DÂY CHẰNG TRỤ – CẢ: VÌ SAO MỘT CẤU TRÚC NHỎ CÓ THỂ LIÊN QUAN ĐẾN TRẬT QUANH XƯƠNG NGUYỆT?
Dây chằng trụ – cả (ulnocapitate ligament) là một thành phần của hệ thống dây chằng trụ – cổ tay gan tay. Cấu trúc nối vùng hõm đầu dưới xương trụ với xương cả. Nó góp phần giữ vững cổ tay và phối hợp hoạt động với phức hợp sụn sợi tam giác (TFCC).
Điều đáng chú ý là dây chằng trụ – cả thường nằm nông hơn dây chằng trụ – nguyệt và trụ – tháp. Các bó sợi còn liên tục với những dây chằng khác ở mặt gan tay cổ tay.
Một nghiên cứu năm 2012 cho thấy hệ thống dây chằng trụ – cổ tay bị tổn thương trong 13/16 mẫu cổ tay khi chịu lực gây mất vững quanh xương nguyệt. Trong đó có dây chằng trụ – cả.
Các nghiên cứu cơ sinh học trên người cũng cho thấy dây chằng này dài ra khi cổ tay duỗi kết hợp nghiêng quay.
Tuy nhiên, đây không phải bằng chứng cho thấy mọi trường hợp ngã chống tay đều gây rách dây chằng trụ – cả. Ngoài ra, dữ liệu điều trị riêng cho cấu trúc này hiện còn hạn chế.
Vậy dây chằng trụ – cả có chức năng gì? MRI và siêu âm có thể phát hiện tổn thương không? Và phục hồi chức năng cần chú ý điều gì?
1. Dây chằng trụ – cả (ulnocapitate ligament) là gì?
Dây chằng trụ – cả là một dây chằng ngoại lai của cổ tay (extrinsic wrist ligament).
Tên tiếng Anh là ulnocapitate ligament. Tên Latin là ligamentum ulnocapitatum.
Dây chằng thuộc phức hợp dây chằng trụ – cổ tay (ulnocarpal ligamentous complex – UCLC).
Cấu trúc kéo dài từ vùng hõm đầu dưới xương trụ đến mặt gan tay xương cả.
Đặc biệt, dây chằng trụ – cả nằm nông nhất trong ba dây chằng trụ – cổ tay gan tay được mô tả kinh điển.
Hai thành phần còn lại là dây chằng trụ – nguyệt và dây chằng trụ – tháp.
1.1. Xương cả nằm ở đâu trong cổ tay?
Xương cả (capitate) là xương lớn nằm gần trung tâm cổ tay.
Đây là một trong bốn xương thuộc hàng xa.
Phía gần, chỏm xương cả tiếp khớp với xương nguyệt.
Hai bên xương cả là xương thang bé và xương móc.
Đặc biệt, xương cả tham gia truyền lực giữa hàng xương cổ tay gần và các xương bàn tay.
Vì vậy, những dây chằng liên quan có vai trò trong hệ thống ổn định cổ tay.
1.2. Vì sao dây chằng trụ – cả được xếp vào nhóm ngoại lai?
Dây chằng ngoại lai nối các xương cổ tay với xương quay, xương trụ hoặc những cấu trúc liên quan.
Ngược lại, dây chằng nội tại chủ yếu nối những xương cổ tay với nhau.
Dây chằng trụ – cả có điểm bám gần tại vùng đầu dưới xương trụ.
Do đó, cấu trúc được xếp vào nhóm dây chằng ngoại lai.
Tuy nhiên, các bó sợi còn hòa vào mạng lưới dây chằng giữa các xương cổ tay.
Vì vậy, chức năng của dây chằng không hoàn toàn giới hạn ở một khớp.
2. Giải phẫu dây chằng trụ – cả: Nguyên ủy và điểm bám tận
2.1. Nguyên ủy của dây chằng trụ – cả
Dây chằng trụ – cả xuất phát từ vùng gan tay của hõm đầu dưới xương trụ (ulnar fovea).
Hõm trụ là vùng lõm gần nền mỏm trâm trụ.
Đây cũng là khu vực quan trọng của các dây chằng quay – trụ dưới.
Đặc biệt, những sợi gần của dây chằng trụ – cả hòa vào lớp sâu dây chằng quay – trụ gan tay.
Theo mô tả của Moritomo năm 2013, dây chằng trụ – cả có điểm bám trực tiếp vào vùng đầu dưới xương trụ rõ hơn hai bó trụ – nguyệt và trụ – tháp.
2.2. Điểm bám tận của dây chằng trụ – cả
Từ vùng hõm trụ, dây chằng đi chếch xuống xa và hướng về phía quay.
Các sợi đi qua mặt gan tay của những cấu trúc phía trụ cổ tay.
Đầu xa chủ yếu bám vào vùng gan tay – trụ của xương cả.
Ngoài ra, một số mô tả giải phẫu ghi nhận các sợi hòa vào hệ thống dây chằng lân cận.
Đặc biệt, chúng có thể liên tục với những bó của dây chằng quay – thuyền – cả.
Vì vậy, điểm bám không phải lúc nào cũng được nhận diện như một dải sợi đơn lẻ.
2.3. Vì sao dây chằng trụ – cả nằm nông hơn hai dây chằng còn lại?
Ba dây chằng trụ – cổ tay gan tay có các hướng sợi khác nhau.
Dây chằng trụ – cả đi ở phía trước, gần mặt gan tay hơn.
Trong khi đó, dây chằng trụ – nguyệt và trụ – tháp nằm sâu hơn.
Đặc biệt, ba bó có thể hòa vào nhau ở vùng gần.
Điều này khiến việc phân biệt các cấu trúc trên MRI hoặc siêu âm không phải lúc nào cũng dễ dàng.
2.4. Bảng giải phẫu dây chằng trụ – cả
| Đặc điểm | Mô tả |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Ulnocapitate ligament |
| Tên Latin | Ligamentum ulnocapitatum |
| Vị trí | Mặt gan tay phía trụ cổ tay |
| Phân loại | Dây chằng ngoại lai |
| Hệ thống | Phức hợp dây chằng trụ – cổ tay |
| Nguyên ủy | Vùng gan tay của hõm đầu dưới xương trụ |
| Điểm bám tận | Mặt gan tay – trụ xương cả |
| Hướng đi | Chếch xuống xa, về phía xương cả |
| Lớp giải phẫu | Nông nhất trong ba bó trụ – cổ tay gan tay |
| Liên kết gần | Dây chằng quay – trụ gan tay |
| Liên kết xa | Hệ thống dây chằng gan tay vùng giữa cổ tay |
| Chức năng | Hỗ trợ ổn định trụ – cổ tay và kiểm soát chuyển động bất thường |
Các đặc điểm được đối chiếu với nghiên cứu Sasao năm 2003 và tổng quan Moritomo năm 2013. [2, 3]
3. Phức hợp dây chằng trụ – cổ tay gồm những thành phần nào?
Phức hợp dây chằng trụ – cổ tay có tên tiếng Anh là ulnocarpal ligamentous complex.
Hệ thống thường được chia thành ba thành phần.
3.1. Ba dây chằng trụ – cổ tay gan tay
| Dây chằng | Tên tiếng Anh | Điểm bám xa |
|---|---|---|
| Trụ – cả | Ulnocapitate ligament | Xương cả |
| Trụ – nguyệt | Ulnolunate ligament | Xương nguyệt |
| Trụ – tháp | Ulnotriquetral ligament | Xương tháp |
Cả ba cấu trúc đều liên quan đến vùng hõm trụ và dây chằng quay – trụ gan tay.
Tuy nhiên, chúng không có nguyên ủy và hướng sợi hoàn toàn giống nhau.
3.2. Vì sao dây chằng trụ – cả khác hai dây chằng còn lại?
Dây chằng trụ – cả có điểm bám gần trực tiếp tại vùng hõm trụ.
Trong khi đó, dây chằng trụ – nguyệt chủ yếu xuất phát từ hệ thống sợi quay – trụ gan tay.
Dây chằng trụ – tháp cũng có sự liên tục tương tự.
Ngoài ra, điểm bám xa của cả ba khác nhau.
Nhờ vậy, chúng tạo thành mạng lưới nâng đỡ nhiều hướng ở mặt gan tay cổ tay.
3.3. Vì sao ba bó dây chằng khó phân biệt khi phẫu tích?
Các bó sợi nằm gần nhau và có sự hòa nhập giải phẫu.
Ngoài ra, một phần sợi liên tục với bao khớp và dây chằng quay – trụ gan tay.
Do đó, các ranh giới mô có thể không rõ bằng mắt thường.
Moritomo năm 2013 nhấn mạnh rằng ba dây chằng có thể hòa vào nhau thành một hệ thống.
Đặc biệt, điều này có ý nghĩa khi diễn giải tổn thương bằng MRI hoặc nội soi. [2]
4. Dây chằng trụ – cả có thuộc phức hợp TFCC không?
Có liên quan chặt chẽ.
Trong nhiều hệ thống giải phẫu, dây chằng trụ – cả được xem là thành phần của TFCC.
Tuy nhiên, cần phân biệt điểm bám trực tiếp của dây chằng với hệ thống mô mà nó tham gia.
4.1. TFCC là gì?
TFCC là viết tắt của triangular fibrocartilage complex.
Đây là hệ thống mô sụn sợi và dây chằng nằm ở phía trụ cổ tay.
TFCC góp phần ổn định khớp quay – trụ dưới và vùng trụ – cổ tay.
Ngoài ra, hệ thống hỗ trợ truyền lực giữa cẳng tay và các xương cổ tay.
4.2. Những thành phần chính của TFCC
| Cấu trúc | Vai trò nổi bật |
|---|---|
| Đĩa sụn tam giác | Góp phần truyền và phân bố lực |
| Dây chằng quay – trụ gan tay | Ổn định khớp quay – trụ dưới |
| Dây chằng quay – trụ mu tay | Phối hợp ổn định khi xoay cẳng tay |
| Dây chằng trụ – cả | Hỗ trợ hệ thống ổn định gan tay – trụ |
| Dây chằng trụ – nguyệt | Hỗ trợ ổn định vùng trụ – cổ tay |
| Dây chằng trụ – tháp | Hỗ trợ ổn định vùng trụ – cổ tay |
| Cấu trúc tương tự sụn chêm | Thành phần mô mềm ngoại vi |
| Bao gân cơ duỗi cổ tay trụ | Liên quan hệ thống ổn định ngoại vi |
Danh sách có thể khác nhau giữa các cách phân loại.
Đặc biệt, TFCC không phải một dây chằng riêng lẻ mà là hệ thống phối hợp.
4.3. Dây chằng trụ – cả có bám trực tiếp vào đĩa sụn tam giác không?
Theo mô tả của Moritomo, dây chằng trụ – cả không bám trực tiếp vào phần đĩa sụn trung tâm của TFCC.
Thay vào đó, cấu trúc xuất phát từ vùng gan tay hõm trụ.
Tại đây, các sợi hòa vào phần sâu dây chằng quay – trụ gan tay.
Đây là điểm quan trọng trong phân biệt giải phẫu.
Vì vậy, thuộc hệ thống TFCC không đồng nghĩa mọi sợi của dây chằng trụ – cả đều bám vào đĩa sụn tam giác.
5. Dây chằng trụ – cả khác gì dây chằng trụ – nguyệt và trụ – tháp?
5.1. Dây chằng trụ – nguyệt
Dây chằng trụ – nguyệt (ulnolunate ligament) đi đến mặt gan tay xương nguyệt.
Cấu trúc có liên tục gần với dây chằng quay – trụ gan tay.
Ngoài ra, các sợi có thể hòa với dây chằng quay – nguyệt ngắn.
5.2. Dây chằng trụ – tháp
Dây chằng trụ – tháp (ulnotriquetral ligament) đi đến xương tháp.
Đây là thành phần có ý nghĩa trong một số tổn thương ngoại vi TFCC.
Đặc biệt, rách dọc dây chằng trụ – tháp có thể gây đau cổ tay phía trụ kéo dài.
Tuy nhiên, không được dùng kết quả nghiên cứu rách trụ – tháp để kết luận độ chính xác MRI cho dây chằng trụ – cả.
5.3. Bảng phân biệt ba dây chằng
| Đặc điểm | Trụ – cả | Trụ – nguyệt | Trụ – tháp |
|---|---|---|---|
| Vị trí tương đối | Nông nhất | Sâu hơn | Sâu hơn |
| Điểm bám xa | Xương cả | Xương nguyệt | Xương tháp |
| Bám trực tiếp vùng hõm trụ | Nổi bật | Chủ yếu qua các sợi liên tục | Chủ yếu qua các sợi liên tục |
| Liên quan TFCC | Có | Có | Có |
| Bằng chứng cơ sinh học | Có nghiên cứu thay đổi chiều dài | Có nghiên cứu thay đổi chiều dài | Có nghiên cứu thay đổi chiều dài |
| Tổn thương riêng được nghiên cứu lâm sàng | Rất hạn chế | Hạn chế | Có nghiên cứu rách dọc và sửa chữa |
Đặc biệt, ba cấu trúc có thể cùng bị tổn thương trong chấn thương cổ tay.
6. Dây chằng trụ – cả liên quan gì đến dây chằng quay – thuyền – cả?
Dây chằng quay – thuyền – cả (radioscaphocapitate ligament – RSC) xuất phát từ đầu dưới xương quay.
Nó đi qua vùng xương thuyền rồi hướng đến xương cả.
Trong khi đó, dây chằng trụ – cả xuất phát từ phía xương trụ.
6.1. Hai dây chằng có gặp nhau ở xương cả không?
Có thể có sự liên tục giữa các bó sợi ở vùng gan tay giữa cổ tay.
Một số mô tả giải phẫu ghi nhận dây chằng trụ – cả hòa với những sợi của hệ thống quay – thuyền – cả.
Các thành phần này góp phần tạo mạng lưới dây chằng dạng cung.
Tuy nhiên, ranh giới giữa các bó có thể thay đổi.
6.2. Dây chằng hình cung gan tay là gì?
Thuật ngữ palmar arcuate ligament được sử dụng cho hệ thống dây chằng có hình dạng cung ở mặt gan tay.
Hệ thống liên quan đến nhiều bó sợi từ phía quay và phía trụ.
Đặc biệt, các dây chằng tạo sự liên kết giữa hàng xương cổ tay gần và xa.
Tuy nhiên, đây là mô tả của một mạng lưới giải phẫu.
Không nên xem nó là một dây chằng riêng biệt có nguyên ủy và điểm bám giống nhau ở mọi người.
6.3. So sánh dây chằng trụ – cả và quay – thuyền – cả
| Đặc điểm | Dây chằng trụ – cả | Dây chằng quay – thuyền – cả |
|---|---|---|
| Tên tiếng Anh | Ulnocapitate ligament | Radioscaphocapitate ligament |
| Điểm bám gần | Vùng hõm trụ | Đầu dưới xương quay |
| Hướng đi | Từ phía trụ về xương cả | Từ phía quay qua xương thuyền |
| Điểm bám xa | Vùng xương cả | Vùng xương cả và sợi liên tục |
| Hệ thống | Dây chằng trụ – cổ tay | Dây chằng quay – cổ tay |
| Vai trò | Hỗ trợ ổn định trụ – cổ tay | Hỗ trợ ổn định xương thuyền và cổ tay |
7. Chức năng dây chằng trụ – cả trong cơ sinh học cổ tay
7.1. Dây chằng trụ – cả giúp giữ vững cổ tay như thế nào?
Dây chằng trụ – cả góp phần liên kết phía trụ cẳng tay với vùng giữa cổ tay.
Nhờ đó, cấu trúc hỗ trợ kiểm soát sự dịch chuyển giữa các xương.
Đặc biệt, nó góp phần vào hệ thống dây chằng gan tay.
Tuy nhiên, chức năng này phụ thuộc nhiều dây chằng phối hợp.
Vì vậy, không nên xem trụ – cả là dây chằng ổn định duy nhất của cổ tay.
7.2. Vai trò của dây chằng trụ – cả đối với DRUJ
DRUJ là khớp quay – trụ dưới.
Khớp này cho phép xương quay chuyển động quanh xương trụ khi cẳng tay sấp và ngửa.
Các dây chằng quay – trụ dưới là những cấu trúc ổn định quan trọng.
Trong khi đó, dây chằng trụ – cả góp phần hỗ trợ gián tiếp thông qua hệ thống trụ – cổ tay.
Đặc biệt, Moritomo mô tả sự phối hợp giữa hai hệ thống dây chằng theo các mặt phẳng khác nhau.
Tuy nhiên, chưa có dữ liệu đủ mạnh để lượng hóa riêng đóng góp của dây chằng trụ – cả vào độ vững DRUJ.
7.3. Dây chằng trụ – cả có hạn chế dịch chuyển các xương cổ tay không?
Có thể.
Các dây chằng trụ – cổ tay tạo một hệ thống nâng đỡ mặt gan tay.
Mạng lưới này góp phần hạn chế sự dịch chuyển bất thường của các xương cổ tay.
Tuy nhiên, cơ chế cụ thể phụ thuộc hướng lực và tư thế khớp.
Ngoài ra, các dây chằng nội tại cũng tham gia kiểm soát chuyển động.
8. Nghiên cứu Moritomo năm 2008: Khi nào dây chằng trụ – cả căng nhất?
Moritomo và cộng sự thực hiện nghiên cứu cơ sinh học trên người năm 2008.
Nghiên cứu sử dụng hình ảnh và mô hình ba chiều để khảo sát sự thay đổi chiều dài dây chằng.
8.1. Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu gồm 15 người tình nguyện khỏe mạnh.
Các tác giả khảo sát nhiều tư thế cổ tay.
Những tư thế gồm gập, duỗi, nghiêng quay, nghiêng trụ và chuyển động chéo.
8.2. Những dây chằng được khảo sát
Các cấu trúc gồm dây chằng trụ – cả, trụ – nguyệt, trụ – tháp và quay – trụ gan tay.
Chiều dài dây chằng được mô hình hóa từ vùng hõm trụ đến điểm bám xa.
Sau đó, các tác giả so sánh thay đổi chiều dài giữa những tư thế.
8.3. Kết quả nghiên cứu
Dây chằng trụ – cả và trụ – tháp tăng chiều dài rõ nhất khi cổ tay duỗi kết hợp nghiêng quay.
Trong khi đó, dây chằng trụ – nguyệt tăng chiều dài nổi bật khi cổ tay duỗi.
Dây chằng quay – trụ gan tay có mức thay đổi chiều dài tương đối nhỏ.
8.4. Ý nghĩa lâm sàng
Kết quả cho thấy dây chằng trụ – cả chịu ảnh hưởng của tư thế cổ tay.
Đặc biệt, duỗi kết hợp nghiêng quay có thể làm tăng lực căng của hệ thống dây chằng trụ – cổ tay.
Tuy nhiên, nghiên cứu đo thay đổi chiều dài, không trực tiếp xác định tải phá hủy.
Vì vậy, không thể sử dụng kết quả để quy định một góc duỗi gây rách hoặc một góc tập tuyệt đối an toàn.
Kết luận: Tư thế cổ tay ảnh hưởng đến độ căng của dây chằng trụ – cả. Nhưng dữ liệu cơ sinh học không phải phác đồ tập sau tổn thương. [4]
9. Nghiên cứu năm 2011: Dây chằng trụ – cả thay đổi thế nào trong Dart-Thrower’s Motion?
Dart-thrower’s motion là chuyển động cổ tay theo đường chéo.
Chuyển động đi từ duỗi – nghiêng quay đến gập – nghiêng trụ.
9.1. Thiết kế nghiên cứu
Tang và cộng sự khảo sát sáu người tình nguyện khỏe mạnh.
Các tác giả chụp CT ở năm tư thế cổ tay trong chuyển động chéo.
Sau đó, họ tái tạo mô hình ba chiều để tính thay đổi chiều dài dây chằng.
9.2. Những tư thế được khảo sát
| Tư thế | Vị trí cổ tay |
|---|---|
| 1 | Duỗi 60° và nghiêng quay 20° |
| 2 | Duỗi 30° và nghiêng quay 10° |
| 3 | Trung tính |
| 4 | Gập 30° và nghiêng trụ 20° |
| 5 | Gập 60° và nghiêng trụ 40° |
9.3. Kết quả đối với dây chằng trụ – cả
Dây chằng trụ – cả dài hơn ở tư thế duỗi kết hợp nghiêng quay.
Khi chuyển động đến gập kết hợp nghiêng trụ, chiều dài dây chằng giảm.
Kết quả tương tự được ghi nhận ở dây chằng quay – thuyền – cả và trụ – tháp.
9.4. Có thể dùng Dart-Thrower’s Motion để bảo vệ dây chằng trụ – cả không?
Chưa thể khẳng định mọi biến thể bài tập đều an toàn.
Nghiên cứu cho thấy chiều dài dây chằng thay đổi theo hướng chuyển động.
Tuy nhiên, mẫu chỉ có sáu người khỏe mạnh.
Ngoài ra, nghiên cứu không đánh giá phục hồi sau rách dây chằng.
Vì vậy, không nên cho tập Dart-Thrower’s Motion sớm sau chấn thương chỉ vì đây là chuyển động chức năng của cổ tay. [5]
10. Nghiên cứu năm 2014: Duỗi cổ tay tối đa ảnh hưởng đến dây chằng trụ – cả ra sao?
Tan và cộng sự tiếp tục nghiên cứu sự thay đổi chiều dài dây chằng khi cổ tay duỗi tối đa.
10.1. Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu gồm sáu người tình nguyện.
Các tác giả chụp CT cổ tay ở ba tư thế.
| Tư thế | Đặc điểm |
|---|---|
| Trung tính | Không duỗi tối đa |
| Duỗi tối đa | Khoảng 75° duỗi |
| Duỗi kết hợp nghiêng quay | Duỗi 75° và nghiêng quay thêm 10° |
10.2. Kết quả nghiên cứu
Dây chằng trụ – cả tăng chiều dài khi bổ sung nghiêng quay vào tư thế duỗi tối đa.
Kết quả tương tự được ghi nhận ở một số dây chằng trụ – cổ tay khác.
Đặc biệt, những thay đổi này cho thấy lực căng không chỉ phụ thuộc góc duỗi.
Hướng nghiêng cổ tay cũng có vai trò.
10.3. Ý nghĩa trong phục hồi chức năng
Các động tác chống tay có thể tạo nhiều thành phần lực đồng thời.
Vì vậy, cần đánh giá cả tư thế và mức tải.
Tuy nhiên, nghiên cứu không xác định ngưỡng gây tổn thương ở người bệnh.
Đặc biệt, không được sử dụng mức 75° trong nghiên cứu như giới hạn vận động điều trị chung. [6]
11. Tổn thương dây chằng trụ – cả xảy ra trong những trường hợp nào?
Tổn thương dây chằng trụ – cả thường được mô tả trong chấn thương phức hợp.
Đặc biệt, cấu trúc có thể bị ảnh hưởng cùng TFCC hoặc hệ thống dây chằng cổ tay khác.
11.1. Ngã chống bàn tay
Ngã chống bàn tay là một cơ chế chấn thương cổ tay thường gặp.
Khi tiếp đất, cổ tay có thể chịu lực duỗi, nghiêng quay và nén dọc trục.
Những lực này có thể tạo căng lên dây chằng trụ – cổ tay.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp ngã chống tay đều gây rách dây chằng trụ – cả.
11.2. Chấn thương cổ tay duỗi quá mức
Duỗi quá mức có thể làm tăng tải lên hệ thống dây chằng gan tay.
Trong chấn thương năng lượng cao, nhiều cấu trúc có thể bị tổn thương đồng thời.
Đặc biệt, tổn thương có thể lan đến khớp giữa cổ tay.
Tuy nhiên, không có một góc duỗi cố định được xác nhận là ngưỡng gây rách dây chằng trụ – cả.
11.3. Chấn thương xoay cổ tay chịu lực
Một số cơ chế xoay có thể ảnh hưởng đến hệ thống TFCC.
Đặc biệt, khi có lực nén dọc trục, mức căng của những cấu trúc gan tay có thể tăng.
Tuy nhiên, dữ liệu hiện có chưa đủ để xác định tỷ lệ rách dây chằng trụ – cả riêng biệt theo từng cơ chế.
12. Dây chằng trụ – cả có liên quan đến trật quanh xương nguyệt không?
Có.
Trật quanh xương nguyệt (perilunate dislocation) là một chấn thương nặng của cổ tay.
Tình trạng này có thể liên quan đến đứt nhiều dây chằng.
12.1. Trật quanh xương nguyệt là gì?
Xương nguyệt nằm tại hàng gần cổ tay.
Trong trật quanh xương nguyệt, các xương lân cận mất tương quan bình thường với xương nguyệt.
Tình trạng có thể gây đau, sưng và mất vững đáng kể.
Đặc biệt, một số trường hợp có nguy cơ chèn ép thần kinh giữa.
12.2. Nghiên cứu Murray và cộng sự năm 2012
Murray và cộng sự thực hiện nghiên cứu trên 16 mẫu chi trên người.
Các tác giả tạo lực duỗi và nghiêng quay đến khi xuất hiện tổn thương.
Sau đó, họ kiểm tra hệ thống dây chằng và X-quang.
Ngoài mô hình trên xác, nhóm nghiên cứu còn mô tả sáu người bệnh có mất vững quanh xương nguyệt phía trụ.
12.3. Kết quả nghiên cứu
| Phát hiện | Số mẫu |
|---|---|
| Tổng số mẫu | 16 |
| Tổn thương hệ thống trụ – cổ tay và dây chằng phối hợp | 13/16 |
| Rách dây chằng nguyệt – tháp trong 13 mẫu trên | 11/13 |
| Xuất hiện trật quanh xương nguyệt ra phía mu trong 11 mẫu | 2/11 |
| Số ca bệnh lâm sàng được mô tả thêm | 6 |
Những cấu trúc bị tổn thương trong mô hình gồm dây chằng trụ – cả, trụ – nguyệt, trụ – tháp và một số dây chằng phía mu tay.
12.4. Ba giai đoạn tổn thương được đề xuất
| Giai đoạn | Tổn thương chính |
|---|---|
| I | Tổn thương dây chằng nguyệt – tháp |
| II | Tổn thương giai đoạn I kèm các dây chằng trụ – cổ tay và dây chằng mu tay |
| III | Tổn thương lan qua khớp giữa cổ tay, có thể gây trật quanh xương nguyệt |
12.5. Kết quả này có nghĩa dây chằng trụ – cả thường xuyên bị đứt không?
Không thể kết luận như vậy.
Nghiên cứu tạo chấn thương bằng lực trong phòng thí nghiệm.
Do đó, 13/16 không phải tỷ lệ đứt dây chằng trụ – cả trong dân số.
Ngoài ra, tổn thương xuất hiện ở nhiều cấu trúc cùng lúc.
Kết luận: Dây chằng trụ – cả có vai trò trong một cơ chế mất vững quanh xương nguyệt phía trụ, nhưng chưa thể xác định hậu quả của rách đơn độc từ nghiên cứu này. [7]
13. Vì sao trật quanh xương nguyệt là tình trạng cần phát hiện sớm?
Chấn thương có thể làm mất tương quan nhiều xương cổ tay.
Ngoài ra, dây chằng bị tổn thương có thể không còn duy trì độ vững.
Đặc biệt, thần kinh giữa có thể bị chèn ép.
Những dấu hiệu cảnh báo gồm đau dữ dội, biến dạng cổ tay và tê các ngón tay.
Khi nghi trật cổ tay, cần đánh giá chuyên khoa khẩn cấp.
Không nên tự nắn chỉnh hoặc tập chịu trọng lượng.
14. Tổn thương dây chằng trụ – cả có liên quan đến rách TFCC Palmer 1C không?
Có thể.
Phân loại Palmer được sử dụng trong mô tả tổn thương TFCC.
Nhóm 1 là tổn thương do chấn thương cấp.
14.1. Phân loại Palmer
| Phân loại | Đặc điểm |
|---|---|
| Palmer 1A | Rách hoặc thủng đĩa sụn trung tâm |
| Palmer 1B | Bong bám phía trụ |
| Palmer 1C | Bong bám xa hệ thống dây chằng trụ – cổ tay |
| Palmer 1D | Bong bám phía quay |
14.2. Vì sao Palmer 1C liên quan đến dây chằng trụ – cả?
Palmer 1C mô tả tổn thương vùng bám xa của hệ thống trụ – cổ tay.
Hệ thống này có thể gồm dây chằng trụ – cả, trụ – tháp và trụ – nguyệt.
Vì vậy, tổn thương dây chằng trụ – cả có thể nằm trong nhóm chấn thương phức hợp này.
Tuy nhiên, không phải mọi bất thường tín hiệu của trụ – cả đều được phân loại là Palmer 1C.
Đặc biệt, cần xác định vị trí và hình thái tổn thương.
14.3. Bằng chứng phân loại mới năm 2026
Cerezal và cộng sự công bố tổng quan năm 2026 trên Insights into Imaging.
Các tác giả đề xuất mô tả thêm những tổn thương TFCC chưa được phân loại đầy đủ theo Palmer.
Nhóm tổn thương được chia theo vị trí thành tổn thương trung tâm, bao khớp và phối hợp.
Đặc biệt, các tổn thương dây chằng trụ – cổ tay được nhấn mạnh trong nhóm tổn thương bao khớp.
Tuy nhiên, đây là đề xuất phân loại từ tổng quan giáo dục hình ảnh học.
Chưa thể xem nó là hệ thống tiên lượng và điều trị đã được kiểm định cho mọi người bệnh. [8]
15. MRI dây chằng trụ – cả: Có nhìn thấy cấu trúc này không?
MRI là phương pháp giúp khảo sát dây chằng và những mô mềm cổ tay.
Tuy nhiên, dây chằng trụ – cả tương đối nhỏ và có đường đi chếch.
Vì vậy, hình ảnh có thể khó phân biệt.
15.1. Dây chằng trụ – cả bình thường trên MRI
Dây chằng thường có tín hiệu thấp tương đối.
Nó đi từ vùng gan tay hõm trụ về phía xương cả.
Tuy nhiên, các bó sợi có thể hòa với cấu trúc lân cận.
Vì vậy, không phải lúc nào MRI cũng xác định được một dải dây chằng riêng biệt.
15.2. MRI mặt phẳng nào hữu ích?
| Mặt phẳng | Giá trị |
|---|---|
| Mặt phẳng trán | Đánh giá TFCC và các cấu trúc trụ – cổ tay |
| Mặt phẳng ngang | Khảo sát mối liên quan quanh đầu dưới xương trụ |
| Mặt phẳng dọc | Hỗ trợ xác định hướng đi dây chằng gan tay |
| MRI 3D lát mỏng | Có thể hỗ trợ tái tạo theo hướng sợi |
Việc lựa chọn mặt phẳng phụ thuộc kỹ thuật MRI và câu hỏi chẩn đoán.
15.3. Vì sao MRI dễ bỏ sót dây chằng trụ – cả?
Một nguyên nhân là kích thước dây chằng tương đối nhỏ.
Ngoài ra, các bó sợi thường hòa với dây chằng trụ – nguyệt và trụ – tháp.
Hiện tượng thể tích từng phần có thể làm mất ranh giới mô.
Đặc biệt, những tổn thương phối hợp có thể khiến hình ảnh khó diễn giải.
Vì vậy, không nhận diện rõ dây chằng không đồng nghĩa rách hoàn toàn.
16. MRI dây chằng trụ – cả: Dấu hiệu nào gợi ý tổn thương?
| Dấu hiệu | Ý nghĩa có thể gặp |
|---|---|
| Tăng tín hiệu khu trú | Có thể liên quan phù hoặc tổn thương sợi |
| Mất liên tục sợi | Gợi ý rách dây chằng |
| Dày hoặc không đều | Có thể liên quan chấn thương hoặc thay đổi mạn tính |
| Dịch quanh vùng dây chằng | Cần phân biệt với ngách hoạt dịch bình thường |
| Tổn thương các bó trụ – cổ tay phối hợp | Gợi ý ảnh hưởng hệ thống UCLC |
| Bất thường dây chằng nguyệt – tháp | Cần đánh giá mất vững phối hợp |
| Mất tương quan xương cổ tay | Có thể gợi ý tổn thương dây chằng nặng |
16.1. MRI có độ chính xác bao nhiêu đối với rách trụ – cả đơn độc?
Hiện chưa có đủ bằng chứng để đưa ra độ nhạy hoặc độ đặc hiệu riêng.
Phần lớn nghiên cứu MRI khảo sát toàn bộ TFCC.
Một số nghiên cứu khác tập trung vào dây chằng trụ – tháp.
Vì vậy, không được lấy số liệu chẩn đoán từ những cấu trúc đó để áp dụng trực tiếp cho dây chằng trụ – cả.
16.2. Tổng quan MRI năm 2026 nhấn mạnh điều gì?
Bouredoucen công bố tổng quan về giải phẫu, biến thể và các bẫy chẩn đoán MRI của TFCC.
Tài liệu cho thấy ba dây chằng trụ – cổ tay có thể hòa vào nhau.
Đặc biệt, những cấu trúc bình thường đôi khi tạo hình ảnh giống tổn thương.
Vì vậy, cần kết hợp nhiều mặt phẳng và đánh giá toàn bộ hệ thống cổ tay.
Thông điệp: MRI có thể hỗ trợ đánh giá dây chằng trụ – cả nhưng không nên được xem là phương pháp xác nhận tuyệt đối rách đơn độc. [9]
17. Siêu âm dây chằng trụ – cả có quan sát được không?
Siêu âm cơ xương khớp có thể hỗ trợ nhận diện các dây chằng gan tay – trụ.
Đặc biệt, siêu âm cho phép điều chỉnh đầu dò theo hướng sợi.
17.1. Vị trí đặt đầu dò siêu âm
Đầu dò có thể được đặt ở vùng gan tay phía trụ cổ tay.
Sau đó, người thực hiện điều chỉnh về phía xương cả.
Mục tiêu là theo dõi hướng đi từ vùng đầu dưới xương trụ đến xương cả.
Tuy nhiên, cấu trúc nhỏ và gần nhiều gân cơ.
Vì vậy, việc nhận diện cần có kinh nghiệm giải phẫu siêu âm.
17.2. Hình ảnh dây chằng bình thường
Dây chằng có thể xuất hiện dưới dạng bó sợi tăng âm.
Các sợi đi chếch giữa những mốc xương.
Tuy nhiên, hiện tượng bất đẳng hướng (anisotropy) có thể làm thay đổi tín hiệu.
Vì vậy, cần điều chỉnh góc đầu dò để tránh chẩn đoán nhầm.
17.3. Nghiên cứu siêu âm năm 2025
Winnett và Fenech công bố tổng quan năm 2025 trên Australasian Journal of Ultrasound in Medicine.
Tài liệu mô tả kỹ thuật nhận diện các thành phần TFCC và DRUJ bằng siêu âm.
Đặc biệt, tác giả trình bày hệ thống dây chằng trụ – cổ tay gan tay.
Các bó có thể được theo dõi theo trục dài nếu xác định đúng mốc giải phẫu.
Tuy nhiên, đây là tổng quan kỹ thuật, không phải thử nghiệm độ chính xác chẩn đoán rách trụ – cả đơn độc.
17.4. Siêu âm có thay thế MRI không?
Không hoàn toàn.
MRI có ưu thế đánh giá nhiều cấu trúc sâu trong cổ tay.
Siêu âm có thể hữu ích khi khảo sát một số mô mềm và hoạt động động.
Tuy nhiên, kết quả phụ thuộc thiết bị và người thực hiện.
Đặc biệt, chưa có bằng chứng xác nhận siêu âm vượt trội MRI trong chẩn đoán rách dây chằng trụ – cả đơn độc. [10]
18. Đau cổ tay phía trụ có phải do rách dây chằng trụ – cả không?
Không thể kết luận chỉ dựa trên triệu chứng.
Đau cổ tay phía trụ có nhiều nguyên nhân.
Đặc biệt, nhiều cấu trúc nằm gần nhau trong một khu vực nhỏ.
18.1. Những triệu chứng có thể xuất hiện
Người bệnh có thể đau khi cầm nắm hoặc xoay cẳng tay.
Ngoài ra, chống tay chịu trọng lượng có thể làm tăng triệu chứng.
Một số trường hợp cảm thấy cổ tay không chắc chắn.
Tuy nhiên, những triệu chứng này không đặc hiệu cho dây chằng trụ – cả.
18.2. Những nguyên nhân cần phân biệt
| Nguyên nhân | Đặc điểm cần đánh giá |
|---|---|
| Tổn thương dây chằng trụ – cả | Có thể liên quan TFCC hoặc mất vững phối hợp |
| Rách TFCC | Đau khi chịu lực và xoay cẳng tay |
| Rách dây chằng trụ – tháp | Có thể gây đau vùng trụ kéo dài |
| Rách dây chằng nguyệt – tháp | Có thể gây mất vững giữa các xương cổ tay |
| Hội chứng chèn ép trụ – cổ tay | Đau khi tăng tải vùng trụ |
| Bệnh lý gân duỗi cổ tay trụ | Đau hoặc bất thường gân khi vận động |
| Bệnh lý DRUJ | Đau và hạn chế sấp – ngửa |
| Gãy xương cổ tay | Đau xương khu trú sau chấn thương |
| Bệnh lý thần kinh trụ | Có thể gây dị cảm hoặc yếu cơ bàn tay |
18.3. Tổng quan năm 2025 về đau cổ tay phía trụ
Satria và cộng sự nhấn mạnh cần đánh giá hệ thống các nguyên nhân đau cổ tay phía trụ.
Các tác giả đề xuất khai thác bệnh sử, khám và hình ảnh theo cấu trúc giải phẫu.
Đặc biệt, cần phân biệt tổn thương xương, dây chằng, gân và thần kinh.
Đây là tổng quan lâm sàng, không phải nghiên cứu xác lập một nghiệm pháp đặc hiệu cho dây chằng trụ – cả. [11]
19. Khám lâm sàng khi nghi tổn thương dây chằng trụ – cả
19.1. Khai thác cơ chế chấn thương
Cần xác định người bệnh có bị ngã chống tay hay không.
Ngoài ra, cần hỏi về chấn thương duỗi hoặc xoay cổ tay.
Đặc biệt, những cơ chế năng lượng cao cần được đánh giá nguy cơ gãy và trật.
19.2. Đánh giá tầm vận động cổ tay
Các chuyển động gồm gập, duỗi, nghiêng quay và nghiêng trụ.
Đồng thời, cần đánh giá sấp – ngửa cẳng tay.
Tuy nhiên, hạn chế vận động không đặc hiệu cho dây chằng trụ – cả.
19.3. Ulnar Fovea Sign có vai trò gì?
Ulnar fovea sign là nghiệm pháp ấn đau tại vùng hõm trụ.
Nghiệm pháp thường được sử dụng khi nghi tổn thương TFCC ngoại vi hoặc dây chằng trụ – tháp.
Tuy nhiên, kết quả dương tính không xác định rách dây chằng trụ – cả đơn độc.
19.4. DRUJ Ballottement Test
Nghiệm pháp này đánh giá độ lỏng khớp quay – trụ dưới.
Người khám kiểm tra sự dịch chuyển tương đối của xương quay và xương trụ.
Kết quả được so sánh với bên đối diện khi phù hợp.
Tuy nhiên, nghiệm pháp không xác định chính xác cấu trúc dây chằng bị đứt.
19.5. Khi nào cần đánh giá khẩn cấp?
Đau nhiều sau chấn thương kèm biến dạng cổ tay cần được đánh giá sớm.
Đặc biệt, tê vùng ngón tay, yếu cơ mới xuất hiện hoặc giảm tưới máu bàn tay là dấu hiệu cảnh báo.
Khi nghi trật quanh xương nguyệt, không nên thực hiện nghiệm pháp gây lực hoặc bài tập chịu trọng lượng.
20. Điều trị tổn thương dây chằng trụ – cả có cần phẫu thuật không?
Không phải mọi bất thường dây chằng trụ – cả đều cần phẫu thuật.
Quyết định phải dựa trên mức độ tổn thương và độ vững của cổ tay.
20.1. Điều trị bảo tồn
Điều trị bảo tồn có thể phù hợp với một số trường hợp không có mất vững nghiêm trọng.
Các nội dung có thể gồm bảo vệ cổ tay, điều chỉnh hoạt động và phục hồi chức năng.
Tuy nhiên, cần xác định chẩn đoán trước khi bắt đầu chương trình tập.
20.2. Khi nào cần đánh giá khả năng phẫu thuật?
Những trường hợp mất vững cơ học rõ cần được đánh giá chuyên khoa.
Đặc biệt, trật quanh xương nguyệt là tình trạng cần xử trí sớm.
Ngoài ra, tổn thương phối hợp TFCC hoặc dây chằng nguyệt – tháp có thể làm thay đổi chỉ định.
20.3. Có kỹ thuật phẫu thuật riêng cho dây chằng trụ – cả không?
Một số kỹ thuật phẫu thuật xử trí hệ thống dây chằng trụ – cổ tay.
Tuy nhiên, phần lớn nghiên cứu tập trung vào tổn thương phối hợp.
Vì vậy, chưa có đủ bằng chứng xác lập một phương pháp điều trị tối ưu cho rách trụ – cả đơn độc.
21. Kỹ thuật nội soi điều trị phức hợp trụ – cổ tay năm 2024
Chung và Merlini công bố một bài mô tả kỹ thuật năm 2024.
Nghiên cứu tập trung vào tổn thương phối hợp TFCC, dây chằng nguyệt – tháp và phức hợp trụ – cổ tay.
21.1. Phương pháp được đề xuất
Nhóm tác giả mô tả kỹ thuật khâu thu gọn hệ thống dây chằng và bao khớp gan tay.
Mục tiêu là tăng độ căng và cải thiện sự ổn định của các cấu trúc bị tổn thương.
Đặc biệt, kỹ thuật hướng đến xử trí những tổn thương phối hợp bằng nội soi.
21.2. Có thể kết luận kỹ thuật này hiệu quả hơn các phương pháp khác không?
Không.
Đây là bài mô tả kỹ thuật.
Nghiên cứu không cung cấp một thử nghiệm ngẫu nhiên chứng minh hiệu quả vượt trội.
Ngoài ra, kỹ thuật không được thiết kế riêng cho rách dây chằng trụ – cả đơn độc.
Kết luận: Bài viết cung cấp một phương án phẫu thuật cho tổn thương phối hợp, nhưng chưa xác lập hiệu quả dài hạn riêng của dây chằng trụ – cả. [12]
22. Phục hồi chức năng sau tổn thương dây chằng trụ – cả
Phục hồi chức năng phải dựa trên tình trạng toàn bộ cổ tay.
Một trường hợp đau không mất vững khác với tổn thương TFCC cần sửa chữa.
Vì vậy, không nên áp dụng một chương trình giống nhau cho mọi người bệnh.
22.1. Đánh giá trước khi tập vật lý trị liệu
Bác sĩ phục hồi chức năng cần xác định chẩn đoán.
Nhà vật lý trị liệu cần nắm rõ những giới hạn vận động và chịu tải.
Đặc biệt, trường hợp sau phẫu thuật phải xem xét cấu trúc được sửa chữa.
Ngoài ra, cần xác định có tổn thương dây chằng nguyệt – tháp hoặc DRUJ phối hợp hay không.
22.2. Kiểm soát đau và bảo vệ mô
Trong giai đoạn đầu, mục tiêu là giảm đau và bảo vệ cấu trúc tổn thương.
Nẹp cổ tay có thể được sử dụng khi phù hợp.
Tuy nhiên, thời gian bất động phụ thuộc tình trạng thực tế.
Không nên áp dụng thời gian bất động sau sửa TFCC tại hõm trụ cho mọi trường hợp rách trụ – cả.
22.3. Phục hồi tầm vận động cổ tay
Khi được phép, chương trình có thể hướng đến khôi phục gập và duỗi cổ tay.
Ngoài ra, cần đánh giá nghiêng quay và nghiêng trụ.
Tuy nhiên, mức tăng biên độ phải dựa trên độ vững.
Đặc biệt, chuyển động duỗi kết hợp nghiêng quay có thể làm tăng chiều dài dây chằng trụ – cả.
Do đó, các bài tập cuối tầm có kháng lực cần được cân nhắc trong giai đoạn bảo vệ.
22.4. Phục hồi sấp – ngửa cẳng tay
Sấp và ngửa cẳng tay là những chuyển động cần thiết trong sinh hoạt.
TFCC và DRUJ có vai trò quan trọng trong các hoạt động này.
Vì vậy, cần đánh giá cả tầm vận động và khả năng kiểm soát.
Tuy nhiên, sau sửa TFCC tại hõm trụ, xoay cẳng tay có thể cần được giới hạn tạm thời.
22.5. Tập mạnh cơ cầm nắm
Sức mạnh cầm nắm có thể giảm sau đau hoặc bất động.
Vì vậy, chương trình có thể tăng dần kháng lực theo tiến triển.
Tuy nhiên, cần chú ý lực nắm có thể tạo tải lên hệ thống TFCC.
Đặc biệt, tăng sức mạnh không tự chứng minh dây chằng đã lành hoàn toàn.
22.6. Tập cảm giác bản thể và kiểm soát thần kinh cơ
Kiểm soát thần kinh cơ hỗ trợ ổn định cổ tay trong hoạt động chức năng.
Sau chấn thương, người bệnh có thể giảm cảm giác chắc chắn khi cầm nắm hoặc chống tay.
Vì vậy, các bài tập kiểm soát vận động có thể được xem xét.
Tuy nhiên, mức độ khó phải phù hợp tình trạng ổn định.
23. Bảng mục tiêu phục hồi chức năng cổ tay
| Nội dung | Mục tiêu |
|---|---|
| Đau NRS/VAS | Theo dõi triệu chứng |
| Tầm vận động cổ tay | Đánh giá gập, duỗi và nghiêng |
| Sấp – ngửa cẳng tay | Đánh giá chức năng DRUJ |
| Sức mạnh cầm nắm | Theo dõi khả năng tạo lực |
| Sức mạnh kẹp ngón | Đánh giá chức năng bàn tay |
| PRWE | Đánh giá đau và chức năng cổ tay |
| QuickDASH | Đánh giá hạn chế chức năng chi trên |
| Cảm giác mất vững | Theo dõi triệu chứng cơ học |
| Khả năng chịu trọng lượng qua tay | Đánh giá tiến triển hoạt động |
| Khả năng trở lại công việc | Xác định mục tiêu chức năng |
Đây là bảng gợi ý đánh giá tổng quát.
Nó không phải bộ tiêu chuẩn được kiểm định riêng cho rách dây chằng trụ – cả.
24. Bằng chứng phục hồi sau phẫu thuật TFCC năm 2025
Paraj và cộng sự công bố tổng quan phạm vi năm 2025.
Nghiên cứu tổng hợp các chương trình phục hồi sau sửa chữa TFCC ngoại vi mạn tính.
24.1. Quy mô nghiên cứu
Tổng quan gồm 35 nghiên cứu được công bố từ năm 1996 đến 2024.
Các chương trình sử dụng nhiều phương pháp bất động và tập luyện khác nhau.
24.2. Kết quả nổi bật
| Chỉ số | Kết quả |
|---|---|
| Số nghiên cứu | 35 |
| Thời gian bất động hoàn toàn thường gặp nhất | 6 tuần |
| Sức mạnh cầm nắm hồi phục trung bình | Khoảng 85% bên đối diện |
| Tỷ lệ trở lại mức hoạt động trước chấn thương | Khoảng 87% |
24.3. Có thể áp dụng các mốc này cho rách trụ – cả không?
Không thể áp dụng trực tiếp.
Phần lớn nghiên cứu tập trung vào những tổn thương TFCC ngoại vi khác.
Ngoài ra, kỹ thuật sửa chữa và thời gian bất động không đồng nhất.
Vì vậy, những số liệu này chỉ cung cấp bối cảnh tham khảo về phục hồi sau phẫu thuật TFCC.
Không nên xem sáu tuần bất động hoặc 85% sức mạnh là quy định riêng cho tổn thương dây chằng trụ – cả. [13]
25. Nghiên cứu năm 2026 về bất động sau sửa chữa TFCC
Lee và cộng sự công bố tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2026.
Nghiên cứu tập trung vào phẫu thuật sửa TFCC tại hõm trụ.
25.1. Thiết kế nghiên cứu
Các tác giả tổng hợp năm nghiên cứu so sánh với 288 người bệnh.
Trong đó, ba nghiên cứu được đưa vào phân tích gộp.
25.2. Kết quả quan trọng
Không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa rõ ràng về đau, DASH, lực nắm hoặc tầm vận động cuối cùng giữa hai nhóm bất động được so sánh.
Tuy nhiên, những nghiên cứu về thời gian bất động gợi ý giới hạn sấp – ngửa khoảng 4–6 tuần có thể có lợi hơn việc cho xoay ngay sau phẫu thuật.
25.3. Vì sao cần thận trọng khi áp dụng?
Đây là bằng chứng về sửa chữa TFCC tại hõm trụ.
Trong khi đó, tổn thương dây chằng trụ – cả đơn độc có đặc điểm khác.
Vì vậy, không thể sử dụng kết quả để quy định thời gian bất động cố định cho tất cả trường hợp. [14]
26. Bằng chứng bảo tồn TFCC cập nhật năm 2026
Liu và Zhou công bố tổng quan tường thuật năm 2026 về điều trị bảo tồn TFCC.
Các tác giả xem xét những nghiên cứu được công bố trong giai đoạn 2015–2025.
26.1. Những nguyên tắc được đề cập
Điều trị có thể gồm điều chỉnh hoạt động, sử dụng nẹp và phục hồi chức năng có tiến triển.
Ngoài ra, bác sĩ có thể cân nhắc những phương pháp giảm đau phù hợp với bệnh cảnh.
Đặc biệt, chương trình cần phân biệt tổn thương do chấn thương cấp với bệnh lý do quá tải lặp lại.
26.2. Những hạn chế của bằng chứng
Các tác giả ghi nhận chưa có chương trình điều trị bảo tồn thống nhất cho từng loại rách TFCC.
Ngoài ra, nhiều nghiên cứu có thiết kế và nhóm bệnh khác nhau.
Vì vậy, việc lựa chọn tải tập phải dựa trên đánh giá cá thể.
Kết luận: Chương trình phục hồi có thể được xây dựng theo giai đoạn nhưng chưa có phác đồ đặc hiệu được xác lập cho rách dây chằng trụ – cả. [15]
27. Những lưu ý khi tập luyện sau tổn thương dây chằng trụ – cả
27.1. Không tăng tải chỉ dựa vào giảm đau
Đau có thể giảm trước khi mô đạt đủ khả năng chịu lực.
Vì vậy, cần theo dõi cả chức năng và độ vững.
27.2. Thận trọng với chống tay chịu trọng lượng
Chống tay tạo lực lên cổ tay theo nhiều hướng.
Đặc biệt, tư thế duỗi có thể làm thay đổi độ căng các dây chằng gan tay.
Vì vậy, hoạt động này cần được tăng theo tiến triển phù hợp.
27.3. Thận trọng với xoay cẳng tay có kháng lực
TFCC tham gia quan trọng trong ổn định DRUJ.
Do đó, những động tác xoay có kháng lực lớn cần được cân nhắc nếu có tổn thương TFCC phối hợp.
27.4. Không dùng kết quả nghiên cứu cơ sinh học làm ngưỡng tập
Các nghiên cứu trên người khỏe mạnh cho thấy dây chằng trụ – cả dài ra ở một số tư thế.
Tuy nhiên, chúng không xác lập lực kéo tối đa an toàn.
Vì vậy, không nên suy ra góc duỗi hoặc số kilogram tập luyện từ những nghiên cứu này.
28. Những hạn chế của bằng chứng khoa học về dây chằng trụ – cả
Thứ nhất, nhiều nghiên cứu tập trung vào giải phẫu hệ thống trụ – cổ tay.
Thứ hai, các bó dây chằng có thể hòa vào nhau nên khó phân biệt độc lập.
Thứ ba, những nghiên cứu cơ sinh học trên người có cỡ mẫu nhỏ.
Thứ tư, nghiên cứu gây tổn thương năm 2012 sử dụng mẫu xác, không phản ánh tỷ lệ bệnh thực tế.
Thứ năm, chưa có đủ dữ liệu xác lập độ chính xác MRI hoặc siêu âm riêng cho rách trụ – cả đơn độc.
Thứ sáu, phần lớn nghiên cứu điều trị và phục hồi tập trung vào TFCC hoặc tổn thương phối hợp.
Vì vậy, không thể chuyển trực tiếp những kết quả đó cho mọi trường hợp trụ – cả.
Cuối cùng, chưa có phác đồ phục hồi chức năng riêng cho rách dây chằng trụ – cả được xác lập bằng bằng chứng chất lượng cao.
29. Câu hỏi thường gặp về dây chằng trụ – cả (FAQ)
1. Dây chằng trụ – cả là gì?
Dây chằng trụ – cả là cấu trúc nối vùng hõm đầu dưới xương trụ với xương cả. Đây là một trong ba dây chằng của phức hợp trụ – cổ tay gan tay.
2. Dây chằng trụ – cả có thuộc TFCC không?
Có liên quan chặt chẽ và thường được xem là một thành phần của hệ thống TFCC. Tuy nhiên, bó dây chằng có điểm bám trực tiếp tại vùng gan tay hõm trụ, không phải đĩa sụn trung tâm.
3. Dây chằng trụ – cả có chức năng gì?
Dây chằng góp phần ổn định vùng trụ – cổ tay và kiểm soát chuyển động bất thường. Cấu trúc hoạt động phối hợp với các dây chằng trụ – nguyệt, trụ – tháp và quay – trụ gan tay.
4. MRI có phát hiện rách dây chằng trụ – cả không?
MRI có thể hỗ trợ nhận diện cấu trúc và tổn thương phối hợp. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng xác lập độ nhạy và độ đặc hiệu riêng cho rách trụ – cả đơn độc.
5. Rách dây chằng trụ – cả có gây trật cổ tay không?
Tổn thương dây chằng trụ – cả có thể xuất hiện trong cơ chế mất vững quanh xương nguyệt. Tuy nhiên, các nghiên cứu chủ yếu ghi nhận tổn thương nhiều dây chằng đồng thời, không phải rách trụ – cả đơn độc.
6. Có bài tập phục hồi riêng cho dây chằng trụ – cả không?
Chưa có phác đồ đặc hiệu được xác lập. Phục hồi chức năng cần dựa trên tình trạng TFCC, độ vững cổ tay, phương pháp điều trị và khả năng chịu tải thực tế.
30. Kết luận: Vì sao dây chằng trụ – cả quan trọng trong phục hồi chức năng?
Dây chằng trụ – cả là một thành phần quan trọng của phức hợp dây chằng trụ – cổ tay.
Dây chằng xuất phát từ vùng hõm đầu dưới xương trụ và đi đến xương cả.
Đặc biệt, đây là bó nằm nông nhất trong ba dây chằng trụ – cổ tay gan tay.
Các nghiên cứu cơ sinh học cho thấy chiều dài dây chằng thay đổi khi cổ tay duỗi kết hợp nghiêng quay.
Ngoài ra, tổn thương cấu trúc này có thể xuất hiện trong cơ chế mất vững quanh xương nguyệt.
Tuy nhiên, dữ liệu về rách dây chằng trụ – cả đơn độc còn rất hạn chế.
MRI và siêu âm có thể hỗ trợ khảo sát nhưng chưa có độ chính xác chẩn đoán riêng được xác lập.
Trong phục hồi chức năng, cần đánh giá toàn bộ TFCC, DRUJ và hệ thống dây chằng cổ tay.
Đặc biệt, chương trình tập phải phù hợp với độ vững và yêu cầu bảo vệ mô.
Thông điệp quan trọng: Dây chằng trụ – cả là một phần của hệ thống ổn định cổ tay phức tạp. Không nên quy kết đau hoặc mất vững cổ tay cho cấu trúc này chỉ dựa trên một dấu hiệu đơn lẻ.
0937782677
31. Tài liệu tham khảo khoa học
- Radiopaedia. Ulnocapitate ligament. Radiology Reference Article. Nguồn Radiopaedia.
- Anatomy and Clinical Relevance of the Ulnocarpal Ligament. Journal of Wrist Surgery. 2013;2(2):186–189. DOI: 10.1055/s-0033-1345023.
- An anatomical study of the ligaments of the ulnar compartment of the wrist. Hand Surgery. 2003;8(2):219–226. DOI: 10.1142/S0218810403001844.
- Change in the length of the ulnocarpal ligaments during radiocarpal motion. possible impact on triangular fibrocartilage complex foveal tears. Journal of Hand Surgery American Volume. 2008. DOI: 10.1016/j.jhsa.2008.04.033.
- In vivo length changes of carpal ligaments of the wrist during dart-throwing motion. Journal of Hand Surgery American Volume. 2011. DOI: 10.1016/j.jhsa.2010.11.025.
- In vivo length changes of wrist ligaments at full wrist extension. Journal of Hand Surgery European Volume. 2014;. DOI: 10.1177/1753193413484626.
- The mechanism of ulnar-sided perilunate instability of the wrist: a cadaveric study and 6 clinical cases. Journal of Hand Surgery American Volume. 2012. DOI: 10.1016/j.jhsa.2012.01.015.
- Beyond Palmer: a topographic classification of non-Palmer triangular fibrocartilage complex injuries. Insights into Imaging. 2026. DOI: 10.1186/s13244-026-02356-8.
- The triangular fibrocartilage complex (TFCC): updated anatomy, variants, and MRI diagnostic pitfalls. Skeletal Radiology. 2026. DOI: 10.1007/s00256-026-05219-x.
- Sonographic Anatomy and Imaging of the Triangular Fibrocartilage Complex and the Distal Radio-Ulnar Joint. Australasian Journal of Ultrasound in Medicine. 2025;28(3). DOI: 10.1002/ajum.70012.
- Satria O, Aprilya D, Hadinoto SA. Ulnar-Sided Wrist Pain. Systematic Clinical Approach and Principles of Treatment. Orthopedic Research and Reviews. 2025. DOI: 10.2147/ORR.S506374.
- Arthroscopic Repair of Combined Triangular Fibrocartilage Complex, Lunotriquetral Ligament, and Ulnocarpal Ligament Tears. Arthroscopy Techniques. 2024. DOI: 10.1016/j.eats.2024.102995.
- Clinical and functional outcomes of rehabilitation strategies following arthroscopic repair of chronic isolated peripheral TFCC tears. A scoping review. Journal of Orthopaedics. 2025. DOI: 10.1016/j.jor.2025.06.028.
- Postoperative Immobilization After Foveal Triangular Fibrocartilage Complex Repair: A Systematic Review and Meta-Analysis of Comparative Studies. Journal of Hand Surgery American Volume. 2026. DOI: 10.1016/j.jhsa.2026.01.029.
- Anatomy, aetiology, clinical presentation, classification, diagnosis, and non-surgical management of triangular fibrocartilage complex tears: a narrative review. Frontiers in Sports and Active Living. 2026;8:1695616. DOI: 10.3389/fspor.2026.1695616.
- Triangular fibrocartilage complex lesions: a classification. Journal of Hand Surgery American Volume. DOI: 10.1016/0363-5023(89)90174-3.
- Magnetic resonance imaging of the wrist and hand. Polish Journal of Radiology. 2020. DOI: 10.5114/pjr.2020.99034.
