Sau đột quỵ, người bệnh có thể nâng tay nhưng không với tới mọi vị trí. Vậy camera 3D có thể đo những hạn chế này không?

Một nghiên cứu tại Nhật Bản đã sử dụng cảm biến độ sâu để đánh giá chức năng chi trên.

Thiết bị ghi nhận vùng không gian mà người bệnh có thể với tới.

Kết quả cho thấy chỉ số này có tương quan mạnh với thang Fugl-Meyer chi trên.

Đặc biệt, hệ số tương quan đạt 0,81 và độ tin cậy đo lặp lại đạt 0,94.

Công nghệ còn giúp trực quan hóa khả năng vận động bằng hình ảnh.

Tuy nhiên, nghiên cứu đánh giá một phương pháp lượng giá. Nó không chứng minh camera giúp điều trị liệt tay.

VÙNG KHÔNG GIAN VỚI TAY SAU ĐỘT QUỴ LÀ GÌ?

Vùng không gian với tay được gọi là Reachable Work Space (RWS).

Đây là vùng không gian mà bàn tay có thể tiếp cận khi thực hiện chuyển động.

Sau đột quỵ, vùng không gian này có thể bị thu hẹp.

Vì sao người bệnh khó với tay?

Đột quỵ có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát vai, khuỷu và thân mình.

Người bệnh có thể gặp những vấn đề sau:

• Khó nâng cánh tay lên cao.

• Giảm khả năng duỗi khuỷu.

• Hạn chế đưa tay sang bên.

• Khó với tay qua đường giữa cơ thể.

• Xuất hiện chuyển động bù trừ của thân mình.

• Giảm khả năng phối hợp các khớp chi trên.

Những hạn chế này ảnh hưởng đến hoạt động sinh hoạt.

Ví dụ, người bệnh có thể khó lấy đồ vật trên kệ.

RWS khác tầm vận động khớp như thế nào?

Tầm vận động khớp phản ánh chuyển động của một khớp riêng lẻ.

Trong khi đó, RWS thể hiện kết quả phối hợp của nhiều chuyển động.

Ví dụ, khả năng với tay phụ thuộc vào vai, khuỷu và kiểm soát thân mình.

Vì vậy, RWS bổ sung thông tin về vận động trong không gian.

CAMERA 3D ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG TAY NHƯ THẾ NÀO?

Nghiên cứu sử dụng cảm biến Microsoft Kinect.

Thiết bị có khả năng nhận diện chuyển động trong không gian ba chiều.

Cảm biến độ sâu là gì?

Cảm biến độ sâu ghi nhận khoảng cách giữa thiết bị và các đối tượng.

Nhờ đó, hệ thống có thể ước tính vị trí các phần cơ thể.

Dữ liệu được xử lý để mô tả chuyển động.

Người bệnh có cần đeo cảm biến không?

Hệ thống Kinect trong nghiên cứu không cần gắn các dấu mốc lên cơ thể.

Đây là một ưu điểm của công nghệ.

Tuy nhiên, việc đo vẫn phải tuân theo quy trình xác định.

Không phải mọi camera điện thoại đều có khả năng đo tương đương Kinect.

NGHIÊN CỨU ĐƯỢC THỰC HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

Okuyama và cộng sự thực hiện nghiên cứu tại Nhật Bản.

Nhóm tác giả muốn xác định chất lượng đo lường của RWS.

Đối tượng nghiên cứu

Có 58 người bệnh sau đột quỵ tham gia.

RWS được đánh giá ở cả tay liệt và tay không liệt.

Sau đó, nhóm tác giả tính tỷ lệ giữa hai bên.

Ba phần đánh giá chính

Ba phần này sử dụng những nhóm phân tích trong cùng nghiên cứu.

Không nên cộng thành 130 người bệnh độc lập.

Tỷ lệ RWS được tính như thế nào?

Công thức khái quát:

Ví dụ, tỷ lệ 50% nghĩa là vùng với tay bên liệt bằng một nửa bên không liệt.

Đây là ví dụ minh họa cách hiểu kết quả.

Không nên diễn giải tỷ lệ RWS như phần trăm sức mạnh cơ.

KẾT QUẢ 1: KHẢ NĂNG VỚI TAY KHÁC NHAU THEO TỪNG HƯỚNG

Nghiên cứu ghi nhận RWS của tay liệt không đồng đều.

Vùng phía dưới vai thường có tỷ lệ RWS cao hơn vùng phía trên.

Kết quả ở bốn vùng không gian

Vì sao với tay lên cao khó hơn?

Với tay lên cao yêu cầu khả năng kiểm soát vai và phối hợp chi trên.

Người bệnh sau đột quỵ có thể gặp khó khăn với các chuyển động này.

Tuy nhiên, nghiên cứu không chứng minh một cơ chế duy nhất gây ra sự khác biệt.

Điều này có ý nghĩa gì?

Người bệnh có thể với tốt ở một số hướng nhưng hạn chế ở hướng khác.

Vì vậy, chỉ đánh giá động tác đưa tay ra trước có thể bỏ sót khó khăn.

Bác sĩ nên xem xét chức năng chi trên trong nhiều hướng vận động.

KẾT QUẢ 2: RWS CÓ TƯƠNG QUAN MẠNH VỚI FUGL-MEYER CHI TRÊN

Đây là kết quả nổi bật của nghiên cứu.

RWS ratio có tương quan mạnh với điểm Fugl-Meyer Assessment Upper Extremity (FMA-UE).

Các mối tương quan đều có ý nghĩa thống kê với p nhỏ hơn 0,001.

Vì sao tương quan với đoạn gần cao hơn?

RWS phản ánh khả năng đưa tay đến các vị trí trong không gian.

Nhiệm vụ này liên quan nhiều đến vai và các chuyển động đoạn gần.

Trong khi đó, vận động bàn tay và ngón tay có đặc điểm riêng.

Do đó, RWS có thể không phản ánh đầy đủ chức năng vận động tinh.

Có thể dùng RWS thay thế FMA-UE không?

Chưa thể khẳng định.

Tương quan cao cho thấy hai phép đo có liên quan.

Tuy nhiên, chúng không đánh giá hoàn toàn cùng một khía cạnh.

RWS phù hợp hơn để bổ sung thông tin về khả năng với tay, không thay thế toàn bộ lượng giá chi trên.

KẾT QUẢ 3: ĐỘ TIN CẬY ĐO LẶP LẠI ĐẠT ICC = 0,94

Nhóm tác giả đánh giá độ tin cậy trên 40 người bệnh.

Kết quả ghi nhận ICC bằng 0,94.

ICC = 0,94 có nghĩa gì?

ICC là hệ số tương quan nội lớp.

Chỉ số thường được sử dụng để đánh giá độ tin cậy của phép đo.

Giá trị cao cho thấy kết quả có tính nhất quán tốt.

Tuy nhiên, độ tin cậy không đồng nghĩa với việc không có sai số.

Nghiên cứu có kiểm tra hai bác sĩ khác nhau không?

Chưa.

Nhóm tác giả không đánh giá độ tin cậy giữa những người đánh giá khác nhau.

Vì vậy, không thể kết luận hệ thống cho kết quả giống nhau ở mọi bác sĩ.

KẾT QUẢ 4: MỨC THAY ĐỔI CÓ THỂ PHÁT HIỆN ĐƯỢC LÀ 16,6 ĐIỂM PHẦN TRĂM

Nghiên cứu xác định Minimal Detectable Change (MDC).

Kết quả MDC của RWS ratio là 16,6.

MDC là gì?

MDC là mức thay đổi cần vượt qua để có thể phân biệt với sai số đo theo ngưỡng thống kê.

Chỉ số này giúp bác sĩ diễn giải thay đổi giữa hai lần đánh giá.

Cách hiểu MDC = 16,6

Giả sử người bệnh có RWS ratio ban đầu là 40%.

Sau điều trị, kết quả tăng lên 60%.

Mức tăng là 20 điểm phần trăm.

Giá trị này vượt mức MDC được nghiên cứu báo cáo.

Tuy nhiên, đây chỉ là ví dụ minh họa.

MDC không phải MCID. Vượt sai số đo chưa chắc đồng nghĩa với cải thiện có ý nghĩa đối với người bệnh.

KẾT QUẢ 5: RWS CÓ THỂ PHÁT HIỆN THAY ĐỔI SAU BA TUẦN TẬP LUYỆN

Nhóm nghiên cứu đánh giá 32 người trước và sau chương trình tập luyện chi trên.

Thời gian chương trình là ba tuần.

RWS ratio thay đổi như thế nào?

Mức tăng trung bình là 6,8 điểm phần trăm.

Sự thay đổi có ý nghĩa thống kê với p nhỏ hơn 0,001.

Có bao nhiêu người cải thiện?

Có 28/32 người ghi nhận RWS ratio tăng sau tập luyện.

Tỷ lệ tương ứng là 87,5%.

Tuy nhiên, chỉ năm người có mức tăng vượt MDC.

Vì sao đây là khác biệt quan trọng?

Một thay đổi có thể đạt ý nghĩa thống kê ở cấp độ nhóm.

Tuy nhiên, mức thay đổi từng người chưa chắc vượt sai số đo.

Do đó, cần phân biệt kết quả nhóm và kết quả cá nhân.

KẾT QUẢ 6: FMA-UE CŨNG CẢI THIỆN, NHƯNG HAI THANG KHÔNG THAY ĐỔI SONG SONG

Sau ba tuần, điểm FMA-UE trung bình tăng từ 31,5 lên 37,0.

Sự thay đổi cũng có ý nghĩa thống kê.

Tuy nhiên, mức thay đổi của RWS không tương quan rõ với thay đổi của FMA-UE.

Hệ số tương quan là r = −0,08, với p = 0,67.

Điều này nói lên điều gì?

Hai công cụ có thể phản ánh những khía cạnh phục hồi khác nhau.

RWS tập trung vào vùng với tay trong không gian.

FMA-UE đánh giá nhiều thành phần suy giảm vận động.

Vì vậy, kết quả hai phép đo không nhất thiết tăng tương ứng ở từng người.

Camera có chứng minh hiệu quả điều trị sau ba tuần không?

Không.

Camera chỉ được sử dụng để đo chức năng.

Nghiên cứu không so sánh chương trình tập có camera với chương trình không có camera.

Do đó, không thể kết luận công nghệ cảm biến là nguyên nhân giúp người bệnh phục hồi.

BÁC SĨ CÓ THỂ ỨNG DỤNG RWS TRONG PHỤC HỒI CHỨC NĂNG NHƯ THẾ NÀO?

Nghiên cứu cho thấy khả năng ứng dụng cảm biến trong lượng giá vận động chi trên.

Tuy nhiên, cần có quy trình đo được chuẩn hóa.

1. Đánh giá vùng với tay ban đầu

Bác sĩ cần xác định khả năng di chuyển tay trong các hướng.

Các vùng phía trên và phía ngoài có thể đặc biệt đáng quan tâm.

2. Trực quan hóa kết quả cho người bệnh

Hình ảnh giúp người bệnh hiểu vùng có thể với tới.

Điều này có thể hỗ trợ trao đổi mục tiêu điều trị.

Tuy nhiên, nghiên cứu chưa trực tiếp chứng minh hình ảnh làm tăng động lực tập luyện.

3. Theo dõi thay đổi giữa các lần khám

RWS ratio có thể được ghi nhận theo thời gian.

Kết quả cần được so sánh với sai số đo.

4. Kết hợp FMA-UE và các công cụ chức năng

Bác sĩ có thể kết hợp RWS với những công cụ phù hợp.

Ví dụ:

• Fugl-Meyer Assessment Upper Extremity.

• Action Research Arm Test.

• Box and Block Test.

• Motor Activity Log.

• Các phép đánh giá hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

5. Cá thể hóa bài tập với tay

Thông tin RWS có thể hỗ trợ lựa chọn mục tiêu vận động.

Ví dụ, người bệnh hạn chế với tay phía trên có thể cần luyện tập nhiệm vụ tương ứng.

Tuy nhiên, bài tập phải phù hợp với khả năng kiểm soát vai và thân mình.

6. Kiểm soát chuyển động bù trừ

Khi đánh giá, cần quan sát cách người bệnh sử dụng thân mình.

Một số người có thể nghiêng người để tăng khoảng với.

Vì vậy, bác sĩ cần phân biệt khả năng vận động chi trên và chiến lược bù trừ.

CAMERA 3D CÓ THỂ THAY THẾ BÁC SĨ KHÔNG?

Không.

Cảm biến có thể hỗ trợ ghi nhận chuyển động khách quan.

Tuy nhiên, đánh giá lâm sàng còn bao gồm nhiều yếu tố.

Ví dụ, bác sĩ cần xem xét:

• Sức mạnh cơ.

• Trương lực cơ.

• Tầm vận động.

• Cảm giác.

• Đau khi vận động.

• Chất lượng chuyển động.

• Khả năng sử dụng tay trong sinh hoạt.

Camera không thay thế toàn bộ những nội dung này.

NGƯỜI BỆNH CÓ THỂ DÙNG CAMERA ĐIỆN THOẠI ĐỂ TỰ ĐÁNH GIÁ KHÔNG?

Không thể áp dụng trực tiếp kết quả nghiên cứu cho camera điện thoại thông thường.

Kinect sử dụng công nghệ cảm biến độ sâu.

Trong khi đó, nhiều điện thoại chỉ ghi hình bằng camera màu.

Một số thiết bị mới có cảm biến chiều sâu, nhưng khả năng đo cần được kiểm định riêng.

Người bệnh không nên tự tính RWS rồi xem đó là kết quả lượng giá chuẩn.

NHỮNG HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu chỉ có 58 người tham gia.

Độ tin cậy đo lặp lại được đánh giá trên 40 người.

Khả năng phát hiện thay đổi được khảo sát trên 32 người.

Ngoài ra, nghiên cứu chưa kiểm tra độ tin cậy giữa các bác sĩ.

Thiết bị và giao thức đo cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Nghiên cứu chưa chứng minh công cụ có thể thay thế thang FMA-UE.

Đặc biệt, dữ liệu trước – sau không phải thử nghiệm về hiệu quả điều trị của camera.

Giá trị chính của nghiên cứu là kiểm định một công cụ lượng giá vận động chi trên.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

RWS là gì?

RWS là vùng không gian mà tay có thể với tới.

Chỉ số giúp mô tả khả năng vận động chi trên trong không gian.

Camera 3D có đánh giá được tay liệt sau đột quỵ không?

Nghiên cứu cho thấy Kinect có thể đo RWS với độ tin cậy tốt.

Tuy nhiên, kết quả phụ thuộc vào thiết bị và quy trình.

RWS có tương quan với Fugl-Meyer không?

Có.

Hệ số tương quan với tổng điểm FMA-UE là 0,81.

ICC = 0,94 có nghĩa gì?

Đây là mức độ tin cậy đo lặp lại cao trong nghiên cứu.

Tuy nhiên, không có nghĩa phép đo hoàn toàn không sai số.

MDC = 16,6 có nghĩa gì?

Đó là ngưỡng thay đổi phát hiện được của RWS ratio.

Chỉ số giúp phân biệt thay đổi với sai số đo.

RWS có thay thế FMA-UE không?

Chưa.

RWS bổ sung thông tin về vùng với tay.

FMA-UE đánh giá nhiều thành phần vận động khác.

Camera có giúp người bệnh phục hồi nhanh hơn không?

Nghiên cứu không kiểm tra hiệu quả điều trị của camera.

Nó chỉ đánh giá khả năng đo và phát hiện thay đổi.

Có cần gắn cảm biến lên tay không?

Hệ thống Kinect được nghiên cứu không cần gắn dấu mốc lên cơ thể.

Đây là một ưu điểm của phương pháp.

KẾT LUẬN: CAMERA 3D CÓ THỂ GIÚP NHÌN THẤY NHỮNG THAY ĐỔI VẬN ĐỘNG KHÓ NHẬN BIẾT

Nghiên cứu của Okuyama và cộng sự cho thấy RWS là chỉ số lượng giá đáng quan tâm.

Tỷ lệ RWS có tương quan mạnh với FMA-UE.

Độ tin cậy đo lặp lại đạt ICC = 0,94.

Công cụ cũng ghi nhận thay đổi sau ba tuần tập luyện.

Tuy nhiên, chưa thể khẳng định RWS thay thế hoàn toàn đánh giá truyền thống.

Đối với người bệnh: Công nghệ có thể giúp hình dung những vùng vận động còn hạn chế.

Đối với bác sĩ: Cảm biến độ sâu có thể bổ sung dữ liệu định lượng cho quá trình lượng giá.

Thông điệp quan trọng: Đo chính xác hơn không tự động giúp phục hồi nhanh hơn. Nhưng dữ liệu tốt có thể hỗ trợ quyết định điều trị phù hợp hơn.

Tài liệu tham khảo

Okuyama K, Kawakami M, Tsuchimoto S, et al. Depth Sensor–Based Assessment of Reachable Work Space for Visualizing and Quantifying Paretic Upper Extremity Motor Function in People With Stroke. Physical Therapy. 2020;100(5):870–879.

DOI: https://doi.org/10.1093/ptj/pzaa025

Bài viết phục vụ giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế lượng giá và điều trị cá thể hóa.

Mr Physio

0937782677