DÂY CHẰNG SỤN CHÊM – ĐÙI: VÌ SAO CẤU TRÚC BÌNH THƯỜNG LẠI DỄ BỊ NHẦM VỚI RÁCH SỤN CHÊM TRÊN MRI?
Dây chằng sụn chêm – đùi (meniscofemoral ligament – MFL) là cấu trúc nối sừng sau sụn chêm ngoài với xương đùi. Dây chằng nằm gần dây chằng chéo sau (PCL) và góp phần duy trì độ vững của khớp gối.
Điều thú vị là không phải ai cũng có đầy đủ cả hai bó dây chằng này.
Chúng được gọi là dây chằng Humphrey và dây chằng Wrisberg. Trên MRI, vị trí bám của chúng đôi khi tạo hình ảnh giống rách sụn chêm.
Đặc biệt, nghiên cứu năm 2025 cho thấy tổn thương phối hợp MFL và rễ sau sụn chêm ngoài có thể làm tăng áp lực lên sụn khớp.
Vậy hai dây chằng này khác nhau thế nào? Chúng có liên quan gì đến ACL, PCL và phục hồi chức năng sau chấn thương gối?
1. Dây chằng sụn chêm – đùi (meniscofemoral ligament) là gì?
Dây chằng sụn chêm – đùi, viết tắt MFL, là một cấu trúc dây chằng trong khớp gối.
Nó liên kết sừng sau sụn chêm ngoài với mặt ngoài của lồi cầu đùi trong, tại vùng khuyết liên lồi cầu.
Hai bó MFL được phân biệt dựa trên vị trí so với dây chằng chéo sau:
- Dây chằng Humphrey: đi phía trước PCL.
- Dây chằng Wrisberg: đi phía sau PCL.
Vì vậy, MFL không phải là một phần của PCL, dù hai cấu trúc nằm sát nhau.
1.1. Giải phẫu dây chằng Humphrey
Dây chằng Humphrey còn được gọi là anterior meniscofemoral ligament (aMFL).
Cấu trúc đi từ sừng sau sụn chêm ngoài đến vùng mặt ngoài lồi cầu đùi trong.
Đặc biệt, bó Humphrey chạy phía trước PCL và phía sau ACL.
1.2. Giải phẫu dây chằng Wrisberg
Dây chằng Wrisberg còn được gọi là posterior meniscofemoral ligament (pMFL).
Dây chằng cũng liên kết sừng sau sụn chêm ngoài với xương đùi.
Tuy nhiên, nó đi phía sau PCL.
Đây là đặc điểm quan trọng giúp phân biệt hai bó trên MRI.
1.3. So sánh dây chằng Humphrey và Wrisberg
| Đặc điểm | Humphrey | Wrisberg |
|---|---|---|
| Tên viết tắt | aMFL | pMFL |
| Vị trí so với PCL | Phía trước | Phía sau |
| Liên kết với sụn chêm | Sừng sau sụn chêm ngoài | Sừng sau sụn chêm ngoài |
| Điểm bám trên đùi | Lồi cầu đùi trong | Lồi cầu đùi trong |
| Vai trò | Hỗ trợ ổn định sụn chêm và khớp gối | Hỗ trợ ổn định sụn chêm và khớp gối |
Hai dây chằng phối hợp với rễ sau sụn chêm ngoài và những cấu trúc lân cận. [2]
2. Dây chằng sụn chêm – đùi có ở tất cả mọi người không?
Không.
MFL có biến thể giải phẫu đáng kể. Một người có thể có một trong hai bó hoặc cả hai.
2.1. Nghiên cứu giải phẫu dây chằng Humphrey năm 2021
Pękala và cộng sự thực hiện tổng quan hệ thống và phân tích gộp trên 4.220 chi dưới.
Kết quả ghi nhận tỷ lệ hiện diện gộp của dây chằng Humphrey là 55,5%.
Khoảng tin cậy 95% từ 45,5% đến 65,3%.
2.2. Nghiên cứu giải phẫu dây chằng Wrisberg năm 2021
Một phân tích gộp khác của Pękala và cộng sự khảo sát 4.940 chi dưới.
Kết quả ghi nhận tỷ lệ hiện diện gộp của Wrisberg là 70,4%.
Khoảng tin cậy 95% từ 63,4% đến 76,9%.
| Dây chằng | Tỷ lệ hiện diện gộp | Số chi dưới trong phân tích |
|---|---|---|
| Humphrey | 55,5% | 4.220 |
| Wrisberg | 70,4% | 4.940 |
Hai tỷ lệ đến từ hai phân tích khác nhau và không phải các nhóm loại trừ lẫn nhau.
Ngoài ra, kết quả thay đổi đáng kể theo phương pháp phẫu tích, MRI và nội soi.
Điểm quan trọng: Không nhìn thấy một bó MFL không đủ để kết luận dây chằng bị đứt. Đó có thể là biến thể giải phẫu bình thường. [3, 4]
3. Chức năng dây chằng sụn chêm – đùi: Vì sao quan trọng với ACL và PCL?
MFL góp phần ổn định sừng sau sụn chêm ngoài khi khớp gối vận động.
Ngoài ra, cấu trúc giúp hỗ trợ phân bố lực tại khoang ngoài khớp gối.
3.1. Dây chằng sụn chêm – đùi hỗ trợ PCL như thế nào?
PCL là cấu trúc quan trọng hạn chế xương chày dịch chuyển ra sau.
MFL có thể đóng vai trò hỗ trợ thứ cấp trong cơ chế này.
Đặc biệt, khi PCL bị tổn thương, các bó MFL còn nguyên vẹn có thể góp phần hạn chế di lệch bất thường.
Tuy nhiên, MFL không thể thay thế hoàn toàn chức năng của PCL.
3.2. Dây chằng sụn chêm – đùi liên quan gì đến ACL?
Ở người đứt ACL, sừng sau và rễ sau sụn chêm ngoài có thể chịu tải bất thường.
MFL giúp duy trì sự liên kết của sụn chêm ngoài với xương đùi.
Vì vậy, tổn thương phối hợp những cấu trúc này có thể làm tăng mất vững xoay của khớp gối.
Đặc biệt, đây là vấn đề cần đánh giá trong những trường hợp đứt ACL kèm rách rễ sau sụn chêm ngoài.
4. Nghiên cứu năm 2025: Đứt dây chằng sụn chêm – đùi có làm tăng áp lực sụn khớp không?
Dzidzishvili và cộng sự công bố tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2025.
Nghiên cứu tổng hợp 12 công trình cơ sinh học với 116 khớp gối.
Trong đó có 86 khớp gối người hiến xác và 30 khớp gối lợn.
4.1. Kết quả nghiên cứu
| Tình trạng | Phát hiện chính |
|---|---|
| Rách rễ sau sụn chêm ngoài đơn độc | Tăng áp lực tiếp xúc trung bình |
| Rách rễ sau kết hợp tổn thương MFL | Tăng cả áp lực trung bình và áp lực đỉnh |
| Đứt ACL phối hợp tổn thương rễ sau và MFL | Tăng mất vững xoay trong các mô hình thử nghiệm |
| Sửa chữa rễ sau sụn chêm ngoài | Có thể cải thiện áp lực tiếp xúc khớp |
Đáng chú ý, tổn thương phối hợp MFL và rễ sau sụn chêm ngoài làm tăng áp lực đỉnh có ý nghĩa thống kê.
Đồng thời, mất vững xoay có thể tăng khi ACL cũng bị tổn thương.
4.2. Ý nghĩa đối với điều trị ACL
Nghiên cứu cho thấy vai trò bảo vệ cơ học của MFL đối với sụn chêm ngoài.
Tuy nhiên, các kết quả được thu thập từ mô hình cơ sinh học, không phải thử nghiệm điều trị trên người bệnh.
Vì vậy, không thể kết luận mọi tổn thương MFL đều cần phẫu thuật.
Ngoài ra, kết quả chưa xác lập một bài tập phục hồi riêng cho dây chằng này. [5]
5. MRI dây chằng sụn chêm – đùi: Vì sao dễ nhầm với rách sụn chêm?
MFL thường được nhận diện trên MRI ở vùng khuyết liên lồi cầu.
Tuy nhiên, vị trí tiếp giáp giữa dây chằng và sừng sau sụn chêm ngoài có thể gây nhầm lẫn.
5.1. Dây chằng Humphrey và Wrisberg trên MRI
Trên mặt phẳng dọc, Humphrey đi phía trước PCL.
Trong khi đó, Wrisberg đi phía sau PCL.
Cả hai thường xuất hiện dưới dạng cấu trúc tín hiệu thấp.
Đặc biệt, cần theo dõi đường đi của dây chằng qua nhiều lát cắt liên tiếp.
5.2. Wrisberg pseudotear là gì?
Wrisberg pseudotear là hình ảnh giả rách sụn chêm.
Hiện tượng xuất hiện do khe giải phẫu bình thường tại vùng bám của dây chằng Wrisberg.
Trên MRI, khe này có thể giống đường rách dọc hoặc rách chéo của sừng sau sụn chêm ngoài.
Tuy nhiên, không phải mọi khe tín hiệu gần MFL đều là tổn thương.
5.3. Phân biệt Wrisberg pseudotear với rách thực sự
| Đặc điểm | Giả rách Wrisberg | Rách sụn chêm thực sự |
|---|---|---|
| Nguyên nhân | Khe giải phẫu bình thường | Tổn thương mô sụn chêm |
| Vị trí | Gần điểm bám MFL | Thay đổi theo hình thái rách |
| MRI | Có thể giống đường rách | Có dấu hiệu rách phù hợp qua nhiều lát cắt |
| Ý nghĩa | Không cần điều trị nếu chỉ là biến thể | Cần đánh giá triệu chứng và độ ổn định |
Ngoài ra, một tổn thương thực sự tại chỗ nối Wrisberg và sừng sau sụn chêm ngoài đôi khi được gọi là Wrisberg rip.
Vì vậy, cần phân biệt Wrisberg pseudotear với Wrisberg rip.
Tổng quan MRI năm 2026 tiếp tục nhấn mạnh nguy cơ nhầm lẫn giữa cấu trúc ổn định sụn chêm và tổn thương thực sự. [6]
6. Tổn thương dây chằng sụn chêm – đùi có triệu chứng gì?
Tổn thương MFL đơn độc ít được mô tả trong nghiên cứu lâm sàng.
Phần lớn trường hợp được quan tâm khi có rách sụn chêm ngoài hoặc chấn thương ACL, PCL phối hợp.
Người bệnh có thể đau gối, sưng, khó chịu khi xoay hoặc cảm giác mất vững.
Tuy nhiên, những triệu chứng này không đặc hiệu cho MFL.
Đặc biệt, cảm giác kẹt hoặc khóa gối có thể liên quan đến tổn thương sụn chêm ngoài.
Vì vậy, cần phân biệt MFL với rách rễ sau, rách thân sụn chêm và tổn thương các bó sụn chêm – khoeo.
7. Điều trị tổn thương dây chằng sụn chêm – đùi có cần phẫu thuật không?
Không phải mọi bất thường MFL đều cần điều trị.
Sự hiện diện hoặc vắng mặt của một bó MFL trên MRI có thể chỉ là biến thể bình thường.
Nếu có chấn thương, quyết định điều trị phụ thuộc tình trạng sụn chêm, ACL, PCL và độ vững khớp gối.
Đặc biệt, rách rễ sau sụn chêm ngoài mất vững có thể cần được đánh giá để sửa chữa.
Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chưa xác lập phương pháp phẫu thuật tối ưu cho tổn thương MFL đơn độc.
Vì vậy, không nên chỉ định điều trị dựa trên một dấu hiệu MRI riêng lẻ.
8. Phục hồi chức năng sau tổn thương dây chằng sụn chêm – đùi
Chưa có phác đồ phục hồi chức năng đặc hiệu được kiểm định cho rách MFL đơn độc.
Trong thực hành, chương trình cần dựa trên tổn thương đi kèm và phương pháp điều trị.
8.1. Phục hồi khi có tổn thương ACL hoặc PCL phối hợp
Nếu người bệnh có đứt ACL hoặc PCL, chương trình phục hồi phải ưu tiên những yêu cầu bảo vệ dây chằng liên quan.
Đặc biệt, cần theo dõi tràn dịch, tầm vận động và khả năng hoạt hóa cơ tứ đầu đùi.
Khi đủ điều kiện, chương trình có thể tiến triển sang tập mạnh cơ và kiểm soát thần kinh cơ.
Tuy nhiên, không nên tự tăng tải khi còn mất vững rõ.
8.2. Phục hồi sau khâu rễ sau sụn chêm ngoài
Khâu rễ sau sụn chêm có yêu cầu bảo vệ mô riêng.
Đồng thuận ESSKA–AOSSM–AASPT công bố năm 2025 đề cập đến việc hạn chế chịu trọng lượng và tầm gập sau sửa chữa rễ sụn chêm.
Tuy nhiên, các giới hạn cụ thể còn phụ thuộc kỹ thuật phẫu thuật và tình trạng phối hợp.
Đặc biệt, không thể sử dụng phác đồ rễ sau sụn chêm để áp dụng cho người chỉ có MFL bình thường trên MRI.
8.3. Bảng mục tiêu phục hồi chức năng
| Nội dung | Mục tiêu |
|---|---|
| Đau và tràn dịch | Theo dõi phản ứng khớp |
| Tầm vận động gối | Phục hồi gập và duỗi phù hợp |
| Sức mạnh cơ tứ đầu đùi | Cải thiện chức năng duỗi gối |
| Sức mạnh cơ gân kheo | Tăng theo giới hạn của ACL/PCL và sụn chêm |
| Kiểm soát thần kinh cơ | Cải thiện thăng bằng và kiểm soát trục chi |
| Dáng đi | Khôi phục chịu trọng lượng và di chuyển |
| KOOS, IKDC | Theo dõi triệu chứng và chức năng |
| Khả năng trở lại thể thao | Đánh giá sức mạnh và nhiệm vụ vận động đặc thù |
Nguyên tắc quan trọng: Không nên tăng tải chỉ dựa trên việc hết đau. Cần xem xét cả độ vững khớp và tiến triển lành thương. [7]
9. Câu hỏi thường gặp về dây chằng sụn chêm – đùi (FAQ)
1. Dây chằng sụn chêm – đùi nằm ở đâu?
Dây chằng nằm trong khớp gối, nối sừng sau sụn chêm ngoài với lồi cầu đùi trong. Cấu trúc đi gần dây chằng chéo sau.
2. Humphrey và Wrisberg có phải hai dây chằng khác nhau không?
Đúng. Humphrey đi phía trước PCL, còn Wrisberg đi phía sau PCL. Cả hai thuộc hệ thống dây chằng sụn chêm – đùi.
3. Không thấy dây chằng Wrisberg trên MRI có bất thường không?
Không nhất thiết. Đây là cấu trúc có biến thể giải phẫu. Không nhận diện được dây chằng không đủ để kết luận tổn thương.
4. Wrisberg pseudotear có phải rách sụn chêm không?
Không. Đây là hình ảnh giả rách do khe giải phẫu bình thường. Tuy nhiên, cần phân biệt với rách thực sự tại vùng bám dây chằng.
5. Dây chằng sụn chêm – đùi có hỗ trợ PCL không?
Có. MFL góp phần hạn chế dịch chuyển ra sau của xương chày. Tuy nhiên, đây là vai trò hỗ trợ, không thay thế chức năng chính của PCL.
6. Có bài tập riêng cho dây chằng sụn chêm – đùi không?
Chưa có phác đồ đặc hiệu được xác lập. Phục hồi chức năng cần dựa trên tình trạng sụn chêm, ACL, PCL và phương pháp điều trị thực tế.
10. Kết luận: Vì sao dây chằng sụn chêm – đùi quan trọng?
Dây chằng sụn chêm – đùi gồm hai bó Humphrey và Wrisberg.
Chúng liên kết sừng sau sụn chêm ngoài với xương đùi và góp phần ổn định khớp gối.
Đặc biệt, MFL có thể bảo vệ chức năng sụn chêm ngoài khi xuất hiện rách rễ sau.
Tuy nhiên, hai bó có biến thể giải phẫu và không phải lúc nào cũng hiện diện đồng thời.
Trên MRI, cần phân biệt dây chằng bình thường với rách sụn chêm thực sự.
Trong phục hồi chức năng, việc đánh giá ACL, PCL và sụn chêm phối hợp quan trọng hơn một bất thường MFL đơn lẻ.
Thông điệp quan trọng: Không phải mọi hình ảnh giống rách sụn chêm trên MRI đều là tổn thương. Hiểu đúng giải phẫu giúp tránh chẩn đoán và can thiệp không cần thiết.
0937782677
11. Tài liệu tham khảo khoa học
- Meniscofemoral ligament. Radiology Reference Article. Nguồn Radiopaedia.
- Prevalence, Biomechanics, and Pathologies of the Meniscofemoral Ligaments: A Systematic Review. Arthroscopy, Sports Medicine, and Rehabilitation. 2021. DOI: 10.1016/j.asmr.2021.09.006.
- Clinical Anatomy of the Anterior Meniscofemoral Ligament of Humphrey. An Original MRI Study, Meta-analysis, and Systematic Review. Orthopaedic Journal of Sports Medicine. 2021. DOI: 10.1177/2325967120973192.
- Clinical Anatomy of the Posterior Meniscofemoral Ligament of Wrisberg. An Original MRI Study, Meta-analysis, and Systematic Review. Orthopaedic Journal of Sports Medicine. 2021. DOI: 10.1177/2325967120973195.
- Combined lateral meniscus posterior root and meniscofemoral ligament injuries increase tibiofemoral forces and compromise rotational stability in ACL-deficient and reconstructed knees. A systematic review and meta-analysis of biomechanical studies. Journal of Experimental Orthopaedics. 2025. DOI: 10.1002/jeo2.70227.
- Lateral meniscal stabilizers, variants, and injuries of the knee. Skeletal Radiology. 2026;55(8):1747–1762. DOI: 10.1007/s00256-026-05171-w.
- The Formal EU-US Meniscus Rehabilitation 2024 Consensus. An ESSKA-AOSSM-AASPT Initiative. Part I—Rehabilitation Management After Meniscus Surgery. Orthopaedic Journal of Sports Medicine. 2025. DOI: 10.1177/23259671251343088.
