DÂY CHẰNG DỌC SAU: VAI TRÒ BẢO VỆ CỘT SỐNG, BỆNH LÝ VÀ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG
Dây chằng dọc sau (Posterior Longitudinal Ligament – PLL) là cấu trúc mô liên kết chạy dọc mặt sau các thân đốt sống, bên trong ống sống. Dây chằng giúp hạn chế gập quá mức và góp phần ngăn đĩa đệm lồi ra phía sau. Khi dây chằng dày lên, cốt hóa hoặc bị tổn thương, người bệnh có thể bị chèn ép thần kinh, đặc biệt tại cột sống cổ. Việc điều trị phụ thuộc vào triệu chứng, mức độ chèn ép và tình trạng thần kinh. [1], [2]
1. Dây chằng dọc sau là gì và nằm ở đâu trong cột sống?
1.1. Giải phẫu dây chằng dọc sau (Posterior Longitudinal Ligament)
Dây chằng dọc sau, viết tắt PLL, là một trong những cấu trúc góp phần duy trì sự ổn định của cột sống.
Dây chằng nằm trong ống sống, chạy dọc mặt sau thân đốt sống và đĩa đệm, từ đốt sống cổ C2 đến vùng xương cùng. Ở phía trên, cấu trúc này liên tục với màng mái (tectorial membrane) tại vùng bản lề cổ – chẩm. [2]
Về liên quan giải phẫu:
-
Phía trước: thân đốt sống và đĩa đệm.
-
Phía sau: khoang ngoài màng cứng, màng cứng và các cấu trúc thần kinh trong ống sống.
-
Hai bên: các cấu trúc liên quan đến thành bên ống sống và lỗ liên hợp.
Dây chằng có hai lớp mô liên kết chính: lớp nông và lớp sâu. Các sợi collagen chủ yếu định hướng dọc, giúp chống lại lực kéo căng khi cột sống vận động. [2]
1.2. Dây chằng dọc sau khác dây chằng dọc trước như thế nào?
| Đặc điểm | Dây chằng dọc sau (PLL) | Dây chằng dọc trước (ALL) |
|---|---|---|
| Vị trí | Mặt sau thân đốt sống, trong ống sống | Mặt trước thân đốt sống |
| Chức năng chủ yếu | Hạn chế gập quá mức | Hạn chế duỗi quá mức |
| Liên quan đĩa đệm | Góp phần hạn chế thoát vị ra sau | Góp phần ổn định phía trước đĩa đệm |
| Đặc điểm | Nhìn chung hẹp và mỏng hơn | Rộng và chắc hơn |
| Ý nghĩa lâm sàng | Liên quan thoát vị đĩa đệm, OPLL, chèn ép tủy | Liên quan tổn thương mất vững cột sống và cơ chế quá duỗi |
Sự khác biệt về kích thước, vị trí và cấu trúc giải thích vì sao hai dây chằng có vai trò sinh cơ học khác nhau. [2]
1.3. Dây chằng dọc sau có chức năng gì?
Dây chằng dọc sau thực hiện ba vai trò quan trọng.
Thứ nhất, hạn chế gập cột sống quá mức. Khi cột sống gập về phía trước, dây chằng chịu lực căng và góp phần kiểm soát chuyển động.
Thứ hai, hỗ trợ ổn định đĩa đệm. Dây chằng liên kết với vòng sợi đĩa đệm, góp phần hạn chế sự dịch chuyển của vật liệu đĩa đệm về phía ống sống.
Thứ ba, góp phần bảo vệ cấu trúc thần kinh. PLL tạo thành một phần hàng rào mô mềm phía trước ống sống. Tuy nhiên, dây chằng không thể ngăn hoàn toàn thoát vị đĩa đệm hoặc chèn ép tủy. [2]
Đáng chú ý, tại vùng thắt lưng, PLL thường hẹp hơn ở các đoạn sau thân đốt sống. Đặc điểm này là một yếu tố giải phẫu liên quan đến xu hướng thoát vị đĩa đệm sau – bên.
2. Những bệnh lý nào liên quan đến dây chằng dọc sau?
2.1. Cốt hóa dây chằng dọc sau (OPLL) là gì?
Cốt hóa dây chằng dọc sau (Ossification of the Posterior Longitudinal Ligament – OPLL) là tình trạng hình thành mô xương bất thường trong dây chằng.
Khi quá trình cốt hóa tiến triển, cấu trúc này có thể nhô vào ống sống, làm giảm không gian dành cho tủy sống.
OPLL thường gặp tại cột sống cổ, nhưng cũng có thể xuất hiện tại cột sống ngực hoặc thắt lưng. [2], [3]
Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều yếu tố, bao gồm tuổi, di truyền, chuyển hóa và các yếu tố cơ học. Tuy nhiên, cơ chế bệnh sinh chưa được giải thích đầy đủ.
Không phải mọi người bệnh OPLL đều có triệu chứng. Một số trường hợp được phát hiện tình cờ khi chụp hình ảnh cột sống vì lý do khác.
2.2. Tại sao cốt hóa dây chằng dọc sau có thể gây chèn ép tủy?
Ở cột sống cổ, tủy sống nằm trong ống sống, ngay phía sau các cấu trúc thân đốt sống và PLL.
Khi dây chằng bị cốt hóa, khối xương bất thường có thể phát triển về phía sau và làm hẹp ống sống.
Quá trình này có thể dẫn đến:
-
Chèn ép trực tiếp lên tủy sống.
-
Giảm khả năng thích nghi của tủy khi cổ vận động.
-
Rối loạn chức năng đường dẫn truyền vận động và cảm giác.
-
Xuất hiện bệnh lý tủy cổ do chèn ép.
Mức độ tổn thương thần kinh không phụ thuộc duy nhất vào kích thước khối cốt hóa. Các yếu tố như đường kính ống sống, hình dạng cột sống và tình trạng tủy cũng có ý nghĩa. [3], [4]
2.3. Dây chằng dọc sau có liên quan đến thoát vị đĩa đệm không?
Có. Dây chằng dọc sau liên kết chặt chẽ với các đĩa đệm và góp phần hạn chế sự dịch chuyển của nhân đĩa đệm về phía sau.
Khi vòng sợi đĩa đệm thoái hóa hoặc rách, vật liệu đĩa đệm có thể lồi hoặc thoát ra ngoài.
Tuy nhiên, thoát vị đĩa đệm không đồng nghĩa với đứt dây chằng dọc sau.
Không phải trường hợp thoát vị nào cũng gây triệu chứng. Biểu hiện phụ thuộc vào vị trí thoát vị, mức độ chèn ép và đáp ứng của mô thần kinh. [2]
3. Dấu hiệu nào cảnh báo tổn thương hoặc bệnh lý dây chằng dọc sau?
3.1. Các triệu chứng người bệnh thường gặp
Bản thân PLL không tạo ra một hội chứng triệu chứng đặc hiệu. Những biểu hiện lâm sàng thường xuất phát từ tình trạng bệnh lý cột sống hoặc cấu trúc thần kinh liên quan.
| Triệu chứng | Ý nghĩa lâm sàng có thể gặp |
|---|---|
| Đau cổ hoặc đau lưng | Có thể liên quan bệnh lý cơ xương khớp, đĩa đệm hoặc cấu trúc dây chằng |
| Đau lan xuống tay | Gợi ý kích thích hoặc chèn ép rễ thần kinh cổ |
| Tê bì bàn tay | Có thể do bệnh lý rễ, thần kinh ngoại biên hoặc tủy cổ |
| Giảm khả năng cài cúc áo, viết chữ | Gợi ý suy giảm vận động tinh, cần loại trừ bệnh lý tủy cổ |
| Đi lại mất thăng bằng | Có thể liên quan rối loạn dẫn truyền tủy sống |
| Yếu tay hoặc chân tiến triển | Dấu hiệu cần đánh giá thần kinh sớm |
Đau cổ đơn thuần không đủ để chẩn đoán tổn thương PLL hoặc OPLL. [4]
3.2. Những dấu hiệu cờ đỏ nào cần đi khám ngay?
Người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp khi xuất hiện:
-
Yếu tay hoặc chân mới xuất hiện, đặc biệt khi tiến triển nhanh.
-
Đi lại khó khăn, mất thăng bằng rõ hoặc té ngã nhiều lần.
-
Vụng về hai bàn tay ngày càng tăng.
-
Rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện mới xuất hiện cùng triệu chứng thần kinh.
-
Đau cổ dữ dội sau chấn thương, đặc biệt kèm tê hoặc yếu chi.
Những biểu hiện này có thể liên quan đến chèn ép tủy hoặc tổn thương thần kinh nghiêm trọng.
Không nên tự kéo giãn, nắn chỉnh hoặc tập mạnh cột sống cổ khi nghi ngờ bệnh lý tủy. [4]
4. Bác sĩ đánh giá bệnh lý dây chằng dọc sau như thế nào?
4.1. Thăm khám thần kinh và chức năng vận động
Bác sĩ phục hồi chức năng hoặc bác sĩ vật lý trị liệu cần khai thác tiền sử, triệu chứng và khám thần kinh trước khi lựa chọn chương trình tập.
Các nội dung đánh giá thường bao gồm:
-
Biên độ vận động cột sống cổ.
-
Sức cơ các nhóm cơ tay và chân.
-
Cảm giác theo vùng chi phối thần kinh.
-
Phản xạ gân xương.
-
Khả năng phối hợp vận động và vận động tinh.
-
Thăng bằng và dáng đi.
Một số dấu hiệu thường được khảo sát khi nghi ngờ bệnh lý tủy cổ là Hoffmann, Babinski, tăng phản xạ gân xương và clonus.
Tuy nhiên, không có một nghiệm pháp đơn lẻ nào đủ để xác định hoặc loại trừ bệnh lý tủy cổ. [4]
4.2. Những thang điểm nào hữu ích trong lượng giá?
| Công cụ | Mục đích | Cách diễn giải |
|---|---|---|
| mJOA (Modified Japanese Orthopaedic Association) | Đánh giá suy giảm chức năng do bệnh lý tủy cổ | 0–18 điểm; điểm thấp phản ánh suy giảm nặng hơn |
| NDI (Neck Disability Index) | Đánh giá ảnh hưởng của đau cổ đến sinh hoạt | Tổng điểm thô 0–50; điểm cao phản ánh hạn chế nhiều hơn |
| NPRS | Lượng giá cường độ đau | 0–10 điểm |
| 10-Meter Walk Test | Đánh giá tốc độ đi bộ | Theo dõi tốc độ và sự thay đổi theo thời gian |
| 10-Second Grip and Release Test | Đánh giá khả năng đóng – mở bàn tay nhanh | Đếm số chu kỳ trong 10 giây |
Đối với bệnh lý tủy cổ, mJOA là công cụ quan trọng trong đánh giá mức độ nghiêm trọng và lựa chọn hướng điều trị.
Phân loại thường sử dụng:
-
Nhẹ: mJOA 15–17 điểm.
-
Trung bình: mJOA 12–14 điểm.
-
Nặng: mJOA từ 0–11 điểm. [4]
4.3. MRI hay CT giúp chẩn đoán OPLL tốt hơn?
Hai phương pháp có vai trò bổ sung cho nhau.
CT cột sống giúp xác định cấu trúc xương cốt hóa, hình dạng và mức độ phát triển của OPLL.
MRI cột sống giúp đánh giá tình trạng chèn ép tủy, tổn thương tín hiệu tủy, đĩa đệm và các mô mềm liên quan.
Vì vậy, CT thường hữu ích để mô tả OPLL, còn MRI đặc biệt quan trọng khi nghi ngờ bệnh lý tủy sống. [3], [4]
5. Phục hồi chức năng dây chằng dọc sau được thực hiện như thế nào?
5.1. Nguyên tắc điều trị và phục hồi chức năng
Phục hồi chức năng không trực tiếp làm mất phần dây chằng đã cốt hóa. Mục tiêu chính là cải thiện chức năng vận động, giảm đau, duy trì sức mạnh cơ và hỗ trợ khả năng sinh hoạt.
Việc lựa chọn can thiệp phụ thuộc vào chẩn đoán cụ thể:
-
Đau cổ cơ học, không có dấu hiệu chèn ép tủy: có thể áp dụng chương trình vận động trị liệu và tăng cường sức mạnh cơ.
-
OPLL không triệu chứng hoặc triệu chứng nhẹ: cần được đánh giá nguy cơ chèn ép thần kinh, theo dõi và hướng dẫn hoạt động phù hợp.
-
Bệnh lý tủy cổ mức độ nhẹ: có thể cân nhắc phục hồi chức năng có giám sát hoặc phẫu thuật, tùy đánh giá chuyên khoa.
-
Bệnh lý tủy cổ mức độ trung bình hoặc nặng: hướng dẫn lâm sàng khuyến cáo can thiệp phẫu thuật giải ép. [4]
Theo hướng dẫn của AOSpine năm 2017, người bệnh tủy cổ thoái hóa mức độ nhẹ có thể được chỉ định một chương trình phục hồi chức năng có cấu trúc và giám sát. Nếu xuất hiện suy giảm thần kinh trong thời gian điều trị bảo tồn, cần đánh giá lại chỉ định phẫu thuật. [4]
5.2. Giai đoạn 1: Kiểm soát triệu chứng và duy trì vận động an toàn
Đối tượng: Người bệnh đau cổ cơ học đã được loại trừ mất vững, chèn ép tủy và các chống chỉ định vận động.
Mục tiêu:
-
Giảm đau và căng cứng.
-
Khôi phục vận động cổ trong giới hạn dung nạp.
-
Cải thiện nhận thức tư thế.
-
Hạn chế tình trạng bất động kéo dài không cần thiết.
Các bài tập có thể được lựa chọn như sau:
| Bài tập | Hướng dẫn thực hiện | Liều lượng khởi đầu tham khảo |
|---|---|---|
| Gập – duỗi cổ chủ động | Vận động chậm trong tầm không gây tăng triệu chứng | 5–10 lần, 1–2 lượt/ngày |
| Xoay cổ chủ động | Xoay đầu nhẹ sang hai bên, tránh ép cuối tầm | 5–10 lần mỗi bên |
| Thu cằm nhẹ | Giữ đầu thẳng, đưa cằm nhẹ về sau mà không cúi đầu mạnh | 5–10 lần, giữ 3–5 giây |
| Vận động bả vai | Kéo nhẹ hai bả vai về sau và xuống dưới | 10 lần, 1–2 hiệp |
Các liều lượng trên là gợi ý khởi đầu để cá thể hóa, không phải liều đã được xác nhận riêng cho tổn thương PLL hoặc OPLL. Việc lựa chọn vận động chủ động dựa trên nguyên tắc quản lý đau cổ trong hướng dẫn JOSPT năm 2017. [5]
Lưu ý: Nếu người bệnh xuất hiện tê lan tăng, yếu chi, mất thăng bằng hoặc các biểu hiện nghi ngờ chèn ép tủy, cần ngừng tập và được thăm khám lại.
5.3. Giai đoạn 2: Tăng cường ổn định cột sống cổ và vai
Khi triệu chứng đã ổn định, chương trình tập có thể tập trung vào khả năng kiểm soát vận động và sức bền cơ.
Những nhóm cơ quan trọng gồm:
-
Nhóm cơ gập cổ sâu.
-
Nhóm cơ duỗi cổ.
-
Nhóm cơ ổn định xương bả vai.
-
Nhóm cơ vùng ngực và thân mình.
Bài tập 1: Kiểm soát cơ gập cổ sâu
Người bệnh nằm ngửa, đầu được nâng đỡ.
Thực hiện động tác gật đầu rất nhẹ, tương tự động tác đồng ý, không nâng đầu khỏi mặt giường.
Có thể bắt đầu bằng 5–8 lần, giữ 3–5 giây mỗi lần. Tăng dần thời gian giữ khi kiểm soát tốt và không xuất hiện triệu chứng bất lợi.
Bài tập 2: Tăng sức mạnh cơ ổn định bả vai
Người bệnh ngồi hoặc đứng thẳng, sử dụng dây kháng lực nhẹ để thực hiện động tác kéo hai tay về phía thân mình.
Bắt đầu với 1–2 hiệp, mỗi hiệp 8–12 lần. Chú ý duy trì cổ ở tư thế thoải mái, không ngửa cổ hoặc nhún vai quá mức.
Bài tập 3: Tập sức bền cơ cổ đẳng trường
Người bệnh dùng bàn tay tạo lực cản nhẹ ở trán, sau đầu hoặc hai bên thái dương. Giữ cổ gần vị trí trung tính, không tạo chuyển động rõ rệt.
Có thể bắt đầu 5 lần mỗi hướng, giữ 3–5 giây, với lực nhẹ.
Những bài tập này phù hợp với định hướng tăng cường sức mạnh, sức bền và kiểm soát thần kinh cơ trong quản lý đau cổ. Tuy nhiên, chúng không được xem là phương pháp điều trị trực tiếp tình trạng cốt hóa dây chằng. [5]
5.4. Giai đoạn 3: Phục hồi chức năng và quay lại hoạt động hằng ngày
Trong giai đoạn này, mục tiêu là cải thiện khả năng chịu tải và duy trì vận động trong sinh hoạt.
Các nội dung có thể bao gồm:
-
Tập sức bền toàn thân bằng đi bộ hoặc xe đạp lực kế.
-
Tăng dần sức mạnh các nhóm cơ vùng vai và thân mình.
-
Luyện tập kiểm soát tư thế khi làm việc.
-
Tập phối hợp vận động cổ – vai – thân mình.
-
Hướng dẫn phân bố thời gian làm việc và nghỉ ngơi.
Với người bệnh đau cổ cơ học ổn định, có thể bắt đầu vận động aerobic khoảng 10–15 phút mỗi buổi ở mức gắng sức nhẹ đến vừa, sau đó tăng dần theo khả năng dung nạp.
Đây là gợi ý thực hành mang tính cá thể hóa, dựa trên nguyên tắc tăng tải tiến triển. Không có bằng chứng xác lập một thời gian hoặc liều tập chung cho mọi bệnh lý PLL. [5]
Riêng với người bệnh OPLL, hẹp ống sống hoặc có dấu hiệu bệnh lý tủy, chương trình cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá và cho phép trước khi thực hiện.
5.5. Những sai lầm thường gặp khi tập phục hồi chức năng cột sống cổ
| Sai lầm | Nguy cơ | Cách khắc phục |
|---|---|---|
| Cố gập hoặc ngửa cổ hết tầm | Có thể kích thích triệu chứng thần kinh ở người có hẹp ống sống | Chỉ vận động trong tầm được bác sĩ cho phép |
| Tự nắn bẻ cổ mạnh | Có thể gây nguy hiểm khi có mất vững hoặc chèn ép tủy | Tránh thao tác tốc độ cao khi chưa được đánh giá đầy đủ |
| Tăng kháng lực quá nhanh | Có thể làm đau tăng hoặc giảm chất lượng vận động | Tăng tải dựa trên kiểm soát vận động và đáp ứng triệu chứng |
| Chỉ tập cơ cổ mà bỏ qua cơ vai | Hạn chế hiệu quả cải thiện chức năng cổ – vai | Kết hợp sức mạnh cơ bả vai và sức bền toàn thân |
| Tiếp tục tập dù yếu tay, chân tiến triển | Có thể làm chậm phát hiện bệnh lý tủy nghiêm trọng | Ngừng tập và đi khám ngay |
Điểm cần nhớ: Người bệnh có OPLL hoặc chèn ép tủy không nên áp dụng máy kéo giãn cổ hay các kỹ thuật nắn chỉnh mạnh một cách thường quy. Mọi can thiệp cần dựa trên kết quả thăm khám và đánh giá nguy cơ. [3], [4]
6. Khi nào bệnh lý dây chằng dọc sau cần phẫu thuật?
Phẫu thuật không được chỉ định chỉ dựa trên sự hiện diện của OPLL trên phim chụp.
Quyết định điều trị cần xem xét mức độ chèn ép tủy, triệu chứng thần kinh, khả năng vận động và diễn tiến bệnh.
Theo hướng dẫn AOSpine, cách tiếp cận với bệnh lý tủy cổ thoái hóa được phân chia như sau. [4]
| Tình trạng lâm sàng | Định hướng điều trị |
|---|---|
| Chèn ép tủy trên hình ảnh, không có bệnh lý tủy hoặc triệu chứng rễ | Không khuyến cáo phẫu thuật dự phòng thường quy; cần tư vấn nguy cơ và theo dõi |
| Chèn ép tủy chưa có bệnh lý tủy nhưng có triệu chứng rễ | Cần đánh giá nguy cơ tiến triển và cân nhắc phẫu thuật hoặc theo dõi sát |
| Bệnh lý tủy cổ nhẹ (mJOA 15–17) | Cân nhắc phẫu thuật hoặc phục hồi chức năng có giám sát |
| Bệnh lý tủy cổ trung bình (mJOA 12–14) | Khuyến cáo phẫu thuật |
| Bệnh lý tủy cổ nặng (mJOA ≤11) | Khuyến cáo phẫu thuật |
Ở người bệnh OPLL, lựa chọn kỹ thuật phẫu thuật còn phụ thuộc vị trí, phạm vi cốt hóa, hình dạng cột sống và mức độ chèn ép. [3], [4]
Sau phẫu thuật, phục hồi chức năng tập trung vào khả năng đi lại, sức mạnh, thăng bằng và tự chăm sóc. Thời điểm bắt đầu và tiến triển bài tập phải tuân theo chỉ định của phẫu thuật viên.
7. Câu hỏi thường gặp về dây chằng dọc sau (FAQ)
7.1. Dây chằng dọc sau bị tổn thương có tự lành được không?
Khả năng hồi phục phụ thuộc loại tổn thương, mức độ mất vững và tình trạng các cấu trúc cột sống xung quanh.
Tổn thương dây chằng do chấn thương khác với tình trạng cốt hóa mạn tính. Không thể áp dụng một thời gian lành thương chung cho mọi trường hợp.
Nếu nghi ngờ đứt dây chằng sau chấn thương, cần đánh giá độ vững cột sống trước khi tập vận động.
7.2. Cốt hóa dây chằng dọc sau có chữa khỏi bằng vật lý trị liệu được không?
Không. Vật lý trị liệu không có bằng chứng chứng minh khả năng làm tiêu biến khối xương đã hình thành trong dây chằng.
Tuy nhiên, phục hồi chức năng có thể hỗ trợ cải thiện vận động và chức năng ở những người bệnh được lựa chọn phù hợp.
7.3. Dây chằng dọc sau có gây đau cổ không?
PLL có phân bố thần kinh cảm giác và có thể tham gia vào cơ chế đau.
Dù vậy, đau cổ là triệu chứng không đặc hiệu. Không thể kết luận đau do PLL chỉ dựa vào vị trí đau. [2]
7.4. Người bị OPLL có nên tập thể dục không?
Người bệnh OPLL có thể duy trì hoạt động phù hợp sau khi được đánh giá nguy cơ.
Nếu không có bệnh lý tủy hoặc mất vững, bác sĩ có thể hướng dẫn các hoạt động cường độ nhẹ và ít nguy cơ chấn thương.
Khi đã xuất hiện chèn ép tủy có triệu chứng, việc tập luyện cần được điều chỉnh theo tình trạng thần kinh và chỉ định điều trị.
7.5. Cốt hóa dây chằng dọc sau có nguy hiểm không?
OPLL có thể nguy hiểm khi gây hẹp ống sống và chèn ép tủy. Trong những trường hợp này, người bệnh có thể bị yếu chi, giảm chức năng bàn tay và rối loạn dáng đi.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp OPLL đều tiến triển đến tổn thương thần kinh nghiêm trọng. [3]
7.6. Làm sao biết bệnh lý dây chằng dọc sau đang tiến triển?
Các dấu hiệu cần chú ý gồm yếu tay chân tăng, đi lại kém vững hơn, giảm khéo léo của bàn tay hoặc xuất hiện rối loạn cơ tròn.
Người bệnh cần được khám lại khi xuất hiện các thay đổi này, ngay cả khi mức độ đau cổ không tăng. [4]
8. Kết luận: Dây chằng dọc sau quan trọng như thế nào?
Dây chằng dọc sau là cấu trúc quan trọng trong hệ thống ổn định và bảo vệ cột sống. Dây chằng góp phần hạn chế gập quá mức và hỗ trợ kiểm soát sự dịch chuyển của đĩa đệm.
Các bệnh lý liên quan, đặc biệt là cốt hóa dây chằng dọc sau, có thể gây chèn ép tủy hoặc rễ thần kinh.
Đối với người bệnh, nhận biết sớm các dấu hiệu như yếu chi, vụng về bàn tay và mất thăng bằng có ý nghĩa quan trọng.
Đối với nhà lâm sàng, chương trình phục hồi chức năng cần được xây dựng dựa trên thăm khám thần kinh, hình ảnh học và mức độ suy giảm chức năng. Can thiệp vận động phải đảm bảo an toàn và không làm chậm trễ điều trị chuyên khoa khi có chèn ép tủy tiến triển.
0937782677
9. Tài liệu tham khảo
[1] Posterior longitudinal ligament. Radiopaedia.org. Nguồn giải phẫu Radiopaedia.
[2] Anatomy, Back, Posterior Longitudinal Ligament. StatPearls, cập nhật 2023. NCBI Bookshelf. Không có DOI được xác minh.
[3] The Essence of Clinical Practice Guidelines for Ossification of Spinal Ligaments, 2019: 3. Diagnosis of OPLL. 2021. DOI: 10.22603/ssrr.2021-0118.
[4] A Clinical Practice Guideline for the Management of Patients With Degenerative Cervical Myelopathy: Recommendations for Patients With Mild, Moderate, and Severe Disease and Nonmyelopathic Patients With Evidence of Cord Compression. 2017. DOI: 10.1177/2192568217701914.
[5] Neck Pain: Revision 2017. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy. 2017. DOI: 10.2519/jospt.2017.0302.
