DÂY CHẰNG QUAY TRỤ MU TAY: VÌ SAO MỘT TỔN THƯƠNG NHỎ TRONG TFCC CÓ THỂ KHIẾN CỔ TAY ĐAU MỖI KHI XOAY?
Dây chằng quay trụ mu tay (Dorsal Radioulnar Ligament – DRUL) là một cấu trúc quan trọng của phức hợp sụn sợi tam giác (Triangular Fibrocartilage Complex – TFCC). Dây chằng nằm ở phía mu tay của khớp quay trụ xa và góp phần giữ ổn định giữa đầu dưới xương quay với xương trụ.
Khi cẳng tay thực hiện động tác sấp hoặc ngửa, các bó sợi của dây chằng quay trụ mu tay thay đổi lực căng. Nhờ sự phối hợp với dây chằng quay trụ gan tay, khớp quay trụ xa duy trì độ vững trong các hoạt động hằng ngày.
Đặc biệt, các sợi sâu bám tại hõm fovea xương trụ có vai trò quan trọng trong ổn định khớp quay trụ xa (DRUJ). Tổn thương vùng bám này có thể gây đau cổ tay phía trụ, giảm sức nắm và mất vững khi xoay cẳng tay.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đau cổ tay phía trụ đều do rách dây chằng quay trụ mu tay. Tương tự, rách TFCC không nhất thiết gây mất vững DRUJ.
Việc hiểu đúng giải phẫu, cơ sinh học và các dấu hiệu hình ảnh giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, tránh can thiệp không cần thiết. [1]–[4]
1. Giải phẫu dây chằng quay trụ mu tay (Dorsal Radioulnar Ligament)
1.1. Dây chằng quay trụ mu tay nằm ở đâu?
Dây chằng quay trụ mu tay nằm ở mặt sau của khớp quay trụ xa (Distal Radioulnar Joint – DRUJ).
Cấu trúc này nối bờ mu tay của khuyết trụ xương quay với các vị trí bám thuộc đầu dưới xương trụ.
Các đặc điểm giải phẫu gồm:
-
Điểm bám phía quay: Bờ mu tay của khuyết trụ (sigmoid notch) ở đầu dưới xương quay.
-
Đường đi: Hướng về phía đầu dưới xương trụ, tạo bờ sau của hệ thống dây chằng quay trụ xa.
-
Điểm bám phía trụ: Gồm những sợi nông bám gần mỏm trâm trụ và sợi sâu bám tại fovea.
-
Vị trí: Phía mu tay DRUJ, liên tục với các thành phần của TFCC.
-
Chức năng: Hạn chế sự dịch chuyển bất thường giữa đầu dưới xương quay và xương trụ.
Các nghiên cứu giải phẫu cho thấy dây chằng quay trụ mu tay có cấu trúc phức tạp hơn một dải sợi đơn giản. [2], [3]
1.2. Dây chằng quay trụ mu tay gồm những bó nào?
Dorsal Radioulnar Ligament thường được chia thành hai thành phần giải phẫu.
Bó nông (Superficial Dorsal Radioulnar Ligament): Đi từ phía mu tay đầu dưới xương quay đến vùng mỏm trâm trụ.
Bó sâu (Deep Dorsal Radioulnar Ligament): Đi từ xương quay đến vùng fovea xương trụ.
Các bó này có điểm bám khác nhau và thay đổi lực căng theo động tác sấp – ngửa.
Đặc biệt, sợi sâu nằm gần trục quay của cẳng tay nên đóng vai trò quan trọng trong duy trì độ vững ở nhiều tư thế.
Nghiên cứu hình ảnh và giải phẫu DRUJ năm 2022 mô tả hệ thống sợi nông – sâu của dây chằng quay trụ ở cả phía gan tay và mu tay. [2]
1.3. Bó nông dây chằng quay trụ mu tay có chức năng gì?
Bó nông nối vùng mu tay đầu dưới xương quay với vùng mỏm trâm trụ.
Trong động tác sấp cẳng tay, các sợi nông phía mu tay thường tăng lực căng.
Nhờ đó, bó này góp phần kiểm soát sự di lệch tương đối giữa xương quay và xương trụ.
Tuy nhiên, cơ học DRUJ không thể được giải thích bằng một bó dây chằng duy nhất.
Lực căng còn thay đổi theo tư thế cổ tay, hình thái khớp và hướng lực tác động.
1.4. Bó sâu dây chằng quay trụ mu tay bám vào Fovea như thế nào?
Ulnar Fovea là vùng lõm nằm ở đầu dưới xương trụ, gần nền mỏm trâm trụ.
Đây là điểm bám quan trọng của các sợi sâu thuộc hệ thống dây chằng quay trụ.
Bó sâu phía mu tay liên kết với fovea, cùng các sợi sâu phía gan tay tạo hệ thống neo giữ TFCC.
Trong động tác ngửa cẳng tay, bó sâu phía mu tay thường tăng lực căng.
Nếu vùng bám fovea bị tổn thương đáng kể, chức năng ổn định DRUJ có thể suy giảm.
Vì vậy, tổn thương tại fovea thường được đánh giá riêng khi người bệnh có rách TFCC và mất vững khớp quay trụ xa. [3], [4]
1.5. Dây chằng quay trụ mu tay thuộc phức hợp TFCC như thế nào?
Phức hợp sụn sợi tam giác (TFCC) bao gồm nhiều cấu trúc ở vùng phía trụ cổ tay.
Các thành phần thường được mô tả gồm:
-
Đĩa sụn sợi tam giác (Triangular Fibrocartilage Disc).
-
Dây chằng quay trụ mu tay.
-
Cấu trúc tương đồng sụn chêm (meniscal homologue).
-
Bao gân giữ gân duỗi cổ tay trụ (ECU subsheath).
TFCC góp phần ổn định DRUJ và hỗ trợ cơ học vùng trụ – cổ tay.
Tuy nhiên, không phải tất cả thành phần TFCC đều có chức năng giống nhau.
Đặc biệt, hệ thống dây chằng quay trụ giữ vai trò nổi bật trong độ vững của DRUJ. [2], [3]
1.6. Dây chằng quay trụ mu tay khác dây chằng quay trụ gan tay như thế nào?
Hai dây chằng nằm ở hai mặt đối diện của DRUJ.
Dây chằng quay trụ mu tay (Dorsal Radioulnar Ligament) nằm phía sau khớp.
Dây chằng quay trụ gan tay (Volar/Palmar Radioulnar Ligament) nằm phía trước khớp.
Cả hai đều có bó nông và bó sâu.
Điểm quan trọng là các bó không căng đồng thời theo cùng một quy luật.
Trong động tác sấp, sợi nông phía mu tay và sợi sâu phía gan tay thường tăng lực căng.
Ngược lại, khi ngửa, sợi sâu phía mu tay và sợi nông phía gan tay thường căng hơn. [3], [5]
1.7. DRUL khác dây chằng quay cổ tay mu tay như thế nào?
Dây chằng quay trụ mu tay (Dorsal Radioulnar Ligament) nối xương quay với xương trụ.
Trong khi đó, dây chằng quay cổ tay mu tay (Dorsal Radiocarpal Ligament) nối vùng đầu dưới xương quay với các xương cổ tay.
Do đó, hai cấu trúc có điểm bám và chức năng khác nhau.
DRUL chủ yếu tham gia ổn định khớp quay trụ xa.
Dây chằng quay cổ tay mu tay tham gia kiểm soát các chuyển động giữa xương quay và hàng xương cổ tay.
Sự phân biệt này quan trọng khi diễn giải MRI và chẩn đoán tổn thương vùng mu tay cổ tay.
2. Chức năng dây chằng quay trụ mu tay trong ổn định DRUJ và sấp ngửa cẳng tay
2.1. Vì sao Dorsal Radioulnar Ligament giúp ổn định khớp quay trụ xa?
DRUJ là khớp liên kết đầu dưới xương quay với chỏm xương trụ.
Trong vận động sấp – ngửa, xương quay di chuyển quanh đầu dưới xương trụ.
Các dây chằng quay trụ gan tay và mu tay giúp kiểm soát sự dịch chuyển giữa hai xương.
Nhờ đó, khớp duy trì tương quan trong những hoạt động cầm, nắm và xoay.
Tuy nhiên, độ vững còn phụ thuộc hình dạng khuyết trụ xương quay, màng gian cốt và hệ thống cơ – gân. [3]
2.2. Bó nông và bó sâu DRUL thay đổi lực căng khi sấp ngửa ra sao?
Đây là đặc điểm sinh cơ học quan trọng nhất của dây chằng quay trụ mu tay.
Khi sấp cẳng tay (Pronation):
-
Bó nông phía mu tay thường căng hơn.
-
Bó sâu phía gan tay thường căng hơn.
-
Hai hệ thống phối hợp kiểm soát sự dịch chuyển bất thường tại DRUJ.
Khi ngửa cẳng tay (Supination):
-
Bó sâu phía mu tay thường căng hơn.
-
Bó nông phía gan tay thường căng hơn.
-
Những sợi này hỗ trợ duy trì tương quan giữa chỏm trụ và khuyết trụ xương quay.
Đây là mô hình cơ sinh học được trình bày trong các nghiên cứu giải phẫu và hình ảnh học. [2], [5]
Tuy nhiên, lực căng thực tế có thể thay đổi theo giải phẫu cá thể và tải trọng.
2.3. Vì sao điểm bám Fovea quan trọng hơn khi đánh giá mất vững DRUJ?
Các sợi sâu bám vào fovea nằm gần trục quay của cẳng tay.
Vị trí này cho phép hệ thống dây chằng duy trì khả năng kiểm soát khớp trong nhiều tư thế sấp – ngửa.
Khi vùng bám sâu bị bong hoặc rách đáng kể, DRUJ có thể xuất hiện mất vững.
Tuy nhiên, không phải mọi tổn thương fovea đều gây biểu hiện mất vững như nhau.
Độ vững còn phụ thuộc các thành phần TFCC còn lại và tình trạng xương. [3], [4]
2.4. Rách DRUL có ảnh hưởng đến lực nắm bàn tay không?
Có thể ảnh hưởng gián tiếp.
Người bệnh tổn thương TFCC thường có đau khi tạo lực nắm và xoay cẳng tay.
Đau có thể làm giảm khả năng huy động sức mạnh của nhóm cơ cẳng tay.
Nếu DRUJ mất vững, các hoạt động sử dụng lực lớn có thể trở nên khó khăn.
Tuy nhiên, DRUL không trực tiếp tạo lực nắm.
Cần đánh giá sức mạnh cơ, đau, chức năng thần kinh và những tổn thương khác.
3. Nguyên nhân rách dây chằng quay trụ mu tay và tổn thương TFCC thường gặp
3.1. Ngã chống tay có gây rách Dorsal Radioulnar Ligament không?
Có thể.
Ngã chống tay là một cơ chế thường gặp của chấn thương cổ tay.
Khi bàn tay tiếp đất, lực truyền từ các xương cổ tay đến xương quay và xương trụ.
Nếu lực kết hợp với xoay cẳng tay hoặc nghiêng trụ cổ tay, hệ thống TFCC có thể chịu tải lớn.
Tổn thương có thể xảy ra ở đĩa sụn trung tâm, vùng ngoại vi hoặc các dây chằng quay trụ.
Tuy nhiên, không thể xác định riêng DRUL bị rách chỉ từ cơ chế ngã chống tay. [4], [6]
3.2. Gãy đầu dưới xương quay có liên quan đến tổn thương DRUL không?
Có.
Gãy đầu dưới xương quay có thể làm thay đổi hình dạng khuyết trụ hoặc tương quan DRUJ.
Ngoài ra, lực chấn thương có thể gây rách các thành phần TFCC.
Người bệnh có thể xuất hiện đau phía trụ cổ tay hoặc hạn chế sấp – ngửa sau khi xương lành.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đau sau gãy xương quay đều do dây chằng quay trụ mu tay.
Cần đánh giá cả tình trạng liền xương, trục xương quay và độ vững DRUJ.
3.3. Tổn thương Foveal TFCC Tear có giống rách dây chằng quay trụ mu tay không?
Không hoàn toàn.
Foveal TFCC Tear là thuật ngữ mô tả tổn thương tại vùng bám sâu của phức hợp TFCC vào fovea xương trụ.
Tổn thương có thể liên quan các sợi sâu phía gan tay và mu tay.
Do đó, không nên đồng nhất toàn bộ tổn thương fovea với rách riêng bó mu tay.
Trong thực hành, điều quan trọng là đánh giá sự liên tục của hệ thống bám sâu và mức độ mất vững DRUJ.
3.4. Những hoạt động nào dễ làm đau TFCC và khớp quay trụ xa?
Các hoạt động tạo lực nắm, chịu trọng lượng hoặc xoay cẳng tay có thể làm tăng triệu chứng.
Ví dụ:
-
Mở nắp chai chặt.
-
Xoay tay nắm cửa.
-
Dùng tua vít.
-
Chống tay để đứng dậy.
-
Nâng vật nặng với cổ tay nghiêng trụ.
-
Tập chống đẩy.
-
Chơi tennis hoặc cầu lông.
Tuy nhiên, đau trong các hoạt động này không đặc hiệu cho rách DRUL.
Cần khám thêm gân ECU, khớp trụ – cổ tay và những cấu trúc khác.
4. Triệu chứng rách dây chằng quay trụ mu tay và mất vững DRUJ
4.1. Đau cổ tay phía trụ có phải dấu hiệu rách DRUL không?
Đau cổ tay phía trụ (Ulnar-Sided Wrist Pain) là biểu hiện thường gặp ở người bệnh có tổn thương TFCC.
Vị trí đau có thể nằm gần đầu dưới xương trụ, đặc biệt quanh vùng fovea.
Triệu chứng thường tăng khi xoay cẳng tay hoặc chịu trọng lượng.
Tuy nhiên, đau phía trụ có thể xuất phát từ nhiều cấu trúc.
Các nguyên nhân cần phân biệt gồm:
-
Tổn thương TFCC trung tâm.
-
Rách TFCC ngoại vi.
-
Bệnh lý gân duỗi cổ tay trụ.
-
Hội chứng chèn ép trụ – cổ tay.
-
Tổn thương dây chằng trụ tháp.
-
Tổn thương khớp quay trụ xa.
-
Gãy xương vùng cổ tay.
Vì vậy, không nên chẩn đoán rách DRUL chỉ dựa trên vị trí đau. [4], [7]
4.2. Mất vững khớp quay trụ xa gây triệu chứng gì?
Người bệnh có thể mô tả cảm giác cổ tay bị lỏng hoặc trượt khi xoay.
Một số người nghe tiếng lục cục ở vùng đầu dưới xương trụ.
Những biểu hiện khác có thể gồm:
-
Đau khi sấp – ngửa cẳng tay.
-
Giảm sức nắm.
-
Khó nâng vật có kháng lực.
-
Khó chống tay.
-
Cảm giác mất kiểm soát khi vặn xoay.
-
Giảm biên độ vận động.
Tuy nhiên, tiếng lục cục không tự động chứng minh có mất vững DRUJ.
Cần đánh giá độ lỏng thực tế và đối chiếu với cổ tay bên đối diện.
4.3. Dây chằng quay trụ mu tay rách có làm hạn chế sấp ngửa cẳng tay không?
Có thể.
Đau, phản xạ bảo vệ và mất vững có thể khiến người bệnh giảm vận động sấp – ngửa.
Tuy nhiên, hạn chế ROM còn có thể do co rút bao khớp, biến dạng sau gãy xương hoặc bất thường bề mặt khớp.
Do đó, cần phân biệt hạn chế do đau với điểm chặn cơ học thực sự.
4.4. Những dấu hiệu nào cần khám cấp cứu sau chấn thương cổ tay?
Người bệnh cần được đánh giá khẩn cấp khi có biến dạng cổ tay rõ, đau dữ dội sau tai nạn hoặc không thể sử dụng bàn tay.
Các dấu hiệu cảnh báo khác gồm:
-
Bàn tay lạnh, tím hoặc tái.
-
Mất cảm giác mới xuất hiện.
-
Yếu các ngón tay bất thường.
-
Vết thương hở.
-
Sưng căng tiến triển nhanh.
-
Nghi ngờ gãy hoặc trật DRUJ.
-
Đau tăng nhiều khi cử động thụ động các ngón sau chấn thương.
Không tự nắn đầu dưới xương trụ hoặc tập xoay mạnh khi chưa loại trừ gãy – trật.
5. Chẩn đoán dây chằng quay trụ mu tay bằng MRI, MR Arthrography và nghiệm pháp DRUJ
5.1. Khám lâm sàng Dorsal Radioulnar Ligament Injury cần đánh giá gì?
Khám bắt đầu bằng bệnh sử, cơ chế chấn thương và yêu cầu hoạt động của người bệnh.
Các nội dung quan trọng gồm:
-
Quan sát sưng và biến dạng cổ tay.
-
Xác định vị trí đau phía trụ.
-
Đánh giá gấp – duỗi cổ tay.
-
Đánh giá sấp – ngửa cẳng tay.
-
Kiểm tra sức nắm.
-
Khám tình trạng gân ECU.
-
Đánh giá độ vững DRUJ.
-
Khám cảm giác và tuần hoàn bàn tay.
Cần so sánh với bên đối diện khi phù hợp.
Đặc biệt, độ lỏng sinh lý giữa các cá thể có thể khác nhau nên một nghiệm pháp không đủ xác nhận mất vững bệnh lý.
5.2. Ulnar Fovea Sign có chẩn đoán rách dây chằng quay trụ mu tay không?
Ulnar Fovea Sign là dấu hiệu đau khi ấn vào vùng lõm giữa đầu dưới xương trụ và những cấu trúc lân cận.
Dấu hiệu có thể gợi ý tổn thương TFCC ngoại vi hoặc dây chằng trụ tháp.
Nghiên cứu năm 2007 của Tay và cộng sự ghi nhận độ nhạy 95,2% và độ đặc hiệu 86,5% đối với nhóm tổn thương được khảo sát. [8]
Tuy nhiên, đây không phải độ nhạy và độ đặc hiệu riêng cho rách DRUL.
Các giá trị có thể thay đổi theo quần thể và tiêu chuẩn chẩn đoán.
Vì vậy, không nên sử dụng riêng Ulnar Fovea Sign để chỉ định phẫu thuật.
5.3. DRUJ Ballottement Test đánh giá mất vững như thế nào?
DRUJ Ballottement Test, còn gọi là Shuck Test, là nghiệm pháp đánh giá sự dịch chuyển tương đối giữa đầu dưới xương quay và xương trụ.
Người khám cố định một xương và tạo lực dịch chuyển trước – sau lên xương còn lại.
Các yếu tố cần quan sát gồm:
-
Mức tịnh tiến so với bên lành.
-
Cảm giác điểm dừng.
-
Đau khi thực hiện.
-
Cảm giác trượt khớp.
-
Sự khác biệt giữa các tư thế sấp và ngửa.
Tuy nhiên, nghiệm pháp chỉ hỗ trợ đánh giá mất vững DRUJ, không xác định trực tiếp rách bó sâu hay bó nông của DRUL.
5.4. Piano Key Sign có phát hiện mất vững khớp quay trụ xa không?
Piano Key Sign mô tả sự di động bất thường của đầu dưới xương trụ khi tác động lực.
Dấu hiệu có thể gợi ý mất vững DRUJ.
Tuy nhiên, độ di động của đầu trụ thay đổi giữa các cá thể.
Ngoài ra, nghiệm pháp không xác định nguyên nhân tổn thương.
Kết quả phải được phối hợp với bệnh sử, khám lâm sàng và hình ảnh học.
5.5. Press Test có đặc hiệu cho tổn thương DRUL không?
Không.
Press Test tạo tải qua cổ tay, thường bằng cách người bệnh chống hai tay để nâng thân mình.
Đau phía trụ cổ tay có thể gợi ý tổn thương TFCC.
Tuy nhiên, nhiều cấu trúc khác cùng chịu tải trong nghiệm pháp.
Vì vậy, kết quả dương tính không khẳng định dây chằng quay trụ mu tay bị rách.
Không thực hiện nghiệm pháp nếu người bệnh chưa được phép chịu trọng lượng sau chấn thương hoặc phẫu thuật.
5.6. MRI dây chằng quay trụ mu tay bình thường có hình ảnh như thế nào?
Trên MRI, DRUL thường được quan sát như một dải mô tín hiệu thấp ở bờ mu tay của DRUJ.
Dây chằng liên tục với những thành phần của TFCC.
Các sợi nông hướng đến vùng mỏm trâm trụ, trong khi các sợi sâu hướng đến fovea.
Tuy nhiên, cấu trúc có thể xuất hiện tín hiệu không hoàn toàn đồng nhất do sự phân lớp của các bó sợi.
Tổng quan hình ảnh năm 2026 nhấn mạnh việc nhận diện những biến thể giải phẫu bình thường để tránh chẩn đoán nhầm rách TFCC. [5]
5.7. Dấu hiệu MRI nào gợi ý rách Dorsal Radioulnar Ligament?
Các dấu hiệu có thể bao gồm:
-
Mất liên tục các bó sợi.
-
Tăng tín hiệu bất thường khu trú.
-
Bong điểm bám phía quay hoặc phía trụ.
-
Phù mô mềm quanh dây chằng.
-
Thay đổi hình dạng và độ căng.
-
Tổn thương sợi sâu tại fovea.
-
Tràn dịch hoặc bất thường DRUJ phối hợp.
Tuy nhiên, không phải mọi vùng tín hiệu cao đều là rách.
Ngoài ra, MRI thông thường có thể khó phát hiện những tổn thương nhỏ ở vùng ngoại vi TFCC.
Do đó, cần phối hợp khám lâm sàng và đánh giá hình ảnh trên nhiều mặt phẳng. [2], [5]
5.8. MR Arthrography có giúp phát hiện tổn thương TFCC tại Fovea không?
Có thể.
MR Arthrography sử dụng chất tương phản nội khớp nhằm khảo sát chi tiết hơn các cấu trúc bên trong cổ tay.
Đồng thuận liên chuyên ngành năm 2023 nhấn mạnh vai trò MRI trong đánh giá tổn thương TFCC, đồng thời ghi nhận hạn chế của MRI thông thường đối với một số rách ngoại vi. [9]
MR Arthrography hoặc CT Arthrography có thể được xem xét khi cần làm rõ vùng bám fovea.
Tuy nhiên, các phương pháp này không phải lựa chọn bắt buộc cho mọi trường hợp đau cổ tay phía trụ.
5.9. CT khớp quay trụ xa có vai trò gì trong DRUJ Instability?
CT giúp đánh giá tương quan xương quay và xương trụ.
Phương tiện này hữu ích khi nghi ngờ sai lệch sau gãy hoặc bất thường hình thái khớp.
Trong một số trường hợp, CT được thực hiện ở các tư thế sấp, trung tính và ngửa để khảo sát độ vững.
Tuy nhiên, CT không phải phương tiện chính để quan sát trực tiếp các sợi DRUL.
Vì vậy, CT và MRI có vai trò bổ sung cho nhau.
5.10. Thang điểm nào phù hợp để lượng giá phục hồi chức năng TFCC và DRUJ?
Numeric Pain Rating Scale (NPRS): Đánh giá đau từ 0 đến 10.
Patient-Rated Wrist Evaluation (PRWE): Đánh giá đau và hạn chế chức năng cổ tay.
DASH hoặc QuickDASH: Đánh giá hạn chế chức năng chi trên.
Modified Mayo Wrist Score: Đánh giá đau, chức năng, ROM và sức nắm.
ROM sấp – ngửa: Theo dõi khả năng xoay cẳng tay.
Grip Strength: Đo sức nắm bằng lực kế.
Pinch Strength: Đo sức kẹp giữa các ngón khi phù hợp.
Đây là các công cụ theo dõi phục hồi, không xác định trực tiếp dây chằng DRUL đã lành về mặt cấu trúc.
6. Phân loại rách TFCC và ý nghĩa của tổn thương dây chằng quay trụ mu tay
6.1. Phân loại Palmer trong tổn thương TFCC là gì?
Phân loại Palmer chia tổn thương TFCC thành hai nhóm chính.
Palmer Type 1: Tổn thương do chấn thương.
Palmer Type 2: Tổn thương thoái hóa.
Trong nhóm chấn thương, các vị trí tổn thương gồm phần trung tâm, vùng bám phía trụ, vùng bám ngoại vi và vùng bám phía quay.
Tuy nhiên, phân loại Palmer không thể mô tả đầy đủ mọi tổn thương bó sâu quay trụ tại fovea.
Vì vậy, khi người bệnh có mất vững DRUJ, cần đánh giá riêng sự liên tục của hệ thống bám sâu. [4], [7]
6.2. Palmer 1A và Palmer 1B khác nhau thế nào?
Palmer 1A là rách vùng trung tâm đĩa sụn sợi tam giác.
Tổn thương trung tâm thường không làm mất chức năng của các dây chằng ổn định ngoại vi nếu các cấu trúc này vẫn nguyên vẹn.
Palmer 1B là tổn thương ở vùng bám phía trụ của TFCC.
Trong một số trường hợp, tổn thương có thể liên quan các sợi sâu bám fovea và gây mất vững DRUJ.
Tuy nhiên, không phải mọi rách Palmer 1B đều gây mất vững.
Ngoài ra, rách bó mu tay không được đồng nhất với toàn bộ tổn thương Palmer 1B.
6.3. Vì sao Foveal TFCC Tear quan trọng hơn rách trung tâm khi đánh giá DRUJ?
Điểm bám fovea neo giữ những sợi sâu của hệ thống dây chằng quay trụ.
Nếu các sợi này bị bong, khớp có thể mất khả năng kiểm soát tịnh tiến bình thường.
Ngược lại, một rách nhỏ ở phần trung tâm đĩa sụn có thể gây đau nhưng không làm DRUJ mất vững.
Vì vậy, vị trí rách và độ vững khớp quan trọng hơn việc chỉ ghi nhận có hay không có rách TFCC.
7. Điều trị rách dây chằng quay trụ mu tay: Bảo tồn hay phẫu thuật TFCC?
7.1. Tổn thương TFCC với DRUJ ổn định có điều trị bảo tồn được không?
Có.
Người bệnh có rách TFCC nhưng khớp quay trụ xa vẫn ổn định có thể được điều trị không phẫu thuật.
Các biện pháp thường bao gồm:
-
Điều chỉnh những hoạt động gây đau.
-
Sử dụng nẹp bảo vệ phù hợp.
-
Kiểm soát đau và sưng.
-
Phục hồi ROM khi được phép.
-
Tăng sức mạnh cơ cẳng tay.
-
Phục hồi sức nắm và hoạt động chức năng.
Nghiên cứu của Sander và cộng sự, công bố trực tuyến năm 2020 và xuất bản năm 2021, so sánh 16 người bệnh điều trị bảo tồn với 17 người được nội soi cắt lọc TFCC. [10]
Kết quả không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa thống kê về đau, ROM, sức nắm và chức năng giữa hai nhóm.
Tuy nhiên, nghiên cứu có cỡ mẫu nhỏ và chỉ khảo sát người bệnh có DRUJ ổn định.
Vì vậy, không thể suy rộng kết quả cho mọi trường hợp mất vững do rách fovea.
7.2. Khi nào rách Dorsal Radioulnar Ligament cần được đánh giá phẫu thuật?
Các tình huống cần đánh giá chuyên khoa bàn tay gồm:
-
Mất vững DRUJ rõ trên lâm sàng.
-
Tổn thương fovea đáng kể.
-
Bán trật hoặc trật DRUJ.
-
Tổn thương phối hợp gãy đầu dưới xương quay.
-
Đau kéo dài dù điều trị phù hợp.
-
Mất vững mạn tính ảnh hưởng công việc.
-
Giảm khả năng sử dụng bàn tay trong hoạt động thể thao hoặc nghề nghiệp.
Tuy nhiên, MRI có tín hiệu bất thường ở DRUL không tự động là chỉ định phẫu thuật.
Cần xác định mối liên quan giữa tổn thương và triệu chứng thực tế. [4], [7]
7.3. Phẫu thuật khâu TFCC vào Fovea có tác dụng gì?
TFCC Foveal Repair là kỹ thuật phục hồi điểm bám của hệ thống dây chằng quay trụ sâu vào fovea xương trụ.
Mục tiêu là khôi phục chức năng ổn định thụ động của DRUJ.
Phẫu thuật có thể được thực hiện bằng phương pháp mở hoặc nội soi hỗ trợ.
Tuy nhiên, kỹ thuật được lựa chọn phụ thuộc vào vị trí rách, chất lượng mô và tình trạng khớp.
Đặc biệt, người bệnh có biến dạng xương hoặc thoái hóa DRUJ cần được đánh giá nguyên nhân cơ học trước khi sửa chữa dây chằng.
7.4. Nghiên cứu năm 2026 so sánh khâu TFCC mở và nội soi cho thấy gì?
Tổng quan hệ thống và phân tích tổng hợp năm 2026 đã đánh giá điều trị mất vững DRUJ sau chấn thương bằng sửa chữa TFCC tại fovea theo phương pháp mở và nội soi. [11]
Nghiên cứu xem xét kết quả chức năng, độ vững sau phẫu thuật và biến chứng.
Tuy nhiên, việc lựa chọn kỹ thuật còn phụ thuộc thời gian tổn thương, đặc điểm mô và kinh nghiệm phẫu thuật viên.
Chưa thể khẳng định một kỹ thuật sửa chữa luôn tối ưu cho mọi trường hợp rách dây chằng quay trụ sâu.
7.5. Khi nào cần tái tạo dây chằng quay trụ xa bằng mảnh ghép?
Tái tạo bằng mảnh ghép có thể được cân nhắc trong mất vững DRUJ mạn tính khi mô dây chằng không còn phù hợp để khâu trực tiếp.
Tuy nhiên, trước khi tái tạo cần đánh giá hình dạng xương quay, xương trụ và mặt khớp.
Nếu có biến dạng xương sau gãy hoặc thoái hóa khớp đáng kể, chỉ tái tạo dây chằng có thể không giải quyết được nguyên nhân.
8. Phục hồi chức năng tổn thương dây chằng quay trụ mu tay điều trị bảo tồn
8.1. Nguyên tắc phục hồi chức năng TFCC và DRUJ ổn định
Phục hồi chức năng cần dựa trên độ vững thực tế và khả năng chịu tải của người bệnh.
Các nguyên tắc gồm:
-
Bảo vệ vùng tổn thương khi còn đau cấp.
-
Hạn chế sấp – ngửa có tải lớn trong giai đoạn đầu.
-
Duy trì vận động những khớp không bị ảnh hưởng.
-
Khôi phục ROM cổ tay và cẳng tay có kiểm soát.
-
Tăng sức mạnh cơ cẳng tay, cơ bàn tay.
-
Tiến triển đến hoạt động nắm, nâng, xoay và chống tay.
-
Đánh giá lại khi có cảm giác trượt khớp hoặc mất vững.
Hiện chưa có phác đồ tập được kiểm chứng riêng cho rách bó mu tay DRUL đơn độc.
Khung dưới đây dành cho người bệnh đã được xác định DRUJ ổn định và được phép tập.
8.2. Giai đoạn 1: Bảo vệ TFCC và kiểm soát đau cổ tay phía trụ
Mục tiêu là hạn chế kích thích triệu chứng và tránh làm tăng tải lên dây chằng đang hồi phục.
Các bài tập có thể gồm:
Gập – duỗi các ngón tay: Thực hiện 2 hiệp × 10–15 lần.
Đối chiếu ngón cái: Chạm ngón cái lần lượt với các ngón khác, 2 hiệp × 10 lần.
Vận động vai nhẹ: Thực hiện 1–2 hiệp × 10 lần.
Gập – duỗi khuỷu: Chỉ thực hiện trong phạm vi không vi phạm giới hạn nẹp.
Tập kiểm soát phù nề: Kết hợp vận động các ngón và kê cao chi khi phù hợp.
Ở giai đoạn này, không nên tự vặn vật nặng hoặc chống tay chịu trọng lượng.
Nếu được chỉ định nẹp hạn chế sấp – ngửa, cần tuân thủ phạm vi bất động.
8.3. Giai đoạn 2: Phục hồi ROM sấp ngửa cẳng tay sau TFCC Injury
Khi triệu chứng giảm và DRUJ ổn định, có thể tiến triển vận động chủ động.
Gập – duỗi cổ tay chủ động: Bắt đầu 2 hiệp × 8–12 lần.
Nghiêng quay – nghiêng trụ nhẹ: Thực hiện trong phạm vi được phép, tránh đau tăng.
Sấp – ngửa cẳng tay có hỗ trợ: Đặt khuỷu gấp khoảng 90 độ, cánh tay được hỗ trợ trên bàn.
Thực hiện 1–2 hiệp × 8–10 lần trong tầm thoải mái.
Cầm – thả vật nhẹ: Tập những nhiệm vụ chức năng có lực nhỏ.
Không cố xoay cẳng tay đến cuối tầm nếu xuất hiện đau sâu phía trụ hoặc cảm giác trượt khớp.
8.4. Giai đoạn 3: Tăng sức mạnh cổ tay và cơ cẳng tay sau rách DRUL
Khi ROM đủ tốt và người bệnh không có mất vững gây triệu chứng, có thể bắt đầu kháng lực.
Wrist Extension: Duỗi cổ tay với kháng lực nhẹ, 2 hiệp × 10–12 lần.
Wrist Flexion: Gập cổ tay với kháng lực nhẹ, 2 hiệp × 10–12 lần.
Radial Deviation: Tập nghiêng quay nhẹ, 2 hiệp × 10 lần.
Grip Strengthening: Bóp bóng mềm, 2 hiệp × 10–15 lần.
Forearm Pronation–Supination: Tập sấp – ngửa có kháng lực rất nhẹ khi đã được phép.
Tăng tải theo mức đau, ROM và chức năng.
Không nên sử dụng tạ nặng hoặc dụng cụ có cánh tay đòn dài ngay trong giai đoạn đầu tập xoay.
8.5. Tập cơ sấp vuông có giúp ổn định DRUJ không?
Cơ sấp vuông (Pronator Quadratus) tham gia sấp cẳng tay và hỗ trợ cơ học vùng quay trụ xa.
Tăng sức mạnh cơ này có thể là một thành phần của chương trình phục hồi chức năng DRUJ.
Tuy nhiên, chưa có bằng chứng trực tiếp chứng minh bài tập cơ sấp vuông làm liền DRUL hoặc phục hồi hoàn toàn điểm bám fovea đã đứt.
Vì vậy, không nên xem tập cơ là giải pháp thay thế cho điều trị mất vững cơ học nghiêm trọng.
8.6. Giai đoạn 4: Tập chịu trọng lượng và phục hồi chức năng bàn tay
Khi người bệnh dung nạp tốt các bài tập cơ bản, có thể tiến triển hoạt động chịu tải.
Chống tay lên tường: Bắt đầu với tải nhẹ và theo dõi đau.
Chuyển trọng lượng trên mặt bàn: Tăng dần khi khớp ổn định.
Tập mang vật: Bắt đầu từ vật nhẹ và tăng theo nhu cầu thực tế.
Tập thao tác xoay: Sử dụng dụng cụ có kháng lực thấp.
Tập phối hợp nắm – nâng – xoay: Mô phỏng hoạt động nghề nghiệp hoặc thể thao.
Không nên tập chống đẩy toàn phần nếu còn đau hoặc cảm giác DRUJ mất vững.
8.7. Khi nào có thể quay lại thể thao sau tổn thương TFCC?
Cần đánh giá:
-
Không đau đáng kể trong hoạt động.
-
ROM sấp – ngửa phù hợp.
-
DRUJ đủ ổn định.
-
Sức nắm đáp ứng yêu cầu môn thể thao.
-
Khả năng chịu trọng lượng qua cổ tay tốt.
-
Có thể thực hiện các nhiệm vụ đặc hiệu.
-
Không có phản ứng đau kéo dài sau tập.
Không có mốc thời gian quay lại thể thao được xác nhận riêng cho rách DRUL đơn độc.
9. Phục hồi chức năng sau phẫu thuật TFCC Foveal Repair
9.1. Vì sao cần bất động sau khâu TFCC vào Fovea?
Sau phẫu thuật, các sợi sâu của TFCC cần thời gian phục hồi sự liên kết với vùng bám xương trụ.
Trong vận động sấp – ngửa, hệ thống dây chằng quay trụ chịu thay đổi lực căng.
Vì vậy, vận động xoay quá mức hoặc chịu tải sớm có thể gây bất lợi cho cấu trúc được sửa chữa.
Tuy nhiên, loại nẹp và thời gian bất động phụ thuộc kỹ thuật phẫu thuật.
9.2. Sau khâu TFCC bao lâu có thể bắt đầu ROM?
Nghiên cứu khảo sát phẫu thuật viên bàn tay Australia năm 2024 ghi nhận sự khác biệt về thời gian bất động và bắt đầu vận động sau khâu TFCC fovea. [12]
Tổng quan phạm vi năm 2025 cũng cho thấy các chương trình phục hồi sau sửa chữa TFCC ngoại vi có nhiều khác biệt. [13]
Thời gian bất động khoảng sáu tuần thường được báo cáo, nhưng không được xem là chuẩn bắt buộc cho mọi trường hợp.
Đặc biệt, giới hạn ROM có thể khác nhau giữa phẫu thuật khâu ngoại vi đơn giản và khâu phục hồi điểm bám sâu fovea.
9.3. Sau phẫu thuật TFCC khi nào được tập sức mạnh?
Bài tập kháng lực thường được bắt đầu sau giai đoạn bảo vệ và khi người bệnh đã được phép tăng tải.
Chương trình có thể tiến triển từ vận động chủ động nhẹ đến kháng lực cổ tay và cẳng tay.
Sau đó, phục hồi sức nắm, mang vật và chịu trọng lượng.
Tuy nhiên, không nên tăng tải chỉ dựa trên việc người bệnh đã hết đau khi nghỉ.
Cần đánh giá ROM, độ vững DRUJ và giới hạn phẫu thuật.
9.4. Bằng chứng năm 2026 có xác định được thời gian bất động tối ưu không?
Một tổng quan hệ thống và phân tích tổng hợp năm 2026 đã đánh giá các chiến lược bất động sau sửa chữa TFCC tại fovea. [14]
Nghiên cứu tập trung vào kết quả của những phác đồ bất động khác nhau.
Tuy nhiên, sự khác biệt về kỹ thuật phẫu thuật, mức tổn thương và cách đánh giá chức năng vẫn khiến việc áp dụng một thời gian bất động duy nhất gặp hạn chế.
Vì vậy, việc lựa chọn nẹp và thời điểm tập cần dựa trên hướng dẫn của phẫu thuật viên, thay vì áp dụng máy móc một mốc tuần.
PubMed
9.5. Những sai lầm thường gặp khi phục hồi sau khâu TFCC
Sai lầm thứ nhất: Tự xoay cẳng tay trong khi vẫn phải bất động.
Sai lầm thứ hai: Chống tay hoặc nâng vật nặng quá sớm.
Sai lầm thứ ba: Tập kháng lực sấp – ngửa lớn ngay khi tháo nẹp.
Sai lầm thứ tư: Chỉ tập cổ tay nhưng bỏ qua khả năng sấp – ngửa cẳng tay.
Sai lầm thứ năm: Không theo dõi sức nắm và chức năng bàn tay.
Sai lầm thứ sáu: Đồng nhất hết đau với việc dây chằng đã lành hoàn toàn.
Sai lầm thứ bảy: Áp dụng một phác đồ cho mọi kiểu tổn thương TFCC.
10. Câu hỏi thường gặp về dây chằng quay trụ mu tay (FAQ)
10.1. Dây chằng quay trụ mu tay nằm ở đâu?
Dây chằng nằm phía sau khớp quay trụ xa, nối bờ mu tay của khuyết trụ xương quay với các điểm bám tại đầu dưới xương trụ.
10.2. Dorsal Radioulnar Ligament có phải một phần của TFCC không?
Có. DRUL là thành phần quan trọng của phức hợp sụn sợi tam giác, tham gia duy trì độ vững khớp quay trụ xa.
10.3. Dây chằng quay trụ mu tay gồm mấy bó?
Gồm hai thành phần chính là bó nông và bó sâu. Bó nông bám gần mỏm trâm trụ, còn bó sâu bám tại fovea.
10.4. Bó sâu dây chằng quay trụ mu tay có chức năng gì?
Bó sâu góp phần ổn định DRUJ, đặc biệt trong vận động ngửa cẳng tay.
10.5. DRUL khác Volar Radioulnar Ligament như thế nào?
DRUL nằm phía mu tay, còn Volar Radioulnar Ligament nằm phía gan tay.
Hai cấu trúc có quy luật thay đổi lực căng khác nhau và cùng phối hợp ổn định DRUJ.
10.6. Rách dây chằng quay trụ mu tay có gây đau cổ tay không?
Có thể, đặc biệt khi tổn thương liên quan TFCC.
Tuy nhiên, đau phía trụ cổ tay còn có nhiều nguyên nhân khác.
10.7. Rách TFCC có phải luôn gây mất vững DRUJ không?
Không. Nhiều trường hợp rách TFCC vẫn có độ vững DRUJ bình thường.
10.8. Foveal TFCC Tear là gì?
Đây là tổn thương tại điểm bám sâu của TFCC vào fovea xương trụ.
Tổn thương có thể liên quan những sợi sâu của cả dây chằng quay trụ gan tay và mu tay.
10.9. Ulnar Fovea Sign có chẩn đoán được rách DRUL không?
Không đặc hiệu. Nghiệm pháp giúp gợi ý tổn thương vùng TFCC ngoại vi hoặc cấu trúc liên quan, nhưng không xác định riêng bó mu tay. [8]
10.10. MRI có phát hiện tổn thương dây chằng quay trụ mu tay không?
Có. MRI có thể đánh giá hình thái, tính liên tục và tín hiệu của DRUL.
Tuy nhiên, những tổn thương nhỏ ở vùng fovea có thể khó phát hiện. [2], [9]
10.11. Khi nào cần MR Arthrography để đánh giá TFCC?
Khi cần làm rõ tổn thương ngoại vi hoặc điểm bám sâu mà MRI thông thường chưa cung cấp đủ thông tin.
10.12. Rách dây chằng quay trụ mu tay có cần phẫu thuật không?
Không phải tất cả trường hợp.
Điều trị phụ thuộc vị trí rách, độ vững DRUJ, triệu chứng và mức hạn chế chức năng.
10.13. Tập sấp – ngửa có giúp dây chằng quay trụ mu tay lành không?
Chưa có bằng chứng trực tiếp cho thấy bài tập làm liền DRUL đã rách.
Tập luyện giúp cải thiện ROM và chức năng khi khớp đủ ổn định.
10.14. Sau phẫu thuật TFCC có được tập cổ tay ngay không?
Tùy kỹ thuật phẫu thuật và chỉ định.
Một số chương trình cần giai đoạn bất động để bảo vệ điểm bám fovea trước khi tập ROM.
10.15. Khi nào có thể quay lại thể thao sau rách TFCC?
Cần đánh giá đau, ROM, sức nắm, độ vững và khả năng chịu tải.
Không nên quyết định chỉ dựa trên số tuần hoặc tháng sau chấn thương.
11. Kết luận: Vai trò dây chằng quay trụ mu tay trong ổn định và phục hồi cổ tay
Dây chằng quay trụ mu tay (Dorsal Radioulnar Ligament) là một trong những cấu trúc quan trọng duy trì độ vững khớp quay trụ xa.
Dây chằng nằm phía mu tay của DRUJ và thuộc phức hợp TFCC.
Cấu trúc gồm bó nông và bó sâu, với các điểm bám khác nhau ở đầu dưới xương trụ.
Đặc biệt, bó sâu bám tại fovea góp phần duy trì độ vững khi cẳng tay xoay.
Tổn thương DRUL có thể liên quan đau cổ tay phía trụ, giảm sức nắm và hạn chế sấp – ngửa.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đau phía trụ hoặc rách TFCC đều có mất vững DRUJ.
Trong chẩn đoán, cần phối hợp bệnh sử, khám độ vững, MRI và các phương tiện hình ảnh khác khi có chỉ định.
Đối với phục hồi chức năng, chương trình cần phân biệt tổn thương TFCC ổn định với tổn thương fovea có mất vững.
Điều trị bảo tồn có thể phù hợp với nhiều trường hợp ổn định. Ngược lại, tổn thương sâu gây mất vững đáng kể cần được đánh giá chuyên khoa bàn tay.
Mục tiêu quan trọng nhất là phục hồi sức nắm, vận động sấp – ngửa và khả năng sử dụng bàn tay, đồng thời bảo vệ sự ổn định của khớp quay trụ xa.
0937782677
12. Tài liệu tham khảo
[1] Dorsal Radioulnar Ligament. Radiopaedia.org.
https://radiopaedia.org/articles/dorsal-radioulnar-ligament?lang=us
[2] Distal Radioulnar Joint: Normal Anatomy, Imaging of Common Disorders, and Injury Classification. 2022. DOI: https://doi.org/10.1148/rg.220109
[3] Functional Anatomy of the Distal Radioulnar Joint in Health and Disease. 2014.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4165238/
[4] Distal Radioulnar Joint Instability: Diagnosis and Treatment. 2022.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8889419/
[5] The Triangular Fibrocartilage Complex (TFCC): Updated Anatomy, Variants, and MRI Diagnostic Pitfalls. 2026. DOI: https://doi.org/10.1007/s00256-026-05219-x
[6] Imaging Findings of the Distal Radio-Ulnar Joint in Trauma. 2018.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6032773/
[7] Advancements in Diagnosis and Management of Distal Radioulnar Joint Instability: A Comprehensive Review Including a New Classification for DRUJ Injuries. 2024. DOI: https://doi.org/10.3390/jpm14090943
[8] The “Ulnar Fovea Sign” for Defining Ulnar Wrist Pain: An Analysis of Sensitivity and Specificity. 2007. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jhsa.2007.01.022
[9] Interdisciplinary Consensus Statements on Imaging of DRUJ Instability and TFCC Injuries. 2023. DOI: https://doi.org/10.1007/s00330-023-09698-7
[10] Outcome of Conservative Treatment for Triangular Fibrocartilage Complex Lesions With Stable Distal Radioulnar Joint. 2021. DOI: https://doi.org/10.1007/s00068-020-01315-2
[11] Open Versus Arthroscopic Management of Acute and Chronic Distal Radioulnar Joint Instability: A Systematic Review and Meta-analysis. 2026.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42237126/
[12] Post-surgical Rehabilitation Guidelines for Triangular Fibrocartilage Complex Foveal Repair: A Survey of Australian Hand and Wrist Surgeons. 2024. DOI: https://doi.org/10.1142/S2424835524500309
[13] Clinical and Functional Outcomes of Rehabilitation Strategies Following Arthroscopic Repair of Chronic Isolated Peripheral TFCC Tears: A Scoping Review. 2025. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jor.2025.06.028
[14] Postoperative Immobilization After Foveal Triangular Fibrocartilage Complex Repair: A Systematic Review and Meta-Analysis of Comparative Studies. 2026. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jhsa.2026.01.029
