SAU ĐỘT QUỴ, TẬP ĐI BỘ CÀNG NHANH CÓ PHỤC HỒI CÀNG TỐT? NGHIÊN CỨU VỀ HIIT TIẾT LỘ ĐIỀU BẤT NGỜ

Người bệnh sau đột quỵ nên tập đi bộ nhanh hay tập với tốc độ vừa phải? Liệu tập luyện cường độ cao có giúp cải thiện khả năng đi lại tốt hơn?

Đây là câu hỏi quan trọng trong phục hồi chức năng thần kinh.

Một nghiên cứu năm 2016 đã so sánh hai phương pháp tập luyện trên máy chạy bộ.

Phương pháp thứ nhất là tập ngắt quãng cường độ cao (HIIT). Phương pháp còn lại là tập liên tục cường độ trung bình (MCT).

Kết quả cho thấy HIIT có tiềm năng trong phục hồi chức năng sau đột quỵ.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu phát hiện một vấn đề đáng chú ý.

Chỉ khoảng 30% mức tăng tốc độ trên máy chạy bộ được chuyển thành cải thiện tốc độ đi trên mặt đất.

Phát hiện này đặt ra câu hỏi về khả năng ứng dụng kết quả tập luyện vào cuộc sống thực tế.

VÌ SAO NGƯỜI BỆNH SAU ĐỘT QUỴ CẦN CẢI THIỆN TỐC ĐỘ ĐI BỘ?

Sau đột quỵ, nhiều người gặp khó khăn khi đi lại.

Các vấn đề thường gặp gồm yếu cơ, giảm thăng bằng và rối loạn kiểm soát vận động.

Một số người có thể đi bộ nhưng tốc độ rất chậm.

Điều này ảnh hưởng đến khả năng di chuyển trong nhà và ngoài cộng đồng.

Tốc độ đi bộ phản ánh điều gì?

Tốc độ đi bộ là một chỉ số chức năng quan trọng.

Chỉ số này giúp đánh giá khả năng di chuyển và theo dõi tiến triển phục hồi.

Người bệnh đi chậm có thể gặp khó khăn khi băng qua đường hoặc tham gia hoạt động cộng đồng.

Tuy nhiên, tốc độ không phải yếu tố duy nhất.

Khả năng đi lại còn phụ thuộc vào sức bền, thăng bằng và sự an toàn.

Vì sao chỉ tập đi bộ thông thường có thể chưa đủ?

Ở người bệnh đột quỵ mạn tính, đi bộ với tốc độ thấp có thể chưa tạo đủ thử thách.

Điều này đặc biệt đáng quan tâm khi mục tiêu là cải thiện sức bền tim phổi.

Vì vậy, các chuyên gia đã nghiên cứu những phương pháp tăng cường độ tập luyện.

Một trong số đó là HIIT.

HIIT SAU ĐỘT QUỴ LÀ GÌ?

HIIT là viết tắt của High-Intensity Interval Training.

Đây là phương pháp tập luyện ngắt quãng cường độ cao.

Người tập thực hiện các giai đoạn vận động mạnh, xen kẽ thời gian hồi phục.

HIIT khác gì với tập aerobic liên tục?

Hai phương pháp khác nhau chủ yếu ở cách phân bố cường độ.

Cả hai phương pháp đều có thể được ứng dụng trong phục hồi chức năng.

Việc lựa chọn phụ thuộc vào khả năng vận động và tình trạng sức khỏe.

NGHIÊN CỨU ĐÃ SO SÁNH HIIT VÀ MCT NHƯ THẾ NÀO?

Năm 2016, Boyne và cộng sự công bố nghiên cứu trên tạp chí Physical Therapy.

Tên nghiên cứu là High-Intensity Interval Training and Moderate-Intensity Continuous Training in Ambulatory Chronic Stroke: Feasibility Study.

Mục tiêu chính là đánh giá tính khả thi của một thử nghiệm so sánh HIIT và MCT.

Đây là nghiên cứu thử nghiệm ngẫu nhiên sơ bộ, không phải thử nghiệm xác nhận hiệu quả điều trị.

Đối tượng nghiên cứu

Có 18 người bệnh được phân ngẫu nhiên vào hai nhóm.

• Nhóm HIIT: 13 người.

• Nhóm MCT: 5 người.

Người tham gia đã trải qua đột quỵ ít nhất 6 tháng.

Họ có khả năng đi bộ trên mặt đất mà không cần người khác hỗ trợ trực tiếp.

Người bệnh được sàng lọc sức khỏe tim mạch trước khi tham gia.

Chương trình tập luyện kéo dài bao lâu?

Cả hai nhóm đều có cùng lịch tập.

Mỗi buổi gồm 3 phút khởi động, 20 phút tập chính và 2 phút thả lỏng.

Nhóm HIIT tập như thế nào?

Người bệnh thực hiện các đợt đi bộ nhanh trên máy.

Mỗi đợt kéo dài 30 giây, ở tốc độ tối đa có thể dung nạp an toàn.

Sau đó, người bệnh được hồi phục trong 30–60 giây.

Máy chạy bộ được dừng trong khoảng hồi phục.

Chuyên viên tiếp tục điều chỉnh tốc độ theo khả năng thực hiện.

Nhóm MCT tập như thế nào?

Người bệnh đi bộ liên tục trên máy chạy bộ.

Tốc độ được điều chỉnh nhằm duy trì cường độ tim mạch mục tiêu.

Cường độ ban đầu vào khoảng 45% dự trữ nhịp tim.

Sau hai tuần, mục tiêu được tăng lên khoảng 50%.

Lưu ý: Đây là hai quy trình nghiên cứu có giám sát. Không nên tự áp dụng các thông số này tại nhà.

KẾT QUẢ 1: TẬP HIIT CÓ KHẢ THI Ở NGƯỜI BỆNH ĐỘT QUỴ MẠN TÍNH

Trong nhóm HIIT, 11/13 người hoàn thành toàn bộ chương trình.

Hai người ngừng tham gia vì những vấn đề sức khỏe hoặc chấn thương phát sinh.

Trong số 16 người hoàn thành chương trình ở cả hai nhóm, tất cả tham dự đủ 12 buổi.

Nhóm nghiên cứu cũng phỏng vấn một số người tham gia HIIT.

Phản hồi nhìn chung tích cực.

Một số người ban đầu cảm thấy lo lắng nhưng dần tự tin hơn khi tập luyện.

HIIT có an toàn không?

Nghiên cứu không ghi nhận biến cố bất lợi nghiêm trọng.

Tuy nhiên, các biến cố bất lợi liên quan đến tập luyện vẫn xuất hiện ở cả hai nhóm.

Đặc biệt, hệ thống dây đai chống té ngã đã được sử dụng trong một số tình huống mất ổn định.

Điều này cho thấy vai trò quan trọng của giám sát và thiết bị an toàn.

Không thể kết luận HIIT an toàn cho tất cả người bệnh sau đột quỵ.

Cỡ mẫu nghiên cứu còn nhỏ và người tham gia đã trải qua sàng lọc chặt chẽ.

KẾT QUẢ 2: CƯỜNG ĐỘ TẬP HIIT TĂNG DẦN THEO THỜI GIAN

Trong nhóm HIIT, cường độ tim mạch tăng qua bốn tuần tập luyện.

Dự trữ nhịp tim trung bình trong buổi tập tăng từ 53% lên 72%.

Tốc độ tối đa trên máy chạy bộ cũng tăng đáng kể.

HRR là dự trữ nhịp tim.

Kết quả cho thấy người tham gia có thể đạt mức tập luyện ngày càng cao trong chương trình được giám sát.

Tuy nhiên, tăng cường độ tập chưa đủ để khẳng định kết quả chức năng dài hạn.

KẾT QUẢ 3: HIIT CÓ TIỀM NĂNG CẢI THIỆN KHẢ NĂNG ĐI BỘ

Nhóm HIIT ghi nhận những cải thiện có ý nghĩa thống kê ở một số chỉ số.

Các chỉ số gồm:

• Ngưỡng thông khí.

• Chi phí chuyển hóa khi đi bộ.

• Tốc độ tối đa trên máy chạy bộ.

• Tốc độ đi bộ trong bài kiểm tra 10 mét.

• Quãng đường đi bộ trong 6 phút.

Những kết quả này gợi ý khả năng cải thiện sức bền và hiệu quả vận động.

Tuy nhiên, cỡ mẫu quá nhỏ để xác định chắc chắn HIIT vượt trội hơn MCT.

Nghiên cứu được thiết kế chủ yếu để đánh giá tính khả thi.

KẾT QUẢ 4: ĐI NHANH HƠN TRÊN MÁY KHÔNG CÓ NGHĨA ĐI NHANH TƯƠNG ỨNG NGOÀI THỰC TẾ

Đây là phát hiện đáng quan tâm nhất đối với chuyên gia vật lý trị liệu.

Trong nhóm HIIT, tốc độ tối đa trên máy chạy bộ tăng đáng kể.

Tuy nhiên, chỉ khoảng 30% mức tăng tốc độ này chuyển thành cải thiện tốc độ đi trên mặt đất.

Vì sao kết quả trên máy và mặt đất khác nhau?

Đi bộ trên máy chạy bộ khác với đi bộ trên mặt đất.

Máy chạy bộ có băng tải di chuyển liên tục.

Người bệnh có thể sử dụng tay vịn hoặc hệ thống bảo vệ chống té ngã.

Trong khi đó, đi bộ ngoài thực tế đòi hỏi nhiều khả năng phối hợp hơn.

Người bệnh phải tự điều chỉnh tốc độ, giữ thăng bằng và thích nghi với môi trường.

Đây là những lý do có thể giải thích sự khác biệt.

Tuy nhiên, nghiên cứu không xác định chính xác nguyên nhân của mức chuyển giao 30%.

Điều này có ý nghĩa gì trong phục hồi chức năng?

Tập trên máy chạy bộ có thể tạo ra những cải thiện đáng kể.

Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng phải gắn với khả năng di chuyển thực tế.

Vì vậy, chuyên viên nên đánh giá cả khả năng đi bộ trên mặt đất.

Những bài kiểm tra như 10-Meter Walk Test và 6-Minute Walk Test có thể hỗ trợ theo dõi.

CÓ NÊN KẾT HỢP HIIT VỚI TẬP ĐI BỘ TRÊN MẶT ĐẤT?

Đây là một hướng ứng dụng lâm sàng hợp lý.

HIIT có thể tạo kích thích về tốc độ và sức bền.

Trong khi đó, tập đi bộ trên mặt đất giúp thực hành các kỹ năng di chuyển thực tế.

Tập luyện theo nhiệm vụ

Chương trình có thể bổ sung các hoạt động như:

• Đi bộ với nhiều tốc độ.

• Thay đổi hướng di chuyển.

• Vượt chướng ngại vật phù hợp.

• Đi bộ trên các bề mặt an toàn khác nhau.

• Tập dừng và bắt đầu bước đi.

Các bài tập cần được lựa chọn theo khả năng của từng người bệnh.

Không nên tăng độ khó khi người bệnh chưa kiểm soát vận động an toàn.

Vì sao cần kết hợp hai hình thức?

Tập luyện trên máy và mặt đất đặt ra những yêu cầu vận động khác nhau.

Kết hợp hai hình thức có thể giúp chương trình hướng đến nhiều mục tiêu chức năng hơn.

Tuy nhiên, nghiên cứu này chưa trực tiếp kiểm chứng hiệu quả của chương trình kết hợp.

Do đó, đây là gợi ý ứng dụng, không phải kết luận về hiệu quả từ thử nghiệm.

CHUYÊN GIA VẬT LÝ TRỊ LIỆU CÓ THỂ ỨNG DỤNG NGHIÊN CỨU NHƯ THẾ NÀO?

Nghiên cứu cung cấp một số thông tin hữu ích khi xây dựng chương trình phục hồi dáng đi.

1. Đánh giá trước khi tăng cường độ

Người bệnh cần được đánh giá khả năng vận động và sức khỏe tim mạch.

Cần xem xét các chống chỉ định và nguy cơ khi gắng sức.

2. Cá thể hóa chương trình tập

Không phải mọi người bệnh đều phù hợp với HIIT.

Cường độ cần điều chỉnh theo khả năng và đáp ứng.

3. Theo dõi các chỉ số khách quan

Một số chỉ số có thể sử dụng gồm:

• Nhịp tim và huyết áp.

• Mức độ gắng sức chủ quan.

• Tốc độ đi bộ.

• Số bước thực hiện.

• Quãng đường đi bộ 6 phút.

4. Bảo đảm an toàn khi tập luyện

Người bệnh có nguy cơ té ngã cần được bảo vệ phù hợp.

Chuyên viên phải theo dõi dấu hiệu bất thường trong suốt quá trình tập.

5. Đánh giá khả năng chuyển giao

Không nên chỉ đo thành tích trên máy chạy bộ.

Cần đánh giá khả năng đi bộ trên mặt đất và trong môi trường thực tế.

NHỮNG HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu chỉ có 18 người bệnh được phân nhóm.

Số người ở hai nhóm cũng chênh lệch đáng kể.

Chương trình kéo dài bốn tuần, chưa phản ánh hiệu quả dài hạn.

Ngoài ra, người tham gia phải đáp ứng các tiêu chuẩn lựa chọn tương đối chặt chẽ.

Vì vậy, kết quả không thể áp dụng trực tiếp cho mọi giai đoạn đột quỵ.

Nghiên cứu chưa đủ cơ sở để khẳng định HIIT hiệu quả hoặc an toàn hơn MCT.

Cần những thử nghiệm lớn hơn để kiểm chứng các kết quả ban đầu.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Người bệnh sau đột quỵ có thể tập HIIT không?

Có thể, nếu đáp ứng các điều kiện sức khỏe và vận động phù hợp.

Việc lựa chọn cần dựa trên đánh giá chuyên môn.

HIIT có tốt hơn đi bộ cường độ trung bình không?

Nghiên cứu ghi nhận một số kết quả đầy hứa hẹn của HIIT.

Tuy nhiên, chưa đủ dữ liệu để kết luận HIIT vượt trội hơn MCT.

Người bệnh cần tập HIIT bao lâu?

Trong nghiên cứu, người bệnh tập 25 phút mỗi buổi, ba buổi mỗi tuần, trong bốn tuần.

Đây không phải liều lượng chung cho mọi người bệnh.

Người mới bị đột quỵ có thể áp dụng chương trình này không?

Nghiên cứu chỉ tuyển người bệnh từ sáu tháng sau đột quỵ.

Do đó, không thể áp dụng trực tiếp kết quả cho giai đoạn cấp hoặc bán cấp.

Tập đi trên máy có giúp đi bộ ngoài thực tế tốt hơn không?

Có thể giúp cải thiện khả năng đi bộ.

Tuy nhiên, mức cải thiện trên máy không nhất thiết chuyển hoàn toàn sang đi bộ trên mặt đất.

Người bệnh có nên tự tập HIIT tại nhà không?

Không nên tự áp dụng quy trình cường độ cao này.

Người bệnh cần được đánh giá và hướng dẫn bởi nhân viên y tế có chuyên môn.

KẾT LUẬN: TẬP NHANH HƠN CHƯA CHẮC ĐÃ ĐI TỐT HƠN NGOÀI THỰC TẾ

Nghiên cứu của Boyne và cộng sự cho thấy HIIT có thể triển khai ở một số người bệnh đột quỵ mạn tính.

Chương trình ghi nhận khả năng tham gia tốt và những cải thiện chức năng ban đầu.

Tuy nhiên, khả năng chuyển giao từ máy chạy bộ sang đi bộ trên mặt đất còn hạn chế.

Điều này nhấn mạnh vai trò của việc lựa chọn mục tiêu và phương pháp lượng giá phù hợp.

Đối với người bệnh: Tập luyện cần an toàn, có hướng dẫn và phù hợp khả năng.

Đối với chuyên gia: Đừng chỉ quan tâm đến tốc độ trên máy chạy bộ.

Hãy đánh giá khả năng di chuyển thực tế và mức độ độc lập chức năng.

Mục tiêu cuối cùng không phải đạt tốc độ cao nhất trên thiết bị.

Mục tiêu là giúp người bệnh di chuyển an toàn, hiệu quả và tự tin hơn trong cuộc sống.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Boyne P, Dunning K, Carl D, et al. High-Intensity Interval Training and Moderate-Intensity Continuous Training in Ambulatory Chronic Stroke: Feasibility Study. Physical Therapy. 2016;96(10):1533–1544.

DOI: https://doi.org/10.2522/ptj.20150277

Bài viết cung cấp kiến thức y khoa dựa trên nghiên cứu khoa học. Nội dung không thay thế việc thăm khám và kê đơn tập luyện cá thể hóa.

Mr Physio

0937782677