SAU ĐỘT QUỴ, MÁY TẬP ĐI KẾT HỢP KÍCH THÍCH ĐIỆN CÓ GIÚP PHỤC HỒI NHANH HƠN? KẾT QUẢ ĐÁNG CHÚ Ý SAU 6 THÁNG

Người bệnh sau đột quỵ không thể đi lại độc lập có thể tập với máy hỗ trợ dáng đi không? Nếu kết hợp kích thích điện, khả năng phục hồi có được cải thiện?

Đây là câu hỏi đáng quan tâm trong phục hồi chức năng thần kinh.

Năm 2006, một nhóm nghiên cứu tại Hồng Kông đã mô tả chương trình tập đi bằng thiết bị cơ điện.

Phương pháp này kết hợp kích thích điện chức năng (FES) trong lúc tập.

Hai người bệnh nhồi máu não giai đoạn sớm tham gia chương trình trong bốn tuần.

Kết quả ghi nhận cải thiện khả năng đi lại, thăng bằng và chức năng vận động.

Đặc biệt, cả hai tiếp tục cải thiện ở lần theo dõi sau sáu tháng.

Tuy nhiên, đây là báo cáo hai ca bệnh, chưa đủ để chứng minh hiệu quả vượt trội của phương pháp.

VÌ SAO NGƯỜI BỆNH SAU ĐỘT QUỴ THƯỜNG KHÓ ĐI LẠI?

Đột quỵ có thể gây tổn thương các vùng não điều khiển vận động.

Người bệnh thường giảm sức mạnh và khả năng phối hợp hai chân.

Một số trường hợp không thể đứng hoặc bước đi nếu thiếu hỗ trợ.

Những vấn đề vận động thường gặp

Người bệnh có thể gặp:

• Yếu hoặc liệt một bên cơ thể.

• Giảm kiểm soát khớp gối.

• Bàn chân rủ trong pha vung chân.

• Khó chuyển trọng lượng sang chân liệt.

• Giảm khả năng giữ thăng bằng.

• Bước chân không đối xứng.

• Giảm tốc độ và sức bền đi bộ.

Các vấn đề này ảnh hưởng đến khả năng di chuyển trong sinh hoạt.

Vì sao tập đi cần nhiều lần lặp lại?

Đi bộ là một kỹ năng vận động phức tạp.

Người bệnh cần phối hợp giữa thân mình, hông, gối và cổ chân.

Việc thực hành lặp lại giúp tạo cơ hội luyện tập kỹ năng.

Tuy nhiên, người bệnh yếu nặng có thể khó tự thực hiện đủ số bước.

Đây là lý do các thiết bị hỗ trợ dáng đi được nghiên cứu.

MÁY TẬP DÁNG ĐI CƠ ĐIỆN LÀ GÌ?

Máy tập dáng đi cơ điện có tên tiếng Anh là Electromechanical Gait Trainer.

Đây là thiết bị hỗ trợ tạo chuyển động bước chân theo chu kỳ.

Người bệnh được đặt trong hệ thống có hỗ trợ phù hợp.

Máy tập đi cơ điện hoạt động như thế nào?

Thiết bị sử dụng cơ cấu cơ học để điều khiển chuyển động bàn chân.

Hai chân thực hiện chuyển động theo chu kỳ tương tự bước đi.

Một số hệ thống có bộ phận hỗ trợ trọng lượng cơ thể.

Điều này giúp giảm yêu cầu chịu tải ở người bệnh yếu nặng.

Máy tập cơ điện khác máy chạy bộ như thế nào?

Hai thiết bị có cơ chế hoạt động khác nhau.

Không phải mọi máy tập cơ điện đều hoạt động giống nhau.

Việc lựa chọn phụ thuộc vào thiết kế thiết bị và khả năng người bệnh.

KÍCH THÍCH ĐIỆN CHỨC NĂNG FES LÀ GÌ?

FES là viết tắt của Functional Electrical Stimulation.

Đây là phương pháp dùng xung điện để kích thích thần kinh hoặc cơ.

Mục tiêu là tạo đáp ứng co cơ phù hợp với hoạt động chức năng.

FES được sử dụng thế nào khi tập đi?

Trong quá trình đi bộ, các nhóm cơ hoạt động theo từng pha.

Ví dụ, cơ gấp mu hỗ trợ nâng bàn chân trong pha vung.

Các nhóm cơ khác góp phần kiểm soát gối và chịu trọng lượng.

FES có thể được đồng bộ với chu kỳ bước.

Nhờ vậy, kích thích được cung cấp vào những thời điểm đã xác định.

Vì sao kết hợp FES với máy tập đi?

Máy cơ điện giúp hỗ trợ chuyển động của hai chân.

Trong khi đó, FES tạo thêm kích thích lên hệ thần kinh – cơ.

Sự kết hợp hướng đến việc phối hợp chuyển động được hỗ trợ với co cơ do kích thích điện.

Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố lâm sàng.

Không thể mặc định kết hợp hai phương pháp luôn tốt hơn từng phương pháp riêng lẻ.

NGHIÊN CỨU NĂM 2006 ĐÃ THỰC HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

Tong và cộng sự công bố báo cáo trên tạp chí Physical Therapy.

Mục tiêu là mô tả việc sử dụng máy tập cơ điện kết hợp FES trong phục hồi dáng đi.

Đối tượng nghiên cứu

Báo cáo gồm hai người bệnh sau nhồi máu não.

Cả hai đều có liệt nửa người.

Thời gian sau đột quỵ chưa đến sáu tuần.

Đây là giai đoạn phục hồi tương đối sớm.

Chương trình kéo dài bao lâu?

Người bệnh tham gia chương trình tập trong bốn tuần.

Máy tập dáng đi cơ điện được sử dụng cùng kích thích điện chức năng.

Chương trình được bổ sung vào vật lý trị liệu tại bệnh viện.

Lưu ý: Không thể xem đây là giao thức điều trị chuẩn cho mọi người bệnh sau đột quỵ.

Những công cụ nào được sử dụng?

Nhóm nghiên cứu sử dụng năm công cụ đánh giá.

• Barthel Index (BI).

• Berg Balance Scale (BBS).

• Functional Ambulation Categories (FAC).

• Test đi bộ 5 mét.

• Motricity Index (MI).

Các công cụ phản ánh những khía cạnh chức năng khác nhau.

KẾT QUẢ 1: KHẢ NĂNG ĐI LẠI CẢI THIỆN SAU BỐN TUẦN

Sau chương trình, cả hai người bệnh đều cải thiện kết quả đánh giá dáng đi.

Những thay đổi được ghi nhận qua FAC và bài kiểm tra đi bộ 5 mét.

Functional Ambulation Categories là gì?

FAC là công cụ phân loại mức độ hỗ trợ cần thiết khi đi bộ.

Thang thường được chấm từ 0 đến 5.

Điểm cao hơn phản ánh mức phụ thuộc khi đi lại thấp hơn.

Test đi bộ 5 mét đánh giá gì?

Đây là bài kiểm tra thời gian đi bộ trên quãng đường năm mét.

Kết quả có thể được sử dụng để tính tốc độ đi bộ.

Tốc độ là một chỉ số quan trọng của khả năng di chuyển.

Kết quả cải thiện có nghĩa gì?

Cả hai người bệnh có tiến triển về khả năng đi lại.

Tuy nhiên, chưa thể xác định mức cải thiện do riêng máy tập và FES.

Người bệnh còn được vật lý trị liệu tại bệnh viện.

Ngoài ra, sự hồi phục tự nhiên trong giai đoạn sớm cũng có thể góp phần.

KẾT QUẢ 2: THĂNG BẰNG CẢI THIỆN TRÊN BERG BALANCE SCALE

Cả hai người bệnh đều ghi nhận cải thiện điểm BBS.

Đây là một chỉ số quan trọng trong phục hồi chức năng.

Berg Balance Scale là gì?

Berg Balance Scale gồm 14 nhiệm vụ thăng bằng.

Mỗi nhiệm vụ được chấm từ 0 đến 4 điểm.

Tổng điểm tối đa là 56.

Các nhiệm vụ bao gồm:

• Đứng lên và ngồi xuống.

• Đứng không cần hỗ trợ.

• Chuyển tư thế.

• Đứng nhắm mắt.

• Với tay khi đứng.

• Quay người.

• Đứng một chân.

Điểm cao hơn thường phản ánh khả năng thăng bằng chức năng tốt hơn.

Tại sao thăng bằng quan trọng khi tập đi?

Đi bộ yêu cầu chuyển trọng lượng liên tục giữa hai chân.

Người bệnh cần giữ ổn định khi một chân rời khỏi mặt đất.

Do đó, cải thiện thăng bằng có thể hỗ trợ khả năng đi lại.

Tuy nhiên, nghiên cứu chưa chứng minh phương pháp này trực tiếp làm giảm nguy cơ té ngã.

KẾT QUẢ 3: MỨC ĐỘ ĐỘC LẬP SINH HOẠT CŨNG CẢI THIỆN

Báo cáo ghi nhận cải thiện chỉ số Barthel ở cả hai người bệnh.

Barthel Index là gì?

Barthel Index đánh giá khả năng độc lập trong các hoạt động sinh hoạt cơ bản.

Các nội dung thường gồm:

• Ăn uống.

• Tắm và vệ sinh cá nhân.

• Mặc quần áo.

• Kiểm soát đại tiểu tiện.

• Chuyển từ giường sang ghế.

• Đi lại.

• Lên xuống cầu thang.

Điểm cao hơn thường phản ánh mức độ độc lập tốt hơn.

Cải thiện Barthel có nghĩa gì?

Kết quả gợi ý người bệnh cần ít hỗ trợ hơn trong một số hoạt động.

Tuy nhiên, Barthel không chỉ phản ánh chức năng đi bộ.

Việc cải thiện có thể liên quan đến nhiều thành phần điều trị.

Vì vậy, không thể quy toàn bộ thay đổi cho FES.

KẾT QUẢ 4: CHỨC NĂNG VẬN ĐỘNG CẢI THIỆN TRÊN MOTRICITY INDEX

Motricity Index được sử dụng để đánh giá mức suy giảm vận động sau đột quỵ.

Công cụ này xem xét khả năng tạo lực trong những động tác được xác định.

Motricity Index có ý nghĩa gì?

MI giúp lượng giá chức năng vận động của chi.

Điểm đánh giá hỗ trợ theo dõi tiến triển sức mạnh và điều khiển vận động.

Sau bốn tuần, cả hai người bệnh cải thiện chỉ số này.

Có phải FES giúp phục hồi sức mạnh cơ?

Kết quả nghiên cứu chưa đủ để khẳng định cơ chế đó.

Nhiều yếu tố có thể góp phần vào cải thiện vận động.

Ví dụ, người bệnh được tập luyện lặp lại và điều trị phối hợp.

Phục hồi tự nhiên sau nhồi máu não cũng có thể diễn ra.

KẾT QUẢ 5: NGƯỜI BỆNH TIẾP TỤC CẢI THIỆN SAU SÁU THÁNG

Đây là phát hiện đáng quan tâm.

Sau chương trình bốn tuần, hai người bệnh được xuất viện.

Nhóm tác giả mời họ trở lại đánh giá sau sáu tháng.

Kết quả cho thấy cả hai tiếp tục cải thiện ở tất cả các công cụ đánh giá.

Có phải hiệu quả của thiết bị được duy trì sáu tháng?

Không thể kết luận trực tiếp như vậy.

Kết quả cho thấy người bệnh tiếp tục tiến bộ sau khi kết thúc chương trình.

Tuy nhiên, báo cáo không có nhóm đối chứng.

Nghiên cứu cũng không tách riêng ảnh hưởng của các hoạt động phục hồi sau xuất viện.

Vì vậy, cải thiện sau sáu tháng không đồng nghĩa với hiệu quả nhân quả kéo dài của thiết bị.

MÁY TẬP ĐI KẾT HỢP FES CÓ TỐT HƠN TẬP ĐI THÔNG THƯỜNG KHÔNG?

Đây là câu hỏi quan trọng đối với bác sĩ và người bệnh.

Tuy nhiên, báo cáo năm 2006 chưa đủ cơ sở để đưa ra kết luận.

Vì sao chưa thể so sánh hiệu quả?

Nghiên cứu chỉ gồm hai người bệnh.

Không có nhóm chỉ tập bằng phương pháp thông thường.

Cũng không có nhóm sử dụng máy tập nhưng không kết hợp FES.

Vì vậy, không thể xác định lợi ích riêng của từng thành phần.

Điểm đáng quan tâm của phương pháp kết hợp

Máy cơ điện hỗ trợ thực hành chu kỳ bước.

FES đồng thời tạo kích thích lên các nhóm cơ được lựa chọn.

Điều này có thể tạo cơ hội phối hợp vận động được hỗ trợ với hoạt động cơ.

Tuy nhiên, hiệu quả cần được kiểm chứng bằng thử nghiệm đối chứng.

BÁC SĨ CÓ THỂ ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU NHƯ THẾ NÀO?

Bài báo cung cấp một hướng tham khảo khi xây dựng chương trình phục hồi dáng đi.

Tuy nhiên, không nên xem đây là một phác đồ điều trị đã được xác nhận.

1. Đánh giá khả năng vận động trước can thiệp

Bác sĩ cần xem xét khả năng kiểm soát thân mình và hai chi dưới.

Đặc biệt, cần xác định mức hỗ trợ người bệnh cần khi đứng và bước đi.

2. Đánh giá sự phù hợp với FES

Không phải mọi người bệnh đều đáp ứng tốt với kích thích điện.

Cần xem xét tình trạng da, cảm giác và chức năng thần kinh ngoại vi.

Ngoài ra, phải kiểm tra chống chỉ định liên quan đến thiết bị.

3. Lựa chọn mức hỗ trợ của máy tập

Mức hỗ trợ trọng lượng cần phù hợp với khả năng chịu tải.

Tốc độ chuyển động cũng phải được điều chỉnh an toàn.

Không nên cố tăng số bước khi chất lượng vận động chưa phù hợp.

4. Đồng bộ kích thích điện với chu kỳ bước

Đây là đặc điểm quan trọng của phương pháp được nghiên cứu.

Thời điểm kích thích cần phù hợp với chuyển động dự kiến.

Việc cài đặt phải tuân theo thiết bị và quy trình điều trị.

5. Kết hợp tập đi trên mặt đất

Máy tập giúp tạo điều kiện luyện tập lặp lại.

Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần thực hành vận động chức năng trong điều kiện thực tế.

Bác sĩ có thể cân nhắc tập chuyển trọng lượng và đi trên mặt đất.

6. Đánh giá kết quả bằng nhiều công cụ

Có thể kết hợp các thang đo phù hợp.

Các công cụ nên được sử dụng nhất quán giữa các lần đánh giá.

NGƯỜI BỆNH MỚI ĐỘT QUỴ CÓ NÊN TẬP BẰNG MÁY NGAY KHÔNG?

Không có chỉ định chung cho tất cả trường hợp.

Người bệnh cần được đánh giá tình trạng thần kinh và tim mạch.

Khi nào cần thận trọng?

Cần xem xét kỹ nếu người bệnh có:

• Tình trạng y khoa chưa ổn định.

• Huyết áp chưa được kiểm soát.

• Đau hoặc hạn chế vận động khớp.

• Rối loạn nhận thức ảnh hưởng khả năng hợp tác.

• Tình trạng da không phù hợp với điện cực.

• Chống chỉ định liên quan đến kích thích điện.

Việc lựa chọn thời điểm tập cần tuân theo hướng dẫn điều trị hiện hành.

Nghiên cứu này không xác định thời điểm bắt đầu tập máy tối ưu sau đột quỵ.

NHỮNG HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU

Bài báo có một số hạn chế quan trọng.

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ mô tả hai trường hợp.

Thứ hai, không có nhóm đối chứng.

Thứ ba, người bệnh được kết hợp nhiều phương pháp điều trị.

Thứ tư, cả hai đang ở giai đoạn phục hồi tương đối sớm.

Sự hồi phục tự nhiên có thể góp phần vào kết quả.

Ngoài ra, báo cáo không xác định liều lượng tối ưu cho mọi người bệnh.

Vì vậy, chưa thể khẳng định phương pháp kết hợp hiệu quả hơn tập đi thông thường.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Máy tập đi kết hợp kích thích điện sau đột quỵ có hiệu quả không?

Báo cáo ghi nhận cải thiện ở hai người bệnh.

Tuy nhiên, cần thử nghiệm đối chứng để xác định hiệu quả riêng của phương pháp.

FES có giúp người bệnh chủ động vận động cơ không?

FES có thể kích thích thần kinh – cơ tạo đáp ứng co cơ.

Tuy nhiên, co cơ do kích thích không đồng nghĩa với phục hồi vận động chủ động hoàn toàn.

Người bệnh chưa đi độc lập có thể tập với máy cơ điện không?

Một số thiết bị được thiết kế để hỗ trợ người có hạn chế đi lại.

Tuy nhiên, người bệnh phải được đánh giá khả năng tham gia và độ an toàn.

Chương trình trong nghiên cứu kéo dài bao lâu?

Hai người bệnh tập trong bốn tuần.

Đây không phải thời lượng tối ưu đã được xác nhận.

Người bệnh có tiếp tục cải thiện sau sáu tháng không?

Có.

Cả hai ghi nhận tiến triển ở những công cụ đánh giá được sử dụng.

Tuy nhiên, không thể quy toàn bộ cải thiện đó cho thiết bị.

Máy tập đi có thay thế vật lý trị liệu thông thường không?

Không nên xem là phương pháp thay thế hoàn toàn.

Trong nghiên cứu, máy tập và FES được bổ sung vào chương trình vật lý trị liệu tại bệnh viện.

Phương pháp này có giúp giảm nguy cơ té ngã không?

Nghiên cứu không trực tiếp đo tỷ lệ té ngã trong tương lai.

Vì vậy, chưa thể kết luận phương pháp làm giảm nguy cơ té ngã.

KẾT LUẬN: KẾT HỢP MÁY TẬP ĐI VÀ FES LÀ HƯỚNG PHỤC HỒI ĐÁNG QUAN TÂM

Nghiên cứu của Tong và cộng sự ghi nhận tiến triển ở hai người bệnh sau nhồi máu não.

Cả hai cải thiện sau chương trình bốn tuần.

Kết quả tiếp tục tiến bộ tại lần đánh giá sáu tháng.

Tuy nhiên, báo cáo chưa chứng minh hiệu quả vượt trội của phương pháp kết hợp.

Đối với người bệnh: Công nghệ có thể hỗ trợ tập đi khi được lựa chọn phù hợp.

Đối với bác sĩ: Cần đánh giá khả năng vận động, mức hỗ trợ và kết quả chức năng thực tế.

Thông điệp quan trọng: Công nghệ hỗ trợ luyện tập không thay thế mục tiêu phục hồi. Điều quan trọng vẫn là cải thiện khả năng đi lại và sinh hoạt độc lập.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tong RKY, Ng MFW, Li LSW, So EFM. Gait Training of Patients After Stroke Using an Electromechanical Gait Trainer Combined With Simultaneous Functional Electrical Stimulation. Physical Therapy. 2006;86(9):1282–1294.

DOI: https://doi.org/10.2522/ptj.20050183

Bài viết cung cấp kiến thức y khoa dựa trên nghiên cứu. Nội dung không thay thế việc thăm khám và điều trị cá thể hóa.

Mr Physio

0937782677