab309

Bài viết cung cấp kiến thức y khoa dựa trên nghiên cứu khoa học. Nội dung không thay thế đánh giá và điều trị cá thể hóa.

Mr Physio

0937782677