DÂY CHẰNG CHÊM CHÊM CHÉO: VÌ SAO MỘT BIẾN THỂ GIẢI PHẪU BÌNH THƯỜNG LẠI DỄ BỊ CHẨN ĐOÁN NHẦM LÀ RÁCH SỤN CHÊM?
Dây chằng chêm chêm chéo (Oblique Meniscomeniscal Ligament – OMML) là một biến thể giải phẫu hiếm gặp bên trong khớp gối. Cấu trúc này nối sừng trước của một sụn chêm với sừng sau của sụn chêm đối diện, tạo thành một dải mô sợi chạy chéo qua hố gian lồi cầu.
Điểm đặc biệt là dây chằng chêm chêm chéo có thể tạo hình ảnh gần giống một mảnh sụn chêm bị rách và di lệch trên MRI. Trong một số trường hợp, hình ảnh còn giống dấu hiệu rách sụn chêm quai xô (bucket-handle tear) hoặc dấu hiệu dây chằng chéo sau đôi (double PCL sign). [1]–[3]
Vì vậy, nhận diện đúng OMML có ý nghĩa quan trọng đối với bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ chấn thương chỉnh hình và chuyên viên phục hồi chức năng.
Dây chằng chêm chêm chéo bình thường không phải là bệnh lý và không cần phẫu thuật chỉ vì được phát hiện trên MRI.
1. Giải phẫu dây chằng chêm chêm chéo (Oblique Meniscomeniscal Ligament)
1.1. Dây chằng chêm chêm chéo nằm ở đâu trong khớp gối?
Dây chằng chêm chêm chéo là một cấu trúc mô sợi nối hai sụn chêm của khớp gối.
Khác với dây chằng ngang sụn chêm, OMML chạy chếch từ phía trước của một sụn chêm sang phía sau sụn chêm còn lại.
Các đặc điểm giải phẫu chính gồm:
-
Điểm bám phía trước: Sừng trước của sụn chêm trong hoặc sụn chêm ngoài.
-
Đường đi: Chạy chếch qua hố gian lồi cầu, giữa hai lồi cầu xương đùi.
-
Điểm bám phía sau: Sừng sau của sụn chêm đối diện.
-
Vị trí: Bên trong khớp gối, gần hệ thống dây chằng chéo.
-
Đặc điểm hình ảnh: Dải mô có tín hiệu thấp trên MRI, tương tự tín hiệu của mô sụn chêm.
-
Tính chất: Biến thể giải phẫu bình thường, không phải tổn thương mặc định.
Nghiên cứu của Sanders và cộng sự năm 1999 đã mô tả đường đi của OMML trên MRI và xác nhận sự hiện diện của cấu trúc này bằng nội soi khớp ở ba người bệnh. [2]
1.2. Dây chằng chêm chêm chéo trong (Medial Oblique Meniscomeniscal Ligament) là gì?
Medial Oblique Meniscomeniscal Ligament là biến thể nối sừng trước sụn chêm trong với sừng sau sụn chêm ngoài.
Dây chằng bắt đầu từ vùng trước – trong khớp gối.
Sau đó, cấu trúc chạy chéo qua hố gian lồi cầu và đến phía sau – ngoài.
Đây là một trong những biến thể được mô tả trong các nghiên cứu MRI và nội soi.
Điểm cần ghi nhớ: Tên gọi medial dựa trên vị trí bám phía trước, không phải vị trí bám phía sau.
Vì vậy, dây chằng chêm chêm chéo trong không nối hai phần của cùng một sụn chêm trong. [2], [3]
1.3. Dây chằng chêm chêm chéo ngoài (Lateral Oblique Meniscomeniscal Ligament) là gì?
Lateral Oblique Meniscomeniscal Ligament là biến thể nối sừng trước sụn chêm ngoài với sừng sau sụn chêm trong.
Đường đi của dây chằng gần như đối xứng với biến thể chéo trong.
Dây chằng chạy từ vùng trước – ngoài đến vùng sau – trong qua hố gian lồi cầu.
Trên MRI, cấu trúc này cũng có thể xuất hiện dưới dạng dải mô sợi tín hiệu thấp nằm gần dây chằng chéo.
Vì vậy, cần theo dõi toàn bộ đường đi trên các lát cắt liên tiếp để xác định đúng biến thể. [3], [4]
1.4. Vì sao dây chằng chêm chêm chéo được xem là biến thể giải phẫu?
Ở phần lớn khớp gối, hai sụn chêm có những điểm bám vào mâm chày thông qua các rễ sụn chêm.
Một số người còn có các dây chằng liên kết trực tiếp giữa hai sụn chêm.
OMML là một trong những dạng liên kết ít gặp.
Cấu trúc này được xem là biến thể bình thường vì có thể hiện diện mà không gây mất vững hoặc tổn thương sụn chêm.
Trong các báo cáo nội soi, dây chằng có hình thái mô sợi riêng biệt và không nhất thiết liên quan đến vị trí rách sụn chêm. [2], [5]
Tuy nhiên, một người bệnh có OMML vẫn có thể đồng thời mắc những bệnh lý khác của khớp gối.
1.5. Dây chằng chêm chêm chéo có thường gặp không?
Các tài liệu chẩn đoán hình ảnh thường dẫn tỷ lệ hiện diện khoảng 1–4% khớp gối đối với nhóm biến thể dây chằng chêm chêm chéo chéo trong và chéo ngoài. [3], [6]
Đây là tỷ lệ ước tính được báo cáo trong y văn, không phải số liệu dịch tễ học đại diện chắc chắn cho mọi dân số.
Khả năng phát hiện còn phụ thuộc vào chất lượng MRI, tiêu chí xác định và quần thể được khảo sát.
Vì vậy, không nên kết luận một cách tuyệt đối rằng cứ 100 người sẽ có chính xác 1–4 người mang OMML.
1.6. Dây chằng chêm chêm chéo khác dây chằng ngang sụn chêm như thế nào?
Dây chằng ngang sụn chêm (Transverse Meniscal Ligament) thường nối hai sừng trước của sụn chêm trong và ngoài.
Dây chằng này nằm phía trước hố gian lồi cầu.
Ngược lại, OMML nối sừng trước của một sụn chêm với sừng sau sụn chêm đối diện.
Do đó, OMML đi qua vùng trung tâm khớp gối và nằm gần dây chằng chéo.
Sự khác biệt về đường đi rất quan trọng khi phân tích MRI. [3]
1.7. OMML khác dây chằng chêm đùi (Meniscofemoral Ligament) như thế nào?
Dây chằng chêm đùi liên kết sừng sau sụn chêm ngoài với vùng lồi cầu trong xương đùi.
Các cấu trúc thường được mô tả gồm:
-
Dây chằng Humphry, chạy phía trước PCL.
-
Dây chằng Wrisberg, chạy phía sau PCL.
Trong khi đó, OMML nối trực tiếp hai sụn chêm với nhau.
Vì vậy, OMML không phải dây chằng Humphry hoặc Wrisberg, mặc dù các cấu trúc đều có thể được nhìn thấy gần dây chằng chéo sau trên MRI. [3], [7]
Dây chằng chêm đùi trước trong
2. Chức năng dây chằng liên sụn chêm chéo trong cơ sinh học khớp gối
2.1. Dây chằng chêm chêm chéo có chức năng ổn định sụn chêm không?
Có giả thuyết rằng OMML góp phần kiểm soát chuyển động tương đối giữa hai sụn chêm.
Về giải phẫu, cấu trúc này tạo liên kết mô sợi giữa sụn chêm trong và sụn chêm ngoài.
Tuy nhiên, chức năng sinh cơ học chính xác của OMML vẫn chưa được xác lập đầy đủ.
Các dữ liệu hiện nay chủ yếu là nghiên cứu giải phẫu, MRI và báo cáo ca bệnh.
Chưa có đủ thử nghiệm cơ sinh học chất lượng cao để xác định OMML chịu bao nhiêu phần trăm lực hoặc giới hạn chuyển động sụn chêm ở mức độ nào. [5]
2.2. OMML có tham gia truyền lực giữa hai sụn chêm không?
Về lý thuyết, một cấu trúc liên kết hai sụn chêm có thể ảnh hưởng đến sự tương tác cơ học giữa chúng.
Tuy nhiên, khả năng phân bố và truyền tải trọng của sụn chêm chủ yếu phụ thuộc hình dạng mô sụn chêm, các rễ bám và những liên kết bao khớp.
Do đó, chưa thể khẳng định OMML là một cấu trúc chịu lực quan trọng tương đương rễ sụn chêm.
Không nên sử dụng giả thuyết truyền lực để giải thích mọi trường hợp đau hoặc mất vững khớp gối.
2.3. Dây chằng chêm chêm chéo có giúp ổn định ACL hoặc PCL không?
Chưa có bằng chứng xác lập OMML là cấu trúc ổn định chính của ACL hoặc PCL.
Mặc dù OMML đi qua hố gian lồi cầu, điều này không đồng nghĩa dây chằng đảm nhiệm chức năng của dây chằng chéo trước hoặc sau.
ACL giữ vai trò quan trọng trong hạn chế tịnh tiến trước xương chày và kiểm soát xoay.
PCL giữ vai trò chính trong hạn chế tịnh tiến sau xương chày.
Trong khi đó, vai trò sinh cơ học của OMML vẫn chưa được hiểu đầy đủ.
2.4. Vì sao cần bảo tồn dây chằng chêm chêm chéo bình thường?
OMML là biến thể giải phẫu, không phải mô bệnh lý cần loại bỏ.
Việc cắt bỏ không cần thiết có thể gây tổn thương iatrogenic, tức tổn thương do can thiệp y tế, đối với mô sụn chêm hoặc những cấu trúc liên quan.
Báo cáo năm 2009 về một biến thể OMML được phát hiện khi nội soi tái tạo ACL cho thấy bác sĩ có thể bảo tồn cấu trúc khi không có chỉ định xử trí. [5]
Tuy nhiên, quyết định trong phẫu thuật vẫn cần căn cứ tình trạng giải phẫu và bệnh lý thực tế.
3. Vì sao dây chằng chêm chêm chéo dễ bị nhầm với rách sụn chêm trên MRI?
3.1. Dây chằng OMML có hình ảnh như thế nào trên MRI khớp gối?
Trên MRI, dây chằng chêm chêm chéo thường xuất hiện dưới dạng một dải mô sợi có tín hiệu thấp.
Dải sợi chạy từ sừng trước của một sụn chêm, băng qua hố gian lồi cầu rồi đến sừng sau của sụn chêm đối diện.
Vì tín hiệu của OMML tương tự mô sụn chêm, cấu trúc này có thể giống một mảnh sụn chêm di lệch vào giữa khớp.
Đặc biệt, trên một lát cắt đơn lẻ, rất khó xác định dải mô đang quan sát là dây chằng bình thường hay mảnh sụn chêm rách.
Do đó, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh cần theo dõi cấu trúc trên các lát cắt liên tiếp và nhiều mặt phẳng. [2], [3]
3.2. Vì sao OMML dễ bị nhầm với rách sụn chêm quai xô (Bucket-Handle Tear)?
Rách sụn chêm quai xô là dạng rách dọc, trong đó một phần sụn chêm bị di lệch khỏi vị trí giải phẫu ban đầu.
Mảnh sụn chêm có thể di chuyển vào hố gian lồi cầu.
Điều này tạo ra hình ảnh một dải mô nằm gần các dây chằng chéo, tương tự OMML.
Tuy nhiên, bản chất hai cấu trúc khác nhau:
-
OMML là dải dây chằng có đường đi giải phẫu từ sừng trước của một sụn chêm đến sừng sau sụn chêm đối diện.
-
Rách quai xô là tổn thương thực sự của mô sụn chêm, thường kèm mất hoặc thay đổi hình dạng của sụn chêm tại vị trí ban đầu.
Ngoài ra, người bệnh rách quai xô có thể xuất hiện kẹt khớp hoặc mất duỗi do mảnh rách di lệch.
Trong khi đó, OMML bình thường không mặc nhiên gây những triệu chứng này. [3], [8]
3.3. Dấu hiệu Double PCL Sign có thể bị nhầm với dây chằng chêm chêm chéo không?
Có.
Double PCL Sign là dấu hiệu MRI trong đó một cấu trúc tín hiệu thấp nằm gần và tương đối song song với dây chằng chéo sau.
Dấu hiệu này thường được mô tả trong rách quai xô sụn chêm trong, khi mảnh sụn chêm di lệch vào hố gian lồi cầu.
Tuy nhiên, OMML cũng có thể xuất hiện gần PCL và tạo hình ảnh tương tự.
Vì vậy, sự hiện diện của một dải mô nằm gần PCL không đủ để khẳng định rách sụn chêm quai xô.
Cần kiểm tra điểm xuất phát, điểm bám tận và tình trạng sụn chêm còn lại. [3], [8]
3.4. Dấu hiệu Absent Bow-Tie Sign giúp phân biệt OMML và rách sụn chêm như thế nào?
Absent Bow-Tie Sign là dấu hiệu liên quan đến sự mất hình ảnh thân sụn chêm bình thường trên các lát cắt MRI đứng dọc liên tiếp.
Trong rách quai xô, một phần mô sụn chêm bị di lệch nên hình dạng sụn chêm tại vị trí thông thường có thể bị thay đổi.
Ngược lại, khi có OMML bình thường, hình thái sụn chêm trong và sụn chêm ngoài thường vẫn được bảo tồn.
Do đó, sự hiện diện đầy đủ của các cấu trúc sụn chêm là dấu hiệu hỗ trợ nhận diện biến thể.
Tuy nhiên, không phải mọi rách sụn chêm đều gây mất dấu hiệu Bow-Tie.
Đồng thời, một người có OMML vẫn có thể bị rách sụn chêm thực sự.
Vì vậy, không sử dụng riêng dấu hiệu Bow-Tie để loại trừ mọi tổn thương. [3], [8]
3.5. Làm sao theo dõi đường đi dây chằng chêm chêm chéo trên MRI?
Đây là bước quan trọng để phân biệt biến thể giải phẫu với tổn thương.
Bước 1: Xác định dải mô bất thường trong hố gian lồi cầu.
Quan sát vị trí và tín hiệu của cấu trúc nằm gần ACL hoặc PCL.
Bước 2: Theo dõi các lát cắt MRI liên tiếp.
Xác định cấu trúc có đường đi liên tục từ phía trước đến phía sau hay không.
Bước 3: Xác định điểm bám phía trước.
Kiểm tra dải mô có bắt đầu từ sừng trước sụn chêm trong hoặc sụn chêm ngoài hay không.
Bước 4: Xác định điểm bám phía sau.
Theo dõi xem dải mô có kết thúc tại sừng sau sụn chêm đối diện hay không.
Bước 5: Đánh giá hình thái của hai sụn chêm.
Tìm các dấu hiệu rách, mất mô, mảnh rách di lệch hoặc thay đổi hình dạng sụn chêm.
Bước 6: Đối chiếu với triệu chứng và tổn thương phối hợp.
Đặc biệt, cần đánh giá ACL, PCL và những vùng có dấu hiệu chấn thương.
Tổng quan hình ảnh học năm 2014 nhấn mạnh việc theo dõi toàn bộ đường đi giải phẫu trên các lát cắt liên tiếp để tránh chẩn đoán nhầm OMML thành rách quai xô. [8]
3.6. Mặt phẳng MRI nào giúp nhận diện dây chằng chêm chêm chéo tốt nhất?
Không nên chỉ sử dụng một mặt phẳng.
Mặt phẳng đứng dọc (Sagittal): Giúp nhận diện các dải mô tín hiệu thấp ở hố gian lồi cầu, đồng thời đánh giá dấu hiệu double PCL.
Mặt phẳng đứng ngang (Coronal): Hỗ trợ theo dõi cấu trúc từ vùng trong sang vùng ngoài và đánh giá hình thái sụn chêm.
Mặt phẳng ngang (Axial): Giúp xác định hướng đi của các bó sợi qua trung tâm khớp và mối liên quan với những cấu trúc xung quanh.
Việc kết hợp các mặt phẳng giúp xác định dải mô là một cấu trúc liên tục bình thường hay mảnh sụn chêm di lệch.
Nghiên cứu MRI năm 2013 đã minh họa dây chằng chêm chêm chéo trong chạy từ sừng sau sụn chêm ngoài đến sừng trước sụn chêm trong qua các lát cắt liên tiếp. [7]
4. Những nghiên cứu nào chứng minh OMML là biến thể giải phẫu bình thường?
4.1. Nghiên cứu Sanders năm 1999 về dây chằng chêm chêm chéo cho thấy điều gì?
Sanders và cộng sự công bố nghiên cứu năm 1999 trên ba người bệnh có OMML được xác nhận bằng nội soi. [2]
Các người bệnh được thực hiện MRI nhằm đánh giá cấu trúc khớp gối.
Trong trường hợp đầu tiên, dây chằng bị nhận định nhầm là mảnh rách sụn chêm ngoài di lệch.
Ở hai trường hợp tiếp theo, cấu trúc được nhận diện chính xác là OMML ngay trên MRI.
Nghiên cứu này cho thấy một biến thể giải phẫu có thể tạo hình ảnh giống tổn thương cần phẫu thuật.
Tuy nhiên, đây chỉ là loạt ba ca bệnh, không đủ để xác định tỷ lệ hiện mắc hoặc chức năng cơ học của OMML trong dân số.
PubMed
4.2. Báo cáo năm 2009 về Oblique Meniscomeniscal Ligament có ý nghĩa gì?
Kim và Laor năm 2009 mô tả OMML như một biến thể giải phẫu bình thường trên MRI ở bệnh nhi. [9]
Báo cáo nhấn mạnh rằng cấu trúc có thể bị nhầm với mảnh sụn chêm rách và di lệch.
Đặc biệt, việc nhận diện đúng đường đi của dây chằng giúp tránh diễn giải sai các hình ảnh trong hố gian lồi cầu.
Tuy nhiên, một phát hiện tình cờ không đủ để kết luận biến thể là nguyên nhân gây đau gối của người bệnh.
4.3. Nghiên cứu năm 2017 cho thấy OMML có thể tồn tại cùng rách sụn chêm thật không?
Có.
Bài báo Clinics in Diagnostic Imaging (177) năm 2017 mô tả trường hợp rách sụn chêm quai xô đi kèm dây chằng chêm chêm chéo trong. [10]
Người bệnh có tổn thương sụn chêm thật sự, nhưng hình ảnh MRI còn bị phức tạp hóa bởi sự hiện diện của biến thể OMML.
Báo cáo cho thấy hai nhận định cần được phân biệt:
-
Phát hiện OMML không tự động đồng nghĩa có rách sụn chêm.
-
Phát hiện OMML cũng không loại trừ một rách sụn chêm tồn tại đồng thời.
Do đó, cần đánh giá toàn bộ sụn chêm và các cấu trúc khác thay vì dừng lại ở việc nhận diện biến thể.
PubMed
4.4. Báo cáo năm 2021 về OMML và phẫu thuật khâu rễ sụn chêm cho thấy điều gì?
Floyd và cộng sự năm 2021 báo cáo trường hợp một phụ nữ 41 tuổi được phẫu thuật nội soi để sửa chữa rách rễ sau sụn chêm trong mạn tính. [11]
Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ phát hiện một dải dây chằng rộng và dày chạy qua hố gian lồi cầu.
Cấu trúc này gây khó khăn khi quan sát vùng sau khớp gối.
Vì vậy, phẫu thuật viên phải tạo thêm một cổng nội soi hỗ trợ.
Dựa trên đường đi và điểm bám, cấu trúc được xác định là một biến thể dây chằng chêm chêm chéo.
Ý nghĩa lâm sàng: OMML có thể ảnh hưởng đến việc tiếp cận và quan sát khi nội soi khớp, dù bản thân nó là biến thể giải phẫu bình thường.
Tuy nhiên, đây là báo cáo một ca bệnh, không chứng minh OMML thường xuyên gây khó khăn trong phẫu thuật.
PubMed
5. Dây chằng chêm chêm chéo có gây đau gối, kẹt khớp hoặc mất vững không?
5.1. Có OMML trên MRI có phải nguyên nhân gây đau khớp gối không?
Không nhất thiết.
Phần lớn các mô tả OMML trong y văn xem đây là một biến thể giải phẫu bình thường.
Chưa có bằng chứng đáng tin cậy chứng minh sự hiện diện đơn thuần của OMML là nguyên nhân trực tiếp gây đau gối.
Nếu người bệnh đau gối và được phát hiện OMML, cần tìm kiếm các nguyên nhân khác.
Những nguyên nhân có thể gồm tổn thương sụn chêm, sụn khớp, dây chằng, gân hoặc tình trạng quá tải cơ học.
5.2. Dây chằng chêm chêm chéo có gây kẹt khớp gối không?
Không có bằng chứng cho thấy OMML bình thường thường xuyên gây kẹt khớp.
Nếu người bệnh không thể duỗi hết gối do cảm giác bị chặn cơ học, cần xem xét rách sụn chêm di lệch hoặc tổn thương nội khớp khác.
Đặc biệt, rách quai xô có thể gây tình trạng khóa khớp thật sự.
Không nên quy hiện tượng khóa khớp cho OMML chỉ vì MRI cho thấy một dải mô trong hố gian lồi cầu.
5.3. OMML có làm tăng nguy cơ rách sụn chêm không?
Hiện chưa có bằng chứng đủ mạnh để kết luận như vậy.
Một số giả thuyết cho rằng OMML có thể ảnh hưởng chuyển động tương đối giữa hai sụn chêm.
Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện tại chủ yếu mô tả hình thái và các trường hợp phát hiện tình cờ.
Chưa có dữ liệu tiến cứu đủ lớn chứng minh OMML làm tăng hoặc giảm nguy cơ rách sụn chêm.
Vì vậy, không nên xem người có OMML là người chắc chắn có nguy cơ chấn thương cao hơn.
5.4. OMML có liên quan đến đứt ACL không?
OMML có thể được phát hiện trong quá trình đánh giá hoặc phẫu thuật ACL.
Tuy nhiên, sự hiện diện đồng thời không chứng minh mối quan hệ nhân quả.
Hiện chưa có bằng chứng xác lập OMML là yếu tố nguy cơ gây đứt ACL hoặc thất bại tái tạo ACL.
Nếu người bệnh có chấn thương ACL, điều trị vẫn phải dựa trên mức mất vững, tổn thương phối hợp và yêu cầu chức năng.
5.5. Những triệu chứng nào cần đánh giá tổn thương sụn chêm thực sự?
Các biểu hiện cần chú ý gồm:
-
Đau khe khớp gối sau chấn thương xoắn.
-
Sưng hoặc tràn dịch khớp.
-
Khó gập hoặc duỗi gối.
-
Kẹt khớp lặp lại.
-
Không thể duỗi hết gối do chặn cơ học.
-
Cảm giác gối bị hụt hoặc mất kiểm soát.
-
Giảm khả năng chịu trọng lượng.
Tuy nhiên, không có triệu chứng đơn lẻ nào xác nhận rách sụn chêm với độ chính xác tuyệt đối.
Nếu có khóa khớp thật sự sau chấn thương hoặc gối sưng đau rõ, cần đánh giá chuyên khoa sớm.
6. Chẩn đoán phân biệt dây chằng chêm chêm chéo và tổn thương sụn chêm khớp gối
6.1. Những cấu trúc nào dễ bị nhầm với OMML trên MRI?
Ngoài rách quai xô, OMML cần được phân biệt với nhiều cấu trúc khác trong khớp gối.
Dây chằng ngang sụn chêm: Nối hai sừng trước, thường nằm phía trước hố gian lồi cầu.
Dây chằng chêm đùi Humphry và Wrisberg: Nối sừng sau sụn chêm ngoài với xương đùi và có đường đi gần PCL.
Mảnh rách sụn chêm di lệch: Có thể nằm trong hố gian lồi cầu và tạo hình ảnh tương tự dây chằng.
Biến thể sụn chêm hình nhẫn (Ring Meniscus): Có mô sụn chêm nối giữa các phần của cùng một sụn chêm, tạo hình thái bất thường nhưng không nhất thiết do rách.
Các bó rễ sụn chêm: Có thể tạo hình ảnh phức tạp gần vị trí bám sụn chêm trên mâm chày.
Những cấu trúc này có thể được phân biệt bằng đường đi, điểm bám và sự bảo tồn hình thái sụn chêm. [3], [8]
6.2. Khi nào MRI gối cần được bác sĩ chẩn đoán hình ảnh đánh giá lại?
Việc xem xét lại hình ảnh có thể hữu ích trong những tình huống:
-
Báo cáo mô tả rách sụn chêm di lệch nhưng lâm sàng không phù hợp.
-
Có một dải mô bất thường trong hố gian lồi cầu.
-
Nghi ngờ double PCL sign nhưng hình thái sụn chêm vẫn được bảo tồn.
-
Hình ảnh rách sụn chêm không rõ trên các lát cắt liên tiếp.
-
Dự kiến can thiệp nội soi dựa trên một phát hiện hình ảnh chưa chắc chắn.
Bác sĩ có thể cần xem lại toàn bộ các chuỗi xung, kết hợp khám lâm sàng và ý kiến chuyên khoa.
Tuy nhiên, không nên trì hoãn đánh giá tổn thương thực sự chỉ vì nghi ngờ có OMML.
6.3. Nội soi khớp gối có cần thiết để chẩn đoán OMML không?
Không phải trong mọi trường hợp.
MRI có thể giúp nhận diện biến thể khi đường đi và điểm bám được quan sát rõ.
Nội soi có thể xác nhận giải phẫu trong những người bệnh được phẫu thuật vì chỉ định khác.
Tuy nhiên, không nên thực hiện nội soi chỉ để xác nhận một OMML tình cờ, không triệu chứng.
Chỉ định nội soi phụ thuộc bệnh lý thực sự, mức độ triệu chứng và những lựa chọn điều trị đã được cân nhắc.
6.4. OMML có cần được ghi trong báo cáo MRI không?
Có thể, đặc biệt khi cấu trúc nổi bật hoặc có nguy cơ bị nhầm với tổn thương.
Một cách mô tả phù hợp là xác định sự hiện diện của dây chằng chêm chêm chéo, loại biến thể và đường đi giải phẫu.
Đồng thời, báo cáo cần đánh giá tình trạng sụn chêm trong, sụn chêm ngoài và các dây chằng khác.
Điều quan trọng là tránh mô tả biến thể bình thường như một tổn thương rách nếu chưa có bằng chứng tương ứng.
7. Điều trị và phục hồi chức năng khi phát hiện dây chằng chêm chêm chéo trên MRI
7.1. Dây chằng chêm chêm chéo bình thường có cần điều trị không?
Không.
Nếu OMML được xác định là biến thể giải phẫu bình thường và người bệnh không có bệnh lý liên quan, không cần thuốc, nẹp hoặc phẫu thuật chỉ vì phát hiện này.
Đặc biệt, không có cơ sở chỉ định bài tập nhằm làm giãn, làm dài hoặc loại bỏ dây chằng OMML.
Nếu người bệnh đau gối, cần tìm nguyên nhân thực sự và xây dựng chương trình điều trị phù hợp.
7.2. Có cần phục hồi chức năng riêng cho OMML không?
Hiện chưa có phác đồ vật lý trị liệu đặc hiệu dành cho OMML bình thường.
Điều này khác với những trường hợp có rách sụn chêm, tổn thương ACL hoặc rối loạn chức năng khớp gối.
Ở người có OMML và đồng thời mắc bệnh lý khác, chương trình phục hồi phải hướng đến tổn thương đã được chẩn đoán.
Ví dụ, nếu người bệnh có rách sụn chêm thoái hóa, có thể áp dụng chương trình tập phù hợp cho tổn thương sụn chêm.
Ngược lại, nếu người bệnh có rách quai xô gây khóa khớp, cần đánh giá chuyên khoa để quyết định điều trị. [12]
7.3. Phục hồi chức năng đau gối khi có OMML nhưng không rách sụn chêm như thế nào?
Trước tiên, cần xác định nguyên nhân đau gối.
Nếu người bệnh có đau gối cơ học ổn định và đã loại trừ tình trạng cần xử trí đặc biệt, có thể cân nhắc chương trình tăng sức mạnh và kiểm soát vận động.
Các bài tập tham khảo gồm:
Quad Set: Co cơ tứ đầu đùi, 2 hiệp × 10 lần, giữ 5 giây.
Straight Leg Raise: Nâng chân thẳng, 2 hiệp × 8–12 lần khi không có extension lag.
Sit-to-Stand: Đứng lên từ ghế, 2 hiệp × 8–10 lần.
Mini Squat: Thực hiện 2 hiệp × 8–12 lần trong tầm không làm đau tăng.
Hip Abduction: Tập mạnh cơ dạng hông, 2 hiệp × 10–15 lần.
Single-Leg Balance: Đứng một chân 15–30 giây nếu đủ khả năng chịu trọng lượng.
Đây là các bài tập phục hồi chức năng khớp gối thông thường, không phải bài tập dành riêng cho dây chằng chêm chêm chéo.
Liều tập cần được điều chỉnh theo bệnh lý nền, mức đau và khả năng chịu tải.
7.4. Nếu OMML đi kèm rách sụn chêm, nên phục hồi như thế nào?
Cần xác định loại rách sụn chêm và hướng điều trị.
Đối với một số tổn thương thoái hóa hoặc tổn thương ổn định, chương trình điều trị không phẫu thuật có thể bao gồm giáo dục, tăng sức mạnh, kiểm soát thần kinh cơ và điều chỉnh hoạt động.
Trong trường hợp rách quai xô gây khóa khớp thật sự, người bệnh cần được đánh giá phẫu thuật kịp thời.
Đồng thuận EU–US về phục hồi sụn chêm năm 2024, được công bố năm 2025, nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị theo loại tổn thương, triệu chứng và mục tiêu hoạt động. [12]
Sự hiện diện của OMML không tự động làm thay đổi nguyên tắc đó.
7.5. Phục hồi sau khâu sụn chêm có OMML cần chú ý gì?
Nếu người bệnh được khâu sụn chêm, giới hạn vận động và chịu trọng lượng phụ thuộc loại rách và kỹ thuật khâu.
Ví dụ, phục hồi sau khâu rễ sụn chêm có thể khác đáng kể so với khâu rách dọc ổn định.
Các yếu tố cần xác định gồm:
-
Vị trí rách sụn chêm.
-
Loại rách và mức độ ổn định.
-
Có khâu rễ sụn chêm hay không.
-
Có tái tạo ACL phối hợp hay không.
-
Giới hạn gập gối sau phẫu thuật.
-
Thời điểm được phép chịu trọng lượng.
-
Thời điểm tăng kháng lực và tập nhảy.
Đồng thuận EU–US về phục hồi sau phẫu thuật sụn chêm nhấn mạnh cần kết hợp tiến triển theo thời gian lành mô và các tiêu chí chức năng. [13]
Không nên xây dựng chương trình hậu phẫu dựa trên OMML mà bỏ qua loại tổn thương sụn chêm thực tế.
7.6. OMML có cần được cắt bỏ khi nội soi khớp gối không?
Thông thường không có chỉ định cắt bỏ một OMML bình thường chỉ vì cấu trúc hiện diện.
Trong báo cáo năm 2021, OMML gây khó khăn khi tiếp cận vùng sau khớp nhưng phẫu thuật viên đã sử dụng một cổng nội soi bổ sung. [11]
Điều này minh họa tầm quan trọng của việc nhận diện và bảo tồn cấu trúc bình thường khi có thể.
Tuy nhiên, lựa chọn kỹ thuật phẫu thuật phải dựa trên tình trạng thực tế, không thể áp dụng một quyết định cho mọi trường hợp.
8. Những sai lầm thường gặp khi nhận diện dây chằng chêm chêm chéo
8.1. Chẩn đoán OMML thành rách sụn chêm quai xô
Đây là một trong những sai lầm quan trọng nhất.
Dải mô tín hiệu thấp trong hố gian lồi cầu có thể bị hiểu nhầm là mảnh rách di lệch.
Cách hạn chế sai lầm là theo dõi đường đi và điểm bám trên nhiều lát cắt MRI.
8.2. Xem dây chằng chêm chêm chéo là nguyên nhân gây đau gối
OMML bình thường không phải chẩn đoán giải thích mọi trường hợp đau.
Cần đánh giá những bệnh lý nội khớp và ngoài khớp khác.
8.3. Dựa vào một dấu hiệu Double PCL để kết luận rách sụn chêm
Double PCL sign có giá trị gợi ý nhưng cần được đánh giá cùng hình thái sụn chêm và đường đi của dải mô.
Không nên kết luận chỉ từ một hình ảnh.
8.4. Không nhận diện tổn thương sụn chêm thật sự khi có OMML
Một số người bệnh có biến thể bình thường đồng thời với rách sụn chêm.
Vì vậy, xác định được OMML không đồng nghĩa toàn bộ sụn chêm nguyên vẹn.
8.5. Phẫu thuật biến thể giải phẫu bình thường không có chỉ định
Việc nhận diện sai cấu trúc có thể dẫn đến xử trí mô không cần thiết.
Đặc biệt, cần tránh làm tổn thương các liên kết sụn chêm bình thường trong quá trình nội soi.
8.6. Áp dụng phác đồ phục hồi chức năng cho một dây chằng không bị tổn thương
Không có cơ sở xây dựng phác đồ chuyên biệt để điều trị OMML chỉ vì phát hiện trên MRI.
Phục hồi chức năng phải hướng đến nguyên nhân gây đau hoặc hạn chế vận động thực sự.
9. Câu hỏi thường gặp về dây chằng chêm chêm chéo (FAQ)
9.1. Dây chằng chêm chêm chéo là gì?
Đó là một biến thể dây chằng liên kết sừng trước của một sụn chêm với sừng sau sụn chêm đối diện.
Cấu trúc chạy chéo qua hố gian lồi cầu khớp gối.
9.2. Oblique Meniscomeniscal Ligament có phải bệnh lý không?
Không. Đây được xem là biến thể giải phẫu bình thường.
Bản thân sự hiện diện của OMML không đồng nghĩa có tổn thương.
9.3. Dây chằng chêm chêm chéo có thường gặp không?
Các tài liệu MRI thường ghi nhận tần suất khoảng 1–4%, nhưng đây là tỷ lệ ước tính từ các nghiên cứu được báo cáo. [3], [8]
9.4. OMML có mấy loại?
Có hai biến thể chính: dây chằng chêm chêm chéo trong và dây chằng chêm chêm chéo ngoài.
Tên gọi dựa vào sụn chêm có điểm bám phía trước.
9.5. Dây chằng chêm chêm chéo trong nối những cấu trúc nào?
Nối sừng trước sụn chêm trong với sừng sau sụn chêm ngoài.
9.6. Dây chằng chêm chêm chéo ngoài nối những cấu trúc nào?
Nối sừng trước sụn chêm ngoài với sừng sau sụn chêm trong.
9.7. Vì sao OMML dễ bị nhầm với rách sụn chêm?
Vì dây chằng có tín hiệu MRI gần giống sụn chêm và chạy qua hố gian lồi cầu.
Do đó, cấu trúc có thể giống một mảnh sụn chêm bị di lệch.
9.8. Dây chằng chêm chêm chéo có tạo dấu hiệu Double PCL không?
Có thể tạo hình ảnh tương tự khi nằm gần dây chằng chéo sau.
Cần theo dõi điểm bám và hình thái sụn chêm để phân biệt.
9.9. OMML có gây đau khớp gối không?
Chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy OMML bình thường là nguyên nhân gây đau gối.
Người có triệu chứng cần được đánh giá các bệnh lý khác.
9.10. Có OMML trên MRI có cần nội soi khớp không?
Không, nếu chỉ có biến thể bình thường và không có chỉ định điều trị tổn thương khác.
9.11. OMML có thể tồn tại cùng rách sụn chêm không?
Có. Những báo cáo ca bệnh đã mô tả tình trạng này. [10]
9.12. Dây chằng chêm chêm chéo có liên quan đến ACL không?
OMML nằm gần hệ thống dây chằng chéo nhưng chưa được chứng minh là yếu tố nguy cơ gây đứt ACL.
9.13. Có cần tập phục hồi chức năng riêng cho OMML không?
Không.
Nếu có đau hoặc hạn chế chức năng, chương trình tập phải dựa trên bệnh lý thực sự.
9.14. OMML có thể gây khó khăn khi phẫu thuật nội soi không?
Có thể trong những trường hợp hiếm.
Báo cáo năm 2021 mô tả OMML làm hạn chế khả năng quan sát khi khâu rễ sau sụn chêm trong. [11]
9.15. Khi nào người có OMML cần đi khám chuyên khoa?
Khi có đau kéo dài, tràn dịch, khóa khớp, giảm ROM hoặc mất vững sau chấn thương.
Đặc biệt, tình trạng gối bị khóa thật sự cần được đánh giá sớm để loại trừ rách sụn chêm di lệch.
10. Kết luận: Vì sao nhận diện đúng dây chằng chêm chêm chéo quan trọng?
Dây chằng chêm chêm chéo là biến thể giải phẫu hiếm gặp của khớp gối, không phải một bệnh lý mặc định.
Cấu trúc nối sừng trước của một sụn chêm với sừng sau sụn chêm đối diện và chạy qua hố gian lồi cầu.
Đặc điểm này khiến OMML dễ bị nhầm với mảnh rách sụn chêm di lệch, đặc biệt trong rách quai xô.
Việc theo dõi đường đi trên các mặt phẳng MRI và đánh giá hình thái của hai sụn chêm giúp hạn chế chẩn đoán sai.
Tuy nhiên, cần lưu ý OMML có thể tồn tại đồng thời với những tổn thương thực sự của khớp gối.
Đối với bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và phẫu thuật viên, nhận diện đúng biến thể góp phần tránh các can thiệp không cần thiết.
Đối với bác sĩ phục hồi chức năng và vật lý trị liệu, không nên điều trị OMML như một tổn thương dây chằng khi chưa có bằng chứng bệnh lý.
Phục hồi chức năng cần hướng đến nguyên nhân thực sự gây đau, mất vững hoặc hạn chế vận động.
0937782677
11. Tài liệu tham khảo
[1] Oblique Meniscomeniscal Ligament. Radiopaedia.org.
https://radiopaedia.org/articles/oblique-meniscomeniscal-ligament-1?lang=us
[2] Oblique Meniscomeniscal Ligament: Another Potential Pitfall for a Meniscal Tear—Anatomic Description and Appearance at MR Imaging in Three Cases. DOI: https://doi.org/10.1148/radiology.213.1.r99oc20213
[3] Reporting Knee Meniscal Tears: Technical Aspects, Typical Pitfalls and How to Avoid Them. 2016. DOI: https://doi.org/10.1007/s13244-016-0472-y
[4] Oblique Meniscomeniscal Ligament: A Potential Pitfall in the Diagnosis of Knee Injury. 2011. DOI: https://doi.org/10.5334/jbr-btr.655
[5] Oblique Menisco-Meniscal Ligament of the Knee. 2009.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19432369/
[6] Unilateral Meniscomeniscal Ligament. 2012. DOI: https://doi.org/10.3928/01477447-20121120-31
[7] Magnetic Resonance Imaging of the Knee. 2013. DOI: https://doi.org/10.1177/1941738112468416
[8] Pitfalls and Pearls in MRI of the Knee. 2014. DOI: https://doi.org/10.2214/AJR.14.12969
[9] Oblique Meniscomeniscal Ligament: A Normal Variant. 2009. DOI: https://doi.org/10.1007/s00247-008-1143-z
[10] Clinics in Diagnostic Imaging (177). 2017. DOI: https://doi.org/10.11622/smedj.2017038
[11] The Oblique Meniscomeniscal Ligament: A Case Report of a Rare Obstruction to Meniscal Root Repair. 2021. DOI: https://doi.org/10.2106/JBJS.CC.21.00026
[12] The Formal EU-US Meniscus Rehabilitation 2024 Consensus: An ESSKA-AOSSM-AASPT Initiative Part II—Prevention, Nonoperative Treatment and Return to Sport. 2025. DOI: https://doi.org/10.1177/23259671251349553
[13] The Formal EU-US Meniscus Rehabilitation 2024 Consensus: An ESSKA-AOSSM-AASPT Initiative: Part I—Rehabilitation Management After Meniscus Surgery (Meniscectomy, Repair and Reconstruction). 2025. DOI: https://doi.org/10.1177/23259671251343088
