DÂY CHẰNG CHÊM – CHÀY: VÌ SAO TỔN THƯƠNG CẤU TRÚC NHỎ NÀY CÓ THỂ KHIẾN SỤN CHÊM BỊ ĐẨY RA NGOÀI?
Dây chằng chêm – chày (meniscotibial ligaments – MTL) là những dải mô liên kết nối sụn chêm với mâm chày của khớp gối. Các dây chằng giúp giữ sụn chêm ở vị trí phù hợp khi khớp chịu tải. Đồng thời, chúng góp phần kiểm soát chuyển động của sụn chêm trong quá trình vận động.
Điểm đáng chú ý là tổn thương dây chằng chêm – chày có thể làm tăng sự dịch chuyển sụn chêm ra ngoài. Hiện tượng này được gọi là meniscal extrusion.
Một phân tích gộp năm 2023 ghi nhận rằng tổn thương MTL có thể làm tăng mức đùn sụn chêm trong. Ngoài ra, sửa chữa dây chằng có thể giúp giảm mức độ dịch chuyển trong các mô hình được nghiên cứu.
Tuy nhiên, dây chằng chêm – chày không phải nguyên nhân duy nhất gây đùn sụn chêm. Rách chân sụn chêm, rách xuyên tâm và thoái hóa khớp cũng đóng vai trò quan trọng.
Hiểu đúng cấu trúc này giúp bác sĩ đánh giá tổn thương sụn chêm chính xác hơn. Kiến thức cũng có ý nghĩa trong phục hồi chức năng sau chấn thương và phẫu thuật khớp gối.
1. Dây chằng chêm – chày là gì?
Dây chằng chêm – chày là hệ thống mô liên kết nối phần ngoại vi sụn chêm với xương chày.
Tên tiếng Anh là meniscotibial ligament, viết tắt MTL. Khi nói đến cả hai bên khớp gối, thuật ngữ thường ở dạng số nhiều: meniscotibial ligaments.
Trong tài liệu giải phẫu kinh điển, những cấu trúc này còn được gọi là coronary ligaments, hay dây chằng vành khớp gối.
Dây chằng chêm – chày có ở cả sụn chêm trong và sụn chêm ngoài. Tuy nhiên, hình thái và tính liên tục của chúng khác nhau.
1.1. Vì sao dây chằng chêm – chày còn gọi là dây chằng vành?
Thuật ngữ coronary ligament được sử dụng để mô tả những dải mô nối chu vi sụn chêm với vùng mâm chày.
Các dải này góp phần cố định sụn chêm vào các cấu trúc lân cận.
Tuy nhiên, thuật ngữ dây chằng vành có thể gây nhầm lẫn khi phân biệt các điểm bám khác nhau.
Đồng thuận của Hội Chẩn đoán hình ảnh Cơ xương khớp (Society of Skeletal Radiology – SSR) năm 2026 khuyến nghị sử dụng tên gọi giải phẫu cụ thể.
Trong đó, thuật ngữ meniscotibial ligament được ưu tiên thay cho coronary ligament khi mô tả dây chằng nối sụn chêm với xương chày. [2]
1.2. Dây chằng chêm – chày có phải một phần của sụn chêm không?
Không hoàn toàn.
Sụn chêm là cấu trúc sụn sợi nằm giữa xương đùi và xương chày.
Trong khi đó, MTL là mô liên kết dạng dây chằng, nối sụn chêm với vùng xương chày.
Tuy nhiên, giữa các mô có vùng chuyển tiếp sợi liên tục.
Vì vậy, trong phẫu tích hoặc MRI, ranh giới giữa sụn chêm và dây chằng có thể không rõ ràng.
Nghiên cứu mô học năm 2024 xác nhận MTL là cấu trúc dây chằng thực sự, với các bó collagen có định hướng. [3]
2. Giải phẫu dây chằng chêm – chày trong và chêm – chày ngoài
Hai sụn chêm có hình thái và khả năng di động khác nhau.
Sụn chêm trong thường kém di động hơn sụn chêm ngoài. Một phần nguyên nhân liên quan đến hệ thống dây chằng và bao khớp.
2.1. Dây chằng chêm – chày trong (medial meniscotibial ligament)
Dây chằng chêm – chày trong, viết tắt MMTL, nối bờ dưới ngoại vi sụn chêm trong với xương chày.
Các bó sợi liên quan đến lớp sâu của dây chằng bên trong khớp gối (medial collateral ligament – MCL).
Ở vùng thân sụn chêm trong, MTL là một phần quan trọng của hệ thống liên kết sụn chêm – xương chày.
Đặc biệt, dây chằng giúp hạn chế sự dịch chuyển quá mức của sụn chêm trong khi khớp chịu tải.
Tại sừng sau, cấu trúc liên kết trở nên phức tạp hơn. Vùng này có liên quan đến bao khớp sau trong và các bó dây chằng khác.
2.2. Dây chằng chêm – chày ngoài (lateral meniscotibial ligament)
Dây chằng chêm – chày ngoài, viết tắt LMTL, nối phần ngoại vi sụn chêm ngoài với xương chày.
Tuy nhiên, cấu trúc không liên tục hoàn toàn quanh chu vi sụn chêm.
Đặc biệt, tại khe cơ khoeo (popliteal hiatus), MTL ngoài có thể không hiện diện.
Đây là vị trí gân cơ khoeo đi qua mặt sau ngoài khớp gối.
Sự gián đoạn này là một đặc điểm giải phẫu bình thường. Không nên nhầm với đứt dây chằng.
2.3. So sánh dây chằng chêm – chày trong và ngoài
| Đặc điểm | Dây chằng chêm – chày trong | Dây chằng chêm – chày ngoài |
|---|---|---|
| Tên tiếng Anh | Medial meniscotibial ligament | Lateral meniscotibial ligament |
| Viết tắt | MMTL | LMTL |
| Sụn chêm liên quan | Sụn chêm trong | Sụn chêm ngoài |
| Điểm bám | Bờ dưới ngoại vi sụn chêm và xương chày | Bờ dưới ngoại vi sụn chêm và xương chày |
| Tính liên tục | Tương đối liên tục | Có sự gián đoạn sinh lý |
| Liên quan nổi bật | Lớp sâu MCL, bao khớp sau trong | Khe cơ khoeo, các bó sụn chêm – khoeo |
| Vai trò | Kiểm soát vị trí sụn chêm trong | Kiểm soát vị trí và độ di động sụn chêm ngoài |
Nghiên cứu Song và cộng sự năm 2024 mô tả sự khác biệt trên qua phẫu tích sáu khớp gối. [3]
2.4. Nghiên cứu giải phẫu dây chằng chêm – chày năm 2024
Song và cộng sự nghiên cứu sáu mẫu khớp gối người trưởng thành bảo quản đông lạnh.
Các tác giả khảo sát hình thái MTL bằng phẫu tích trực tiếp. Đồng thời, họ tiến hành phân tích mô học.
Kết quả ghi nhận MMTL phân bố tương đối liên tục. Ngược lại, LMTL có các vùng gián đoạn.
Nghiên cứu cũng đo chiều dài các đoạn MTL.
| Vùng dây chằng | Chiều dài trung bình ± SD |
|---|---|
| MMTL phía trước | 11,0 ± 2,2 mm |
| MMTL tại thân sụn chêm | 11,2 ± 2,1 mm |
| MMTL phía sau | 10,0 ± 1,8 mm |
| LMTL phía trước | 18,0 ± 1,8 mm |
| LMTL tại thân sụn chêm | 16,0 ± 1,4 mm |
| LMTL phía sau | 20,3 ± 2,2 mm |
Các số đo được thực hiện theo mốc giải phẫu do tác giả định nghĩa.
Đây không phải khoảng cách từ điểm bám xương đến mặt khớp, cũng không phải giá trị bình thường dùng trực tiếp trên MRI.
Ngoài ra, cỡ mẫu chỉ có sáu khớp gối. Vì vậy, chưa thể khái quát những kích thước này cho toàn bộ dân số. [3]
3. Chức năng dây chằng chêm – chày trong cơ sinh học khớp gối
3.1. Dây chằng chêm – chày giúp giữ sụn chêm như thế nào?
Sụn chêm nằm giữa lồi cầu xương đùi và mâm chày.
Khi khớp chịu trọng lượng, lực nén tác động lên sụn chêm.
Do cấu trúc hình nêm, sụn chêm có xu hướng dịch chuyển ra ngoài khi chịu tải.
Các sợi collagen trong sụn chêm giúp chuyển một phần lực nén thành lực căng theo chu vi.
Hiện tượng này thường được gọi là hoop stress.
MTL góp phần giữ phần ngoại vi sụn chêm liên kết với xương chày.
Nhờ đó, sụn chêm có thể duy trì vị trí phù hợp trong phạm vi chuyển động sinh lý.
3.2. Vai trò của dây chằng chêm – chày đối với phân bố tải trọng
Sụn chêm giúp tăng diện tích tiếp xúc giữa xương đùi và xương chày.
Đồng thời, cấu trúc hỗ trợ phân bố lực tác động lên sụn khớp.
Khi sụn chêm di chuyển quá mức ra ngoài, khả năng che phủ mâm chày có thể giảm.
Điều này có thể làm thay đổi phân bố áp lực trong khớp.
MTL là một trong những cấu trúc hạn chế sự di chuyển quá mức đó.
Tuy nhiên, chức năng phân bố tải trọng còn phụ thuộc tính nguyên vẹn của sụn chêm và các chân sụn chêm.
3.3. Dây chằng chêm – chày có giúp ổn định xoay gối không?
Có thể.
MTL góp phần kiểm soát vị trí sụn chêm khi khớp thực hiện chuyển động xoay.
Đặc biệt, vùng sừng sau sụn chêm trong có vai trò trong ổn định thứ phát của khớp gối.
Một số nghiên cứu cơ sinh học ghi nhận tổn thương liên kết sụn chêm – chày có thể làm tăng sự dịch chuyển bất thường.
Tuy nhiên, không thể xem MTL là cấu trúc kiểm soát xoay chính của toàn bộ khớp gối.
Dây chằng chéo trước, dây chằng chéo sau và những cấu trúc bao khớp khác cũng giữ vai trò quan trọng.
4. Dây chằng chêm – chày khác gì chân sụn chêm và liên kết sụn chêm – bao khớp?
Đây là những cấu trúc dễ bị nhầm khi đọc MRI hoặc nghiên cứu về sụn chêm.
Tuy nhiên, chúng có vị trí và chức năng giải phẫu khác nhau.
| Cấu trúc | Tên tiếng Anh | Liên kết chính |
|---|---|---|
| Dây chằng chêm – chày | Meniscotibial ligament | Bờ dưới ngoại vi sụn chêm với xương chày |
| Liên kết sụn chêm – bao khớp | Meniscocapsular junction | Bờ ngoại vi sụn chêm với bao khớp |
| Chân trước sụn chêm | Anterior meniscal root | Sừng trước với vùng bám trung tâm ở mâm chày |
| Chân sau sụn chêm | Posterior meniscal root | Sừng sau với vùng bám trung tâm ở mâm chày |
| Thành phần chêm – đùi của MCL sâu | Meniscofemoral component of deep MCL | Sụn chêm trong với xương đùi |
| Bó sụn chêm – khoeo | Popliteomeniscal fascicles | Sụn chêm ngoài với hệ thống gân cơ khoeo |
4.1. Vì sao chân sụn chêm không phải dây chằng chêm – chày?
Chân sụn chêm là các vùng bám quan trọng của sừng trước và sừng sau vào xương chày.
Chúng giúp duy trì lực căng vòng của sụn chêm.
Trong khi đó, MTL liên kết phần ngoại vi sụn chêm với xương chày.
Hai cấu trúc cùng hỗ trợ ổn định sụn chêm nhưng không hoàn toàn thay thế được chức năng của nhau.
Vì vậy, rách chân sụn chêm và rách MTL là hai tổn thương khác nhau.
4.2. Vì sao dây chằng chêm – chày dễ bị nhầm với liên kết sụn chêm – bao khớp?
Tại vùng sừng sau sụn chêm trong, các lớp mô nằm rất gần nhau.
Liên kết với bao khớp nằm ở phía trên. Trong khi đó, liên kết chêm – chày nằm ở phía dưới.
Các cấu trúc này có thể cùng bị tổn thương trong chấn thương.
Vì vậy, cần xác định chính xác vị trí mất liên tục trên MRI.
Đồng thuận SSR năm 2026 khuyến nghị mô tả cụ thể cấu trúc và vị trí tổn thương thay vì chỉ sử dụng thuật ngữ chung. [2]
5. Đùn sụn chêm ra ngoài (meniscal extrusion) là gì?
Đùn sụn chêm là hiện tượng sụn chêm dịch chuyển ra ngoài bờ mâm chày.
Tình trạng này thường được đánh giá trên MRI mặt phẳng trán.
Đặc biệt, đùn sụn chêm trong được nghiên cứu nhiều trong thoái hóa khớp gối.
5.1. Dây chằng chêm – chày liên quan đến đùn sụn chêm như thế nào?
MTL giúp giữ phần ngoại vi sụn chêm với mâm chày.
Khi liên kết này bị tổn thương, khả năng hạn chế sự dịch chuyển ra ngoài có thể giảm.
Do đó, tổn thương MTL có thể làm tăng mức đùn sụn chêm.
Tuy nhiên, mức dịch chuyển thực tế còn phụ thuộc các cấu trúc khác.
Đặc biệt, rách chân sau sụn chêm trong và rách xuyên tâm có thể làm suy giảm lực căng vòng.
5.2. Nghiên cứu Gilat và cộng sự năm 2023
Gilat và cộng sự thực hiện tổng quan hệ thống và phân tích gộp về MTL và đùn sụn chêm.
Nghiên cứu tổng hợp sáu công trình đánh giá sụn chêm trong.
Các công trình gồm những mô hình tổn thương MTL được tạo ra trong thí nghiệm và tổn thương do chấn thương.
| Đặc điểm | Kết quả |
|---|---|
| Số nghiên cứu trong tổng quan | 6 |
| Số khớp gối có tổn thương MTL được tạo trong thí nghiệm | 74 |
| Số khớp gối có rách MTL do chấn thương | 19 |
| Số khớp gối người trong phân tích gộp về cắt MTL | 18 |
| Mức tăng đùn sụn chêm sau cắt MTL | 2,92 mm |
| Khoảng tin cậy 95% | −0,18 đến 6,03 mm |
| Thay đổi mức đùn sau sửa chữa MTL | −2,11 mm |
| Khoảng tin cậy 95% | −3,03 đến −1,21 mm |
Diễn giải quan trọng:
Việc cắt MTL có liên quan đến mức tăng đùn sụn chêm ước tính 2,92 mm.
Tuy nhiên, khoảng tin cậy 95% chứa giá trị 0. Vì vậy, kết quả này chưa cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê rõ ràng.
Trong khi đó, sửa chữa MTL liên quan đến mức giảm đùn sụn chêm trung bình 2,11 mm trong dữ liệu được tổng hợp.
Tuy nhiên, các nghiên cứu không đồng nhất về phương pháp và đối tượng.
Đặc biệt, bằng chứng về kết quả lâm sàng dài hạn sau sửa MTL vẫn còn hạn chế. [4]
5.3. Đùn sụn chêm trên MRI bao nhiêu milimét được xem là bất thường?
Trong nhiều tài liệu, mức đùn sụn chêm trong trên 3 mm thường được xem là bất thường.
Tuy nhiên, ngưỡng đánh giá chưa hoàn toàn thống nhất.
Một số nghiên cứu sử dụng 2,5 mm, trong khi những tài liệu khác dùng 4 mm.
Đồng thuận SSR năm 2026 khuyến nghị báo cáo số đo thực tế bằng milimét.
Ngoài ra, cần ghi rõ sụn chêm trong hay ngoài và vị trí mặt cắt được sử dụng.
Vì vậy, 3 mm không nên được xem là ranh giới tuyệt đối giữa bình thường và bệnh lý. [2]
5.4. Những nguyên nhân khác gây đùn sụn chêm
| Nguyên nhân | Cơ chế liên quan |
|---|---|
| Rách chân sau sụn chêm | Suy giảm khả năng duy trì lực căng vòng |
| Rách xuyên tâm sụn chêm | Gián đoạn các sợi collagen theo chu vi |
| Tổn thương MTL | Giảm khả năng giữ phần ngoại vi sụn chêm |
| Thoái hóa sụn chêm | Thay đổi cấu trúc và khả năng chịu tải |
| Thoái hóa khớp gối | Thay đổi đồng thời sụn chêm, sụn khớp và xương dưới sụn |
| Lệch trục chi dưới | Thay đổi sự phân bố tải trọng giữa các khoang khớp |
Các yếu tố này có thể xuất hiện đồng thời.
Vì vậy, không nên kết luận đùn sụn chêm chỉ do một dây chằng bị tổn thương.
6. Tổn thương dây chằng chêm – chày có gây thoái hóa khớp gối không?
MTL góp phần duy trì vị trí sụn chêm khi chịu tải.
Khi sụn chêm bị đùn ra ngoài, khả năng phân bố áp lực trong khớp có thể thay đổi.
Theo thời gian, tình trạng chịu tải bất lợi có thể liên quan đến tổn thương sụn khớp và xương dưới sụn.
Tuy nhiên, thoái hóa khớp gối có nhiều nguyên nhân.
Các yếu tố liên quan gồm tuổi, hình thái khớp, tải trọng, tổn thương sụn chêm và những biến đổi sinh học khác.
6.1. Vì sao đùn sụn chêm có thể ảnh hưởng sụn khớp?
Khi sụn chêm dịch chuyển ra ngoài, phần diện tích tiếp xúc có chức năng có thể giảm.
Điều này có thể làm tăng áp lực lên những vùng sụn khớp còn chịu tải.
Đặc biệt, các tổn thương chân sụn chêm có thể làm ảnh hưởng đáng kể đến chức năng chịu lực.
Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở mọi người bệnh.
6.2. Có phải rách MTL sẽ dẫn đến thoái hóa khớp?
Không thể khẳng định như vậy.
Bằng chứng hiện có cho thấy mối liên quan về cơ học giữa MTL và đùn sụn chêm.
Tuy nhiên, chưa có đủ nghiên cứu theo dõi dài hạn để xác nhận rách MTL đơn độc trực tiếp gây thoái hóa khớp.
Vì vậy, cần tránh đồng nhất một bất thường dây chằng với sự tiến triển chắc chắn của thoái hóa khớp.
7. Ramp lesion: Tổn thương dây chằng chêm – chày ở sừng sau sụn chêm trong
Ramp lesion là thuật ngữ thường dùng cho nhóm tổn thương vùng ngoại vi sừng sau sụn chêm trong.
Đặc biệt, các tổn thương này có thể ảnh hưởng đến liên kết sụn chêm – bao khớp hoặc chêm – chày.
Ramp lesion thường được nghiên cứu trong bối cảnh đứt dây chằng chéo trước.
7.1. Ramp lesion khác rách sụn chêm thông thường như thế nào?
Rách sụn chêm có thể xuất hiện ở nhiều vị trí.
Trong khi đó, ramp lesion tập trung tại vùng ngoại vi phía sau trong.
Vùng này có các cấu trúc nối sụn chêm với bao khớp và xương chày.
Vì vậy, ramp lesion có thể là tổn thương các điểm bám ngoại vi, không nhất thiết chỉ nằm trong mô sụn chêm.
Tuy nhiên, phạm vi định nghĩa ramp lesion còn khác nhau giữa các nghiên cứu.
7.2. Vai trò của MTL trong ramp lesion
Dây chằng chêm – chày phía sau nối phần dưới ngoại vi sừng sau sụn chêm trong với xương chày.
Khi cấu trúc này bị rách, sụn chêm có thể giảm khả năng ổn định.
Đặc biệt, tổn thương có thể phối hợp với rách liên kết sụn chêm – bao khớp.
Tuy nhiên, không phải mọi ramp lesion đều có rách MTL.
7.3. Vì sao ramp lesion thường liên quan đến đứt ACL?
ACL là cấu trúc quan trọng trong kiểm soát di lệch ra trước và xoay của xương chày.
Khi ACL bị đứt, động học khớp gối có thể thay đổi.
Điều này tạo thêm tải lên những cấu trúc ổn định thứ phát, trong đó có sừng sau sụn chêm trong.
Do đó, ramp lesion có thể xuất hiện đồng thời với tổn thương ACL.
Tuy nhiên, sự phối hợp này không chứng minh rằng mọi người đứt ACL đều có ramp lesion.
7.4. Phân biệt các tổn thương vùng sau trong khớp gối
| Tổn thương | Vị trí đặc trưng |
|---|---|
| Rách dây chằng chêm – chày sau | Liên kết phía dưới sừng sau sụn chêm trong |
| Rách liên kết sụn chêm – bao khớp | Liên kết phía trên giữa sụn chêm và bao khớp |
| Rách dọc ngoại vi sừng sau | Mô sụn chêm vùng ngoại vi |
| Rách chân sau sụn chêm trong | Vị trí bám trung tâm của chân sau vào xương chày |
| Rách kết hợp | Nhiều cấu trúc phía sau trong cùng bị tổn thương |
Phân biệt chính xác vị trí có ý nghĩa trong chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị.
8. MRI dây chằng chêm – chày: Nhận diện bình thường và tổn thương
MRI là phương pháp quan trọng trong đánh giá sụn chêm và cấu trúc quanh sụn chêm.
Tuy nhiên, dây chằng chêm – chày tương đối nhỏ.
Vì vậy, việc nhận diện phụ thuộc kỹ thuật chụp và đặc điểm giải phẫu.
8.1. Dây chằng chêm – chày bình thường trên MRI
MTL thường được quan sát như một dải mô tín hiệu thấp nối sụn chêm với xương chày.
Mặt phẳng trán thường hữu ích để khảo sát các thành phần tại thân sụn chêm.
Đặc biệt, lớp sâu MCL có thể được phân biệt thành các thành phần chêm – đùi và chêm – chày.
Trong khi đó, vùng sừng sau cần được khảo sát trên nhiều mặt phẳng.
8.2. Những dấu hiệu MRI gợi ý rách dây chằng chêm – chày
Các dấu hiệu có thể gồm:
- Mất liên tục các sợi dây chằng.
- Dịch hoặc tín hiệu cao bất thường tại liên kết sụn chêm – chày.
- Tách rời bất thường giữa sụn chêm và vùng bám xương.
- Đùn sụn chêm ra ngoài.
- Rách sụn chêm hoặc tổn thương dây chằng phối hợp.
Tuy nhiên, mỗi dấu hiệu có giá trị khác nhau.
Đặc biệt, đùn sụn chêm không phải bằng chứng đặc hiệu của rách MTL.
8.3. MRI có phát hiện được mọi ramp lesion không?
Không.
Một số ramp lesion có thể khó nhận diện trên MRI thông thường.
Đặc biệt, những tổn thương nhỏ hoặc nằm ở phía dưới sừng sau có thể bị bỏ sót.
Các bài tổng quan hình ảnh năm 2026 tiếp tục nhấn mạnh giới hạn này.
Vì vậy, MRI âm tính không loại trừ tuyệt đối ramp lesion ở người bệnh có nguy cơ cao.
Khi phẫu thuật nội soi tái tạo ACL, bác sĩ có thể cần khảo sát trực tiếp vùng sau trong nếu nghi ngờ tổn thương. [9]
8.4. Đồng thuận MRI năm 2026 khuyến nghị điều gì?
Đồng thuận SSR năm 2026 xây dựng 10 khuyến nghị về cách báo cáo MRI sụn chêm.
Một điểm quan trọng là sử dụng thuật ngữ mô tả giải phẫu cụ thể.
Đối với MTL, báo cáo nên xác định dây chằng nào bị ảnh hưởng và vị trí tổn thương.
Đối với đùn sụn chêm, nên ghi rõ số milimét và vị trí đo.
Điều này giúp giảm sự nhầm lẫn giữa các cấu trúc quanh sụn chêm.
8.5. Mẫu nội dung MRI cần được mô tả rõ
| Nội dung | Thông tin cần đánh giá |
|---|---|
| Sụn chêm liên quan | Trong hay ngoài |
| Vùng tổn thương | Sừng trước, thân hay sừng sau |
| Vị trí MTL | Phía trước, giữa hay sau |
| Liên kết bao khớp | Còn liên tục hay có dấu hiệu tổn thương |
| Đùn sụn chêm | Mức độ bằng milimét |
| Chân sụn chêm | Có rách phối hợp hay không |
| Dây chằng ACL/PCL | Có tổn thương phối hợp hay không |
| Sụn khớp và xương dưới sụn | Có bất thường liên quan hay không |
Đây là bảng định hướng nội dung đánh giá, không phải biểu mẫu MRI đã được kiểm định riêng cho mọi loại rách MTL.
9. Nghiên cứu giải phẫu dây chằng chêm – chày năm 2025 có gì mới?
Yoshida và cộng sự công bố nghiên cứu trên The Knee năm 2025.
Nhóm nghiên cứu sử dụng 20 khớp gối từ xác người.
Mục tiêu là xác định chi tiết vị trí bám MTL quanh bờ mâm chày.
9.1. Phương pháp xác định vị trí bám
Các tác giả sử dụng hệ thống định hướng tương tự mặt đồng hồ.
Mặt trước được quy ước là vị trí 12 giờ. Mặt sau tương ứng vị trí 6 giờ.
Mặt trong là vị trí 3 giờ và mặt ngoài là 9 giờ.
Nhờ cách mô tả này, nhóm nghiên cứu đánh giá sự thay đổi điểm bám quanh chu vi mâm chày.
9.2. Kết quả giải phẫu quan trọng
Các tác giả ghi nhận vị trí bám MTL thay đổi đáng kể giữa các vùng.
Ở phía trong, các điểm bám không nằm trên bề mặt khớp.
Ngược lại, một số vị trí phía ngoài có thể có điểm bám đến vùng bề mặt khớp.
Nghiên cứu cũng ghi nhận sự khác biệt khoảng cách giữa điểm bám MTL và mặt khớp theo từng vị trí.
9.3. Ý nghĩa trong phẫu thuật sụn chêm
Việc xác định điểm bám có thể hỗ trợ phẫu thuật sửa chữa MTL.
Đặc biệt, những phương pháp cố định sụn chêm cần hiểu rõ vùng tiếp giáp sụn chêm – xương chày.
Tuy nhiên, nghiên cứu trên xác người không chứng minh một kỹ thuật phẫu thuật có kết quả tốt hơn.
Các kết quả cần được kiểm chứng qua nghiên cứu điều trị và theo dõi dài hạn. [5]
10. Điều trị tổn thương dây chằng chêm – chày: Có cần phẫu thuật không?
Không phải mọi bất thường MTL đều cần phẫu thuật.
Lựa chọn điều trị phụ thuộc tình trạng sụn chêm, mức độ đùn, độ vững khớp và tổn thương phối hợp.
Ngoài ra, triệu chứng và nhu cầu vận động của người bệnh cũng quan trọng.
10.1. Điều trị bảo tồn khi nào có thể phù hợp?
Điều trị bảo tồn có thể được xem xét ở những trường hợp không có tổn thương cơ học cần can thiệp sớm.
Mục tiêu là giảm triệu chứng và khôi phục chức năng vận động.
Chương trình có thể gồm tập sức mạnh, kiểm soát thần kinh cơ và điều chỉnh hoạt động.
Tuy nhiên, phục hồi chức năng không có nghĩa dây chằng rách hoàn toàn chắc chắn sẽ nối liền.
Đặc biệt, đùn sụn chêm đáng kể kèm rách chân sụn chêm cần được đánh giá chuyên khoa.
10.2. Khi nào phẫu thuật sửa chữa MTL được cân nhắc?
Một số kỹ thuật hiện nay hướng đến tái cố định phần ngoại vi sụn chêm vào mâm chày.
Các kỹ thuật có thể được thực hiện cùng sửa chữa chân sụn chêm hoặc phương pháp tập trung sụn chêm (meniscal centralization).
Mục tiêu là giảm sự dịch chuyển bất thường của sụn chêm.
Tuy nhiên, chỉ định phụ thuộc loại tổn thương và tình trạng toàn bộ khớp gối.
10.3. Phẫu thuật centralization là gì?
Meniscal centralization là kỹ thuật đưa phần ngoại vi sụn chêm trở lại gần vị trí sinh lý trên mâm chày.
Sau đó, sụn chêm được cố định bằng kỹ thuật phù hợp.
Mục tiêu là giảm đùn sụn chêm và cải thiện sự che phủ bề mặt khớp.
Tuy nhiên, giảm mức đùn trên MRI không đồng nghĩa chắc chắn giảm đau hoặc ngăn thoái hóa khớp dài hạn.
Vì vậy, cần đánh giá cả kết quả chức năng và biến chứng sau phẫu thuật.
10.4. Bằng chứng sửa chữa MTL hiện nay có đủ mạnh không?
Chưa.
Phân tích gộp năm 2023 cho thấy sửa chữa MTL có thể giảm mức đùn sụn chêm.
Tuy nhiên, số lượng nghiên cứu còn ít và phương pháp điều trị không đồng nhất.
Ngoài ra, dữ liệu lâm sàng dài hạn chưa đầy đủ.
Vì vậy, không thể khẳng định sửa chữa MTL là lựa chọn tốt nhất cho mọi trường hợp đùn sụn chêm. [4]
11. Phục hồi chức năng sau tổn thương dây chằng chêm – chày
Phục hồi chức năng cần dựa trên tình trạng toàn bộ khớp gối.
Một trường hợp đau sụn chêm thoái hóa khác với tổn thương MTL sau chấn thương.
Ngoài ra, người bệnh sau sửa chữa sụn chêm có yêu cầu bảo vệ mô khác với người điều trị bảo tồn.
11.1. Đánh giá trước khi xây dựng chương trình tập
Bác sĩ phục hồi chức năng cần xác định các cấu trúc bị tổn thương.
Nhà vật lý trị liệu cần nắm rõ phương pháp điều trị và các giới hạn chịu tải.
Đặc biệt, cần biết người bệnh có phẫu thuật chân sụn chêm, khâu sụn chêm hoặc tái tạo ACL hay không.
Những yếu tố này có thể ảnh hưởng thời điểm tăng gập gối và chịu trọng lượng.
11.2. Kiểm soát đau và tràn dịch khớp
Đau và tràn dịch có thể ảnh hưởng khả năng hoạt hóa cơ tứ đầu đùi.
Vì vậy, kiểm soát triệu chứng là mục tiêu quan trọng trong phục hồi.
Tuy nhiên, mức độ đau không phản ánh hoàn toàn tình trạng lành thương.
Đặc biệt, người bệnh có thể ít đau nhưng chưa đủ điều kiện tăng tải sau phẫu thuật.
11.3. Phục hồi tầm vận động khớp gối
Tầm vận động gối có thể giảm sau tổn thương hoặc phẫu thuật.
Chương trình phục hồi thường hướng đến cải thiện duỗi và gập trong giới hạn an toàn.
Tuy nhiên, việc tăng biên độ phụ thuộc loại tổn thương sụn chêm.
Đặc biệt, sau sửa chữa chân sụn chêm hoặc rách phức tạp, có thể cần giới hạn gập trong giai đoạn đầu.
Không nên tự sử dụng một giới hạn gập cố định cho mọi trường hợp tổn thương MTL.
11.4. Phục hồi sức mạnh cơ tứ đầu đùi
Cơ tứ đầu đùi góp phần kiểm soát vận động khớp gối.
Sau chấn thương hoặc phẫu thuật, sức mạnh cơ có thể giảm.
Vì vậy, tập mạnh cơ là một mục tiêu quan trọng.
Tuy nhiên, mức kháng lực cần được điều chỉnh theo khả năng chịu tải.
Ngoài ra, cần quan tâm chất lượng chuyển động và phản ứng sưng sau tập.
11.5. Tập kiểm soát thần kinh cơ và thăng bằng
Kiểm soát thần kinh cơ giúp khớp gối duy trì chuyển động phù hợp.
Người bệnh có thể gặp khó khăn khi đứng một chân hoặc thay đổi hướng di chuyển.
Vì vậy, bài tập thăng bằng có thể được tiến triển theo khả năng thực tế.
Tuy nhiên, các hoạt động xoay gối chịu tải lớn cần được cân nhắc trong giai đoạn bảo vệ mô.
11.6. Bảng mục tiêu phục hồi chức năng
| Nội dung | Mục tiêu đánh giá |
|---|---|
| Đau | Theo dõi triệu chứng khi nghỉ và vận động |
| Tràn dịch khớp | Theo dõi phản ứng với tải trọng |
| Tầm vận động | Đánh giá khả năng gập và duỗi gối |
| Sức mạnh cơ tứ đầu đùi | Theo dõi phục hồi sức mạnh |
| Sức mạnh cơ gân kheo | Đánh giá khả năng kiểm soát vận động |
| Khả năng chịu trọng lượng | Xác định mức tải được phép |
| Kiểm soát đứng một chân | Đánh giá độ vững động |
| Dáng đi | Phân tích chức năng di chuyển |
| KOOS | Đánh giá triệu chứng và chức năng khớp gối theo người bệnh báo cáo |
| Khả năng trở lại thể thao | Đánh giá yêu cầu vận động cao hơn |
Bảng trên là gợi ý đánh giá tổng quát.
Đây không phải bộ tiêu chuẩn được kiểm định riêng cho tổn thương MTL.
12. Phục hồi sau khâu sụn chêm và sửa chữa MTL: Đồng thuận quốc tế 2024–2025
Một đồng thuận chung của các tổ chức ESSKA, AOSSM và AASPT được xây dựng trong năm 2024.
Kết quả được công bố năm 2025.
Nhóm chuyên gia gồm 67 người đến từ 14 quốc gia.
Đồng thuận tập trung vào phục hồi sau phẫu thuật sụn chêm và điều trị bảo tồn.
12.1. Phục hồi sau khâu sụn chêm có cần giới hạn vận động không?
Có thể cần.
Đặc biệt, giới hạn phụ thuộc hình thái rách sụn chêm và kỹ thuật sửa chữa.
Đồng thuận khuyến nghị kết hợp tiến triển theo thời gian với các tiêu chí chức năng.
Đối với một số loại rách phức tạp, rách xuyên tâm hoặc chân sụn chêm, việc chịu trọng lượng và gập gối có thể cần được giới hạn trong giai đoạn đầu.
Tuy nhiên, các giới hạn này không phải phác đồ riêng cho sửa MTL đơn độc.
12.2. Các mốc phục hồi được đồng thuận đề cập
| Loại phẫu thuật | Nội dung khuyến nghị định hướng |
|---|---|
| Khâu rách dọc ổn định | Có thể chịu trọng lượng sớm theo tính ổn định của đường khâu |
| Khâu rách xuyên tâm hoàn toàn | Có thể cần không chịu trọng lượng 4–6 tuần |
| Khâu chân sụn chêm | Thường cần không chịu trọng lượng khoảng 6 tuần |
| Khâu rách phức tạp | Có thể cần giới hạn tải và tầm vận động 4–6 tuần |
| Ramp lesion | Phục hồi phụ thuộc thủ thuật phối hợp, đặc biệt nếu có tái tạo ACL |
| Khâu sụn chêm nói chung | Tiến triển theo giai đoạn lành thương và tiêu chí chức năng |
Đây là các khuyến nghị trong đồng thuận phục hồi sụn chêm.
Không được áp dụng trực tiếp các mốc này cho mọi trường hợp sửa chữa MTL hoặc meniscal centralization. [7]
12.3. Khi nào có thể tăng hoạt động chức năng?
Việc tăng hoạt động cần dựa trên nhiều tiêu chí.
Các yếu tố quan trọng gồm giảm tràn dịch, phục hồi tầm vận động và kiểm soát cơ tứ đầu đùi.
Ngoài ra, cần đánh giá sức mạnh và chất lượng vận động một chân.
Đồng thuận cho rằng sức mạnh đạt khoảng 80% so với bên đối diện có thể là một trong những tiêu chí để bắt đầu giai đoạn hướng đến trở lại hoạt động.
Tuy nhiên, 80% không phải tiêu chuẩn duy nhất để cho phép trở lại thể thao.
12.4. Có nên tránh ngồi xổm sâu sau khâu sụn chêm?
Theo đồng thuận, nên tránh các hoạt động gập gối sâu chịu tải lớn, nhảy và xoay gối trong giai đoạn bảo vệ sau khâu sụn chêm.
Một khuyến nghị chuyên gia đề cập việc tránh các hoạt động này trong ít nhất bốn tháng.
Tuy nhiên, mức chứng cứ còn hạn chế.
Ngoài ra, yêu cầu thực tế phụ thuộc kỹ thuật sửa chữa và tình trạng tổn thương.
Vì vậy, không nên sử dụng mốc bốn tháng như quy định tuyệt đối cho tất cả người bệnh.
13. Tổn thương MTL phối hợp với tái tạo ACL cần lưu ý gì?
Một số ramp lesion được phát hiện trong quá trình đánh giá hoặc phẫu thuật ACL.
Điều này có ý nghĩa khi xây dựng kế hoạch phục hồi chức năng.
13.1. Vì sao cần đánh giá sụn chêm sau tái tạo ACL?
ACL giúp hạn chế di lệch ra trước và kiểm soát xoay của khớp gối.
Trong khi đó, sừng sau sụn chêm trong tham gia ổn định thứ phát.
Nếu tổn thương cả hai cấu trúc, cơ học khớp gối có thể bị ảnh hưởng nhiều hơn.
Vì vậy, cần xác định các tổn thương sụn chêm phối hợp.
13.2. Phục hồi ACL đơn thuần có giống ACL kèm khâu ramp lesion không?
Không nhất thiết.
Sau tái tạo ACL đơn thuần, chương trình thường ưu tiên phục hồi vận động và sức mạnh theo tiến triển.
Tuy nhiên, khi có khâu sụn chêm phối hợp, những giới hạn bảo vệ đường khâu có thể thay đổi kế hoạch.
Đặc biệt, cần quan tâm gập gối sâu và các hoạt động xoay chịu tải.
Vì vậy, nhà vật lý trị liệu phải nắm rõ biên bản phẫu thuật.
13.3. Vì sao không nên dựa riêng vào MRI sau phẫu thuật?
MRI cung cấp thông tin về hình thái mô.
Tuy nhiên, hình ảnh không phản ánh đầy đủ khả năng chịu tải chức năng.
Ngoài ra, tín hiệu mô sau phẫu thuật có thể thay đổi trong thời gian lành thương.
Vì vậy, quyết định tăng tải phải dựa trên đánh giá tổng thể.
Các yếu tố cần xem xét gồm triệu chứng, độ vững, sức mạnh và tiến triển lâm sàng.
14. Phục hồi chức năng sụn chêm không phẫu thuật có vai trò gì?
Không phải mọi tổn thương sụn chêm đều cần phẫu thuật.
Đặc biệt, các tổn thương thoái hóa có thể được điều trị bảo tồn trong nhiều trường hợp.
Đồng thuận ESSKA–AOSSM–AASPT năm 2025 khuyến nghị phục hồi chức năng là lựa chọn đầu tay đối với tổn thương sụn chêm thoái hóa phù hợp.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi rách chân sụn chêm hoặc ramp lesion đều nên điều trị bảo tồn. [8]
14.1. Những mục tiêu phục hồi khi điều trị bảo tồn
Chương trình có thể tập trung vào giảm đau và cải thiện chức năng.
Ngoài ra, cần phục hồi sức mạnh cơ tứ đầu đùi và cơ quanh khớp gối.
Các bài tập kiểm soát vận động và thăng bằng cũng có thể được xem xét.
Tuy nhiên, lựa chọn bài tập phải phù hợp triệu chứng và khả năng chịu tải.
14.2. Những trường hợp cần đánh giá chuyên khoa sớm
Cần chú ý những trường hợp khớp gối bị khóa cơ học thực sự.
Ngoài ra, sưng khớp lớn sau chấn thương hoặc mất vững rõ cũng cần được đánh giá.
Một số tổn thương sụn chêm di lệch hoặc rách chân sụn chêm có thể cần quyết định điều trị sớm.
Đặc biệt, không nên trì hoãn thăm khám nếu có mất khả năng chịu trọng lượng đáng kể hoặc nghi chấn thương xương.
15. Bằng chứng cập nhật năm 2026 về dây chằng chêm – chày
15.1. Đồng thuận MRI năm 2026
Đồng thuận SSR năm 2026 nhấn mạnh việc chuẩn hóa thuật ngữ báo cáo sụn chêm.
Các tác giả khuyến nghị mô tả cụ thể những cấu trúc bị tổn thương.
Đặc biệt, thuật ngữ meniscotibial ligament được ưu tiên khi nói đến liên kết sụn chêm – xương chày.
Ngoài ra, mức đùn sụn chêm nên được báo cáo bằng milimét cùng mốc đo rõ ràng.
Đây là khuyến nghị về chuẩn hóa chẩn đoán hình ảnh, không phải thử nghiệm điều trị. [2]
15.2. Nghiên cứu về hình ảnh ramp lesion năm 2026
Một tổng quan hình ảnh năm 2026 tiếp tục nhấn mạnh tính phức tạp của các tổn thương vùng sau trong.
Các tác giả mô tả những tổn thương có thể ảnh hưởng liên kết sụn chêm – bao khớp và dây chằng chêm – chày.
Đặc biệt, một số tổn thương nhỏ có thể không được nhận diện đầy đủ trên MRI thông thường.
Vì vậy, vị trí giải phẫu chính xác vẫn rất quan trọng trong đánh giá.
15.3. MRI khớp có tiêm thuốc tương phản có ưu thế hơn không?
Một bài tổng quan năm 2026 đề xuất hệ thống mô tả ramp lesion dựa trên MRI khớp có tiêm thuốc tương phản.
Tuy nhiên, mô hình này chủ yếu mang tính khái niệm.
Chưa có đủ bằng chứng xác nhận MRI khớp có tiêm thuốc tương phản vượt trội trong mọi trường hợp ramp lesion.
Vì vậy, không nên xem đây là phương pháp bắt buộc cho tất cả người bệnh nghi tổn thương MTL. [10]
16. Những hạn chế của nghiên cứu về dây chằng chêm – chày
Đầu tiên, nhiều nghiên cứu MTL được thực hiện trên xác người.
Các nghiên cứu này cung cấp thông tin giải phẫu nhưng không phản ánh đầy đủ vận động khớp gối ở người sống.
Thứ hai, một số nghiên cứu chỉ sử dụng 6–20 mẫu.
Vì vậy, khả năng khái quát kết quả còn hạn chế.
Thứ ba, thuật ngữ meniscotibial ligament, coronary ligament và meniscocapsular junction từng được sử dụng không thống nhất.
Thứ tư, các nghiên cứu về đùn sụn chêm có nhiều phương pháp đo khác nhau.
Thứ năm, bằng chứng về sửa chữa MTL còn hạn chế về kết quả chức năng và theo dõi dài hạn.
Cuối cùng, chưa có phác đồ phục hồi chức năng riêng cho rách MTL đơn độc được xác lập bằng thử nghiệm chất lượng cao.
Do đó, cần phân biệt kết quả nghiên cứu giải phẫu với khuyến nghị điều trị lâm sàng.
17. Câu hỏi thường gặp về dây chằng chêm – chày (FAQ)
1. Dây chằng chêm – chày là gì?
Dây chằng chêm – chày là các dải mô liên kết nối phần ngoại vi sụn chêm với xương chày. Chúng góp phần giữ sụn chêm ở vị trí phù hợp khi khớp chịu tải.
2. Dây chằng chêm – chày có giống dây chằng vành không?
Trong nhiều tài liệu cũ, MTL được gọi là dây chằng vành. Tuy nhiên, đồng thuận năm 2026 khuyến nghị sử dụng thuật ngữ meniscotibial ligament để mô tả chính xác cấu trúc nối sụn chêm với xương chày.
3. Rách dây chằng chêm – chày có làm sụn chêm bị đẩy ra ngoài không?
Có thể. Tổn thương MTL có thể góp phần làm tăng đùn sụn chêm. Tuy nhiên, rách chân sụn chêm, rách xuyên tâm và thoái hóa khớp cũng là những nguyên nhân quan trọng.
4. MRI có phát hiện tổn thương dây chằng chêm – chày không?
MRI có thể khảo sát MTL và những tổn thương phối hợp. Tuy nhiên, các rách nhỏ, đặc biệt tại vùng sừng sau sụn chêm trong, có thể khó phát hiện.
5. Đứt dây chằng chêm – chày có cần phẫu thuật không?
Không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật. Quyết định phụ thuộc mức độ tổn thương, đùn sụn chêm, tình trạng chân sụn chêm và chức năng khớp gối.
6. Có bài tập phục hồi riêng cho dây chằng chêm – chày không?
Chưa có phác đồ đặc hiệu được xác lập bằng bằng chứng mạnh. Phục hồi chức năng cần dựa trên tổn thương sụn chêm, phương pháp điều trị và mức chịu tải cho phép.
18. Kết luận: Vì sao dây chằng chêm – chày quan trọng trong phục hồi chức năng?
Dây chằng chêm – chày là thành phần giải phẫu quan trọng giúp liên kết sụn chêm với mâm chày.
Các dây chằng góp phần duy trì vị trí sụn chêm và kiểm soát chuyển động khi khớp chịu tải.
Đặc biệt, tổn thương MTL có thể liên quan đến đùn sụn chêm ra ngoài.
Tuy nhiên, hiện tượng này còn phụ thuộc nhiều cấu trúc khác như chân sụn chêm và hệ thống collagen của sụn chêm.
Các nghiên cứu cho thấy sửa chữa MTL có khả năng giảm mức đùn trong một số mô hình. Tuy nhiên, bằng chứng về hiệu quả lâm sàng dài hạn vẫn còn hạn chế.
Đối với phục hồi chức năng, cần đánh giá toàn bộ tổn thương khớp gối.
Đặc biệt, chương trình tập phải phù hợp với phương pháp điều trị và tình trạng lành thương.
Thông điệp quan trọng: Dây chằng chêm – chày giúp giữ sụn chêm đúng vị trí. Tổn thương có thể ảnh hưởng đến cơ học khớp gối, nhưng không nên chẩn đoán hoặc điều trị dựa trên một cấu trúc đơn lẻ.
0937782677
19. Tài liệu tham khảo khoa học
- Radiopaedia. Meniscotibial ligaments. Radiology Reference Article. Nguồn Radiopaedia.
- Nguyen JC, Gorbachova T, Flores DV, et al. Standardized MRI nomenclature for knee meniscal lesions: SSR consensus panel report. Skeletal Radiology. 2026;55(8):1711–1732. DOI: 10.1007/s00256-026-05281-5. PMID: 42283751.
- Song ST, Wang XJ, Ye J, et al. The meniscotibial ligament does exist: An anatomic and histological description. Asia-Pacific Journal of Sports Medicine, Arthroscopy, Rehabilitation and Technology. 2024;37:33–39. DOI: 10.1016/j.asmart.2024.06.004. PMID: 39113679.
- Gilat R, Mitchnik IY, Mimouni T, et al. The meniscotibial ligament role in meniscal extrusion: a systematic review and meta-analysis. Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery. 2023;143(9):5777–5786. DOI: 10.1007/s00402-023-04934-7. PMID: 37266692.
- Yoshida K, Kubota M, Kaneko H, et al. Detailed anatomy of the meniscotibial ligament and clock face position of meniscal attachments in the tibia. The Knee. 2025;54:178–183. DOI: 10.1016/j.knee.2025.02.022. PMID: 40058010.
- Alencar Neto JB, Santos AP, Lopes MBG, et al. Anatomy of the Medial Meniscotibial Ligament of the Knee: A Systematic Review. Revista Brasileira de Ortopedia. 2023;58(2):206–210. DOI: 10.1055/s-0042-1749199. PMID: 37252293.
- Prill R, et al. The Formal EU-US Meniscus Rehabilitation 2024 Consensus: An ESSKA-AOSSM-AASPT Initiative: Part I—Rehabilitation Management After Meniscus Surgery. Orthopaedic Journal of Sports Medicine. 2025;13(5):23259671251343088. DOI: 10.1177/23259671251343088. PMID: 40416991.
- Prill R, Ma CB, Wong SE, et al. The Formal EU-US Meniscus Rehabilitation 2024 Consensus: An ESSKA-AOSSM-AASPT Initiative Part II—Prevention, Nonoperative Treatment and Return to Sport. Orthopaedic Journal of Sports Medicine. 2025;13(6):23259671251349553. DOI: 10.1177/23259671251349553.
- Nguyen JC, Lawrence JTR, Griffith JF. Posteromedial Meniscocapsular Ramp Lesions of the Knee: An MRI-Focused Review, From the AJR Special Series on Critical Anatomy. AJR American Journal of Roentgenology. 2026;227(2). DOI: 10.2214/AJR.25.33912. PMID: 41258659.
- Tessitore L, et al. Medial meniscus RAMP lesions: a novel magnetic resonance arthrography-based classification. Journal of Orthopaedic Surgery and Research. 2026. DOI: 10.1186/s13018-026-06906-0.
- Review of Meniscus Anatomy and Biomechanics. Current Reviews in Musculoskeletal Medicine. 2022.
