DÂY CHẰNG CÙNG CHẬU SAU: VÌ SAO ĐAU VÙNG MÔNG VÀ THẮT LƯNG CÓ THỂ LIÊN QUAN ĐẾN KHỚP CÙNG CHẬU?
Dây chằng cùng chậu sau (Posterior Sacroiliac Ligament) là hệ thống dây chằng chắc khỏe nằm phía sau khớp cùng chậu. Cấu trúc này nối xương cùng với xương chậu, góp phần ổn định vòng chậu và truyền lực giữa thân mình với hai chi dưới.
Dây chằng cùng chậu sau thường được chia thành hai thành phần: dây chằng cùng chậu sau ngắn và dây chằng cùng chậu sau dài. Hai thành phần khác nhau về vị trí, hướng sợi và mối liên quan với các lớp cân cơ vùng thắt lưng – chậu.
Đặc biệt, dây chằng cùng chậu sau dài được nghiên cứu như một nguồn đau tiềm năng ở vùng thắt lưng dưới, mông và đai chậu sau sinh. Tuy nhiên, đau tại vị trí dây chằng không đủ để khẳng định người bệnh bị rách dây chằng hoặc mất vững khớp cùng chậu. [1], [2], [3]
1. Giải phẫu dây chằng cùng chậu sau (Posterior Sacroiliac Ligament)
1.1. Dây chằng cùng chậu sau là gì và nằm ở đâu?
Khớp cùng chậu (Sacroiliac Joint – SIJ) là khớp nối giữa xương cùng và phần cánh của xương chậu.
Đây là vị trí quan trọng trong quá trình truyền trọng lượng từ cột sống xuống hai chi dưới.
Hệ thống dây chằng khớp cùng chậu gồm các cấu trúc chính như dây chằng cùng chậu trước, dây chằng cùng chậu sau và dây chằng cùng chậu gian cốt.
Dây chằng cùng chậu sau nằm ở mặt lưng của khớp, gần gai chậu sau trên (PSIS) và các mào cùng.
Về mặt giải phẫu, hệ thống này có những đặc điểm sau:
-
Nguyên ủy và bám tận: Nối mặt sau xương chậu với mặt sau xương cùng.
-
Hướng sợi: Gồm bó ngắn chạy tương đối ngang và bó dài chạy gần theo chiều dọc.
-
Vị trí: Phía sau khớp cùng chậu, liên quan các lớp cân sâu vùng thắt lưng – mông.
-
Chức năng: Hạn chế chuyển động quá mức và góp phần ổn định vòng chậu.
Phân chia thành bó ngắn và bó dài được sử dụng trong các tài liệu giải phẫu và nghiên cứu siêu âm. [1], [2]
1.2. Dây chằng cùng chậu sau ngắn (Short Posterior Sacroiliac Ligament) nằm ở đâu?
Dây chằng cùng chậu sau ngắn có tên tiếng Anh là Short Posterior Sacroiliac Ligament.
Cấu trúc này nằm tương đối cao và sâu ở phía sau khớp cùng chậu.
Các bó sợi thường chạy từ vùng củ chậu (iliac tuberosity) đến các củ ngang phía sau xương cùng, nổi bật là vùng tương ứng S1 và S2.
Hướng sợi chủ yếu theo chiều trong – ngoài, gần như nằm ngang.
Dây chằng có chức năng liên kết chắc chắn xương cùng và xương chậu, hạn chế sự dịch chuyển giữa hai xương.
Nghiên cứu siêu âm năm 2011 ghi nhận dây chằng sau ngắn có hình ảnh dạng sợi và có thể được nhận diện bằng đầu dò tần số cao. [2]
1.3. Dây chằng cùng chậu sau dài (Long Posterior Sacroiliac Ligament) nằm ở đâu?
Dây chằng cùng chậu sau dài còn được gọi là Long Dorsal Sacroiliac Ligament – LPSL.
Đây là cấu trúc có hướng sợi khác biệt so với bó ngắn.
Dây chằng thường nối từ vùng gai chậu sau trên (PSIS) xuống vùng củ ngang thứ ba ở mặt sau xương cùng, tương ứng S3.
Các bó sợi chạy theo hướng trên – dưới và hơi chếch.
Dây chằng cùng chậu sau dài nằm tương đối nông hơn bó ngắn và có các liên kết mô sợi với cân ngực – thắt lưng.
Đặc biệt, cấu trúc này có thể được sờ nắn ở vùng phía dưới gai chậu sau trên.
Tuy nhiên, độ đau khi ấn vào vùng này không phải bằng chứng đặc hiệu của một tổn thương dây chằng. [2], [3]
1.4. Dây chằng cùng chậu sau dài và ngắn khác nhau như thế nào?
Về vị trí: Dây chằng cùng chậu sau ngắn nằm cao hơn và sâu hơn. Dây chằng cùng chậu sau dài kéo xuống vùng xương cùng thấp hơn.
Về hướng sợi: Bó ngắn chạy tương đối ngang, trong khi bó dài có hướng gần dọc.
Về điểm bám: Bó ngắn liên kết củ chậu với vùng cùng trên. Bó dài nổi bật với liên kết từ PSIS đến vùng củ ngang S3.
Về mối liên quan mô mềm: Bó dài có những liên kết đáng chú ý với cân ngực – thắt lưng và hệ thống cơ vùng lưng – chậu.
Về ý nghĩa lâm sàng: Bó dài được nghiên cứu nhiều hơn trong các trường hợp đau đai chậu liên quan thai kỳ.
Tuy nhiên, cả hai đều tham gia ổn định thụ động của khớp cùng chậu. [2], [3]
1.5. Nghiên cứu siêu âm năm 2011 cho thấy kích thước dây chằng cùng chậu sau như thế nào?
Le Goff và cộng sự đã khảo sát hai thành phần dây chằng cùng chậu sau bằng siêu âm độ phân giải cao trên 20 người tình nguyện. [2]
Đối với dây chằng cùng chậu sau ngắn, chiều dài trung vị là 2,17 cm bên phải và 2,31 cm bên trái.
Đối với dây chằng cùng chậu sau dài, chiều dài trung vị là 3,42 cm bên phải và 3,56 cm bên trái.
Nghiên cứu nhận diện được các dây chằng ở tất cả người tham gia khảo sát.
Kết quả cho thấy siêu âm có thể hỗ trợ quan sát hình thái dây chằng cùng chậu sau khi sử dụng kỹ thuật phù hợp.
Tuy nhiên, đây là nghiên cứu nhỏ ở người tình nguyện. Các số đo không phải ngưỡng chẩn đoán rách, giãn hoặc thoái hóa dây chằng.
1.6. Dây chằng cùng chậu sau liên quan đến những cấu trúc nào?
Dây chằng cùng chậu sau có mối liên quan với:
-
Dây chằng cùng chậu gian cốt (Interosseous Sacroiliac Ligament).
-
Cân ngực – thắt lưng (Thoracolumbar Fascia).
-
Cơ dựng sống (Erector Spinae).
-
Cơ nhiều chân (Multifidus).
-
Cơ mông lớn (Gluteus Maximus).
-
Dây chằng cùng ụ ngồi (Sacrotuberous Ligament).
-
Các nhánh ngoài của ngành sau thần kinh cùng.
-
Hệ thống bao khớp và mô mềm vùng cùng chậu.
Những cấu trúc này phối hợp với nhau trong kiểm soát cơ học vùng thắt lưng – chậu.
Nghiên cứu mô học của McGrath và cộng sự năm 2009 nhấn mạnh mối liên quan giữa dây chằng cùng chậu sau dài và các nhánh thần kinh ở mặt sau xương cùng. [4]
Điều này cung cấp cơ sở giải phẫu cho giả thuyết dây chằng cùng chậu sau dài có thể tham gia tạo đau ở một số người bệnh.
2. Chức năng dây chằng cùng chậu sau trong ổn định khớp cùng chậu và vòng chậu
2.1. Dây chằng cùng chậu sau giúp ổn định khớp SIJ như thế nào?
Khớp cùng chậu có biên độ vận động nhỏ so với nhiều khớp khác của cơ thể.
Tuy nhiên, khớp đóng vai trò quan trọng trong truyền lực giữa cột sống và chi dưới.
Dây chằng cùng chậu sau phối hợp với dây chằng gian cốt và các cấu trúc khác để hạn chế sự dịch chuyển bất thường giữa xương cùng và xương chậu.
Hệ thống này góp phần duy trì sự ổn định khi đứng, đi bộ, nâng vật và chuyển trọng lượng.
Ngoài ra, ổn định khớp cùng chậu còn phụ thuộc sự tương thích của hai diện khớp và khả năng hoạt động của hệ thống cơ – cân. [3]
2.2. Form Closure và Force Closure của khớp cùng chậu là gì?
Hai khái niệm thường được sử dụng để giải thích cơ học vùng chậu là Form Closure và Force Closure.
Form Closure – ổn định nhờ hình thể: Là khả năng ổn định có được từ hình dạng bề mặt khớp, sự tương thích và đặc điểm cấu trúc xương – mô liên kết.
Force Closure – ổn định nhờ lực ép: Là khả năng gia tăng sự ổn định thông qua lực tác động của các dây chằng, cơ và hệ thống cân.
Các nhóm cơ góp phần hỗ trợ Force Closure có thể bao gồm cơ mông lớn, cơ nhiều chân, cơ bụng và những cơ khác thuộc hệ thống thân mình – chậu.
Tuy nhiên, đây là mô hình cơ sinh học nhằm giải thích cơ chế ổn định.
Không thể dùng riêng mô hình Force Closure để chẩn đoán một người bệnh bị yếu dây chằng cùng chậu sau hoặc cần tập một nhóm cơ cụ thể. [3]
2.3. Dây chằng cùng chậu sau liên quan đến Nutation và Counternutation như thế nào?
Nutation và Counternutation là hai chuyển động nhỏ của xương cùng so với xương chậu.
Nutation: Phần nền xương cùng di chuyển tương đối ra trước – xuống dưới, trong khi phần dưới xương cùng di chuyển theo hướng ngược lại.
Counternutation: Chuyển động theo chiều ngược với Nutation.
Hệ thống dây chằng cùng chậu góp phần hạn chế các chuyển động này trong giới hạn sinh lý.
Đặc biệt, dây chằng cùng chậu sau dài được mô tả có liên quan đến việc kiểm soát chuyển động Counternutation.
Tuy nhiên, sự thay đổi lực căng thực tế phụ thuộc tư thế và tương tác với các cấu trúc vùng chậu khác.
Vì vậy, không nên kết luận đau vùng PSIS chắc chắn do xương cùng đang bị lệch Nutation hoặc Counternutation. [3]
2.4. Dây chằng cùng chậu sau có giúp truyền lực khi đi bộ không?
Có vai trò hỗ trợ.
Trong chu kỳ đi bộ, lực được truyền giữa thân mình, xương chậu và hai chi dưới.
Hệ thống dây chằng cùng chậu góp phần giữ tương quan khớp trong khi các cơ vùng thân mình – hông điều chỉnh chuyển động.
Các yếu tố quan trọng gồm sức mạnh cơ mông, kiểm soát thân mình và khả năng chịu tải luân phiên trên từng chân.
Tuy nhiên, chưa có dữ liệu lâm sàng đủ mạnh để định lượng riêng đóng góp của dây chằng sau dài hoặc sau ngắn vào từng giai đoạn của chu kỳ đi.
3. Nguyên nhân đau dây chằng cùng chậu sau và đau khớp cùng chậu thường gặp
3.1. Đau dây chằng cùng chậu sau có giống đau khớp cùng chậu không?
Không hoàn toàn.
Đau khớp cùng chậu có thể phát sinh từ những cấu trúc bên trong khớp hoặc mô mềm ngoài khớp.
Các cấu trúc có thể liên quan gồm:
-
Bao khớp cùng chậu.
-
Các diện khớp và mô xương dưới sụn.
-
Dây chằng cùng chậu sau dài và ngắn.
-
Dây chằng cùng chậu gian cốt.
-
Mô liên kết và các nhánh thần kinh quanh khớp.
Do đó, một người bệnh có đau vùng cùng chậu không nhất thiết bị tổn thương dây chằng.
Đồng thuận đa chuyên khoa năm 2025 nhấn mạnh cần phân biệt nguồn đau trong khớp với các nguồn đau ngoài khớp. Tuy nhiên, chỉ dựa vào bệnh sử và khám lâm sàng thường khó xác định chính xác. [5]
3.2. Những yếu tố nào có thể liên quan đến đau vùng dây chằng cùng chậu sau?
Đau vùng sau chậu có thể liên quan đến các bối cảnh sau:
Chấn thương vùng chậu: Té ngã hoặc lực tác động mạnh có thể gây tổn thương xương, khớp và mô mềm.
Đau cơ học: Đứng lâu, chuyển trọng lượng hoặc vận động có thể làm xuất hiện triệu chứng ở người có rối loạn chịu tải vùng thắt lưng – chậu.
Đau đai chậu liên quan thai kỳ: Những thay đổi trong quá trình mang thai và sau sinh có thể liên quan đến đau vùng khớp cùng chậu.
Bệnh lý viêm: Viêm khớp cùng chậu do bệnh lý cột sống thể trục có thể gây đau mông và đau lưng.
Sau phẫu thuật cột sống: Một số người bệnh xuất hiện đau vùng cùng chậu sau phẫu thuật cố định cột sống thắt lưng – cùng.
Tuy nhiên, những yếu tố này không chứng minh dây chằng cùng chậu sau đã bị rách hoặc giãn.
3.3. Vì sao dây chằng cùng chậu sau dài có thể gây đau vùng mông?
Dây chằng cùng chậu sau dài nằm gần vùng PSIS, nơi người bệnh thường chỉ vào khi mô tả đau phía sau chậu.
Cấu trúc này có liên kết với các lớp cân sâu và nằm gần những nhánh thần kinh cảm giác.
Nghiên cứu mô học năm 2009 đã mô tả mối liên quan giữa dây chằng cùng chậu sau dài với các nhánh ngoài của ngành sau thần kinh cùng. [4]
Các tác giả đề xuất một cơ chế đau có thể liên quan đến kích thích hoặc chèn ép thần kinh ở khu vực này.
Tuy nhiên, đây chủ yếu là cơ sở giải phẫu cho một giả thuyết đau, chưa phải bằng chứng rằng mọi trường hợp đau vùng mông đều do chèn ép thần kinh tại dây chằng.
3.4. Dây chằng cùng chậu sau dài có liên quan đến đau đai chậu sau sinh không?
Có thể.
Nghiên cứu của Vleeming và cộng sự năm 2002 khảo sát vai trò của dây chằng cùng chậu sau dài ở phụ nữ đau đai chậu quanh thời kỳ sinh. [6]
Các tác giả đánh giá đau tại dây chằng cùng chậu sau dài, kết hợp các nghiệm pháp lâm sàng khác.
Kết quả ghi nhận mối liên quan giữa đau tại dây chằng và triệu chứng đau đai chậu.
Nghiên cứu gợi ý nên kết hợp khám đau vùng dây chằng với Active Straight Leg Raise và nghiệm pháp gây đau đai chậu sau.
Tuy nhiên, kết quả không chứng minh dây chằng bị rách hoặc là nguyên nhân duy nhất gây đau.
Đau đai chậu sau sinh là tình trạng đa yếu tố, không nên quy toàn bộ triệu chứng cho dây chằng cùng chậu sau dài.
3.5. Đau vùng PSIS có thể do nguyên nhân nào khác?
Nhiều bệnh lý có thể gây đau ở vị trí tương tự.
Các nguyên nhân cần phân biệt gồm:
-
Đau khớp cùng chậu.
-
Đau từ cột sống thắt lưng.
-
Bệnh lý đĩa đệm hoặc đau rễ thần kinh.
-
Hội chứng đau cơ – cân vùng mông.
-
Bệnh lý khớp háng.
-
Viêm khớp cùng chậu.
-
Gãy mỏi xương cùng.
-
Đau vùng dây chằng hoặc mô mềm quanh PSIS.
Do đó, không nên lựa chọn phác đồ điều trị chỉ dựa trên việc người bệnh chỉ vào vùng gai chậu sau trên.
4. Triệu chứng đau dây chằng cùng chậu sau và dấu hiệu rối loạn chức năng SIJ
4.1. Đau dây chằng cùng chậu sau thường xuất hiện ở đâu?
Đau có thể khu trú phía sau chậu, gần PSIS hoặc vùng trên – trong mông.
Một số người bệnh mô tả đau lan đến vùng mông hoặc đùi trên.
Triệu chứng có thể xuất hiện khi đứng lâu, ngồi lâu, trở mình hoặc chuyển tư thế.
Tuy nhiên, vị trí và kiểu đau không đặc hiệu cho dây chằng cùng chậu sau.
Cần khai thác thêm các yếu tố làm tăng hoặc giảm đau và tình trạng thần kinh liên quan.
4.2. Đau vùng khớp cùng chậu có tăng khi đi bộ và lên cầu thang không?
Có thể.
Những hoạt động chịu trọng lượng không đối xứng có thể gây khó chịu ở một số người bệnh đau đai chậu.
Ví dụ gồm:
-
Đứng một chân.
-
Lên xuống cầu thang.
-
Bước dài.
-
Trở mình trên giường.
-
Đi bộ quãng đường dài.
-
Đứng lên từ tư thế ngồi.
Tuy nhiên, đau trong những hoạt động này cũng có thể xuất hiện do bệnh lý khớp háng hoặc cột sống thắt lưng.
Vì vậy, phải đánh giá thêm các chuyển động và tình trạng chức năng của những vùng liên quan.
4.3. Dây chằng cùng chậu sau bị đau có đồng nghĩa khớp cùng chậu mất vững không?
Không.
Đau khi ấn lên dây chằng có thể phản ánh sự nhạy cảm tại mô, nhưng không chứng minh dây chằng bị rách.
Tương tự, cảm giác vùng chậu yếu hoặc không chắc chắn không đủ để kết luận có mất vững cấu trúc.
Đặc biệt, khớp cùng chậu bình thường có biên độ vận động nhỏ.
Các nghiệm pháp sờ nắn nhằm xác định chuyển động khớp thường có độ tin cậy hạn chế. [5], [7]
Do đó, cần thận trọng với những chẩn đoán như “xương cùng bị lệch” nếu không có bằng chứng khách quan phù hợp.
4.4. Những dấu hiệu cờ đỏ nào cần đánh giá y tế khẩn cấp?
Người bệnh đau vùng thắt lưng – cùng chậu cần được đánh giá khẩn cấp khi có:
-
Đau dữ dội sau chấn thương vùng chậu.
-
Không thể đứng hoặc chịu trọng lượng sau té ngã.
-
Yếu chân mới xuất hiện hoặc tiến triển.
-
Tê vùng yên ngựa.
-
Rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện mới xuất hiện.
-
Sốt kèm đau vùng lưng – chậu rõ.
-
Đau đêm tiến triển, đặc biệt khi có tiền sử ung thư.
-
Đau vùng chậu sau sinh kèm biểu hiện toàn thân bất thường.
Đây là những dấu hiệu cần loại trừ bệnh lý thần kinh, nhiễm trùng, gãy xương hoặc những nguyên nhân nghiêm trọng khác.
5. Chẩn đoán đau khớp cùng chậu và tổn thương dây chằng cùng chậu sau như thế nào?
5.1. Khám lâm sàng đau khớp cùng chậu cần đánh giá những gì?
Bác sĩ cần bắt đầu bằng khai thác bệnh sử và khám toàn diện vùng thắt lưng – chậu – hông.
Các nội dung cần chú ý gồm:
-
Vị trí đau và thời điểm khởi phát.
-
Tiền sử chấn thương hoặc phẫu thuật.
-
Các hoạt động làm đau tăng.
-
Khám cột sống thắt lưng.
-
Khám ROM khớp háng.
-
Đánh giá thần kinh chi dưới khi cần.
-
Khả năng đứng một chân.
-
Dáng đi và khả năng chuyển trọng lượng.
-
Các nghiệm pháp gây đau khớp cùng chậu.
Đặc biệt, cần xem xét nguyên nhân đau do cột sống thắt lưng và khớp háng trước khi kết luận đau từ khớp cùng chậu.
5.2. Fortin Finger Test có chẩn đoán đau dây chằng cùng chậu sau không?
Fortin Finger Test là dấu hiệu định vị đau.
Người bệnh dùng một ngón tay chỉ vào vùng đau gần phía dưới – trong PSIS.
Dấu hiệu có thể gợi ý nguồn đau liên quan phức hợp cùng chậu.
Tuy nhiên, Fortin Finger Test không xác định riêng dây chằng cùng chậu sau dài hoặc ngắn bị tổn thương.
Ngoài ra, một dấu hiệu định vị đau không đủ để xác nhận đau trong khớp cùng chậu.
5.3. Những nghiệm pháp gây đau khớp cùng chậu (SIJ Provocation Tests) nào thường được sử dụng?
Các nghiệm pháp thường được sử dụng gồm:
Thigh Thrust Test: Tác động lực qua xương đùi nhằm tạo tải lên vùng khớp cùng chậu.
Distraction Test: Tạo lực tách ở phía trước khung chậu.
Compression Test: Tạo lực ép qua vùng chậu khi nằm nghiêng.
Sacral Thrust Test: Tạo lực lên xương cùng khi người bệnh nằm sấp.
Gaenslen Test: Tạo lực bất đối xứng qua hai khớp háng và vùng chậu.
FABER Test: Đưa khớp háng vào gập, dạng và xoay ngoài, có thể tạo triệu chứng ở nhiều cấu trúc khác nhau.
Những nghiệm pháp này đánh giá khả năng tái tạo triệu chứng đau, không phải kiểm tra riêng độ bền của dây chằng cùng chậu sau. [5]
5.4. Có thể chẩn đoán đau SIJ khi ba nghiệm pháp dương tính không?
Một số mô hình đánh giá sử dụng cụm ba nghiệm pháp gây đau dương tính để tăng mức nghi ngờ nguồn đau từ SIJ.
Tuy nhiên, giá trị chẩn đoán không cao như thường được hiểu.
Phân tích tổng hợp năm 2021 cho thấy cụm nghiệm pháp dương tính chỉ cung cấp mức độ chắc chắn hạn chế khi xác định khớp cùng chậu là nguồn đau. [7]
Đặc biệt, cụm nghiệm pháp âm tính có giá trị hơn trong việc giảm khả năng nguồn đau xuất phát từ SIJ.
Đồng thuận năm 2025 tiếp tục nhấn mạnh việc kết hợp bệnh sử, khám lâm sàng và loại trừ các nguyên nhân khác. [5]
Không nên chẩn đoán rách dây chằng cùng chậu sau chỉ vì có ba nghiệm pháp SIJ dương tính.
5.5. Active Straight Leg Raise Test có vai trò gì trong đau đai chậu?
Active Straight Leg Raise – ASLR là bài kiểm tra thường được sử dụng khi đánh giá khả năng thực hiện động tác nâng chân thẳng ở tư thế nằm ngửa.
Người bệnh chủ động nâng một chân lên khỏi mặt giường và mô tả mức độ khó khăn.
Bài kiểm tra cung cấp thông tin về khả năng thực hiện nhiệm vụ vận động và cảm nhận khó khăn khi truyền lực qua vùng chậu.
Trong nghiên cứu năm 2002, ASLR được phối hợp với nghiệm pháp gây đau đai chậu sau và khám đau dây chằng cùng chậu sau dài. [6]
Tuy nhiên, kết quả ASLR không cho biết một bó dây chằng cụ thể bị rách hoặc giãn.
5.6. Siêu âm có phát hiện được dây chằng cùng chậu sau không?
Có.
Siêu âm độ phân giải cao có thể nhận diện dây chằng cùng chậu sau dài và ngắn khi người thực hiện xác định đúng các mốc giải phẫu.
Nghiên cứu năm 2011 khảo sát 20 người tình nguyện đã quan sát được cả hai thành phần. [2]
Bó ngắn được mô tả là cấu trúc dạng sợi nối vùng củ chậu với xương cùng.
Bó dài chạy từ PSIS xuống vùng củ ngang S3.
Siêu âm có thể hỗ trợ khảo sát hình thái mô và một số bất thường quanh dây chằng.
Tuy nhiên, nhận diện được dây chằng trên siêu âm không đồng nghĩa có thể xác định chính xác nguồn đau.
Hiện chưa có bộ tiêu chuẩn siêu âm được xác nhận rộng rãi để chẩn đoán mọi trường hợp rách hoặc giãn dây chằng cùng chậu sau.
5.7. MRI có đánh giá được dây chằng cùng chậu sau và viêm khớp cùng chậu không?
MRI có thể khảo sát mô mềm, xương và những thay đổi viêm quanh khớp cùng chậu.
Đặc biệt, MRI có vai trò quan trọng khi nghi ngờ viêm khớp cùng chậu trong bệnh lý viêm cột sống thể trục.
Các dấu hiệu có thể được đánh giá gồm phù tủy xương, tổn thương cấu trúc, bất thường mô mềm hoặc các bệnh lý khác.
Tuy nhiên, MRI không thể xác định chắc chắn một người bệnh đau khớp cùng chậu cơ học chỉ dựa trên thay đổi hình thái dây chằng.
MRI cũng không phải phương tiện bắt buộc trong mọi trường hợp đau vùng chậu không có dấu hiệu cảnh báo. [5]
5.8. X-quang và CT khớp cùng chậu có vai trò gì?
X-quang có thể hỗ trợ đánh giá các thay đổi cấu trúc xương, một số bệnh lý viêm hoặc thoái hóa.
CT cung cấp hình ảnh chi tiết hơn về xương, đặc biệt trong chấn thương hoặc nghi ngờ gãy.
Tuy nhiên, những thay đổi thoái hóa trên X-quang hoặc CT không nhất thiết là nguyên nhân gây đau.
Các phương tiện hình ảnh cần được lựa chọn theo bệnh cảnh, không dùng thường quy để tìm một dây chằng “bị lệch”.
5.9. Khi nào cần tiêm chẩn đoán khớp cùng chậu?
Ở những trường hợp đau kéo dài, chẩn đoán chưa rõ hoặc đang cân nhắc can thiệp chuyên sâu, bác sĩ có thể xem xét phong bế chẩn đoán dưới hướng dẫn hình ảnh.
Đối với nguồn đau trong khớp, phong bế nội khớp có thể cung cấp bằng chứng hỗ trợ.
Tuy nhiên, đau từ cấu trúc dây chằng phía sau là nguồn đau ngoài khớp.
Vì vậy, một mũi tiêm nội khớp không nhất thiết xác nhận hoặc loại trừ toàn bộ nguyên nhân đau ở vùng sau khớp cùng chậu.
Đồng thuận đa chuyên khoa năm 2025 phân biệt rõ phương pháp đánh giá đau trong khớp và đau từ cấu trúc ngoài khớp. [5]
5.10. Những thang điểm nào phù hợp trong lượng giá phục hồi vùng cùng chậu?
Numeric Pain Rating Scale (NPRS): Theo dõi mức độ đau từ 0 đến 10 điểm.
Oswestry Disability Index (ODI): Đánh giá ảnh hưởng của đau vùng lưng đến khả năng hoạt động.
Patient-Specific Functional Scale (PSFS): Theo dõi các hoạt động cụ thể mà người bệnh gặp khó khăn.
Roland–Morris Disability Questionnaire (RMDQ): Đánh giá mức hạn chế chức năng liên quan đau lưng.
Active Straight Leg Raise (ASLR): Đánh giá mức khó khăn khi nâng chân thẳng trong một số trường hợp đau đai chậu.
Các bài kiểm tra chức năng: Có thể bao gồm Sit-to-Stand, đứng một chân hoặc đánh giá dáng đi tùy mục tiêu.
Những công cụ này hỗ trợ theo dõi tiến triển nhưng không xác định riêng tình trạng lành của dây chằng cùng chậu sau.
6. Phục hồi chức năng đau dây chằng cùng chậu sau và rối loạn chức năng khớp SIJ
6.1. Nguyên tắc phục hồi chức năng khớp cùng chậu và đau đai chậu
Phục hồi chức năng cần dựa trên nguyên nhân gây đau, tình trạng chịu tải và những thiếu hụt chức năng được xác định.
Cần phân biệt các tình huống:
Đau vùng cùng chậu cơ học, không có dấu hiệu nguy hiểm: Có thể điều trị bằng giáo dục, điều chỉnh hoạt động và chương trình vận động phù hợp.
Đau đai chậu liên quan thai kỳ hoặc sau sinh: Cần cá thể hóa bài tập theo triệu chứng, khả năng vận động và các yếu tố sản khoa.
Chấn thương gãy xương hoặc mất vững vòng chậu: Phải được điều trị chuyên khoa trước khi bắt đầu chương trình chịu tải.
Đau do bệnh lý viêm hoặc nhiễm trùng: Cần xử trí nguyên nhân, không chỉ tập phục hồi cơ học.
Đồng thuận đa chuyên khoa năm 2025 cho thấy vật lý trị liệu và bài tập có thể mang lại lợi ích cho một số người bệnh đau phức hợp cùng chậu. Tuy nhiên, mức độ chắc chắn của bằng chứng còn thấp. [5]
Vì vậy, chưa thể khuyến cáo một chương trình tập là tối ưu cho mọi trường hợp.
6.2. Giai đoạn 1: Kiểm soát đau vùng cùng chậu và điều chỉnh hoạt động
Mục tiêu ban đầu là giảm kích thích triệu chứng, duy trì vận động an toàn và hạn chế suy giảm thể lực.
Người bệnh có thể điều chỉnh những hoạt động thường gây đau, chẳng hạn đứng một chân kéo dài, nâng vật nặng hoặc lặp lại động tác xoay thân khi mang tải.
Tuy nhiên, không nên nằm bất động kéo dài nếu không có chỉ định.
Các bài tập khởi đầu có thể gồm:
Thở cơ hoành: Nằm ngửa với tư thế thoải mái, thực hiện thở chậm trong 1–2 phút.
Nghiêng chậu nhẹ (Pelvic Tilt): Thực hiện 1–2 hiệp, mỗi hiệp 8–10 lần, trong phạm vi không làm đau tăng.
Co cơ bụng nhẹ: Giữ lực co vừa phải trong 3–5 giây, thực hiện 8–10 lần.
Vận động khớp háng nhẹ: Gập – duỗi hông trong phạm vi dung nạp tốt.
Đi bộ ngắn: Chia thành nhiều lượt phù hợp với khả năng chịu tải.
Đây là liều lượng khởi đầu tham khảo, không phải phác đồ được nghiên cứu riêng cho rách dây chằng cùng chậu sau.
Tiêu chí tiến triển: Đau ít ảnh hưởng sinh hoạt hơn, người bệnh có thể đi bộ và chuyển tư thế với mức khó chịu chấp nhận được.
6.3. Giai đoạn 2: Bài tập ổn định vùng chậu và kiểm soát cơ thân mình
Khi triệu chứng được kiểm soát, chương trình có thể tăng cường bài tập vận động trị liệu.
Mục tiêu là cải thiện khả năng phối hợp giữa cơ bụng, cơ lưng và cơ vùng hông.
Bài tập Bridge
Người bệnh nằm ngửa, co hai gối.
Nâng vùng chậu lên chậm, duy trì thân mình có kiểm soát rồi hạ xuống.
Bắt đầu 2 hiệp × 8–12 lần.
Bài tập Dead Bug biến đổi
Người bệnh nằm ngửa, gối và hông ở tư thế thoải mái.
Lần lượt di chuyển tay hoặc chân trong khi kiểm soát chuyển động thân mình.
Bắt đầu 2 hiệp × 6–8 lần mỗi bên.
Bài tập Clamshell
Người bệnh nằm nghiêng, hai gối co nhẹ.
Giữ hai bàn chân gần nhau, mở gối phía trên với biên độ vừa phải.
Bắt đầu 2 hiệp × 10–12 lần.
Bài tập Bird Dog biến đổi
Người bệnh ở tư thế bốn điểm hoặc tư thế được hỗ trợ.
Lần lượt di chuyển một chi và duy trì khả năng kiểm soát thân mình.
Bắt đầu 2 hiệp × 6–8 lần.
Các bài tập cần được lựa chọn theo phản ứng triệu chứng.
Không nên yêu cầu người bệnh phải giữ một tư thế “khóa chặt khung chậu” liên tục trong mọi hoạt động.
6.4. Tập Core Stabilization có làm lành dây chằng cùng chậu sau không?
Chưa có bằng chứng trực tiếp cho thấy bài tập Core Stabilization làm liền một bó dây chằng cùng chậu sau đã rách.
Tuy nhiên, tập ổn định thân mình có thể cải thiện sức mạnh, khả năng kiểm soát vận động và mức độ hoạt động của một số người bệnh đau vùng chậu.
Thử nghiệm lâm sàng so sánh tập ổn định với điều trị bằng tay công bố năm 2019 ghi nhận cả hai phương pháp có thể cải thiện đau và mức hạn chế chức năng. Tuy nhiên, không có phương pháp nào vượt trội rõ ràng trong nghiên cứu. [8]
Do đó, lựa chọn bài tập cần dựa trên khả năng đáp ứng và mục tiêu của người bệnh.
Cải thiện chức năng không đồng nghĩa dây chằng đã được chứng minh là lành về mặt cấu trúc.
6.5. Giai đoạn 3: Tăng sức mạnh cơ mông và sức bền chi dưới
Các nhóm cơ vùng hông có vai trò quan trọng trong hoạt động đứng, đi bộ và chuyển trọng lượng.
Khi chức năng cải thiện, có thể tăng dần các bài tập sức mạnh.
Hip Abduction: Tập dạng hông ở tư thế nằm nghiêng hoặc đứng, 2 hiệp × 10–12 lần.
Sit-to-Stand: Đứng lên và ngồi xuống từ ghế có chiều cao phù hợp, 2 hiệp × 8–12 lần.
Mini Squat: Thực hiện 2 hiệp × 8–10 lần, duy trì chuyển động thoải mái.
Step-Up bục thấp: Thực hiện 2 hiệp × 8 lần mỗi chân khi chịu tải tốt.
Hip Hinge: Tập gập hông với thân mình được kiểm soát, không tăng tải quá nhanh.
Có thể tăng kháng lực khi người bệnh hoàn thành bài tập với kỹ thuật phù hợp và không có phản ứng đau kéo dài.
6.6. Giai đoạn 4: Phục hồi thăng bằng và khả năng truyền lực qua vùng chậu
Trong hoạt động chức năng, người bệnh cần chuyển trọng lượng giữa hai chân.
Vì vậy, bài tập kiểm soát một chân và thăng bằng có thể được bổ sung khi thích hợp.
Đứng một chân có hỗ trợ: Bắt đầu 3 lượt × 15–30 giây.
Chuyển trọng lượng hai chân: Thực hiện 2–3 lượt, mỗi lượt khoảng 30 giây.
Step-Down: Tập hạ chân từ bục thấp, 2 hiệp × 8 lần.
Lateral Step: Bước ngang có kiểm soát, 2 hiệp × 10 lần.
Farmer Carry nhẹ: Mang vật có khối lượng phù hợp trong quãng đường ngắn khi đã dung nạp hoạt động tốt.
Cần chú ý khả năng kiểm soát thân mình và phản ứng đau, thay vì chỉ quan sát tư thế khung chậu.
Không có bằng chứng cho thấy một mức nghiêng chậu nhỏ khi đứng một chân luôn là nguyên nhân gây đau SIJ.
6.7. Đau dây chằng cùng chậu sau có nên kéo giãn cơ hình lê và cơ gân kheo không?
Có thể, nếu người bệnh thực sự có thiếu hụt vận động hoặc tăng nhạy cảm cơ liên quan.
Tuy nhiên, kéo giãn không phải phương pháp điều trị đặc hiệu cho dây chằng cùng chậu sau.
Ngoài ra, cần thận trọng với các bài kéo giãn tạo lực lớn lên vùng chậu khi người bệnh đang đau cấp.
Trong một số trường hợp, kéo giãn mạnh có thể làm triệu chứng tăng lên.
Vì vậy, nên ưu tiên chuyển động nhẹ trong phạm vi dung nạp, sau đó tăng dần theo đáp ứng.
6.8. Đai hỗ trợ vùng chậu (Sacroiliac Belt) có giúp giảm đau không?
Đai vùng chậu có thể được cân nhắc ở một số người bệnh đau đai chậu, đặc biệt trong bối cảnh thai kỳ hoặc sau sinh.
Dụng cụ có thể hỗ trợ người bệnh khi đứng và di chuyển.
Tuy nhiên, hiệu quả khác nhau giữa các cá thể và bằng chứng chưa thống nhất.
Đai không phải phương pháp xác nhận chẩn đoán mất vững dây chằng.
Không nên xem cải thiện đau khi dùng đai là bằng chứng cho thấy khớp cùng chậu bị lệch hoặc dây chằng sau bị giãn.
6.9. Khi nào người bệnh đau SIJ có thể quay lại chạy bộ?
Việc quay lại chạy phụ thuộc tình trạng đau và khả năng chịu tải.
Các tiêu chí tham khảo gồm:
-
Đi bộ nhanh không làm đau tăng đáng kể.
-
Không xuất hiện triệu chứng thần kinh mới.
-
Sức mạnh cơ vùng hông và thân mình đủ cho hoạt động.
-
Đứng một chân và Step-Down được thực hiện phù hợp.
-
Người bệnh dung nạp các bài tập tăng tải.
-
Không có bệnh lý cần hạn chế chịu trọng lượng.
Sau đó, có thể bắt đầu chạy nhẹ xen kẽ đi bộ.
Không có ngưỡng sức mạnh hoặc thời gian quay lại chạy được xác nhận riêng cho đau dây chằng cùng chậu sau.
6.10. Những sai lầm thường gặp trong phục hồi đau vùng cùng chậu
Sai lầm thứ nhất: Quy mọi đau vùng PSIS cho dây chằng cùng chậu sau. Điều này có thể bỏ sót nguyên nhân từ cột sống thắt lưng hoặc khớp háng.
Sai lầm thứ hai: Chẩn đoán xương cùng bị lệch chỉ dựa trên sờ nắn. Các nghiệm pháp đánh giá chuyển động SIJ có giới hạn về độ tin cậy.
Sai lầm thứ ba: Xem dây chằng sau dài bị đau là bằng chứng rách dây chằng. Đau khi ấn không chứng minh tổn thương cấu trúc.
Sai lầm thứ tư: Chỉ tập một cơ riêng lẻ. Phục hồi cần hướng đến chức năng thân mình, hông và chi dưới.
Sai lầm thứ năm: Bất động kéo dài. Khi không có chống chỉ định, vận động tăng dần thường phù hợp hơn.
Sai lầm thứ sáu: Tập vượt quá mức chịu tải trong giai đoạn đau cấp. Điều này có thể làm triệu chứng kéo dài.
Sai lầm thứ bảy: Không đánh giá lại khi đau dai dẳng. Cần xem xét nguyên nhân khác và hướng điều trị bổ sung.
7. Điều trị đau khớp cùng chậu và dây chằng cùng chậu sau: Khi nào cần can thiệp?
7.1. Điều trị bảo tồn đau SIJ có những phương pháp nào?
Điều trị bảo tồn thường bao gồm giáo dục, điều chỉnh hoạt động và vật lý trị liệu.
Một số người bệnh có thể được bác sĩ chỉ định thuốc giảm đau hoặc chống viêm phù hợp.
Các chương trình tập được cá thể hóa để cải thiện sức mạnh, sức bền và chức năng.
Đồng thuận năm 2025 nhận định điều trị bảo tồn có thể đem lại lợi ích, nhưng mức độ chắc chắn của bằng chứng đối với từng phương pháp vẫn còn hạn chế. [5]
Vì vậy, cần theo dõi đáp ứng và điều chỉnh kế hoạch thay vì áp dụng một phác đồ cứng nhắc.
7.2. Khi nào cần cân nhắc tiêm điều trị vùng khớp cùng chậu?
Tiêm có thể được xem xét ở những người bệnh đau kéo dài, khi đã đánh giá nguyên nhân và điều trị bảo tồn chưa đạt hiệu quả mong muốn.
Bác sĩ cần phân biệt nguồn đau trong khớp với đau từ dây chằng và mô mềm phía sau.
Tùy trường hợp, có thể cân nhắc tiêm nội khớp hoặc can thiệp ngoài khớp dưới hướng dẫn hình ảnh.
Tuy nhiên, không phải mọi người bệnh đau vùng PSIS đều cần tiêm.
Ngoài ra, đáp ứng với thuốc tê hoặc corticosteroid không tự động chứng minh dây chằng đã bị rách.
7.3. Đốt sóng cao tần (Radiofrequency Ablation) có điều trị đau vùng cùng chậu không?
Ở những người bệnh được lựa chọn, đốt sóng cao tần các nhánh thần kinh chi phối vùng sau khớp cùng chậu có thể được cân nhắc.
Mục tiêu là giảm dẫn truyền tín hiệu đau từ những cấu trúc liên quan.
Tuy nhiên, phương pháp không trực tiếp sửa chữa dây chằng hoặc thay đổi cấu trúc xương.
Chỉ định cần dựa trên đánh giá chuyên khoa và quy trình lựa chọn người bệnh phù hợp. [5]
7.4. Khi nào cần phẫu thuật cố định khớp cùng chậu?
Phẫu thuật cố định khớp cùng chậu chỉ được cân nhắc ở những trường hợp được lựa chọn kỹ lưỡng, sau khi đã xác định nguồn đau và điều trị không phẫu thuật phù hợp.
Phẫu thuật cố định SIJ không phải phương pháp thông thường để điều trị đau khu trú dây chằng cùng chậu sau dài.
Đặc biệt, cần phân biệt đau SIJ mạn tính với mất vững vòng chậu sau chấn thương.
Mất vững vòng chậu do gãy hoặc chấn thương năng lượng cao có chiến lược xử trí hoàn toàn khác.
8. Câu hỏi thường gặp về dây chằng cùng chậu sau (FAQ)
8.1. Dây chằng cùng chậu sau nằm ở đâu?
Dây chằng cùng chậu sau nằm phía sau khớp cùng chậu, nối vùng xương chậu gần gai chậu sau trên với các cấu trúc mặt sau xương cùng.
Dây chằng gồm hai thành phần thường được mô tả là bó dài và bó ngắn. [1], [2]
8.2. Dây chằng cùng chậu sau có chức năng gì?
Dây chằng giúp hạn chế sự dịch chuyển bất thường giữa xương cùng và xương chậu.
Cấu trúc này phối hợp với hệ thống dây chằng gian cốt, cơ và cân để duy trì ổn định vòng chậu.
8.3. Dây chằng cùng chậu sau dài và ngắn khác nhau thế nào?
Dây chằng cùng chậu sau ngắn có hướng sợi gần ngang, nằm tương đối cao và sâu.
Dây chằng cùng chậu sau dài chạy gần dọc từ PSIS xuống vùng S3 và có liên kết với hệ thống cân vùng thắt lưng – chậu.
8.4. Đau gần gai chậu sau trên có phải do dây chằng cùng chậu sau không?
Không nhất thiết.
Đau khu vực này có thể liên quan khớp cùng chậu, cột sống thắt lưng, khớp háng hoặc các mô mềm xung quanh.
Cần khám và loại trừ những nguyên nhân khác trước khi xác định nguồn đau.
8.5. Đau dây chằng cùng chậu sau có phải khớp cùng chậu bị lệch không?
Không.
Đau tại một dây chằng không chứng minh khớp bị lệch hoặc mất vững cấu trúc.
Các nghiệm pháp sờ nắn xác định chuyển động khớp cùng chậu cũng có độ tin cậy hạn chế. [5]
8.6. Dây chằng cùng chậu sau có gây đau mông không?
Có thể là một nguồn đau tiềm năng.
Tuy nhiên, đau mông có nhiều nguyên nhân nên không thể chẩn đoán chỉ dựa vào vị trí đau.
8.7. Đau khớp cùng chậu có liên quan đến thai kỳ không?
Có.
Đau đai chậu có thể xuất hiện trong thai kỳ hoặc sau sinh.
Một số nghiên cứu ghi nhận đau tại dây chằng cùng chậu sau dài ở nhóm người bệnh này. Tuy nhiên, không chứng minh tất cả trường hợp đều do dây chằng tổn thương. [6]
8.8. Siêu âm có phát hiện được dây chằng cùng chậu sau không?
Có.
Nghiên cứu trên 20 người tình nguyện năm 2011 đã mô tả hình ảnh siêu âm của cả dây chằng sau dài và sau ngắn. [2]
Tuy nhiên, khả năng quan sát không tương đương khả năng xác định nguồn đau.
8.9. MRI có phát hiện được viêm khớp cùng chậu không?
Có.
MRI là phương tiện quan trọng trong đánh giá những bất thường viêm của khớp cùng chậu, đặc biệt khi nghi ngờ bệnh lý viêm cột sống thể trục.
Tuy nhiên, MRI không chứng minh chắc chắn nguồn đau cơ học từ một bó dây chằng riêng biệt.
8.10. FABER Test có chẩn đoán được tổn thương dây chằng cùng chậu sau không?
Không.
FABER là nghiệm pháp có thể tái tạo đau từ nhiều cấu trúc vùng hông – chậu.
Nghiệm pháp có giá trị hỗ trợ khi kết hợp các thông tin khác, nhưng không chẩn đoán riêng rách dây chằng cùng chậu sau.
8.11. Ba nghiệm pháp SIJ dương tính có xác định được đau khớp cùng chậu không?
Không chắc chắn.
Cụm nghiệm pháp dương tính làm tăng mức nghi ngờ, nhưng độ chính xác còn hạn chế.
Các nghiên cứu cho thấy cụm nghiệm pháp âm tính có giá trị loại trừ nguồn đau SIJ tốt hơn. [7]
8.12. Tập cơ mông có giúp giảm đau khớp cùng chậu không?
Có thể.
Tập cơ mông thường là thành phần của chương trình phục hồi ổn định và chức năng vùng chậu.
Tuy nhiên, chưa có bằng chứng chứng minh một bài tập cơ mông đơn lẻ làm lành dây chằng cùng chậu sau.
8.13. Có nên tập Core Stabilization khi đau vùng cùng chậu không?
Có thể, sau khi loại trừ những nguyên nhân cần xử trí đặc biệt.
Chương trình cần được cá thể hóa theo mức đau, khả năng vận động và chức năng của người bệnh.
8.14. Đai vùng chậu có giúp giảm đau sau sinh không?
Một số người bệnh có thể được lợi từ đai hỗ trợ vùng chậu.
Tuy nhiên, hiệu quả thay đổi và không nên sử dụng đai thay thế hoàn toàn chương trình tập phục hồi phù hợp.
8.15. Khi nào đau vùng cùng chậu cần khám chuyên khoa?
Cần được đánh giá khi đau kéo dài, ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt hoặc không cải thiện sau điều trị thích hợp.
Đau kèm yếu chân, rối loạn cảm giác, sốt, chấn thương hoặc bất thường tiểu tiện cần được đánh giá khẩn cấp.
9. Kết luận: Vai trò dây chằng cùng chậu sau trong ổn định và phục hồi chức năng vùng chậu
Dây chằng cùng chậu sau là thành phần quan trọng của hệ thống ổn định thụ động khớp cùng chậu.
Cấu trúc này gồm dây chằng cùng chậu sau ngắn và dây chằng cùng chậu sau dài, khác nhau về hướng đi, điểm bám và liên kết mô mềm.
Đặc biệt, dây chằng cùng chậu sau dài có mối liên quan giải phẫu với cân ngực – thắt lưng và các nhánh thần kinh vùng cùng.
Các nghiên cứu cho thấy cấu trúc này có thể liên quan đến đau vùng thắt lưng – mông và đau đai chậu quanh thai kỳ.
Tuy nhiên, không nên quy mọi trường hợp đau vùng PSIS cho rách dây chằng hoặc mất vững khớp cùng chậu.
Trong chẩn đoán, cần kết hợp bệnh sử, khám vùng thắt lưng – hông, nghiệm pháp gây đau SIJ và hình ảnh học khi có chỉ định.
Đối với vật lý trị liệu, chương trình phục hồi nên tập trung vào khả năng chịu tải, sức mạnh cơ hông, kiểm soát thân mình và hoạt động chức năng.
Mục tiêu quan trọng nhất không phải cố gắng chỉnh lại một khớp cùng chậu được cho là bị lệch, mà là xác định nguồn đau phù hợp và giúp người bệnh phục hồi khả năng vận động an toàn.
0937782677
10. Tài liệu tham khảo
[1] Posterior Sacroiliac Ligament. Radiopaedia.org.
https://radiopaedia.org/articles/posterior-sacroiliac-ligament?lang=us
[2] Ultrasound Assessment of the Posterior Sacroiliac Ligaments. 2011.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22206650/
[3] Biomechanics of the Sacroiliac Joint: Anatomy, Function, Biomechanics, Sexual Dimorphism, and Causes of Pain. 2020.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7041664/
[4] The Long Posterior Sacroiliac Ligament: A Histological Study of Morphological Relations in the Posterior Sacroiliac Region. 2009. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jbspin.2008.02.015
[5] Consensus Practice Guidelines on Sacroiliac Joint Complex Pain From a Multispecialty, International Working Group. 2025. DOI: https://doi.org/10.1093/pm/pnaf129
[6] Possible Role of the Long Dorsal Sacroiliac Ligament in Women With Peripartum Pelvic Pain. 2002. DOI: https://doi.org/10.1034/j.1600-0412.2002.810510.x
[7] Diagnostic Accuracy of Clusters of Pain Provocation Tests for Detecting Sacroiliac Joint Pain: Systematic Review With Meta-analysis. 2021. DOI: https://doi.org/10.2519/jospt.2021.10469
[8] Comparison of Manipulation and Stabilization Exercises in Patients With Sacroiliac Joint Dysfunction Patients: A Randomized Clinical Trial. 2019. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jbmt.2018.01.014
