DÂY CHẰNG CHÀY – LÒ XO: VÌ SAO CẤU TRÚC KHÔNG BÁM TRỰC TIẾP VÀO XƯƠNG NÀY LẠI QUAN TRỌNG?

Dây chằng chày – lò xo (tibiospring ligament) là một thành phần thuộc lớp nông của dây chằng delta ở mặt trong cổ chân. Dây chằng xuất phát từ mắt cá trong và hòa vào phức hợp dây chằng lò xo. Cấu trúc này góp phần ổn định cổ chân và hỗ trợ hệ thống nâng đỡ vòm bàn chân.

Khác với nhiều dây chằng khác, dây chằng chày – lò xo không bám trực tiếp vào xương ở đầu xa. Đây là đặc điểm giải phẫu rất đáng chú ý.

Các nghiên cứu gần đây đã làm rõ cấu trúc và đặc tính chịu lực của dây chằng này. Đặc biệt, MRI ba chiều cho phép nhận diện TSL ở những người có cổ chân khỏe mạnh.

Tuy nhiên, tổn thương TSL không thể được đánh giá tách biệt khỏi dây chằng delta và dây chằng lò xo. Việc hiểu đúng hệ thống này giúp nâng cao chất lượng chẩn đoán và phục hồi chức năng.

1. Dây chằng chày – lò xo là gì?

Dây chằng chày – lò xo là một bó mô liên kết nằm ở mặt trong cổ chân.

Tên tiếng Anh là tibiospring ligament, viết tắt TSL. Một số tài liệu sử dụng thuật ngữ tibioligamentous fascicle.

Dây chằng thuộc lớp nông của phức hợp dây chằng delta (deltoid ligament complex).

Cấu trúc này tạo liên kết giữa xương chày và phức hợp dây chằng gót – thuyền gan chân. Nhờ đó, TSL góp phần tạo nên hệ thống ổn định liên tục của cổ chân – bàn chân.

1.1. Điểm nguyên ủy của dây chằng chày – lò xo

TSL xuất phát từ củ trước của mắt cá trong (anterior colliculus of medial malleolus).

Mắt cá trong là phần nhô xuống của đầu dưới xương chày.

Đây là vị trí nguyên ủy của nhiều bó dây chằng thuộc lớp nông dây chằng delta.

TSL thường nằm phía sau dây chằng chày – thuyền. Tuy nhiên, ranh giới giữa các bó sợi có thể không rõ ràng.

Nghiên cứu Dalmau-Pastor và cộng sự năm 2024 xác định nguyên ủy TSL tại phần giữa củ trước mắt cá trong.

1.2. Điểm bám tận của dây chằng chày – lò xo

Đặc điểm nổi bật nhất là điểm bám tận không nằm trực tiếp trên một xương.

Các sợi TSL hòa vào bờ trên của phần trên trong dây chằng gót – thuyền gan chân.

Tên tiếng Anh của thành phần này là superomedial calcaneonavicular ligament.

Đây là một phần quan trọng của phức hợp dây chằng lò xo.

Nhờ sự liên tục này, TSL tạo cầu nối giữa mắt cá trong và hệ thống nâng đỡ phần trong bàn chân.

1.3. TSL có liên quan đến gân cơ chày sau không?

Có. Dây chằng nằm sâu hơn gân cơ chày sau tại vùng khảo sát mặt trong cổ chân.

Gân cơ chày sau (tibialis posterior tendon) đi phía nông của vùng dây chằng lò xo.

Các thành phần này nằm gần nhau và phối hợp trong hệ thống nâng đỡ bàn chân.

Tuy nhiên, gân và dây chằng có nhiệm vụ khác nhau.

Gân truyền lực co cơ để tạo và kiểm soát chuyển động. Trong khi đó, dây chằng tạo sự hỗ trợ cơ học thụ động.

Nghiên cứu siêu âm năm 2022 mô tả rõ vị trí TSL so với gân cơ chày sau.

2. Giải phẫu dây chằng chày – lò xo trong phức hợp dây chằng delta

Phức hợp dây chằng delta nằm ở mặt trong cổ chân.

Hệ thống này gồm nhiều bó sợi có nguyên ủy và điểm bám khác nhau.

Theo cách phân loại truyền thống, dây chằng delta có hai lớp: nông và sâu.

2.1. Lớp nông của dây chằng delta

Lớp nông có thể được chia thành ba hoặc bốn bó tùy hệ thống mô tả.

Ba thành phần được xác định rõ trong nghiên cứu giải phẫu năm 2024 gồm:

Một số phân loại còn mô tả dây chằng chày – sên sau nông.

Tuy nhiên, nghiên cứu Dalmau-Pastor năm 2024 đề xuất hệ thống bốn bó chính cho toàn bộ dây chằng delta.

2.2. Lớp sâu của dây chằng delta

Lớp sâu chủ yếu gồm các bó sợi nối xương chày với xương sên.

Các bó trước và sau thường được mô tả riêng trong tài liệu kinh điển.

Hệ thống này góp phần hạn chế sự dịch chuyển và xoay ngoài bất thường của xương sên.

Tuy nhiên, lớp nông và lớp sâu cùng tham gia duy trì độ vững.

Vì vậy, cần đánh giá phối hợp thay vì chỉ xem một bó dây chằng.

2.3. Vì sao các nghiên cứu mô tả số bó dây chằng delta khác nhau?

Một số bó dây chằng có ranh giới liên tục.

Ngoài ra, hướng sợi collagen thay đổi theo vị trí và hình thái cá thể.

Phương pháp phẫu tích có thể làm thay đổi cách phân chia từng bó.

Nghiên cứu năm 2024 ghi nhận ba bó nông và một bó sâu trong 32 mẫu cổ chân.

Tuy nhiên, mô tả này không có nghĩa mọi cách phân loại trước đây đều sai. Sự khác biệt chủ yếu liên quan đến danh pháp và tiêu chí giải phẫu.

3. Dây chằng chày – lò xo khác gì dây chằng chày – gót?

Hai dây chằng đều thuộc lớp nông của phức hợp delta.

Tuy nhiên, điểm bám tận và chức năng chịu tải có sự khác biệt.

Các đặc điểm căng dây chằng được ghi nhận trong nghiên cứu thực nghiệm năm 2020.

Tuy nhiên, lực căng thực tế còn phụ thuộc tư thế khớp và hướng chuyển động.

4. Dây chằng lò xo bàn chân là gì?

Dây chằng lò xo (spring ligament) là tên thường dùng của phức hợp dây chằng gót – thuyền gan chân.

Tên tiếng Anh là plantar calcaneonavicular ligament complex.

Phức hợp này nối xương gót với xương thuyền.

Đặc biệt, phần trên trong góp phần nâng đỡ vùng chỏm xương sên.

Nhờ đó, hệ thống này giúp duy trì sự ổn định của khớp sên – gót – thuyền.

4.1. Các thành phần của spring ligament

Các bó sợi có thể được nhóm thành những cấu phần lớn hơn trong một số hệ thống phân loại.

Vì vậy, danh pháp chưa hoàn toàn thống nhất giữa các nghiên cứu.

4.2. Vì sao dây chằng lò xo quan trọng với vòm bàn chân?

Vòm dọc trong bàn chân được duy trì bởi nhiều cấu trúc.

Các xương, dây chằng và cơ phối hợp để phân bố tải trọng khi đứng và đi lại.

Spring ligament giúp nâng đỡ chỏm xương sên và vùng khớp sên – thuyền.

Trong khi đó, cơ chày sau góp phần tạo lực chủ động.

Khi các cấu trúc này suy giảm chức năng, hệ thống nâng đỡ vòm bàn chân có thể bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, vòm bàn chân thấp không đồng nghĩa với rách TSL.

4.3. TSL hỗ trợ spring ligament như thế nào?

TSL tạo liên kết giữa xương chày và phần trên trong của spring ligament.

Nhờ đó, lực cơ học có thể được truyền qua hệ thống dây chằng liên tục.

Tổng quan năm 2018 mô tả TSL, spring ligament và gân cơ chày sau có chức năng phối hợp.

Đặc biệt, các cấu trúc này góp phần duy trì sự ổn định của vùng vòm trong bàn chân.

5. Chức năng dây chằng chày – lò xo trong cơ sinh học cổ chân

Các bó dây chằng delta không chịu lực giống nhau trong mọi tư thế.

Đặc tính căng dây chằng phụ thuộc chuyển động gấp mu, gấp gan chân và xoay.

5.1. Nghiên cứu Takao và cộng sự năm 2020

Nghiên cứu được công bố trên BMC Musculoskeletal Disorders.

Các tác giả khảo sát sáu mẫu chi dưới người bảo quản đông lạnh.

Họ sử dụng đầu dò đo biến dạng nhỏ, gọi là Miniaturization Ligament Performance Probe (MLPP).

Thiết bị được gắn vào từng bó dây chằng của lớp nông delta.

Các mẫu được khảo sát trong chuyển động từ gấp mu 15° đến gấp gan chân 30°. Đồng thời, nhóm nghiên cứu áp dụng mô-men lực 1,2 N·m và thay đổi hướng lực.

5.2. Kết quả nghiên cứu cơ sinh học

Kết quả cho thấy TSL căng dần khi cổ chân gấp gan chân.

Đồng thời, bó dây chằng này có đáp ứng rõ với chuyển động dạng bàn chân.

Tuy nhiên, mẫu nghiên cứu chỉ gồm sáu chi dưới. Các kết quả chưa xác lập ngưỡng tải an toàn cho người bệnh.

5.3. Nghiên cứu Gregersen và cộng sự năm 2022

Gregersen và cộng sự khảo sát 10 mẫu cổ chân người.

Nhóm nghiên cứu đánh giá chiều dài và độ căng các bó delta trong nhiều tư thế.

Kết quả cho thấy TSL căng hơn khi gấp gan chân.

Ngược lại, TCL và dây chằng chày – sên sau sâu căng hơn trong tư thế gấp mu.

Các tác giả cho rằng những bó dây chằng có nguy cơ chịu tải khác nhau trong cơ chế chấn thương ngửa – xoay ngoài.

Tuy nhiên, đây là nghiên cứu trên mẫu xác. Kết quả không đủ để dự đoán bó nào chắc chắn bị đứt trong từng trường hợp chấn thương.

5.4. Ý nghĩa đối với phục hồi chức năng

Những nghiên cứu cơ sinh học cung cấp cơ sở để hiểu hướng chịu lực của TSL.

Tuy nhiên, không thể chuyển trực tiếp góc gấp gan chân 15° thành giới hạn tập luyện.

Trong thực hành, tải trọng còn phụ thuộc lực cơ, trọng lượng cơ thể và vận động phối hợp.

Ngoài ra, tình trạng lành thương cũng ảnh hưởng khả năng chịu tải.

Vì vậy, mọi quyết định tăng kháng lực hoặc biên độ cần dựa trên chẩn đoán cụ thể.

6. MRI dây chằng chày – lò xo: Hình ảnh bình thường và tổn thương

MRI có khả năng hiển thị dây chằng và các cấu trúc mô mềm của cổ chân.

Tuy nhiên, dây chằng delta có nhiều bó sợi nhỏ và liên tục với nhau.

Vì vậy, việc nhận diện từng bó đòi hỏi kỹ thuật và cách đọc phù hợp.

6.1. Hình ảnh TSL bình thường trên MRI

TSL thường xuất hiện như một dải mô có tín hiệu thấp.

Dây chằng kéo dài từ mắt cá trong đến vùng spring ligament.

Mặt phẳng trán (coronal plane) đặc biệt hữu ích để nhận diện cấu trúc.

Đáng chú ý, TSL không có điểm bám trực tiếp vào xương ở phía xa.

Tổng quan của Sawant và Sanghvi năm 2018 nhấn mạnh đặc điểm này.

6.2. MRI ba chiều có giúp nhận diện TSL tốt hơn không?

Nghiên cứu Fernandez và cộng sự năm 2024 khảo sát 20 cổ chân của những người khỏe mạnh.

Các tác giả sử dụng MRI thể tích ba chiều tại từ trường 3 Tesla.

TSL được xác định trong tất cả 20 cổ chân.

Kích thước trung bình được ghi nhận:

Kết quả cho thấy MRI 3D có khả năng nhận diện các bó dây chằng delta ở người khỏe mạnh.

Tuy nhiên, nghiên cứu không đánh giá độ nhạy và độ đặc hiệu để phát hiện rách TSL.

Vì vậy, tỷ lệ nhận diện 20/20 không đồng nghĩa với độ nhạy chẩn đoán tổn thương đạt 100%.

6.3. Những dấu hiệu MRI gợi ý tổn thương

Một số biểu hiện có thể làm tăng nghi ngờ tổn thương TSL:

• Thay đổi tín hiệu trong hoặc quanh dây chằng.

• Gián đoạn các bó sợi.

• Phù mô mềm vùng cổ chân trong.

• Bất thường liên tục giữa TSL và spring ligament.

• Tổn thương phối hợp các thành phần dây chằng delta.

Tuy nhiên, thay đổi tín hiệu không đủ để xác nhận đứt hoàn toàn.

Đặc biệt, cần phân biệt hình thái bình thường với mô bị tổn thương.

6.4. Có thể dùng MRI để đánh giá rách TSL đơn độc không?

MRI có thể hỗ trợ nhận diện tổn thương của từng thành phần.

Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu chẩn đoán đánh giá toàn bộ phức hợp dây chằng delta.

Chưa có đủ dữ liệu để xác lập một ngưỡng MRI riêng cho rách TSL.

Vì vậy, chẩn đoán cần kết hợp khám lâm sàng và các tổn thương phối hợp.

7. Siêu âm dây chằng chày – lò xo có giá trị gì?

Siêu âm cơ xương khớp cho phép khảo sát các cấu trúc nông.

Phương pháp này có thể nhận diện TSL và mối liên quan với spring ligament.

Tuy nhiên, kỹ thuật khảo sát đòi hỏi hiểu rõ giải phẫu vùng cổ chân trong.

7.1. Hình ảnh TSL trên siêu âm

Nghiên cứu Martinez-Franco và cộng sự năm 2022 mô tả cách khảo sát TSL.

Các tác giả định hướng đầu dò theo mặt phẳng trán giữa mắt cá trong và dây chằng lò xo.

Trên hình ảnh siêu âm, TSL có thể xuất hiện như một dải sợi liên tục.

Cấu trúc đi từ vùng xương chày đến bờ trên spring ligament.

Gân cơ chày sau nằm phía nông của vùng khảo sát.

Tuy nhiên, hình ảnh phụ thuộc kỹ thuật và chất lượng thiết bị.

7.2. Ưu điểm và giới hạn của siêu âm

Siêu âm có thể hỗ trợ khảo sát mô mềm theo thời gian thực.

Ngoài ra, phương pháp này thuận tiện khi cần đánh giá các cấu trúc nông.

Tuy nhiên, khả năng phân biệt những bó sợi nhỏ phụ thuộc nhiều vào người thực hiện.

Đặc biệt, siêu âm không thể thay thế toàn bộ vai trò MRI khi nghi tổn thương sâu hoặc phối hợp.

7.3. So sánh MRI và siêu âm

Đây là bảng so sánh đặc điểm kỹ thuật. Không phải kết quả của một thử nghiệm trực tiếp giữa hai phương pháp.

8. Tổn thương dây chằng chày – lò xo xảy ra như thế nào?

Tổn thương TSL có thể xuất hiện khi các lực tác động vượt quá khả năng chịu tải của mô.

Các cơ chế có thể liên quan đến dạng bàn chân, lật ngoài hoặc xoay bất thường.

Tuy nhiên, cần phân biệt tổn thương TSL cấp tính với suy giảm chức năng mạn tính của hệ thống delta – lò xo.

8.1. Tổn thương cấp tính sau chấn thương cổ chân

Chấn thương có thể xảy ra trong thể thao hoặc tai nạn.

Người bệnh có thể đau vùng cổ chân trong sau lực xoay hoặc lật ngoài.

Tuy nhiên, triệu chứng không đặc hiệu cho một bó TSL riêng biệt.

Cần đánh giá dây chằng delta, dây chằng chày – mác dưới và tổn thương xương.

Đặc biệt, chấn thương cổ chân có thể gây mất vững do nhiều cấu trúc cùng bị tổn thương.

8.2. Tổn thương trong cơ chế ngửa – xoay ngoài

Ngửa – xoay ngoài (supination–external rotation) là cơ chế thường gặp trong một số kiểu gãy cổ chân.

Các nghiên cứu cơ sinh học cho thấy TSL có thể chịu lực căng trong cơ chế này.

Tuy nhiên, mức độ chịu lực phụ thuộc tư thế của cổ chân.

Vì vậy, không thể khẳng định mọi chấn thương ngửa – xoay ngoài đều gây rách TSL.

8.3. Tổn thương mạn tính và suy giảm hệ thống nâng đỡ bàn chân

TSL liên tục với dây chằng lò xo nên có liên quan về mặt giải phẫu với hệ thống vòm trong.

Trong một số bệnh cảnh, nhiều cấu trúc nâng đỡ có thể suy giảm chức năng.

Ví dụ, bệnh lý gân cơ chày sau và spring ligament có thể xuất hiện cùng biến dạng bàn chân tiến triển.

Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng để xác định rách TSL đơn độc là nguyên nhân thường gặp của biến dạng này.

9. Dây chằng chày – lò xo có liên quan đến bàn chân bẹt không?

Bàn chân bẹt có nhiều nguyên nhân và mức độ khác nhau.

Một số người có vòm bàn chân thấp nhưng không đau hoặc mất chức năng.

Trong khi đó, biến dạng bàn chân sụp đổ tiến triển có thể liên quan đến suy giảm cấu trúc mô mềm.

9.1. Biến dạng bàn chân sụp đổ tiến triển là gì?

Thuật ngữ tiếng Anh là progressive collapsing foot deformity (PCFD).

Đây là tình trạng biến dạng tiến triển của hệ thống bàn chân và cổ chân.

Các đặc điểm có thể gồm lệch vẹo ngoài vùng gót, dạng bàn chân trước và thay đổi vòm dọc trong.

Tuy nhiên, biểu hiện khác nhau giữa các người bệnh.

9.2. Vai trò của spring ligament trong PCFD

Spring ligament là thành phần hỗ trợ quan trọng của vòm dọc trong.

Khi cấu trúc này suy giảm chức năng, khả năng nâng đỡ chỏm xương sên có thể bị ảnh hưởng.

Ngoài ra, bệnh lý gân cơ chày sau thường được xem xét trong bối cảnh này.

TSL tạo kết nối giữa các cấu trúc nên có ý nghĩa cơ sinh học.

Tuy nhiên, cần phân biệt vai trò giải phẫu với bằng chứng chứng minh nguyên nhân gây bệnh.

9.3. Bằng chứng mới năm 2025 về tái tạo TSL

Vacketta công bố bài tổng quan năm 2025 trên Clinics in Podiatric Medicine and Surgery.

Tài liệu thảo luận vai trò của tái tạo dây chằng chày – lò xo trong PCFD giai đoạn 1 còn khả năng nắn chỉnh.

Tác giả mô tả tái tạo mô mềm mặt trong như một lựa chọn phẫu thuật theo cơ chế giải phẫu.

Tuy nhiên, đây là bài tổng quan kỹ thuật, không phải thử nghiệm ngẫu nhiên so sánh các phương pháp điều trị.

Vì vậy, không thể kết luận tái tạo TSL ưu việt hơn tất cả phương pháp khác.

9.4. Có phải mọi người bàn chân bẹt đều bị tổn thương TSL?

Không.

Bàn chân bẹt có thể là một biến thể hình thái không triệu chứng.

Ngoài ra, biến dạng có thể liên quan nhiều cấu trúc khác nhau.

Vì vậy, không nên chẩn đoán tổn thương TSL chỉ dựa vào vòm bàn chân thấp.

Đánh giá cần xem xét triệu chứng, chức năng và tình trạng ổn định tổng thể.

10. Chẩn đoán mất vững cổ chân trong cần lưu ý điều gì?

Dây chằng delta có vai trò quan trọng đối với độ vững mặt trong cổ chân.

Tuy nhiên, không có một nghiệm pháp đơn lẻ đủ để xác nhận tổn thương TSL.

10.1. Đánh giá lâm sàng

Bác sĩ cần khai thác cơ chế chấn thương và vị trí đau.

Đồng thời, cần xem xét sưng, bầm tím và khả năng chịu trọng lượng.

Một số trường hợp cần đánh giá độ lỏng cổ chân bằng nghiệm pháp chuyên biệt.

Tuy nhiên, chỉ nên thực hiện khi đã loại trừ chống chỉ định và tổn thương xương nghiêm trọng.

10.2. Khe khớp trong trên X-quang

Khe khớp trong hay medial clear space (MCS) là một chỉ số trên X-quang cổ chân.

Chỉ số này giúp đánh giá sự tương quan giữa xương sên và mắt cá trong.

Tăng MCS có thể gợi ý tổn thương hệ thống ổn định phía trong.

Tuy nhiên, kết quả phụ thuộc tư thế chụp và bối cảnh lâm sàng.

Đặc biệt, MCS không phải phép đo riêng cho dây chằng chày – lò xo.

10.3. Tổng quan hệ thống năm 2024 về chẩn đoán dây chằng delta

Schrempf và cộng sự tổng hợp 31 nghiên cứu.

Trong đó, 28 nghiên cứu dựa chủ yếu vào hình ảnh học để hỗ trợ quyết định điều trị.

Có 18 nghiên cứu sử dụng X-quang gây lực.

MCS là thông số phổ biến nhất, được sử dụng trong 27 nghiên cứu.

Tuy nhiên, ngưỡng bất thường khác nhau đáng kể giữa các tài liệu.

Các tác giả kết luận rằng chưa có tiêu chuẩn chẩn đoán thống nhất cho tổn thương dây chằng delta cấp.

11. Phục hồi chức năng cổ chân trong khi nghi tổn thương TSL

Phục hồi chức năng cần dựa trên tình trạng của toàn bộ phức hợp dây chằng delta.

Một trường hợp giãn dây chằng nhẹ khác với tổn thương mất vững hoặc gãy xương.

Vì vậy, không nên sử dụng một chương trình giống nhau cho tất cả người bệnh.

11.1. Đánh giá trước khi bắt đầu tập

Bác sĩ phục hồi chức năng cần xác định chẩn đoán và mức độ tổn thương.

Nhà vật lý trị liệu cần nắm rõ những giới hạn vận động và chịu trọng lượng.

Đặc biệt, người bệnh sau phẫu thuật phải tuân theo các yêu cầu bảo vệ mô.

Những trường hợp nghi mất vững chưa được xác định cần được đánh giá trước khi tăng tải.

11.2. Khôi phục tầm vận động cổ chân

Hạn chế tầm vận động có thể xuất hiện sau chấn thương hoặc bất động.

Phục hồi thường hướng đến khôi phục chuyển động cần thiết cho sinh hoạt.

Tuy nhiên, các động tác tạo căng lớn lên vùng dây chằng tổn thương cần được xem xét thận trọng.

Đặc biệt, tải trọng và biên độ phải phù hợp với giai đoạn lành thương.

Không có bằng chứng đủ mạnh để thiết lập giới hạn gấp gan chân chung cho mọi tổn thương TSL.

11.3. Phục hồi sức mạnh cơ

Hệ cơ góp phần tạo độ vững động của cổ chân và bàn chân.

Trong đó, cơ chày sau tham gia kiểm soát tư thế bàn chân.

Ngoài ra, các cơ cẳng chân và cơ nội tại bàn chân cùng hỗ trợ vận động chức năng.

Tuy nhiên, tăng sức mạnh cơ không đồng nghĩa trực tiếp với việc dây chằng đã lành.

Vì vậy, cần đánh giá cả chức năng và tình trạng ổn định.

11.4. Tập thăng bằng và kiểm soát thần kinh cơ

Kiểm soát thần kinh cơ là khả năng phối hợp hoạt động cơ trong chuyển động.

Sau chấn thương, người bệnh có thể giảm khả năng kiểm soát tư thế.

Do đó, tập thăng bằng có thể được cân nhắc khi đã đủ điều kiện chịu tải.

Tuy nhiên, lựa chọn bài tập cần dựa trên mức độ tổn thương và đáp ứng thực tế.

11.5. Đánh giá chức năng khi phục hồi

Đây là các mục tiêu đánh giá tổng quát. Bảng không phải tiêu chuẩn được kiểm định riêng cho rách TSL.

11.6. Có phác đồ tập riêng cho dây chằng chày – lò xo không?

Hiện chưa có phác đồ phục hồi riêng cho TSL được xác lập bằng bằng chứng mạnh.

Các tài liệu thường tập trung vào dây chằng delta hoặc bệnh lý bàn chân liên quan.

Vì vậy, không nên tự suy ra thời gian bất động, mức kháng lực hoặc thời điểm chạy nhảy.

Quyết định điều trị cần dựa trên chẩn đoán và khả năng phục hồi của người bệnh.

12. Bằng chứng năm 2025 về hệ thống dây chằng delta – lò xo

Bilyy và cộng sự công bố tổng quan phạm vi năm 2025.

Nghiên cứu tổng hợp 24 bài với tổng cộng 528 mẫu cổ chân.

Mục tiêu là làm rõ sự khác biệt trong mô tả giải phẫu của dây chằng delta và spring ligament.

12.1. Những phát hiện quan trọng

Các tác giả cho rằng hai hệ thống dây chằng có sự liên tục giải phẫu đáng kể.

Đặc biệt, TSL là thành phần tạo liên kết trực tiếp giữa lớp nông delta và spring ligament.

Nhóm nghiên cứu đề xuất cách phân chia theo các phân đoạn giải phẫu chức năng.

Tuy nhiên, đây là đề xuất phân loại từ tổng quan. Chưa được xác lập thành tiêu chuẩn chẩn đoán hoặc điều trị chung.

12.2. Ý nghĩa đối với thực hành phục hồi chức năng

Nội dung này giúp giải thích vì sao tổn thương vùng cổ chân trong có thể liên quan đến chức năng bàn chân.

Tuy nhiên, đánh giá cấu trúc không thay thế được đánh giá vận động.

Bác sĩ cần xem xét cả độ vững cổ chân và hoạt động của hệ thống vòm bàn chân.

Đồng thời, chương trình phục hồi cần phù hợp với nhu cầu sinh hoạt hoặc thể thao.

13. Những hạn chế của bằng chứng hiện nay

Trước hết, phần lớn nghiên cứu TSL tập trung vào giải phẫu và cơ sinh học.

Các nghiên cứu trên xác giúp xác định hướng chịu lực nhưng không phản ánh đầy đủ hoạt động ở người sống.

Thứ hai, một số công trình chỉ khảo sát từ 6 đến 20 mẫu.

Vì vậy, khả năng khái quát kết quả còn hạn chế.

Thứ ba, danh pháp và cách chia bó dây chằng delta chưa hoàn toàn thống nhất.

Thứ tư, các nghiên cứu MRI và siêu âm chủ yếu mô tả khả năng nhận diện cấu trúc.

Chúng chưa xác lập đầy đủ độ chính xác chẩn đoán rách TSL đơn độc.

Cuối cùng, chưa có đủ nghiên cứu chất lượng cao về hiệu quả phục hồi chức năng riêng cho TSL.

Vì vậy, không thể khuyến nghị một phác đồ đặc hiệu chỉ dựa trên các dữ liệu giải phẫu.

14. Câu hỏi thường gặp về dây chằng chày – lò xo (FAQ)

1. Dây chằng chày – lò xo là gì?

Dây chằng chày – lò xo là thành phần lớp nông của dây chằng delta. Nó nối mắt cá trong với phần trên trong spring ligament.

2. Vì sao dây chằng chày – lò xo không bám trực tiếp vào xương?

Điểm bám tận của TSL nằm trên dây chằng lò xo. Nhờ đó, cấu trúc tạo liên kết giữa hệ thống dây chằng delta và phức hợp nâng đỡ vòm bàn chân.

3. Dây chằng chày – lò xo có giúp duy trì vòm bàn chân không?

TSL có liên hệ cơ học với spring ligament. Tuy nhiên, vòm bàn chân còn phụ thuộc xương, gân và nhiều dây chằng khác. Không thể xem TSL là cấu trúc duy nhất duy trì vòm.

4. MRI có thể phát hiện dây chằng chày – lò xo không?

Có. Nghiên cứu MRI 3D năm 2024 nhận diện TSL ở cả 20 cổ chân khỏe mạnh. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa khả năng chẩn đoán rách đạt 100%.

5. Tổn thương TSL có gây bàn chân bẹt không?

TSL liên quan hệ thống ổn định mặt trong, nhưng chưa đủ bằng chứng xác nhận rách TSL đơn độc gây bàn chân bẹt. Cần đánh giá toàn bộ phức hợp delta – lò xo.

6. Có bài tập phục hồi riêng cho dây chằng chày – lò xo không?

Chưa có phác đồ đặc hiệu được xác lập. Phục hồi chức năng cần dựa trên tình trạng ổn định, khả năng chịu tải và mục tiêu vận động của từng người bệnh.

15. Kết luận: Vì sao dây chằng chày – lò xo quan trọng?

Dây chằng chày – lò xo là một thành phần giải phẫu quan trọng của phức hợp dây chằng delta.

Cấu trúc này không bám trực tiếp vào xương ở đầu xa. Thay vào đó, các sợi hòa vào phần trên trong của spring ligament.

Nhờ đặc điểm này, TSL tạo liên kết giữa hệ thống ổn định cổ chân và vòm bàn chân.

Các nghiên cứu cơ sinh học cũng cho thấy TSL đáp ứng với chuyển động gấp gan chân và dạng bàn chân.

Tuy nhiên, không nên sử dụng kết quả trên mẫu xác để tự xác định giới hạn tập luyện.

Trong phục hồi chức năng, cần đánh giá toàn bộ phức hợp dây chằng delta – lò xo. Đặc biệt, kế hoạch điều trị phải dựa trên tình trạng ổn định và chức năng thực tế.

Thông điệp quan trọng: Dây chằng chày – lò xo không có điểm bám xương trực tiếp ở đầu xa, nhưng tạo liên kết quan trọng giữa cổ chân trong và hệ thống nâng đỡ vòm bàn chân.

16. Tài liệu tham khảo khoa học

1. Radiopaedia. Tibiospring ligament. Radiology Reference Article. Nguồn Radiopaedia.

2. Campbell KJ, Michalski MP, Wilson KJ, et al. The ligament anatomy of the deltoid complex of the ankle: a qualitative and quantitative anatomical study. Journal of Bone and Joint Surgery American Volume. 2014;96(8):e62. DOI: 10.2106/JBJS.M.00870.

3. Takao M, Ozeki S, Oliva XM, et al. Strain pattern of each ligamentous band of the superficial deltoid ligament: a cadaver study. BMC Musculoskeletal Disorders. 2020;21:289. DOI: 10.1186/s12891-020-03296-0.

4. Gregersen MG, Dalen AF, Nilsen F, Molund M. The Anatomy and Function of the Individual Bands of the Deltoid Ligament—and Implications for Stability Assessment of SER Ankle Fractures. Foot & Ankle Orthopaedics. 2022;7(2):24730114221104078. DOI: 10.1177/24730114221104078.

5. Martinez-Franco A, Gijon-Nogueron G, Franco-Romero AG, et al. Ultrasound Examination of the Ligament Complex Within the Medial Aspect of the Ankle and Foot. Journal of Ultrasound in Medicine. 2022;41(11):2897–2905. DOI: 10.1002/jum.15964.

Mr Physio

0937782677