ĐÁNH GIÁ THĂNG BẰNG SAU ĐỘT QUỴ: MINI-BESTEST HAY S-BESTEST CHÍNH XÁC HƠN? NGHIÊN CỨU TRÊN 115 NGƯỜI BỆNH

Người bệnh sau đột quỵ có thể đứng vững nhưng vẫn mất thăng bằng khi quay người. Vậy bác sĩ nên dùng thang đo nào để phát hiện khó khăn này?

Một nghiên cứu tại Nhật Bản đã so sánh Mini-BESTest và S-BESTest trên 115 người bệnh. Nhóm tác giả sử dụng phân tích Rasch để kiểm tra chất lượng đo lường.

Kết quả nghiêng về Mini-BESTest. Tuy nhiên, đây không phải bằng chứng rằng thang đo này dự báo té ngã tốt hơn trong mọi trường hợp.

VÌ SAO CẦN ĐÁNH GIÁ THĂNG BẰNG SAU ĐỘT QUỴ?

Đột quỵ có thể ảnh hưởng đến sức mạnh cơ, cảm giác và khả năng kiểm soát tư thế. Người bệnh có thể khó đứng một chân, đổi hướng hoặc đi qua chướng ngại vật.

Đứng vững có đồng nghĩa với thăng bằng tốt?

Không nhất thiết. Thăng bằng còn bao gồm phản ứng với mất ổn định và khả năng điều chỉnh khi di chuyển.

Ví dụ, người bệnh có thể đứng yên tương đối tốt. Tuy nhiên, họ vẫn khó quay người hoặc bước khi bị mất thăng bằng.

Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá nhiều tình huống thay vì chỉ quan sát dáng đứng.

MINI-BESTEST VÀ S-BESTEST LÀ GÌ?

Cả hai đều được phát triển từ hệ thống đánh giá BESTest. Mục tiêu là đo các thành phần liên quan đến kiểm soát thăng bằng.

Mini-BESTest đánh giá những gì?

Mini-BESTest gồm 14 mục, mỗi mục chấm từ 0 đến 2 điểm. Tổng điểm tối đa là 28.

Thang đo tập trung vào bốn lĩnh vực:

• Điều chỉnh tư thế có dự đoán trước.

• Phản ứng tư thế khi bị mất thăng bằng.

• Định hướng cảm giác.

• Thăng bằng động khi đi lại.

Một số nhiệm vụ gồm đứng một chân, bước phản ứng và đi bộ khi quay đầu.

S-BESTest khác Mini-BESTest như thế nào?

S-BESTest có 13 mục, mỗi mục chấm từ 0 đến 3 điểm. Tổng điểm tối đa là 39.

Thang đo được phát triển cho người bệnh đột quỵ bán cấp. Công cụ lựa chọn nhiều nhiệm vụ từ các thành phần kiểm soát tư thế của BESTest.

Hai thang đo sử dụng cách chấm khác nhau. Vì vậy, không thể so sánh trực tiếp điểm 15 của hai thang.

NGHIÊN CỨU TRÊN 115 NGƯỜI BỆNH ĐƯỢC THỰC HIỆN RA SAO?

Miyata và cộng sự phân tích hồ sơ tại ba bệnh viện phục hồi chức năng ở Nhật Bản. Dữ liệu được thu thập từ năm 2010 đến 2016.

Ai được đưa vào nghiên cứu?

Mẫu cuối cùng gồm 115 người bệnh sau đột quỵ lần đầu. Họ có tổn thương bán cầu trên lều và có thể đứng độc lập.

Tuổi trung bình là 70,8 ± 11,2. Thời gian trung bình sau đột quỵ là 62,3 ngày.

Nhóm nghiên cứu có 77 người nhồi máu não và 38 người xuất huyết não.

Những người có rối loạn nhận thức đáng kể hoặc bệnh khác ảnh hưởng đến đánh giá được loại trừ.

Hai thang đo được tính điểm thế nào?

Người bệnh được đánh giá bằng BESTest đầy đủ trong thực hành. Sau đó, nhóm nghiên cứu tính điểm Mini-BESTest và S-BESTest từ các mục tương ứng.

Nói cách khác, đây không phải thử nghiệm giao hai chương trình tập khác nhau.

Phân tích Rasch là gì?

Rasch là phương pháp kiểm tra đặc tính đo lường của thang điểm. Phương pháp xem xét độ khó của từng mục và khả năng phân biệt người bệnh.

Rasch còn kiểm tra các mức chấm điểm có hoạt động theo đúng thứ tự dự kiến hay không.

Đây không phải phép kiểm định hiệu quả điều trị. Nó cũng không trực tiếp đo nguy cơ té ngã trong tương lai.

KẾT QUẢ 1: MINI-BESTEST CÓ HỆ THỐNG CHẤM ĐIỂM PHÙ HỢP HƠN

Ba mức điểm của Mini-BESTest hoạt động theo thứ tự mong đợi trong phân tích Rasch.

Ngược lại, S-BESTest xuất hiện vấn đề giữa mức điểm 0 và 1. Hai mức này chưa phân biệt rõ mức khả năng theo mô hình.

Điều này có ý nghĩa gì?

Một thang đo tốt cần phân biệt được các mức chức năng gần nhau. Khi hai mức chấm thiếu rõ ràng, việc diễn giải điểm trở nên khó khăn hơn.

Kết quả không có nghĩa S-BESTest hoàn toàn không sử dụng được. Nó cho thấy một điểm cần hoàn thiện về cấu trúc chấm điểm.

KẾT QUẢ 2: MINI-BESTEST PHÂN BIỆT ĐƯỢC SÁU MỨC KHẢ NĂNG THĂNG BẰNG

Đây là một kết quả dễ ứng dụng trong thực hành.

Cả hai thang có độ tin cậy tốt trong mẫu nghiên cứu. Tuy nhiên, Mini-BESTest phân biệt được nhiều mức khả năng hơn.

Sáu mức có nghĩa gì?

Đây là các nhóm mức khả năng phân biệt được về mặt thống kê. Chúng không phải sáu giai đoạn phục hồi bắt buộc.

Bác sĩ có thể tham khảo phân tầng để diễn giải kết quả. Tuy nhiên, vẫn cần xem xét từng nhiệm vụ và tình trạng lâm sàng.

KẾT QUẢ 3: CẢ HAI THANG ĐỀU CÓ MỘT MỤC CHƯA PHÙ HỢP HOÀN TOÀN

Mini-BESTest có một mục cho thấy mức độ phù hợp với mô hình thấp hơn kỳ vọng. Đó là nhiệm vụ bước qua chướng ngại vật.

S-BESTest cũng có một mục chưa phù hợp tốt. Đó là nhiệm vụ nâng tay khi đứng.

Có nên bỏ các mục này khi sử dụng?

Không nên tự ý bỏ mục. Nghiên cứu đánh giá đặc tính thang đo nhưng không đề xuất sửa phiếu tùy tiện.

Bác sĩ cần dùng phiên bản chuẩn và cách chấm tương ứng. Việc thay đổi mục có thể ảnh hưởng đến tính hợp lệ của điểm số.

KẾT QUẢ 4: MINI-BESTEST ĐƯỢC ĐÁNH GIÁ THUẬN LỢI HƠN VỀ ĐẶC TÍNH ĐO LƯỜNG

Cả hai thang đều đạt kết quả chung phù hợp về tính một chiều. Điều này cho thấy các mục chủ yếu phản ánh một cấu trúc thăng bằng chung.

Tuy nhiên, Mini-BESTest có kết quả tốt hơn về thứ tự mức điểm và phân biệt khả năng.

Vậy Mini-BESTest chính xác hơn trong mọi trường hợp?

Chưa thể kết luận như vậy. Nghiên cứu chỉ so sánh các đặc tính đo lường trên một nhóm người bệnh cụ thể.

Nó không chứng minh Mini-BESTest dự báo té ngã tốt hơn. Nghiên cứu cũng không đo khả năng đáp ứng sau một chương trình tập mới.

BÁC SĨ CÓ THỂ ỨNG DỤNG MINI-BESTEST TRONG BỆNH VIỆN NHƯ THẾ NÀO?

1. Đánh giá khả năng thăng bằng động

Mini-BESTest giúp kiểm tra nhiều nhiệm vụ kiểm soát tư thế. Kết quả có thể bổ sung cho quan sát dáng đi và khám vận động.

2. Xác định nhiệm vụ khó khăn

Tổng điểm có giá trị theo dõi. Tuy nhiên, các mục riêng lẻ giúp nhận diện tình huống người bệnh thực hiện chưa tốt.

Ví dụ, người bệnh có thể khó bước phản ứng hoặc đi bộ khi quay đầu.

3. Xây dựng mục tiêu điều trị

Bác sĩ có thể dựa trên khó khăn cụ thể để lựa chọn nhiệm vụ tập luyện.

Tuy nhiên, thang đo không tự động đưa ra phác đồ điều trị. Các bài tập vẫn phải được cá thể hóa.

4. Kết hợp công cụ khác khi cần

Có thể cân nhắc Berg Balance Scale, Timed Up and Go hoặc đánh giá dáng đi. Mỗi công cụ phản ánh những khía cạnh khác nhau.

Không nên quyết định an toàn đi lại chỉ từ một tổng điểm.

NGƯỜI BỆNH VÀ GIA ĐÌNH CẦN HIỂU ĐIỀU GÌ?

Thang đo thăng bằng không phải một bài tập chữa bệnh. Nó là công cụ giúp bác sĩ hiểu khả năng hiện tại.

Một số nhiệm vụ có thể tạo nguy cơ mất thăng bằng. Vì vậy, người bệnh không nên tự thực hiện các mục khó tại nhà.

Kết quả cần được giải thích cùng sức mạnh cơ, cảm giác và khả năng di chuyển.

NHỮNG HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU

Đây là nghiên cứu hồi cứu cắt ngang. Nó không theo dõi hiệu quả tập luyện theo thời gian.

Người tham gia đều có thể đứng độc lập. Vì vậy, kết quả không áp dụng trực tiếp cho người cần hỗ trợ đứng.

Điểm hai thang được tính từ hồ sơ BESTest đầy đủ. Đây không phải hai lần đánh giá độc lập được thực hiện riêng.

Bài báo còn có đính chính năm 2022 về thứ tự bảng và hình. Nội dung bảng và hình không thay đổi.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Mini-BESTest có bao nhiêu mục?

Mini-BESTest có 14 mục. Tổng điểm tối đa là 28.

S-BESTest có bao nhiêu mục?

S-BESTest có 13 mục. Tổng điểm tối đa là 39.

Mini-BESTest có tốt hơn S-BESTest không?

Trong nghiên cứu này, Mini-BESTest có đặc tính đo lường thuận lợi hơn. Kết quả không chứng minh thang này vượt trội ở mọi người bệnh.

Điểm Mini-BESTest thấp có nghĩa chắc chắn sẽ té ngã không?

Không. Thang đo phản ánh khả năng thăng bằng qua các nhiệm vụ.

Nguy cơ té ngã còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác.

Người mới đột quỵ, chưa đứng được có thể làm Mini-BESTest không?

Nhiều mục yêu cầu đứng và di chuyển. Người chưa đứng được cần phương pháp lượng giá phù hợp hơn.

Có thể dùng điểm Mini-BESTest để theo dõi phục hồi không?

Có thể sử dụng khi phù hợp với khả năng người bệnh. Tuy nhiên, nghiên cứu này không trực tiếp xác định mức thay đổi có ý nghĩa theo thời gian.

KẾT LUẬN: ĐÁNH GIÁ ĐÚNG THĂNG BẰNG QUAN TRỌNG HƠN CHỌN THANG ĐO NHIỀU MỤC

Nghiên cứu trên 115 người bệnh cho thấy Mini-BESTest có những ưu điểm đo lường so với S-BESTest.

Thang phân biệt được sáu mức khả năng thăng bằng. Hệ thống ba mức điểm cũng hoạt động đúng thứ tự kỳ vọng.

Tuy nhiên, hai công cụ đều có giới hạn. Không nên xem kết quả như chẩn đoán độc lập về nguy cơ té ngã.

Đối với người bệnh: Cần được đánh giá thăng bằng trong điều kiện an toàn.

Đối với bác sĩ: Hãy lựa chọn công cụ theo mục tiêu và chức năng hiện tại.

Thông điệp chính: Đánh giá đúng giúp xây dựng chương trình phục hồi phù hợp hơn.

Tài liệu tham khảo

Miyata K, Hasegawa S, Iwamoto H, et al. Rasch Validation and Comparison of the Mini-BESTest and S-BESTest in Individuals With Stroke. Physical Therapy. 2022;102(4):pzab295.

DOI: https://doi.org/10.1093/ptj/pzab295

Bài viết phục vụ giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế đánh giá và hướng dẫn điều trị cá thể hóa.

Mr Physio

0937782677