Đánh giá chức năng sau đột quỵ có nhất thiết phải dùng bảng hỏi dài hàng chục câu? Liệu công nghệ có thể giúp bác sĩ lượng giá nhanh hơn mà vẫn duy trì độ tin cậy?

Một nghiên cứu năm 2023 đã đưa ra kết quả đáng chú ý.

Các nhà khoa học phát triển hai thang đo dành riêng cho chức năng chi trên và chi dưới sau đột quỵ.

Đặc biệt, hệ thống đánh giá thích ứng bằng máy tính chỉ cần trung bình khoảng 6 câu hỏi.

Kết quả cho thấy độ tin cậy của các phương pháp đánh giá đều vượt 0,93.

Phát hiện này mở ra khả năng giảm gánh nặng trả lời bảng hỏi trong phục hồi chức năng.

Tuy nhiên, đánh giá nhanh không có nghĩa thay thế hoàn toàn việc khám và lượng giá vận động.

VÌ SAO CẦN ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG SAU ĐỘT QUỴ?

Đột quỵ có thể ảnh hưởng đến khả năng sử dụng tay và chân.

Người bệnh thường gặp khó khăn khi cầm nắm, đứng dậy hoặc đi lại.

Những hạn chế này tác động trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày.

Đánh giá sức mạnh cơ đã đủ chưa?

Không.

Sức mạnh cơ chỉ phản ánh một phần khả năng vận động.

Người bệnh còn cần phối hợp chuyển động để thực hiện các nhiệm vụ chức năng.

Ví dụ, một người có thể nâng cánh tay nhưng khó cầm chiếc cốc.

Người khác có thể duỗi gối tốt nhưng vẫn khó lên cầu thang.

Vì vậy, bác sĩ cần kết hợp nhiều phương pháp lượng giá.

Vì sao cần quan tâm đến trải nghiệm của người bệnh?

Một số khó khăn chỉ xuất hiện trong cuộc sống hằng ngày.

Người bệnh có thể thực hiện tốt nhiệm vụ đơn giản tại bệnh viện.

Tuy nhiên, họ vẫn gặp trở ngại khi sinh hoạt tại nhà.

Các thang đo tự báo cáo giúp ghi nhận góc nhìn này.

PROMs LÀ GÌ TRONG PHỤC HỒI CHỨC NĂNG?

PROMs là viết tắt của Patient-Reported Outcome Measures.

Đây là công cụ ghi nhận kết quả sức khỏe do chính người bệnh báo cáo.

Người bệnh trả lời câu hỏi về khả năng thực hiện hoạt động hoặc tình trạng sức khỏe.

PROMs khác gì với khám vận động trực tiếp?

Khám vận động đánh giá khả năng thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện quan sát.

PROMs ghi nhận cách người bệnh cảm nhận chức năng của mình.

Hai phương pháp có giá trị bổ sung cho nhau.

Không nên sử dụng PROMs như công cụ thay thế toàn bộ thăm khám.

CAT LÀ GÌ? VÌ SAO CHỈ CẦN ÍT CÂU HỎI?

CAT là viết tắt của Computerized Adaptive Testing.

Tên tiếng Việt là kiểm tra thích ứng bằng máy tính.

Đây là phương pháp lựa chọn câu hỏi dựa trên câu trả lời trước đó.

CAT hoạt động như thế nào?

Hệ thống bắt đầu bằng một câu hỏi phù hợp.

Sau khi người bệnh trả lời, máy tính ước lượng mức chức năng hiện tại.

Câu tiếp theo được lựa chọn theo mức khả năng vừa ước lượng.

Quá trình tiếp tục cho đến khi đạt điều kiện dừng.

Vì sao CAT có thể giảm số câu hỏi?

Không phải mọi người bệnh đều cần trả lời cùng một bộ câu.

CAT tập trung vào những câu có nhiều thông tin đối với mức chức năng của từng người.

Nhờ đó, hệ thống có thể rút ngắn thời gian đánh giá.

Tuy nhiên, số câu hỏi thực tế có thể khác giữa các người bệnh.

NGHIÊN CỨU NĂM 2023 ĐÃ ĐƯỢC THỰC HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

Deutscher và cộng sự công bố nghiên cứu trên tạp chí Physical Therapy.

Nhóm tác giả muốn kiểm định hai thang đo chức năng dành riêng cho người sau đột quỵ.

Đây là nghiên cứu hồi cứu dọc sử dụng dữ liệu phục hồi chức năng ngoại trú.

Hai thang đo được kiểm định là gì?

Stroke Upper Extremity Physical Function (SUE) đánh giá chức năng thể chất chi trên.

Stroke Lower Extremity Physical Function (SLE) đánh giá chức năng thể chất chi dưới.

Cả hai đều thuộc nhóm PROMs.

Nghiên cứu gồm bao nhiêu người bệnh?

Hai nhóm phân tích có thể có người bệnh trùng nhau.

Vì vậy, không nên cộng thành 4.124 người độc lập.

Nhóm tác giả sử dụng phương pháp thống kê nào?

Nghiên cứu sử dụng lý thuyết đáp ứng câu hỏi, hay Item Response Theory (IRT).

IRT giúp đánh giá mối quan hệ giữa mức chức năng và khả năng trả lời từng câu hỏi.

Nhóm tác giả kiểm tra độ tin cậy, giá trị và đặc tính của các mục.

Họ cũng mô phỏng CAT để đánh giá tính hiệu quả khi sử dụng.

KẾT QUẢ 1: HAI THANG ĐO CÓ ĐỘ TIN CẬY CAO

Ban đầu, nhóm tác giả xem xét 28 câu hỏi chi trên và 25 câu hỏi chi dưới.

Sau phân tích, số câu hỏi được giữ lại như sau:

Độ tin cậy trên 0,93 có ý nghĩa gì?

Độ tin cậy phản ánh tính nhất quán và mức chính xác tương đối của điểm đo.

Giá trị cao hỗ trợ sử dụng thang đo trong đánh giá chức năng.

Tuy nhiên, độ tin cậy không chứng minh mọi điểm số đều hoàn toàn chính xác.

Nó cũng không có nghĩa khả năng phục hồi được dự báo với xác suất 93%.

KẾT QUẢ 2: CAT CHỈ CẦN TRUNG BÌNH 5–6 CÂU HỎI

Đây là phát hiện nổi bật nhất của nghiên cứu.

CAT mô phỏng sử dụng ít câu hỏi hơn đáng kể so với ngân hàng đầy đủ.

Cụ thể, CAT cần bao nhiêu câu?

• SUE: Trung bình 6 câu hỏi.

• SLE: Trung bình 5,6 câu hỏi.

• Trung vị: 5 câu hỏi ở cả hai thang.

Trong mô phỏng, CAT có thể sử dụng tối đa 12 câu.

Vì vậy, không nên hiểu rằng mọi người bệnh chỉ cần đúng 5 câu.

Điểm CAT có giống ngân hàng đầy đủ không?

Kết quả cho thấy điểm CAT tương quan rất mạnh với điểm ngân hàng đầy đủ.

Hệ số tương quan là 0,99 đối với SUE và 0,98 đối với SLE.

Tuy nhiên, tương quan mạnh không đồng nghĩa hai cách tính luôn cho điểm hoàn toàn giống nhau.

KẾT QUẢ 3: ĐỘ TIN CẬY CỦA CAT VẪN ĐƯỢC DUY TRÌ

Mặc dù sử dụng ít câu hỏi, CAT vẫn có độ tin cậy cao.

Điều này có ý nghĩa gì với bệnh viện?

Kết quả gợi ý CAT có thể giảm số câu hỏi cần trả lời.

Nhờ đó, việc thu thập thông tin chức năng có thể thuận tiện hơn.

Tuy nhiên, nghiên cứu chưa đo trực tiếp thời gian tiết kiệm được trong mọi bệnh viện.

Việc triển khai còn phụ thuộc vào phần mềm và quy trình thực tế.

KẾT QUẢ 4: THANG ĐO CÓ THỂ PHÂN BIỆT CÁC NHÓM NGƯỜI BỆNH

Nhóm tác giả kiểm tra khả năng phân biệt giữa các nhóm người bệnh.

Các nhóm được phân loại theo tuổi, giới, thời gian mắc bệnh và bệnh đi kèm.

Kết quả thay đổi điểm theo hướng phù hợp với dự kiến lâm sàng.

Những nhóm nào ghi nhận kết quả thuận lợi hơn?

Kết quả tốt hơn được ghi nhận ở những người:

• Trẻ tuổi hơn.

• Là nam giới.

• Có thời gian sau đột quỵ ngắn hơn.

• Có ít bệnh lý đi kèm hơn.

Đây là mối liên quan thống kê trong dữ liệu nghiên cứu.

Không nên sử dụng các đặc điểm này để quyết định từ chối phục hồi cho người bệnh.

Có phải người cao tuổi phục hồi kém hơn?

Không thể kết luận cho từng cá nhân.

Tuổi chỉ là một trong nhiều yếu tố liên quan đến kết quả.

Bác sĩ cần đánh giá chức năng hiện tại và nhu cầu thực tế của người bệnh.

KẾT QUẢ 5: THANG ĐO ÍT GẶP HIỆU ỨNG SÀN VÀ TRẦN

Một công cụ có thể gặp khó khăn khi đánh giá chức năng quá thấp hoặc quá cao.

Đây được gọi là hiệu ứng sàn và hiệu ứng trần.

Hiệu ứng sàn là gì?

Hiệu ứng sàn xuất hiện khi nhiều người đạt điểm gần mức thấp nhất.

Khi đó, công cụ có thể khó phân biệt những người suy giảm chức năng rất nặng.

Hiệu ứng trần là gì?

Hiệu ứng trần xuất hiện khi nhiều người đạt điểm gần tối đa.

Điều này có thể làm giảm khả năng phát hiện tiến bộ ở người có chức năng cao.

Effect size 0,5 và 0,6 có nghĩa gì?

Đây là độ lớn thay đổi điểm theo thời gian, được chuẩn hóa bằng độ phân tán ban đầu.

Kết quả thuộc mức thay đổi trung bình theo quy ước của nhóm tác giả.

Tuy nhiên, effect size không phải mức cải thiện 50% hoặc 60%.

Nó cũng không trực tiếp phản ánh mức thay đổi có ý nghĩa lâm sàng của từng người bệnh.

CAT CÓ THỂ THAY THẾ FUGL-MEYER, BERG HOẶC TEST ĐI BỘ KHÔNG?

Không nên xem CAT là công cụ thay thế toàn bộ lượng giá lâm sàng.

Các thang đo trong nghiên cứu tập trung vào chức năng do người bệnh tự báo cáo.

Trong khi đó, những công cụ khác đánh giá các khía cạnh riêng biệt.

Vì sao cần phối hợp nhiều công cụ?

Người bệnh có thể báo cáo khả năng vận động tốt hơn nhưng kết quả kiểm tra chưa thay đổi nhiều.

Ngược lại, kết quả kiểm tra có thể cải thiện nhưng người bệnh vẫn gặp khó khăn ở nhà.

Vì vậy, đánh giá toàn diện cần kết hợp góc nhìn khách quan và chủ quan.

BÁC SĨ CÓ THỂ ỨNG DỤNG CAT TRONG PHỤC HỒI CHỨC NĂNG NHƯ THẾ NÀO?

Nghiên cứu cung cấp cơ sở để cân nhắc triển khai các thang PROMs chuyên biệt sau đột quỵ.

1. Lượng giá chức năng khi bắt đầu điều trị

Người bệnh có thể trả lời những câu hỏi về khả năng thực hiện hoạt động.

Kết quả giúp bổ sung thông tin cho quá trình thăm khám.

2. Theo dõi chức năng trong quá trình phục hồi

Bác sĩ có thể so sánh điểm ở những thời điểm khác nhau.

Tuy nhiên, cần sử dụng cách tính điểm nhất quán.

Không nên kết luận tiến bộ chỉ từ sự thay đổi rất nhỏ.

3. Hỗ trợ xây dựng mục tiêu cá nhân

PROMs giúp nhận diện hoạt động người bệnh tự cảm thấy khó khăn.

Ví dụ, người bệnh có thể gặp khó khăn khi sử dụng tay trong sinh hoạt.

Những thông tin này hỗ trợ trao đổi và lựa chọn mục tiêu điều trị.

4. Giảm gánh nặng trả lời bảng hỏi

CAT có thể rút ngắn đáng kể số câu cần trả lời.

Điều này đáng quan tâm với người bệnh nhanh mệt hoặc khó duy trì chú ý.

Tuy nhiên, cần đánh giá khả năng hiểu câu hỏi trước khi sử dụng.

5. Ứng dụng trong bệnh án điện tử

CAT có thể được tích hợp với hệ thống thu thập dữ liệu phù hợp.

Kết quả có thể hỗ trợ theo dõi chức năng theo thời gian.

Tuy nhiên, việc triển khai cần xem xét bản quyền và yêu cầu kỹ thuật.

Nghiên cứu không chứng minh một phần mềm cụ thể đã phù hợp với mọi bệnh viện.

CAT CÓ PHẢI LÀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO KHÔNG?

Không nhất thiết.

CAT sử dụng các mô hình đo lường để lựa chọn câu hỏi phù hợp.

Phương pháp này có thể hoạt động bằng thuật toán thống kê được thiết lập trước.

Vì vậy, không nên đồng nhất CAT với AI tạo sinh.

CAT khác bảng hỏi điện tử thông thường thế nào?

Bảng hỏi điện tử thông thường thường hiển thị cùng các câu cho mọi người bệnh.

CAT có thể chọn câu tiếp theo dựa trên câu trả lời trước đó.

Đây là khác biệt quan trọng về phương pháp đánh giá.

NHỮNG HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu có cỡ mẫu lớn nhưng vẫn tồn tại những giới hạn.

Thứ nhất, dữ liệu được thu thập hồi cứu tại các cơ sở ngoại trú.

Vì vậy, kết quả chưa đại diện cho tất cả người bệnh nội trú hoặc giai đoạn cấp.

Thứ hai, CAT được đánh giá bằng mô phỏng.

Nghiên cứu chưa trực tiếp xác định thời gian hoàn thành và trải nghiệm sử dụng CAT trong thực tế.

Thứ ba, đây là thang đo tự báo cáo.

Người bệnh có rối loạn ngôn ngữ hoặc nhận thức có thể gặp khó khăn khi trả lời.

Thứ tư, dữ liệu được thu thập trong bối cảnh chăm sóc tại Mỹ.

Cần thêm nghiên cứu trước khi áp dụng phiên bản ngôn ngữ khác.

Đặc biệt, nghiên cứu không kiểm định phiên bản tiếng Việt.

Do đó, không nên tự dịch bộ câu hỏi rồi sử dụng như một công cụ đã được xác nhận.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

CAT sau đột quỵ là gì?

CAT là hệ thống kiểm tra thích ứng bằng máy tính.

Hệ thống lựa chọn câu hỏi dựa trên đáp án của từng người bệnh.

CAT cần bao nhiêu câu hỏi?

Trong nghiên cứu, SUE cần trung bình 6 câu.

SLE cần trung bình 5,6 câu, với trung vị 5 câu ở cả hai thang.

CAT có đánh giá được chức năng tay sau đột quỵ không?

Có.

SUE được thiết kế để đánh giá chức năng chi trên theo cảm nhận của người bệnh.

CAT có đánh giá được khả năng đi lại không?

SLE đánh giá chức năng thể chất chi dưới.

Tuy nhiên, nó không thay thế bài kiểm tra đi bộ trực tiếp.

CAT có độ tin cậy cao không?

Nghiên cứu ghi nhận độ tin cậy CAT là 0,96 đối với SUE.

Đối với SLE, giá trị tương ứng là 0,95.

CAT có thay thế bác sĩ không?

Không.

CAT chỉ cung cấp điểm đánh giá hỗ trợ.

Bác sĩ vẫn cần thăm khám và giải thích kết quả theo tình trạng lâm sàng.

Có thể áp dụng CAT tiếng Việt ngay không?

Không nên tự áp dụng bản dịch chưa được kiểm định.

Cần xem xét quy trình chuyển ngữ, thích nghi văn hóa và kiểm định đặc tính đo lường.

CAT có giúp người bệnh phục hồi nhanh hơn không?

Nghiên cứu không đánh giá hiệu quả điều trị của CAT.

Vì vậy, chưa thể kết luận công cụ này trực tiếp cải thiện tốc độ phục hồi.

KẾT LUẬN: ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG SAU ĐỘT QUỴ CÓ THỂ NHANH HƠN NHỜ CAT

Nghiên cứu của Deutscher và cộng sự cho thấy hai thang đo SUE và SLE có đặc tính đo lường tốt.

Đặc biệt, CAT chỉ cần trung bình khoảng 6 câu hỏi để ước lượng điểm chức năng.

Độ tin cậy của cả hai thang vẫn được duy trì ở mức cao.

Tuy nhiên, CAT không thay thế lượng giá vận động trực tiếp.

Đối với người bệnh: Bảng hỏi ngắn hơn có thể giúp quá trình đánh giá thuận tiện hơn.

Đối với bác sĩ: CAT là một hướng ứng dụng đáng quan tâm trong chuẩn hóa lượng giá chức năng.

Thông điệp quan trọng: Đánh giá nhanh cần đi cùng độ tin cậy, giá trị và khả năng ứng dụng thực tế.

Tài liệu tham khảo

Deutscher D, Kallen MA, Hayes D, Werneke MW, Mioduski JE, Toczylowski T, et al. The Stroke Upper and Lower Extremity Physical Function Measures Were Supported for Score Reliability, Validity, and Administration Efficiency for Patients Poststroke. Physical Therapy. 2023;103(11):pzad107.

DOI: https://doi.org/10.1093/ptj/pzad107

Bài viết cung cấp kiến thức dựa trên nghiên cứu khoa học. Nội dung không thay thế thăm khám và lượng giá cá thể hóa.