SAU ĐỘT QUỴ, VÌ SAO NGƯỜI BỆNH CÀNG ÍT VẬN ĐỘNG? NGHIÊN CỨU TRÊN 5.306 NGƯỜI TIẾT LỘ CON SỐ ĐÁNG LO

Người bệnh sau đột quỵ đi bộ bao nhiêu bước mỗi ngày? Liệu việc đi lại được có đồng nghĩa với vận động đủ để duy trì sức khỏe?

Một nghiên cứu năm 2017 đã đưa ra những con số đáng chú ý.

Nhóm tác giả tổng hợp dữ liệu từ 103 nghiên cứu, với 5.306 người bệnh sau đột quỵ.

Kết quả ghi nhận trung bình 4.078 bước/ngày ở người bệnh đột quỵ mạn tính.

Đặc biệt, thời gian ít vận động hoặc không hoạt động chiếm hơn 78% thời gian được theo dõi trong các phân tích liên quan.

Những phát hiện này đặt ra vấn đề quan trọng trong phục hồi chức năng.

Phục hồi không chỉ là giúp người bệnh đi lại được. Điều quan trọng còn là duy trì hoạt động thể chất hằng ngày.

HOẠT ĐỘNG THỂ CHẤT SAU ĐỘT QUỴ LÀ GÌ?

Hoạt động thể chất bao gồm những vận động làm cơ thể tiêu hao năng lượng.

Đây không chỉ là các bài tập trong phòng phục hồi chức năng.

Những hoạt động thường ngày cũng góp phần tạo nên mức vận động.

Ví dụ:

• Đi bộ trong nhà.

• Đứng lên và ngồi xuống.

• Di chuyển giữa các phòng.

• Thực hiện công việc gia đình.

• Tham gia hoạt động ngoài cộng đồng.

• Tập luyện theo chương trình phục hồi chức năng.

Hoạt động thể chất khác gì tập thể dục?

Hoạt động thể chất là khái niệm rộng.

Trong khi đó, tập thể dục thường có kế hoạch, cấu trúc và mục tiêu cụ thể.

Ví dụ, đi bộ đến nhà bếp là hoạt động thể chất.

Đi bộ trên máy 20 phút theo chương trình là một hình thức tập thể dục.

Cả hai đều có thể đóng góp vào mức vận động hằng ngày.

Vì sao người bệnh sau đột quỵ thường ít vận động?

Đột quỵ có thể gây yếu cơ, giảm thăng bằng và hạn chế khả năng di chuyển.

Người bệnh cũng có thể nhanh mệt khi thực hiện hoạt động kéo dài.

Một số người lo sợ té ngã nên tránh vận động.

Ngoài ra, môi trường sống và mức hỗ trợ từ người chăm sóc cũng có thể ảnh hưởng.

Những yếu tố này khiến hoạt động thể chất giảm đáng kể.

NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG THỂ CHẤT NHƯ THẾ NÀO?

Năm 2017, Fini và cộng sự công bố nghiên cứu trên tạp chí Physical Therapy.

Đây là tổng quan hệ thống kết hợp tổng hợp dữ liệu định lượng.

Nhóm tác giả muốn xác định mức hoạt động thể chất ở các giai đoạn sau đột quỵ.

Nghiên cứu bao gồm bao nhiêu người?

Nhóm tác giả lựa chọn 103 nghiên cứu đáp ứng tiêu chuẩn.

Tổng số người bệnh là 5.306, với độ tuổi từ 21 đến 96.

Các nghiên cứu sử dụng hai phương pháp chính.

• 73 nghiên cứu: Sử dụng thiết bị theo dõi hoạt động.

• 30 nghiên cứu: Sử dụng phương pháp quan sát hành vi.

Những chỉ số nào được đánh giá?

Các chỉ số phản ánh nhiều khía cạnh của hoạt động thể chất.

Các giai đoạn sau đột quỵ được phân loại thế nào?

Nghiên cứu chia thời gian sau đột quỵ thành ba giai đoạn.

Cách phân chia này phục vụ việc tổng hợp dữ liệu nghiên cứu.

Nó không có nghĩa mọi người bệnh đều phục hồi theo cùng một tiến trình.

KẾT QUẢ 1: NGƯỜI BỆNH ĐỘT QUỴ MẠN TÍNH CHỈ ĐI TRUNG BÌNH 4.078 BƯỚC MỖI NGÀY

Đây là một trong những kết quả nổi bật nhất.

Dữ liệu từ thiết bị theo dõi cho thấy số bước trung bình khác nhau giữa các giai đoạn.

Giai đoạn bán cấp: 5.535 bước/ngày

Kết quả được tổng hợp từ 10 nghiên cứu, với 406 người bệnh.

Số bước trung bình đạt 5.535 bước mỗi ngày.

Tuy nhiên, các nghiên cứu có cách đo và đặc điểm người bệnh khác nhau.

Đáng chú ý, một số công trình báo cáo trung vị dưới 3.000 bước/ngày.

Vì vậy, mức trung bình tổng hợp có thể đánh giá cao hoạt động thực tế của một số nhóm.

Giai đoạn mạn tính: 4.078 bước/ngày

Kết quả được tổng hợp từ 32 nghiên cứu, với 1.280 người bệnh.

Số bước trung bình là 4.078 bước mỗi ngày.

Đây là mức thấp hơn đáng kể so với nhóm người khỏe mạnh được so sánh.

Người khỏe mạnh đi trung bình 8.338 bước/ngày

Các nghiên cứu có nhóm đối chứng khỏe mạnh ghi nhận trung bình 8.338 bước/ngày.

Kết quả này được tổng hợp từ 129 người tham gia.

Điều đó cho thấy khoảng cách lớn về hoạt động thể chất giữa hai quần thể.

Lưu ý: Không thể kết luận mọi người bệnh đều giảm số bước khi chuyển từ bán cấp sang mạn tính.

Đây là số liệu từ các nhóm nghiên cứu khác nhau, không phải một nhóm được theo dõi liên tục.

KẾT QUẢ 2: NGƯỜI BỆNH SAU ĐỘT QUỴ DÀNH HƠN 78% THỜI GIAN CHO TRẠNG THÁI ÍT VẬN ĐỘNG

Một phát hiện đáng chú ý khác liên quan đến thời gian ít hoạt động.

Các phân tích cho thấy người bệnh dành phần lớn thời gian cho trạng thái ngồi, nằm hoặc không vận động.

Thời gian ít vận động khác nhau thế nào?

Các tỷ lệ trên được tổng hợp từ dữ liệu thiết bị ở thời gian thức.

Những nghiên cứu khác có thể sử dụng định nghĩa và cách đo khác nhau.

Vì sao thời gian ít vận động đáng quan tâm?

Ít vận động kéo dài có thể góp phần làm suy giảm thể lực.

Người bệnh có thể giảm sức bền và khả năng chịu đựng hoạt động.

Tình trạng này cũng làm tăng sự phụ thuộc trong sinh hoạt.

Tuy nhiên, nghiên cứu không xác định trực tiếp hậu quả sức khỏe của từng mức thời gian ít vận động.

Tập phục hồi chức năng một giờ mỗi ngày đã đủ chưa?

Không thể kết luận chỉ dựa vào thời lượng buổi tập.

Một người bệnh có thể tập một giờ nhưng dành phần lớn thời gian còn lại để ngồi.

Vì vậy, cần quan tâm cả hoạt động ngoài giờ điều trị.

Mục tiêu là tăng cơ hội vận động phù hợp trong ngày.

KẾT QUẢ 3: THỜI GIAN ĐI BỘ CHIẾM TỶ LỆ RẤT NHỎ

Nghiên cứu còn tổng hợp thời gian người bệnh dành cho đi bộ.

Kết quả cho thấy tỷ lệ thời gian đi bộ tương đối thấp.

Đây là tỷ lệ trên thời gian được đo, không nhất thiết tương ứng toàn bộ 24 giờ.

Các giá trị cũng đến từ những nhóm người bệnh khác nhau.

Tại sao người bệnh có thể đi được nhưng vẫn ít đi bộ?

Khả năng đi bộ và hành vi đi bộ là hai vấn đề khác nhau.

Một người có thể hoàn thành tốt bài kiểm tra trong bệnh viện.

Tuy nhiên, họ vẫn ít di chuyển trong cuộc sống.

Các nguyên nhân có thể liên quan đến mệt mỏi, môi trường sống hoặc thiếu tự tin.

Vì vậy, việc đánh giá cần kết hợp cả khả năng và mức hoạt động thực tế.

KẾT QUẢ 4: NGƯỜI BỆNH GIAI ĐOẠN CẤP DÀNH NHIỀU THỜI GIAN NẰM TRÊN GIƯỜNG

Dữ liệu quan sát hành vi cho thấy mức bất hoạt đáng kể ở giai đoạn cấp.

Thời gian nằm trên giường trung bình là 45,1% thời gian quan sát.

Ở giai đoạn bán cấp, tỷ lệ tương ứng giảm xuống 23,8%.

Điều này có nghĩa người bệnh cần vận động ngay sau đột quỵ?

Không nhất thiết.

Thời điểm bắt đầu vận động phải dựa trên tình trạng y khoa.

Người bệnh cấp tính có thể cần theo dõi thần kinh và tim mạch chặt chẽ.

Không nên tự ý huy động sớm hoặc tăng cường độ khi chưa được đánh giá.

Đặc biệt, vận động quá sớm với liều lượng cao có thể không phù hợp ở một số người bệnh.

KẾT QUẢ 5: MỨC HOẠT ĐỘNG KHÔNG TĂNG ĐỀU THEO THỜI GIAN

Một câu hỏi quan trọng là hoạt động thể chất có tăng khi người bệnh phục hồi không.

Nhóm tác giả tìm thấy rất ít nghiên cứu theo dõi liên tục qua nhiều giai đoạn.

Chỉ ba nghiên cứu với 71 người tham gia đánh giá từ giai đoạn cấp đến mạn tính.

Những cải thiện có ý nghĩa chủ yếu xuất hiện từ cấp sang bán cấp.

Sau đó, một số chỉ số có xu hướng chững lại.

Điều này gợi ý điều gì?

Người bệnh có thể cải thiện khả năng vận động trong thời gian đầu.

Tuy nhiên, mức hoạt động hằng ngày chưa chắc tiếp tục tăng tương ứng.

Vì vậy, chương trình phục hồi nên chú trọng duy trì hoạt động lâu dài.

Dù vậy, dữ liệu theo dõi còn ít để xác định một quy luật chung.

SAU ĐỘT QUỴ, NGƯỜI BỆNH NÊN ĐI BAO NHIÊU BƯỚC MỖI NGÀY?

Đây là câu hỏi thường gặp của người bệnh và gia đình.

Tuy nhiên, nghiên cứu không xác định một mục tiêu số bước tối ưu cho tất cả mọi người.

Con số 4.078 bước/ngày là kết quả mô tả, không phải chỉ tiêu điều trị.

Có nên đặt mục tiêu 10.000 bước mỗi ngày không?

Không nên áp dụng mục tiêu này cho mọi người bệnh sau đột quỵ.

Một số người chưa thể đi lại độc lập.

Người khác có thể gặp hạn chế về sức bền hoặc nguy cơ té ngã.

Mục tiêu số bước phải dựa trên khả năng hiện tại.

Nên tăng số bước như thế nào?

Bác sĩ có thể theo dõi số bước ban đầu và khả năng chịu đựng.

Sau đó, mục tiêu có thể được điều chỉnh tăng dần.

Việc tăng tiến cần xét đến mức mệt mỏi và độ an toàn.

Không nên chỉ tập trung đạt số bước cao nhất.

LÀM SAO TĂNG HOẠT ĐỘNG THỂ CHẤT SAU ĐỘT QUỴ?

Phương pháp phù hợp phụ thuộc vào giai đoạn và chức năng của người bệnh.

Những người chưa thể đứng cần cách tiếp cận khác với người đã đi bộ độc lập.

1. Tăng vận động phù hợp trong thời gian nằm viện

Khi tình trạng y khoa cho phép, người bệnh có thể được hỗ trợ vận động.

Các hoạt động có thể gồm:

• Thay đổi tư thế.

• Tập ngồi có kiểm soát.

• Chuyển từ giường sang ghế.

• Tập đứng với hỗ trợ.

• Tập đi trong điều kiện an toàn.

Mục tiêu là tạo thêm cơ hội thực hành chức năng.

2. Tăng tần suất hoạt động trong ngày

Không nhất thiết mọi hoạt động đều phải diễn ra trong một buổi dài.

Người bệnh có thể được hướng dẫn thực hiện các đợt hoạt động ngắn.

Ví dụ, tập chuyển tư thế hoặc đi bộ trong phạm vi an toàn.

Tuy nhiên, lịch tập cần được cá thể hóa.

3. Kết hợp tập sức mạnh cơ và thăng bằng

Yếu cơ và giảm thăng bằng có thể hạn chế khả năng di chuyển.

Do đó, chương trình nên giải quyết các yếu tố này.

Các bài tập cần phù hợp với khả năng kiểm soát vận động.

4. Tập aerobic khi đủ điều kiện

Tập aerobic có thể hỗ trợ cải thiện sức bền tim phổi.

Các hình thức gồm xe đạp lực kế, máy đi bộ hoặc thiết bị hỗ trợ khác.

Cần đánh giá sức khỏe trước khi bắt đầu.

5. Khuyến khích hoạt động ngoài giờ điều trị

Gia đình và nhân viên y tế có thể hỗ trợ người bệnh duy trì hoạt động phù hợp.

Tuy nhiên, không nên ép vận động khi người bệnh chưa đủ an toàn.

Các mục tiêu cần gắn với nhu cầu thực tế.

CHUYÊN GIA VẬT LÝ TRỊ LIỆU NÊN THEO DÕI HOẠT ĐỘNG THỂ CHẤT BẰNG GÌ?

Nghiên cứu cho thấy thiết bị theo dõi được sử dụng phổ biến.

Tuy nhiên, mỗi công cụ có ưu điểm và hạn chế riêng.

Thiết bị đếm bước chân

Thiết bị đếm bước giúp ghi nhận số bước trong ngày.

Chỉ số này hỗ trợ theo dõi mức đi bộ thực tế.

Tuy nhiên, độ chính xác có thể giảm khi người bệnh đi rất chậm.

Thiết bị đo gia tốc

Cảm biến gia tốc có thể ghi nhận chuyển động trong nhiều khoảng thời gian.

Một số thiết bị cũng phân loại tư thế hoặc mức vận động.

Tuy nhiên, cần lựa chọn thiết bị phù hợp với đặc điểm dáng đi.

Test đi bộ 6 phút

Test đi bộ 6 phút giúp đánh giá sức bền đi bộ trong điều kiện kiểm tra.

Tuy nhiên, kết quả không thay thế số bước hằng ngày.

Một người có thể đạt kết quả tốt nhưng ít hoạt động ngoài phòng tập.

Kết hợp nhiều công cụ

Bác sĩ có thể kết hợp các chỉ số phù hợp.

Ví dụ:

• Test đi bộ 10 mét.

• Test đi bộ 6 phút.

• Số bước mỗi ngày.

• Thời gian ngồi và đứng.

• Thời gian tham gia hoạt động thể chất.

Cách tiếp cận này giúp đánh giá đầy đủ hơn tiến triển phục hồi.

NHỮNG HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU

Tổng quan có cỡ mẫu lớn nhưng vẫn tồn tại những hạn chế.

Thứ nhất, các nghiên cứu sử dụng nhiều thiết bị và cách đo khác nhau.

Thứ hai, không phải công trình nào cũng báo cáo cùng một chỉ số.

Thứ ba, một số nghiên cứu chỉ cung cấp trung vị.

Những dữ liệu này không được gộp vào phép tính trung bình có trọng số.

Thứ tư, số nghiên cứu theo dõi cùng người bệnh qua nhiều giai đoạn còn ít.

Vì vậy, không thể kết luận mức hoạt động luôn giảm hoặc tăng theo một quy luật cố định.

Nghiên cứu mô tả hành vi hoạt động thể chất. Nó không trực tiếp thử nghiệm hiệu quả của một chương trình tập luyện cụ thể.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Người bệnh sau đột quỵ đi bao nhiêu bước mỗi ngày?

Nghiên cứu ghi nhận trung bình 5.535 bước ở giai đoạn bán cấp.

Ở giai đoạn mạn tính, mức trung bình là 4.078 bước/ngày.

Đây là số liệu mô tả, không phải mục tiêu bắt buộc.

Người bệnh đi ít có ảnh hưởng đến phục hồi không?

Ít hoạt động có thể góp phần làm giảm thể lực và khả năng vận động.

Tuy nhiên, cần đánh giá nguyên nhân và mức độ hạn chế cụ thể.

Người bệnh chưa đi lại được có nên tập vận động không?

Có thể, khi đã được đánh giá an toàn.

Hoạt động có thể bắt đầu từ kiểm soát tư thế và chuyển tư thế.

Có nên sử dụng đồng hồ đếm bước sau đột quỵ?

Có thể sử dụng nếu thiết bị ghi nhận phù hợp với dáng đi của người bệnh.

Cần chú ý sai số khi đi chậm hoặc sử dụng dụng cụ trợ giúp.

Người bệnh có nên tập đi nhiều lần mỗi ngày?

Có thể phù hợp với một số trường hợp.

Tuy nhiên, thời lượng và tần suất cần được cá thể hóa.

Tập trong bệnh viện có đủ để duy trì sức khỏe không?

Chưa chắc.

Mức hoạt động trong sinh hoạt hằng ngày cũng cần được quan tâm.

Làm sao giảm thời gian ngồi lâu sau đột quỵ?

Có thể tăng những hoạt động phù hợp và an toàn trong ngày.

Người bệnh cần được hướng dẫn theo khả năng chức năng hiện tại.

KẾT LUẬN: PHỤC HỒI SAU ĐỘT QUỴ KHÔNG CHỈ LÀ ĐI ĐƯỢC, MÀ CÒN LÀ VẬN ĐỘNG ĐỦ

Nghiên cứu của Fini và cộng sự cho thấy mức hoạt động thể chất sau đột quỵ còn thấp.

Ở giai đoạn mạn tính, số bước trung bình chỉ đạt 4.078 bước/ngày.

Đồng thời, thời gian ít vận động chiếm phần lớn thời gian theo dõi.

Những kết quả này nhấn mạnh vai trò của hoạt động thể chất trong phục hồi chức năng lâu dài.

Đối với người bệnh: Đừng chỉ quan tâm đến khả năng đi lại trong buổi tập.

Hãy trao đổi với bác sĩ về cách tăng hoạt động phù hợp trong ngày.

Đối với chuyên gia: Cần kết hợp lượng giá chức năng với theo dõi hoạt động thực tế.

Mục tiêu không chỉ là cải thiện thành tích kiểm tra.

Điều quan trọng là giúp người bệnh duy trì vận động an toàn và tham gia cuộc sống tích cực hơn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Fini NA, Holland AE, Keating J, Simek J, Bernhardt J. How Physically Active Are People Following Stroke? Systematic Review and Quantitative Synthesis. Physical Therapy. 2017;97(7):707–717.

DOI: https://doi.org/10.1093/ptj/pzx038

Bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế đánh giá và hướng dẫn phục hồi chức năng cá thể hóa.

Mr Physio

0937782677