DÂY CHẰNG TRƯỚC NGOÀI KHỚP GỐI (ALL): VÌ SAO TÁI TẠO ACL VẪN CÓ THỂ MẤT VỮNG XOAY? GIẢI PHẪU, PHẪU THUẬT VÀ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG
Dây chằng trước ngoài khớp gối (Anterolateral Ligament – ALL) là cấu trúc mô sợi ở phía trước – ngoài khớp gối. Dây chằng nối vùng lồi cầu ngoài xương đùi với vùng trước – ngoài đầu trên xương chày, đồng thời có liên quan đến sụn chêm ngoài.
ALL góp phần kiểm soát chuyển động xoay trong quá mức của xương chày và hỗ trợ dây chằng chéo trước (ACL) duy trì độ vững của gối. Khi ACL bị đứt, tổn thương các cấu trúc trước ngoài có thể làm tăng mất vững xoay, biểu hiện bằng nghiệm pháp Pivot Shift.
Điều đáng chú ý là một số người bệnh vẫn có mất vững xoay dù đã tái tạo ACL. Vì vậy, phẫu thuật tăng cường phía ngoài như tái tạo ALL hoặc Lateral Extra-Articular Tenodesis (LET) được cân nhắc ở những nhóm nguy cơ cao. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đứt ACL đều cần tái tạo ALL. [1]–[5]
1. Dây chằng trước ngoài khớp gối là gì và nằm ở đâu?
1.1. Giải phẫu dây chằng trước ngoài khớp gối (Anterolateral Ligament)
ALL là một cấu trúc dây chằng thuộc hệ thống mô mềm trước ngoài khớp gối.
Nghiên cứu giải phẫu của Claes và cộng sự năm 2013 đã góp phần làm rõ cấu trúc này bằng phẫu tích 41 khớp gối tử thi. [2]
Các đặc điểm chính gồm:
-
Nguyên ủy phía xương đùi: Vùng gần mỏm trên lồi cầu ngoài xương đùi (lateral femoral epicondyle).
-
Đường đi: Chạy chếch xuống dưới và ra trước.
-
Bám tận phía xương chày: Vùng trước ngoài đầu trên xương chày, giữa lồi củ Gerdy và chỏm xương mác.
-
Liên quan sụn chêm: Có các bó sợi bám vào vùng ngoại vi sụn chêm ngoài.
-
Vị trí: Nằm sâu hơn phần nông của dải chậu chày và liên quan bao khớp trước ngoài.
-
Chức năng: Góp phần hạn chế xoay trong quá mức của xương chày, đặc biệt trong điều kiện có thiếu hụt ACL.
Tuy nhiên, điểm bám phía xương đùi và ranh giới của ALL vẫn có sự khác biệt giữa các nghiên cứu giải phẫu.
Một số tác giả mô tả điểm bám nằm phía sau – trên mỏm trên lồi cầu ngoài, trong khi các nghiên cứu khác ghi nhận vị trí khác nhau. [3], [4]
1.2. Dây chằng trước ngoài khớp gối ALL có hiện diện ở tất cả mọi người không?
Nghiên cứu Claes và cộng sự nhận diện ALL như một cấu trúc dây chằng riêng biệt ở 40 trong 41 khớp gối tử thi, tương đương khoảng 97%. [2]
97%: Tỷ lệ nhận diện ALL trong 41 mẫu khớp gối tử thi của nghiên cứu Claes và cộng sự, năm 2013.
Đây là kết quả của một nghiên cứu giải phẫu, không chứng minh ALL là một dải tách biệt rõ ở 97% dân số.
Các nghiên cứu sau đó cũng ghi nhận sự khác biệt về tỷ lệ nhận diện, độ dày và hình thái dây chằng.
Một số tác giả cho rằng ALL là một cấu trúc riêng biệt. Những tác giả khác nhấn mạnh tính liên tục giữa ALL với bao khớp và các lớp sâu của dải chậu chày.
Vì vậy, cách phân định ALL phụ thuộc phương pháp phẫu tích, mô học và hình ảnh học. [3], [4]
1.3. Dây chằng ALL dài và rộng bao nhiêu?
Các nghiên cứu giải phẫu ghi nhận kích thước ALL thay đổi đáng kể.
Một tổng quan hệ thống năm 2015 báo cáo:
| Đặc điểm | Khoảng giá trị được báo cáo |
|---|---|
| Chiều dài ALL | 34,1–41,5 mm |
| Chiều rộng phía trên sụn chêm ngoài | 5,1–8,3 mm |
| Chiều rộng phía dưới sụn chêm ngoài | 8,9–11,2 mm |
Những số đo này giúp mô tả hình thái dây chằng.
Tuy nhiên, chúng không phải tiêu chuẩn xác định ALL bị giãn, rách hay cần tái tạo.
Kích thước đo được phụ thuộc tư thế gập gối, phương pháp phẫu tích và tiêu chuẩn nhận diện cấu trúc. [4]
1.4. Dây chằng trước ngoài khớp gối ALL liên quan đến những cấu trúc nào?
Các mốc giải phẫu quan trọng gồm:
| Cấu trúc | Tên tiếng Anh | Mối liên quan |
|---|---|---|
| Mỏm trên lồi cầu ngoài xương đùi | Lateral femoral epicondyle | Mốc gần điểm bám phía đùi |
| Lồi củ Gerdy | Gerdy’s tubercle | Mốc trước ngoài điểm bám xương chày |
| Chỏm xương mác | Fibular head | Mốc phía sau ngoài |
| Sụn chêm ngoài | Lateral meniscus | Có liên kết với các bó sợi ALL |
| Dải chậu chày | Iliotibial band | Nằm nông hơn nhiều thành phần của ALL |
| Các sợi Kaplan | Kaplan fibers | Kết nối phần sâu ITB với xương đùi |
| Dây chằng bên ngoài | Lateral collateral ligament | Có điểm bám xương đùi gần ALL |
| Bao khớp trước ngoài | Anterolateral capsule | Liên quan trực tiếp đến ALL |
Nhận diện những cấu trúc này rất quan trọng trong phẫu thuật tái tạo ALL, LET và đánh giá MRI. [3]
1.5. ALL khác dây chằng bên ngoài (LCL) như thế nào?
| Đặc điểm | ALL | LCL |
|---|---|---|
| Tên đầy đủ | Anterolateral Ligament | Lateral Collateral Ligament |
| Vị trí | Trước ngoài gối | Ngoài gối |
| Bám tận phía xa | Xương chày, giữa Gerdy và chỏm mác | Chỏm xương mác |
| Liên quan sụn chêm ngoài | Có | Không có điểm bám chính vào sụn chêm |
| Chức năng nổi bật | Hỗ trợ kiểm soát xoay trong | Hạn chế lực varus |
| Nghiệm pháp liên quan | Pivot Shift trong hệ thống trước ngoài | Varus Stress Test |
| Tổn thương phối hợp thường được chú ý | ACL | Góc sau ngoài, PCL hoặc cấu trúc bên ngoài |
ALL và LCL cùng nằm phía ngoài gối nhưng không thể thay thế chức năng cho nhau.
2. Phức hợp trước ngoài khớp gối (Anterolateral Complex) gồm những gì?
2.1. ALL có phải cấu trúc duy nhất kiểm soát xoay gối không?
Không.
ALL thuộc một hệ thống mô mềm lớn hơn gọi là phức hợp trước ngoài khớp gối (Anterolateral Complex – ALC).
Các thành phần thường được đề cập gồm:
-
Dây chằng trước ngoài ALL.
-
Dải chậu chày nông.
-
Lớp sâu của dải chậu chày.
-
Các sợi Kaplan.
-
Bao khớp trước ngoài.
-
Những liên kết với sụn chêm ngoài.
Các cấu trúc phối hợp kiểm soát chuyển động xoay của xương chày và sự mất vững phía trước ngoài.
Vì vậy, trong nghiên cứu và phẫu thuật, cần phân biệt tái tạo dây chằng ALL theo giải phẫu với tăng cường chức năng phức hợp trước ngoài bằng LET. [3], [5]
2.2. Kaplan Fibers là gì và có vai trò thế nào?
Kaplan fibers là các bó sợi của hệ thống sâu dải chậu chày, có liên kết với vùng đầu dưới xương đùi.
Chúng góp phần kiểm soát xoay trong của xương chày và sự mất vững trước ngoài.
Một số nghiên cứu sinh cơ học nhận định hệ thống sâu của dải chậu chày có vai trò đáng kể trong ổn định xoay.
Điều này lý giải tại sao phẫu thuật LET, thường sử dụng một dải ITB, có thể cải thiện độ vững xoay dù không tái tạo ALL theo đúng điểm bám giải phẫu.
Tuy nhiên, mức đóng góp tương đối của ALL và Kaplan fibers có thể thay đổi tùy phương pháp nghiên cứu. [3], [5]
2.3. ALL có liên quan đến sụn chêm ngoài không?
Có.
Nhiều nghiên cứu ghi nhận các bó sợi ALL có liên kết với vùng ngoại vi sụn chêm ngoài, thường gần đoạn chuyển tiếp giữa sừng trước và thân sụn chêm.
Liên kết này có thể góp phần kiểm soát chuyển động của sụn chêm trong quá trình xoay và gập – duỗi gối.
Tuy nhiên, chưa có bằng chứng đủ mạnh để kết luận rách ALL đơn độc chắc chắn gây rách sụn chêm ngoài.
Một tổng quan hệ thống có phân tích gộp công bố năm 2024 tiếp tục nhấn mạnh tần suất cao của mối liên kết ALL với sụn chêm ngoài, đồng thời mô tả ALL là cấu trúc không đẳng trường (non-isometric). [4]
2.4. Dây chằng ALL có phải luôn giữ chiều dài không đổi khi gập gối không?
Không.
ALL không phải cấu trúc hoàn toàn đẳng trường.
Chiều dài và lực căng của dây chằng thay đổi theo:
-
Góc gập gối.
-
Mức xoay trong của xương chày.
-
Vị trí tương đối của xương đùi và xương chày.
-
Hướng và cường độ lực tác động.
Điều này quan trọng khi xác định vị trí cố định và độ căng mảnh ghép trong tái tạo ALL.
Mảnh ghép được căng không phù hợp có thể gây hạn chế chuyển động hoặc làm thay đổi cơ học khoang ngoài.
3. Dây chằng ALL có chức năng gì?
3.1. Vì sao ALL giúp hạn chế xoay trong xương chày?
Trong nhiều hoạt động, xương chày có thể xoay trong tương đối so với xương đùi.
Chuyển động này là một phần sinh lý của cơ chế khớp gối.
Tuy nhiên, xoay quá mức có thể làm tăng nguy cơ mất vững khi các cấu trúc ổn định bị tổn thương.
ALL góp phần hạn chế sự xoay trong bất thường, đặc biệt trong bối cảnh ACL bị đứt.
Các nghiên cứu sinh cơ học cũng cho thấy vai trò của ALL thay đổi theo góc gập gối và tình trạng những cấu trúc trước ngoài khác. [3], [4]
3.2. ALL và ACL phối hợp ổn định khớp gối như thế nào?
ACL là dây chằng quan trọng chống tịnh tiến trước xương chày và góp phần kiểm soát xoay.
Trong khi đó, ALL hỗ trợ hệ thống ổn định trước ngoài.
| Chức năng | ACL | ALL |
|---|---|---|
| Hạn chế tịnh tiến trước xương chày | Vai trò chính | Vai trò phụ trợ |
| Kiểm soát mất vững xoay | Quan trọng | Quan trọng trong hệ thống trước ngoài |
| Liên kết xương | Xương đùi – xương chày | Xương đùi – xương chày |
| Liên quan sụn chêm | Phối hợp chức năng với sụn chêm | Có bó sợi bám vào sụn chêm ngoài |
| Khi rách | Có thể gây mất vững trước và xoay | Có thể làm tăng mất vững xoay, nhất là khi ACL cũng bị rách |
Do đó, tái tạo ACL có thể khôi phục độ vững trước nhưng không phải lúc nào cũng giải quyết hoàn toàn mất vững xoay.
Tuy nhiên, không thể quy mọi trường hợp Pivot Shift còn tồn tại sau ACLR cho rách ALL.
Cần xem xét vị trí mảnh ghép, độ vững sụn chêm, giải phẫu gối và những cấu trúc trước ngoài khác.
3.3. Pivot Shift là gì và có liên quan đến dây chằng trước ngoài khớp gối ALL như thế nào?
Pivot Shift Test là nghiệm pháp đánh giá mất vững xoay trước ngoài của khớp gối.
Trong gối thiếu hụt ACL, nghiệm pháp có thể tạo ra hiện tượng bán trật và trở lại vị trí của mâm chày ngoài trong quá trình gập gối.
Kết quả Pivot Shift chịu ảnh hưởng bởi:
-
Phức hợp trước ngoài.
-
Sụn chêm ngoài.
-
Đặc điểm xương và trục chi dưới.
-
Tình trạng thư giãn cơ khi khám.
Tổn thương ALL và các cấu trúc trước ngoài có thể góp phần làm tăng mức độ Pivot Shift.
Tuy nhiên, Pivot Shift dương tính không phải nghiệm pháp chẩn đoán riêng rách ALL. [3], [5]
3.4. ALL có vai trò gì trong chạy, nhảy và đổi hướng?
Trong thể thao đổi hướng, gối chịu các lực xoay và chuyển động phức hợp.
Hệ thống ACL–ALC phối hợp để kiểm soát chuyển động bất thường.
Bên cạnh độ vững thụ động, khả năng vận động an toàn còn phụ thuộc:
-
Sức mạnh cơ tứ đầu đùi.
-
Sức mạnh cơ gân kheo.
-
Sức mạnh và kiểm soát cơ hông.
-
Kiểm soát thân mình.
-
Khả năng giảm tốc.
-
Chất lượng tiếp đất.
-
Tốc độ phản ứng thần kinh cơ.
Do đó, phục hồi sau chấn thương ACL–ALL không thể chỉ tập trung vào dây chằng hoặc một nhóm cơ riêng lẻ.
4. Những nguyên nhân nào gây tổn thương dây chằng trước ngoài khớp gối ALL?
4.1. Vì sao đứt ACL có thể đi kèm tổn thương ALL?
Đứt ACL thường xảy ra khi gối chịu lực xoay và giảm tốc đột ngột.
Các cơ chế thường gặp gồm tiếp đất sai tư thế, đổi hướng nhanh hoặc bị va chạm khi bàn chân đang cố định.
Lực chấn thương không chỉ tác động lên ACL mà còn có thể ảnh hưởng:
-
Dây chằng ALL và bao khớp trước ngoài.
-
Các lớp sâu của dải chậu chày.
-
Sụn chêm ngoài.
-
Sụn chêm trong.
-
Sụn khớp và xương dưới sụn.
-
Các cấu trúc dây chằng khác.
Một phân tích tổng hợp về nhận diện ALL trên MRI công bố năm 2026 ghi nhận tỷ lệ tổn thương ALL phối hợp với ACL khoảng 35,63% trong các nghiên cứu được gộp. Tuy nhiên, khoảng tin cậy 95% khá rộng, từ 20,26% đến 52,60%. [6]
Kết quả này phụ thuộc đặc điểm quần thể và tiêu chí MRI. Vì vậy, không thể kết luận mọi trường hợp đứt ACL đều có tổn thương ALL.
4.2. Gãy Segond là gì và có liên quan gì đến dây chằng ALL?
Gãy Segond (Segond fracture) là một dạng gãy bong mảnh xương nhỏ tại vùng trước ngoài đầu trên xương chày, gần vị trí bám của phức hợp trước ngoài.
Gãy Segond có mối liên quan mạnh với chấn thương ACL và các cấu trúc trước ngoài khớp gối.
Tuy nhiên, vị trí bám gây bong mảnh xương không phải lúc nào cũng chỉ thuộc một dây chằng riêng biệt.
Các cấu trúc có thể tham gia gồm ALL, bao khớp trước ngoài và những bó sâu của hệ thống ITB. [5], [7]
4.3. Vì sao dấu hiệu Segond quan trọng trên X-quang?
Một mảnh gãy nhỏ vùng trước ngoài mâm chày có thể là dấu hiệu cảnh báo chấn thương lớn hơn bên trong khớp.
Khi phát hiện Segond fracture, bác sĩ cần đánh giá:
-
ACL có rách hay không.
-
Tình trạng sụn chêm trong và ngoài.
-
Sụn khớp và các tổn thương sụn xương.
-
Dây chằng bên trong và bên ngoài.
-
Phức hợp trước ngoài.
-
Độ vững xoay của khớp gối.
Không nên xem Segond fracture là một mảnh gãy nhỏ không có ý nghĩa chỉ vì kích thước trên X-quang rất nhỏ.
Tuy nhiên, có Segond fracture không đồng nghĩa tất cả người bệnh đều phải tái tạo ALL.
4.4. Tổn thương ALL có thể xảy ra đơn độc không?
Có thể, nhưng tình trạng rách ALL đơn độc chưa được nghiên cứu đầy đủ như rách ACL.
Trong nhiều trường hợp, tổn thương ALL được phát hiện cùng ACL hoặc các cấu trúc trước ngoài khác.
Hiện chưa có bộ tiêu chí chẩn đoán hoặc chỉ định phẫu thuật được chấp nhận rộng rãi cho mọi trường hợp rách ALL đơn độc.
Vì vậy, cần xác định nguyên nhân mất vững thực sự thay vì chỉ dựa vào một bất thường tín hiệu trên MRI.
5. Dấu hiệu nào giúp nhận biết tổn thương ALL và mất vững xoay khớp gối?
5.1. Người bệnh có thể xuất hiện những triệu chứng gì?
Tổn thương ALL không có nhóm triệu chứng đơn độc đặc hiệu được xác nhận rộng rãi.
Trong chấn thương ACL–ALC, người bệnh có thể gặp:
| Triệu chứng | Ý nghĩa lâm sàng |
|---|---|
| Đau phía trước ngoài gối | Có thể liên quan bao khớp hoặc nhiều cấu trúc khác |
| Sưng gối sau chấn thương | Gợi ý phản ứng nội khớp |
| Cảm giác gối hụt | Có thể liên quan mất vững trước hoặc xoay |
| Khó đổi hướng | Gợi ý suy giảm độ vững hoặc kiểm soát động |
| Sợ tiếp đất một chân | Có thể liên quan mất tự tin hoặc mất vững |
| Đau khi xoay gối | Có thể liên quan dây chằng hoặc sụn chêm |
| Tràn dịch tái diễn sau hoạt động | Cần đánh giá tải và tổn thương phối hợp |
Những biểu hiện này không đủ để khẳng định ALL bị rách.
5.2. Pivot Shift Test có chẩn đoán rách ALL không?
Không trực tiếp.
Pivot Shift giúp đánh giá mức mất vững xoay trước ngoài của toàn bộ khớp gối.
Nghiệm pháp có thể bị ảnh hưởng bởi ACL, sụn chêm, cấu trúc trước ngoài và sự co cơ bảo vệ.
Vì vậy, Pivot Shift mức độ cao có thể gợi ý nhu cầu đánh giá toàn diện phức hợp trước ngoài, nhưng không khẳng định rách ALL.
Trong chấn thương cấp, nghiệm pháp nên được thực hiện bởi người có chuyên môn và trong điều kiện an toàn.
5.3. Các nghiệm pháp nào hỗ trợ chẩn đoán tổn thương phối hợp?
| Nghiệm pháp | Mục đích |
|---|---|
| Lachman Test | Đánh giá độ vững trước liên quan ACL |
| Anterior Drawer Test | Hỗ trợ đánh giá ACL |
| Pivot Shift Test | Đánh giá mất vững xoay trước ngoài |
| Varus Stress Test | Đánh giá LCL và hệ thống phía ngoài |
| McMurray Test | Hỗ trợ đánh giá sụn chêm |
| Khám khe khớp | Xác định vùng đau |
| Kiểm tra tràn dịch | Theo dõi phản ứng nội khớp |
| Phân tích tư thế và dáng đi | Đánh giá chức năng chịu trọng lượng |
Không có một nghiệm pháp lâm sàng đơn lẻ đủ để đánh giá toàn bộ tình trạng ACL–ALL–ALC.
5.4. Những dấu hiệu cờ đỏ nào cần khám khẩn cấp?
Người bệnh cần được đánh giá khẩn cấp khi có:
-
Biến dạng khớp gối sau chấn thương.
-
Không thể chịu trọng lượng.
-
Gối sưng căng nhanh sau chấn thương mạnh.
-
Khóa gối thật sự, không thể duỗi.
-
Bàn chân lạnh, nhợt hoặc tím.
-
Tê hoặc yếu bàn chân mới xuất hiện.
-
Nghi ngờ trật khớp gối.
-
Đau dữ dội tăng bất thường.
Nếu nghi ngờ trật khớp gối, cần đánh giá nguy cơ tổn thương động mạch khoeo ngay cả khi khớp đã tự trở về vị trí.
6. Chẩn đoán dây chằng ALL bằng MRI và các phương tiện hình ảnh như thế nào?
6.1. MRI có phát hiện được dây chằng ALL không?
Có. MRI giúp khảo sát ALL và các cấu trúc trước ngoài, đồng thời đánh giá ACL và sụn chêm.
Dây chằng ALL bình thường thường xuất hiện như một dải mô tín hiệu thấp, mỏng, chạy chếch ở vùng trước ngoài khớp gối.
Các dấu hiệu nghi ngờ tổn thương gồm:
-
Mất liên tục bó sợi.
-
Phù mô mềm dọc dây chằng.
-
Tăng tín hiệu bất thường.
-
Bong điểm bám xương chày.
-
Tổn thương bao khớp trước ngoài.
-
Tổn thương ACL và sụn chêm phối hợp.
Tuy nhiên, độ mỏng, hướng chạy chếch và sự liên tục với bao khớp khiến ALL không phải lúc nào cũng được nhận diện rõ.
6.2. Không nhìn thấy ALL trên MRI có nghĩa là bị đứt không?
Không.
Khả năng quan sát ALL trên MRI chịu ảnh hưởng bởi:
-
Cường độ từ trường.
-
Độ dày lát cắt.
-
Chuỗi xung.
-
Tư thế gối.
-
Biến thể giải phẫu.
-
Phù nề sau chấn thương.
-
Kinh nghiệm người đọc.
Phân tích tổng hợp năm 2026 cũng ghi nhận khả năng nhận diện ALL thay đổi theo kỹ thuật hình ảnh và tư thế gối. [6]
Vì vậy, không nhìn thấy rõ ALL không đủ để chẩn đoán đứt dây chằng.
6.3. X-quang và CT có vai trò gì?
X-quang có thể phát hiện Segond fracture và các tổn thương xương khác.
CT hữu ích khi cần khảo sát chi tiết mảnh gãy, vị trí bong xương hoặc diện khớp.
MRI phù hợp hơn khi cần đánh giá dây chằng và tổn thương mô mềm phối hợp.
| Phương tiện | Vai trò nổi bật |
|---|---|
| X-quang | Phát hiện Segond fracture và một số bất thường xương |
| CT | Đánh giá chi tiết mảnh gãy và cấu trúc xương |
| MRI | Khảo sát ACL, ALL, sụn chêm và phù mô mềm |
| Siêu âm | Có thể hỗ trợ khảo sát cấu trúc trước ngoài khi người thực hiện có kinh nghiệm |
Siêu âm không thay thế MRI khi nghi ngờ chấn thương phức hợp trong khớp.
6.4. Những công cụ nào phù hợp để lượng giá chức năng?
| Công cụ | Mục đích | Diễn giải |
|---|---|---|
| NPRS | Cường độ đau | 0–10 |
| KOOS | Đau, triệu chứng và chức năng gối | 0–100 cho từng lĩnh vực |
| IKDC Subjective Knee Form | Triệu chứng và chức năng khớp gối | 0–100, cao hơn là tốt hơn |
| Lysholm Knee Score | Chức năng gối | 0–100, cao hơn là tốt hơn |
| ACL-RSI | Sẵn sàng tâm lý quay lại thể thao | Điểm cao hơn phản ánh sự sẵn sàng lớn hơn |
| Đo ROM | Gập và duỗi gối | Đơn vị độ |
| Isokinetic Dynamometry | Đánh giá sức mạnh và mô-men cơ | Theo tốc độ và đơn vị đo |
| Hop Tests | Khả năng nhảy một chân | Khoảng cách, thời gian, chất lượng |
| LESS | Đánh giá lỗi kỹ thuật tiếp đất | Điểm lỗi cao hơn phản ánh nhiều lỗi hơn |
| Y-Balance Test | Kiểm soát thăng bằng động | Tầm với và chất lượng |
Đối với người bệnh tái tạo ACL kết hợp ALL hoặc LET, nên sử dụng cả thang tự báo cáo và lượng giá khách quan.
Các công cụ trên không xác định trực tiếp tình trạng lành của ALL.
7. Khi nào cần tái tạo ALL hoặc tăng cường phía ngoài bằng LET?
7.1. Tái tạo ALL (ALLR) là gì?
Anterolateral Ligament Reconstruction (ALLR) là phẫu thuật tái tạo cấu trúc dây chằng trước ngoài nhằm hỗ trợ kiểm soát mất vững xoay.
Phẫu thuật thường được cân nhắc kết hợp tái tạo ACL trong những trường hợp phù hợp.
Bác sĩ sử dụng mảnh ghép gân để tạo lại hệ thống liên kết từ vùng lồi cầu ngoài xương đùi đến vùng trước ngoài xương chày.
Mục tiêu là cải thiện khả năng hạn chế xoay trong bất thường của xương chày.
Tuy nhiên, kỹ thuật và vị trí cố định phải được lựa chọn cẩn thận để tránh thay đổi cơ học khớp gối.
7.2. LET là gì và khác ALLR như thế nào?
Lateral Extra-Articular Tenodesis – LET là kỹ thuật tăng cường ổn định xoay từ phía ngoài khớp.
Một phương pháp thường được sử dụng là Modified Lemaire, sử dụng một dải của dải chậu chày.
| Đặc điểm | ALLR | LET |
|---|---|---|
| Mục tiêu | Hỗ trợ ổn định xoay | Hỗ trợ ổn định xoay |
| Nguyên tắc | Tái tạo theo đường đi giải phẫu ALL | Tăng cường ngoài khớp bằng mô, thường là ITB |
| Vật liệu | Mảnh ghép gân tùy kỹ thuật | Thường dùng dải ITB |
| Cấu trúc mô phỏng | ALL | Chức năng kiểm soát xoay của ALC |
| Thường phối hợp với | ACLR | ACLR |
| Vấn đề cần tránh | Sai điểm bám hoặc căng mảnh ghép không phù hợp | Quá siết hoặc cố định không phù hợp |
Hai kỹ thuật có mục tiêu chức năng tương tự nhưng không hoàn toàn giống nhau.
Bằng chứng về LET không được tự động coi là bằng chứng cho mọi kỹ thuật ALLR.
7.3. Những trường hợp nào có thể được cân nhắc phẫu thuật tăng cường trước ngoài?
Việc cân nhắc ALLR hoặc LET thường tập trung vào những người bệnh có nguy cơ mất vững xoay hoặc thất bại mảnh ghép cao.
Các yếu tố có thể gồm:
-
Người trẻ tham gia thể thao đổi hướng thường xuyên.
-
Pivot Shift mức độ cao.
-
Tăng lỏng lẻo dây chằng toàn thân.
-
Tăng duỗi gối đáng kể.
-
Tái tạo ACL lại (revision ACL reconstruction).
-
Tiền sử mất vững xoay đáng kể.
-
Những yếu tố nguy cơ khác được phẫu thuật viên xác định.
Tuy nhiên, không có một yếu tố đơn lẻ nào là chỉ định bắt buộc cho tất cả người bệnh.
Đặc biệt, quyết định cần xem xét loại mảnh ghép ACL, tình trạng sụn chêm, độ vững và yêu cầu vận động. [5], [8], [9]
7.4. Nghiên cứu STABILITY cho thấy điều gì?
Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên STABILITY được công bố năm 2020.
Nghiên cứu so sánh tái tạo ACL bằng gân kheo đơn thuần với tái tạo ACL kết hợp LET ở những người trẻ có nguy cơ thất bại cao. [8]
ACLR đơn thuần: 11%, 34/298 người bệnh bị đứt mảnh ghép
ACLR kết hợp LET: 4%, 11/291 người bệnh bị đứt mảnh ghép
Theo dõi 2 năm. Chênh lệch tuyệt đối khoảng 7 điểm phần trăm; giảm nguy cơ tương đối khoảng 67%.
Tỷ lệ đứt lại mảnh ghép ACL sau 2 năm trong thử nghiệm STABILITY
Thử nghiệm cho thấy bổ sung LET giúp giảm nguy cơ đứt lại mảnh ghép và tình trạng lỏng xoay kéo dài trong nhóm nghiên cứu.
Tuy nhiên, cần lưu ý ba điểm:
-
Nghiên cứu sử dụng LET, không phải mọi kỹ thuật ALLR.
-
Đối tượng là người trẻ có nguy cơ cao, không phải tất cả người bệnh ACL.
-
Kết quả đứt mảnh ghép và mức độ chức năng không phải cùng một chỉ số.
Một phân tích khác của STABILITY ghi nhận không có khác biệt rõ về một số kết quả chức năng giữa hai nhóm tại các thời điểm theo dõi, dù độ vững và tỷ lệ thất bại khác nhau. [9]
7.5. Nghiên cứu mới hơn có ủng hộ tái tạo dây chằng trước ngoài khớp gối ALL kết hợp ACL không?
Có những kết quả ủng hộ trong các quần thể được lựa chọn.
Phân tích tổng hợp năm 2025 trên các thử nghiệm ngẫu nhiên ghi nhận ACLR kết hợp ALLR giúp cải thiện một số chỉ số mất vững xoay so với ACLR đơn thuần. [10]
Một phân tích tổng hợp khác năm 2025, bao gồm 14 nghiên cứu, báo cáo khả năng trở lại thể thao và thi đấu cao hơn ở nhóm ACLR kết hợp ALLR.
Tuy nhiên, không có khác biệt có ý nghĩa thống kê về điểm Tegner hoặc ACL-RSI giữa hai nhóm. [11]
Điều này cho thấy kết quả phụ thuộc chỉ số đang đánh giá.
Giảm Pivot Shift không tự động đồng nghĩa mọi người bệnh sẽ đạt kết quả chức năng hoặc tâm lý tốt hơn.
7.6. Tái tạo ALL có gây hạn chế vận động hoặc thoái hóa khớp không?
Các kỹ thuật tăng cường trước ngoài cần tránh làm khớp gối bị siết quá mức (overconstraint).
Về mặt cơ học, tình trạng này có thể làm tăng bất thường tải lên khoang ngoài và hạn chế xoay sinh lý.
Tuy nhiên, nguy cơ thực tế còn phụ thuộc kỹ thuật, vị trí cố định, độ căng mảnh ghép và quần thể người bệnh.
Không nên kết luận LET hoặc ALLR chắc chắn gây thoái hóa khớp.
Ngược lại, cũng không nên xem tất cả kỹ thuật đều có mức độ an toàn và hiệu quả giống nhau.
8. Phục hồi chức năng sau tổn thương ALL không phẫu thuật
8.1. Rách ALL đơn độc có cần một phác đồ riêng không?
Hiện chưa có phác đồ phục hồi riêng cho rách ALL đơn độc được xác nhận bằng các thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao.
Nếu ALL được phát hiện tổn thương nhưng ACL nguyên vẹn và gối đủ ổn định, chương trình tập cần được cá thể hóa theo triệu chứng và chức năng.
Nếu có đứt ACL phối hợp, phải áp dụng nguyên tắc điều trị và phục hồi ACL phù hợp.
Không nên sử dụng một phác đồ ACLR cho người bệnh chỉ có bất thường ALL trên MRI.
8.2. Giai đoạn đầu cần kiểm soát những gì?
Sau khi loại trừ gãy – trật và xác định độ vững, các mục tiêu có thể gồm:
-
Kiểm soát đau và tràn dịch.
-
Phục hồi duỗi gối an toàn.
-
Duy trì gập gối trong giới hạn cho phép.
-
Hoạt hóa cơ tứ đầu đùi.
-
Phục hồi khả năng chịu trọng lượng.
-
Tránh xoắn gối quá mức khi còn đau hoặc mất vững.
| Bài tập | Liều lượng khởi đầu tham khảo | Lưu ý |
|---|---|---|
| Quad Set | 2–3 hiệp × 10 lần, giữ 5 giây | Ưu tiên co cơ chất lượng |
| Heel Slide | 2 hiệp × 10 lần | Trong tầm được phép |
| Straight Leg Raise | 2 hiệp × 8–12 lần | Tránh extension lag |
| Hip Abduction | 2 hiệp × 10–12 lần | Giữ gối ổn định |
| Ankle Pump | 15–20 lần | Duy trì vận động |
| Tập đi | Theo mức chịu trọng lượng cho phép | Không ép gối chịu lực khi mất vững |
Các liều lượng chỉ là gợi ý bắt đầu, không phải liều tập được xác nhận riêng cho ALL.
8.3. Khi nào có thể tăng sức mạnh và kiểm soát xoay?
Khi đau, tràn dịch và độ vững cho phép, chương trình có thể bổ sung:
| Bài tập | Liều lượng tham khảo | Mục tiêu |
|---|---|---|
| Sit-to-Stand | 2 hiệp × 10 lần | Phục hồi sức mạnh chức năng |
| Mini Squat | 2 hiệp × 8–12 lần | Tăng sức mạnh chuỗi kín |
| Step-Up | 2 hiệp × 8–10 lần | Tăng khả năng chịu tải |
| Bridge | 2 hiệp × 10–12 lần | Tăng sức mạnh chuỗi sau |
| Hip Abduction với dây | 2 hiệp × 10–15 lần | Tăng kiểm soát hông |
| Single-Leg Balance | 3 lượt × 20–30 giây | Kiểm soát tư thế |
Sau đó, có thể tiến triển bài tập giảm tốc và đổi hướng khi người bệnh đủ điều kiện.
Tuy nhiên, không nên bắt đầu các bài xoay gối có lực cao khi chưa xác nhận độ vững.
9. Phục hồi chức năng sau tái tạo ACL kết hợp ALL hoặc LET
9.1. Phục hồi ACLR kết hợp ALLR/LET có khác ACLR đơn thuần không?
Có thể khác, nhưng không nhất thiết cần trì hoãn toàn bộ quá trình phục hồi.
Các yếu tố quyết định gồm:
-
Loại mảnh ghép tái tạo ACL.
-
Kỹ thuật ALLR hoặc LET.
-
Vị trí cố định và tình trạng mô.
-
Có khâu sụn chêm hay không.
-
Có sửa rễ sụn chêm hoặc điều trị sụn khớp không.
-
Độ đau, tràn dịch và khả năng kiểm soát cơ.
-
Giới hạn chịu trọng lượng của phẫu thuật viên.
Hướng dẫn Aspetar năm 2023 hỗ trợ phục hồi ACLR theo tiêu chí chức năng, kết hợp theo dõi các thiếu hụt khách quan. [12]
Tuy nhiên, hướng dẫn này không xác lập một phác đồ duy nhất cho tất cả trường hợp ACLR kết hợp ALLR hoặc LET.
9.2. Giai đoạn 1: Bảo vệ mô và phục hồi vận động cơ bản (khoảng 0–2 tuần)
Mục tiêu:
-
Kiểm soát tràn dịch và đau.
-
Khôi phục duỗi gối theo chỉ định.
-
Hoạt hóa cơ tứ đầu đùi.
-
Phục hồi nâng chân thẳng không có extension lag.
-
Bắt đầu tập dáng đi theo mức chịu trọng lượng được phép.
| Bài tập | Liều lượng tham khảo | Lưu ý |
|---|---|---|
| Quad Set | 3 hiệp × 10 lần, giữ 5 giây | Có thể kết hợp NMES khi phù hợp |
| Ankle Pump | 15–20 lần mỗi lượt | Duy trì vận động cẳng chân |
| Heel Slide | 2 hiệp × 10 lần | Tuân thủ giới hạn gập |
| SLR | 2 hiệp × 8–10 lần | Chỉ khi kiểm soát duỗi đủ |
| Hip Abduction | 2 hiệp × 10 lần | Bảo vệ gối |
| Tập đi với nạng | Theo chỉ định | Tránh xoay gối không kiểm soát |
Sau khâu sụn chêm hoặc sửa rễ sụn chêm, giới hạn ROM và chịu trọng lượng có thể nghiêm ngặt hơn.
Vì vậy, không áp dụng tự động lịch chịu trọng lượng của ACLR đơn thuần cho mọi ca ACLR kết hợp ALLR/LET.
9.3. Giai đoạn 2: Tăng ROM và sức mạnh cơ bản (khoảng 2–6 tuần)
Mục tiêu gồm:
-
Tiến triển ROM.
-
Cải thiện sức mạnh cơ tứ đầu.
-
Khôi phục dáng đi.
-
Tăng sức mạnh cơ hông.
-
Tập kiểm soát gối khi chịu tải.
| Bài tập | Liều lượng tham khảo | Mục tiêu |
|---|---|---|
| Mini Squat | 2 hiệp × 8–12 lần | Tăng sức mạnh tứ đầu |
| Bridge | 2 hiệp × 10–12 lần | Tăng sức mạnh hông |
| Calf Raise | 2 hiệp × 12 lần | Tăng sức mạnh cẳng chân |
| Step-Up bục thấp | 2 hiệp × 8 lần | Phục hồi lên bậc |
| Gập – duỗi gối chủ động | Theo giới hạn được phép | Khôi phục ROM |
| Tập thăng bằng hai chân | 2–3 lượt | Kiểm soát tư thế |
Không ép xoắn gối hoặc thực hiện Pivot Shift như một bài tập.
Cần theo dõi đau mặt ngoài, tràn dịch và khả năng kiểm soát duỗi.
9.4. Giai đoạn 3: Tăng sức mạnh và kiểm soát động (khoảng 6–12 tuần)
Trong giai đoạn này, chương trình có thể tiến triển dựa trên mức độ phục hồi.
Các bài tập gồm:
-
Squat có kháng lực phù hợp.
-
Leg Press trong biên độ được phép.
-
Step-Up và Step-Down.
-
Hip Abduction.
-
Romanian Deadlift nhẹ.
-
Tập cơ tứ đầu chuỗi động học mở có kiểm soát.
-
Tập thăng bằng một chân.
| Bài tập | Liều lượng khởi đầu | Điểm cần theo dõi |
|---|---|---|
| Leg Press | 2–3 hiệp × 10 lần | ROM và khả năng chịu tải |
| Squat | 2–3 hiệp × 8–12 lần | Chất lượng trục gối |
| Step-Down | 2 hiệp × 8 lần | Kiểm soát giảm tốc |
| Hip Abduction kháng lực | 2–3 hiệp × 12 lần | Kiểm soát hông |
| Single-Leg Balance | 3 lượt × 30 giây | Thăng bằng và cảm giác bản thể |
Đối với trường hợp có khâu sụn chêm, một số bài tập chịu tải và gập sâu phải được điều chỉnh.
Các mốc tuần chỉ mang tính định hướng.
9.5. Có nên tập duỗi gối chuỗi động học mở sau ACLR kết hợp ALLR?
Có thể, khi được chỉ định và lựa chọn biên độ, mức kháng lực phù hợp.
Bài tập duỗi gối chuỗi động học mở (Open Kinetic Chain – OKC) có thể giúp cải thiện sức mạnh cơ tứ đầu đùi.
Theo hướng dẫn Aspetar, tập kháng lực chuỗi mở và chuỗi kín có thể được phối hợp trong phục hồi ACLR. [12]
Tuy nhiên, cần xem xét loại mảnh ghép và giai đoạn lành mô.
Không nên loại bỏ hoàn toàn bài tập OKC chỉ vì người bệnh được tái tạo thêm ALL hoặc LET.
Ngược lại, cũng không nên tăng tải quá nhanh khi còn đau hoặc tràn dịch phản ứng.
9.6. Giai đoạn 4: Chuẩn bị chạy và nhảy (thường từ khoảng 3–5 tháng, tùy tiêu chí)
Trước khi bắt đầu chạy, cần đánh giá:
-
ROM gối gần đầy đủ.
-
Duỗi gối không thiếu hụt có ý nghĩa.
-
Tràn dịch không đáng kể.
-
Sức mạnh cơ tứ đầu phục hồi đủ.
-
Dáng đi và Step-Down có kiểm soát.
-
Không có mất vững cần xử trí.
-
Được phẫu thuật viên cho phép.
Aspetar đề xuất sử dụng các tiêu chí như khả năng gập gối, sức mạnh cơ và bài kiểm tra chức năng để hỗ trợ quyết định chạy trở lại. [12]
Không nên dựa duy nhất vào mốc 12 tuần hoặc 3 tháng.
Khi đạt điều kiện, có thể bắt đầu xen kẽ đi bộ – chạy nhẹ, sau đó tăng tải theo phản ứng của gối.
9.7. Giai đoạn 5: Tập nhảy, giảm tốc và đổi hướng
Khi sức mạnh và khả năng chạy đã phù hợp, có thể bổ sung các bài tập thể thao.
| Nhóm bài tập | Ví dụ | Tiêu chí tiến triển |
|---|---|---|
| Tiếp đất hai chân | Drop Landing độ cao thấp | Không valgus động mất kiểm soát |
| Tiếp đất một chân | Single-Leg Landing | Kiểm soát thân mình và trục gối |
| Bật nhảy | Hop tiến, hop bên | Không đau hoặc tràn dịch phản ứng |
| Giảm tốc | Chạy rồi dừng có kiểm soát | Duy trì chất lượng vận động |
| Đổi hướng | Cắt góc 45° rồi tăng dần | Không hụt gối |
| Bài tập đặc hiệu môn thể thao | Di chuyển, phản ứng, đối kháng tăng dần | Đáp ứng yêu cầu vận động |
Không nên tiến triển trực tiếp từ chạy thẳng sang đổi hướng tốc độ cao.
Tập luyện phải phù hợp loại mảnh ghép, phẫu thuật phối hợp và khả năng kiểm soát thực tế.
9.8. Khi nào có thể quay lại thể thao sau ACLR kết hợp ALLR/LET?
Không có một mốc thời gian duy nhất bảo đảm an toàn cho mọi người bệnh.
Các tiêu chí thường được xem xét gồm:
| Lĩnh vực | Tiêu chí tham khảo |
|---|---|
| Đau, tràn dịch | Không có triệu chứng phản ứng đáng kể |
| ROM | Đầy đủ hoặc gần đối xứng |
| Sức mạnh tứ đầu | Tiến tới mức đối xứng cao, thường ≥90% |
| Sức mạnh gân kheo | Đủ mức yêu cầu vận động |
| Hop Tests | Thường hướng tới LSI ≥90% hoặc cao hơn tùy mục tiêu |
| Chất lượng tiếp đất | Không có lỗi kiểm soát rõ |
| Khả năng giảm tốc | Đủ cho thể thao mục tiêu |
| Khả năng đổi hướng | Có kiểm soát ở tốc độ cao |
| ACL-RSI | Cho thấy sự sẵn sàng tâm lý phù hợp |
| Tham gia tập luyện | Hoàn thành các buổi tập đặc hiệu không có phản ứng bất lợi |
LSI ≥90% không tự động bảo đảm không tái chấn thương.
Đặc biệt, cả hai chân có thể cùng yếu, khiến LSI cao dù sức mạnh tuyệt đối chưa đủ.
Vì vậy, cần phối hợp sức mạnh tuyệt đối, LSI, chất lượng vận động và tình trạng tâm lý.
Hướng dẫn Aspetar đề xuất các tiêu chí quay lại thể thao nghiêm ngặt hơn ở vận động viên tham gia môn có yêu cầu xoay và đổi hướng cao. [12]
9.9. Những sai lầm nào thường gặp trong phục hồi ACL kết hợp ALL hoặc LET?
| Sai lầm | Nguy cơ | Cách khắc phục |
|---|---|---|
| Xem tái tạo thêm ALL/LET là gối đã hoàn toàn vững | Đánh giá thiếu chức năng thực tế | Đo sức mạnh và kiểm soát động |
| Áp dụng cùng phác đồ cho mọi ca phẫu thuật | Bỏ qua tổn thương phối hợp | Kiểm tra hồ sơ phẫu thuật |
| Tập xoay gối mạnh quá sớm | Tăng tải lên cấu trúc mới tái tạo | Tiến triển theo tiêu chí |
| Chỉ tập CKC | Có thể thiếu kích thích sức mạnh tứ đầu phù hợp | Kết hợp OKC khi được phép |
| Chỉ đánh giá LSI | Bỏ sót yếu cơ hai bên | Đánh giá cả sức mạnh tuyệt đối |
| Không đo ACL-RSI | Bỏ sót yếu tố sợ tái chấn thương | Kết hợp PROMs tâm lý |
| Chạy khi còn tràn dịch | Có thể tăng phản ứng quá tải | Điều chỉnh tải |
| Quay lại thể thao chỉ vì đủ 6 tháng | Có thể chưa đạt yêu cầu chức năng | Dùng tiêu chí RTS đa thành phần |
10. Câu hỏi thường gặp về dây chằng trước ngoài khớp gối (FAQ)
10.1. Dây chằng ALL nằm ở đâu?
ALL nằm ở mặt trước ngoài khớp gối, nối vùng gần mỏm trên lồi cầu ngoài xương đùi với phần trước ngoài đầu trên xương chày, giữa lồi củ Gerdy và chỏm xương mác. [1], [2]
10.2. Dây chằng ALL có chức năng gì?
ALL góp phần hạn chế xoay trong quá mức của xương chày và hỗ trợ ổn định xoay trước ngoài khớp gối.
10.3. ALL có phải một phần của ACL không?
Không. ALL là cấu trúc ngoài ACL, nằm ở phía trước ngoài gối.
Hai dây chằng phối hợp ổn định nhưng có đường đi và điểm bám khác nhau.
10.4. Đứt ACL có thường kèm rách ALL không?
Có thể. Các tổn thương phối hợp được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu MRI, nhưng tỷ lệ thay đổi đáng kể theo quần thể và phương pháp chẩn đoán. [6]
Không phải tất cả người bệnh đứt ACL đều có rách ALL.
10.5. Gãy Segond có phải dấu hiệu đứt ACL không?
Segond fracture có mối liên quan mạnh với chấn thương ACL và phức hợp trước ngoài.
Tuy nhiên, cần sử dụng MRI và khám lâm sàng khi có chỉ định để xác định tổn thương thực tế.
10.6. Pivot Shift dương tính có nghĩa dây chằng trước ngoài khớp gối ALL bị rách không?
Không. Pivot Shift đánh giá mất vững xoay trước ngoài toàn bộ khớp gối, chịu ảnh hưởng bởi ACL, ALC, sụn chêm và những yếu tố khác.
10.7. MRI có phát hiện được dây chằng trước ngoài khớp gối ALL không?
Có thể. MRI giúp khảo sát ALL, đặc biệt khi sử dụng kỹ thuật phù hợp và theo dõi đường đi trên nhiều mặt phẳng.
Tuy nhiên, không nhìn thấy rõ ALL không đồng nghĩa dây chằng bị đứt.
10.8. Rách dây chằng trước ngoài khớp gối ALL đơn độc có cần phẫu thuật không?
Chưa có chỉ định phẫu thuật chuẩn áp dụng cho mọi trường hợp rách ALL đơn độc.
Quyết định phụ thuộc độ vững, triệu chứng, tổn thương phối hợp và yêu cầu vận động.
10.9. Tái tạo ACL có cần tái tạo thêm ALL không?
Không phải mọi trường hợp.
ALLR hoặc LET thường được cân nhắc ở những người bệnh nguy cơ cao, chẳng hạn Pivot Shift mức độ cao, vận động viên thể thao đổi hướng hoặc tái tạo ACL lại.
10.10. ALLR và LET có giống nhau không?
Không hoàn toàn.
ALLR nhằm tái tạo cấu trúc ALL, còn LET tăng cường chức năng ổn định xoay thông qua một cấu trúc ngoài khớp, thường là dải chậu chày.
10.11. LET có làm giảm nguy cơ đứt lại ACL không?
Thử nghiệm STABILITY cho thấy bổ sung LET vào ACLR bằng gân kheo làm giảm tỷ lệ đứt lại mảnh ghép ở người trẻ có nguy cơ thất bại cao. [8]
Tuy nhiên, không thể suy rộng mức hiệu quả đó cho mọi người bệnh hoặc mọi phương pháp mảnh ghép.
10.12. Sau ACLR kết hợp ALLR có được tập OKC không?
Có thể, khi đủ điều kiện và tuân thủ phác đồ hậu phẫu.
Bài tập OKC có thể hỗ trợ khôi phục sức mạnh cơ tứ đầu đùi. Tuy nhiên, tải trọng và biên độ cần được lựa chọn phù hợp.
10.13. Bao lâu có thể chạy sau ACLR kết hợp ALLR/LET?
Không có mốc thời gian cố định.
Người bệnh cần đáp ứng các tiêu chí về ROM, sức mạnh, tràn dịch, dáng đi và khả năng chịu tải trước khi bắt đầu chạy.
10.14. Có cần đo sức mạnh bằng máy đẳng động không?
Nếu có điều kiện, máy đẳng động là công cụ hữu ích để đánh giá mô-men cơ tứ đầu và gân kheo.
Tuy nhiên, có thể sử dụng các phương pháp đo sức mạnh có độ tin cậy phù hợp khác.
Điều quan trọng là theo dõi khách quan tiến triển và không chỉ dựa vào cảm nhận chủ quan.
10.15. Khi nào được quay lại bóng đá hoặc bóng rổ?
Cần đánh giá khả năng chạy, nhảy, giảm tốc, đổi hướng, sức mạnh, độ vững và tâm lý.
Việc quay lại thể thao nên dựa trên tiêu chí chức năng cùng với thời gian lành mô thích hợp, không chỉ dựa trên số tháng sau phẫu thuật.
11. Kết luận: Vì sao dây chằng ALL quan trọng trong chấn thương ACL?
Dây chằng trước ngoài khớp gối là thành phần quan trọng của hệ thống ổn định xoay trước ngoài.
ALL nằm ở vùng trước ngoài gối, kết nối xương đùi với xương chày và có liên quan với sụn chêm ngoài.
Khi ACL bị đứt, tổn thương các cấu trúc trước ngoài có thể làm tăng mất vững xoay.
Đặc biệt, một số người bệnh vẫn có Pivot Shift tồn tại sau tái tạo ACL đơn thuần.
Các nghiên cứu gần đây cho thấy phẫu thuật tăng cường như ALLR hoặc LET có thể cải thiện độ vững và giảm một số kết cục bất lợi ở những nhóm người bệnh được lựa chọn.
Tuy nhiên, không nên mặc định mọi trường hợp rách ACL đều cần phẫu thuật bổ sung.
Đối với bác sĩ vật lý trị liệu và phục hồi chức năng, cần hiểu rõ loại phẫu thuật, giới hạn hậu phẫu và đặc điểm tổn thương phối hợp.
Phục hồi sau ACLR kết hợp ALLR/LET phải hướng đến sức mạnh, kiểm soát xoay, khả năng giảm tốc, chất lượng tiếp đất và sự sẵn sàng quay lại thể thao.
0937782677
12. Tài liệu tham khảo
[1] Anterolateral Ligament of the Knee. Radiopaedia.org.
https://radiopaedia.org/articles/anterolateral-ligament-of-the-knee?lang=us
[2] Anatomy of the Anterolateral Ligament of the Knee. 2013. DOI: 10.1111/joa.12087.
[3] Anterolateral Ligament of the Knee: A Step-by-Step Dissection. 2019. DOI: 10.1186/s12891-019-2517-0.
[4] The Anterolateral Ligament of the Knee Is a Nonisometric Thin Ligament With High Prevalence and Almost Constant Attachment to the Lateral Meniscus: A Systematic Review With Meta-analysis. 2024. DOI: 10.1016/j.arthro.2023.09.031.
[5] Anterolateral Ligament of the Knee: Anatomy, Function, Imaging, and Treatment. 2017. DOI: 10.1177/0363546517695802.
[6] Magnetic Resonance Imaging-Based Identification of the Knee Anterolateral Ligament: A Systematic Review With Meta-Analysis. 2026. PubMed.
[7] The Anterolateral Ligament of the Knee: MRI Appearance, Association With the Segond Fracture, and Historical Perspective. 2015. DOI: 10.2214/AJR.14.12693.
[8] Lateral Extra-Articular Tenodesis Reduces Failure of Hamstring Tendon Autograft Anterior Cruciate Ligament Reconstruction: 2-Year Outcomes From the STABILITY Study Randomized Clinical Trial. 2020. DOI: 10.1177/0363546519896333.
[9] No Difference in Functional Outcomes When Lateral Extra-Articular Tenodesis Is Added to Anterior Cruciate Ligament Reconstruction in Young Active Patients: The Stability Study. 2020. DOI: 10.1016/j.arthro.2020.02.015.
[10] Combined Anterolateral and Anterior Cruciate Ligament Reconstruction Improves Pivot Shift and Anterior Tibial Translation With Similar Outcomes Compared With Isolated Anterior Cruciate Ligament Reconstruction: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Controlled Trials. 2025. DOI: 10.1016/j.arthro.2025.03.047.
[11] Greater Return to Sports After Anterior Cruciate Ligament Reconstruction Combined With Anterolateral Ligament Reconstruction Compared With Anterior Cruciate Ligament Reconstruction Alone: A Systematic Review and Meta-analysis. 2025. DOI: 10.1002/jeo2.70127.
[12] Aspetar Clinical Practice Guideline on Rehabilitation After Anterior Cruciate Ligament Reconstruction. 2023. DOI: 10.1136/bjsports-2022-106158.
