DÂY CHẰNG QUAY – THUYỀN – CẢ: VÌ SAO TỔN THƯƠNG CẤU TRÚC NÀY CÓ THỂ GÂY MẤT VỮNG CỔ TAY?
Dây chằng quay – thuyền – cả (radioscaphocapitate ligament – RSC) là một cấu trúc quan trọng ở mặt gan tay cổ tay. Dây chằng xuất phát từ đầu dưới xương quay, đi qua vùng xương thuyền và hướng đến xương cả. Cấu trúc này góp phần giữ vững các xương cổ tay khi vận động.
Đặc biệt, dây chằng RSC tạo thành một cấu trúc giống quai đỡ quanh xương thuyền. Nhờ đó, nó hỗ trợ kiểm soát sự xoay và dịch chuyển của xương thuyền.
Một nghiên cứu cơ sinh học năm 2005 xác định RSC là thành phần ổn định thứ phát của khớp thuyền – nguyệt. Trong khi đó, dây chằng thuyền – nguyệt là cấu trúc ổn định chính.
Điều này có ý nghĩa trong đánh giá chấn thương cổ tay. Đặc biệt, tổn thương nhiều dây chằng có thể gây mất vững và thay đổi tương quan giữa các xương cổ tay.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đau cổ tay đều do dây chằng RSC. Việc chẩn đoán cần dựa trên bệnh sử, khám lâm sàng và hình ảnh học.
1. Dây chằng quay – thuyền – cả (radioscaphocapitate ligament) là gì?
Dây chằng quay – thuyền – cả là một dây chằng ngoại lai của cổ tay (extrinsic wrist ligament).
Tên tiếng Anh là radioscaphocapitate ligament, thường viết tắt RSC hoặc RSCL.
Tên Latin là ligamentum radioscaphocapitatum.
Dây chằng thuộc hệ thống dây chằng quay – cổ tay gan tay (palmar radiocarpal ligaments).
Cấu trúc này chạy chếch từ phía quay sang phía trụ của cổ tay.
Đặc biệt, dây chằng có liên hệ giải phẫu với ba xương: xương quay, xương thuyền và xương cả.
Tuy nhiên, tên gọi không có nghĩa dây chằng luôn có ba điểm bám xương độc lập.
Một số nghiên cứu cho thấy phần lớn sợi đi vòng quanh xương thuyền và tiếp tục đến vùng xương cả.
1.1. Xương thuyền nằm ở đâu trong cổ tay?
Xương thuyền (scaphoid) là một xương thuộc hàng gần của cổ tay.
Xương nằm về phía ngón cái, giữa xương quay và hàng xương cổ tay xa.
Xương thuyền có hình dạng cong và nằm chếch trong không gian.
Cấu trúc này tham gia cả chuyển động của khớp quay – cổ tay và khớp giữa cổ tay.
Vì vậy, hệ thống dây chằng xung quanh có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chuyển động.
1.2. Xương cả nằm ở đâu?
Xương cả (capitate) là xương lớn nằm gần trung tâm cổ tay.
Xương thuộc hàng xa của các xương cổ tay.
Phía gần, xương cả tiếp khớp với xương nguyệt.
Các cấu trúc dây chằng quanh xương cả góp phần duy trì sự liên kết giữa hai hàng xương cổ tay.
Đặc biệt, RSC đi đến vùng mặt gan tay xương cả.
1.3. Vì sao RSC được gọi là dây chằng ngoại lai?
Dây chằng ngoại lai là những dây chằng nối xương cẳng tay với hệ thống xương cổ tay.
Trong khi đó, dây chằng nội tại nối các xương cổ tay với nhau.
RSC xuất phát từ xương quay nên được xếp vào nhóm ngoại lai.
Tuy nhiên, dây chằng cũng có liên hệ với những cấu trúc của hàng xương cổ tay.
Vì vậy, chức năng của RSC không chỉ giới hạn tại một khớp đơn lẻ.
2. Giải phẫu dây chằng quay – thuyền – cả: Nguyên ủy và điểm bám tận
Nghiên cứu Berger và Landsmeer năm 1990 là một tài liệu giải phẫu quan trọng về RSC.
Các tác giả khảo sát 54 cổ tay người trưởng thành và các lát cắt từ 23 cổ tay thai nhi.
Nghiên cứu mô tả rõ ba dây chằng quay – cổ tay gan tay chính.
Trong đó, RSC là cấu trúc nằm về phía quay và có hướng đi đặc trưng.
2.1. Nguyên ủy dây chằng RSC tại xương quay
Dây chằng RSC xuất phát từ vùng mỏm trâm quay.
Cụ thể, điểm bám gần nằm tại phần trước – ngoài đầu dưới xương quay.
Từ đây, các bó sợi đi chếch xuống dưới và về phía trụ.
Mỏm trâm quay là một mốc xương quan trọng trong giải phẫu cổ tay.
Đặc biệt, đây là vị trí liên quan đến nhiều cấu trúc dây chằng và gân.
2.2. Dây chằng RSC đi qua xương thuyền như thế nào?
RSC đi qua mặt gan tay của eo xương thuyền (scaphoid waist).
Các bó sợi tạo thành một cấu trúc gần giống quai đỡ.
Quai này ôm quanh một phần cực xa của xương thuyền.
Nhờ đó, xương thuyền có thể chuyển động trong sự kiểm soát của hệ thống dây chằng.
Đặc điểm này thường được gọi là volar sling.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng toàn bộ xương thuyền được bao quanh hoàn toàn bởi RSC.
2.3. Điểm bám tận dây chằng quay – thuyền – cả
Các bó RSC tiếp tục đi về phía xương cả.
Tuy nhiên, nghiên cứu Berger năm 1990 ghi nhận một đặc điểm đáng chú ý.
Phần lớn các sợi dây chằng hòa vào hệ thống mô liên kết ở phía gan tay gần chỏm xương cả.
Một số sợi có liên tục với vùng mô phía gan tay của TFCC.
Trong khi đó, chỉ một phần nhỏ sợi bám trực tiếp vào thân xương cả.
Vì vậy, không nên mô tả RSC đơn giản như một dải thẳng nối ba xương bằng ba điểm bám riêng biệt. [2]
2.4. Bảng giải phẫu dây chằng quay – thuyền – cả
| Đặc điểm | Mô tả |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Radioscaphocapitate ligament |
| Viết tắt | RSC hoặc RSCL |
| Tên Latin | Ligamentum radioscaphocapitatum |
| Vị trí | Mặt gan tay phía quay của cổ tay |
| Phân loại | Dây chằng ngoại lai |
| Nhóm dây chằng | Dây chằng quay – cổ tay gan tay |
| Nguyên ủy | Mỏm trâm quay và vùng trước – ngoài đầu dưới xương quay |
| Hướng đi | Chếch xuống dưới và về phía trụ |
| Liên quan xương thuyền | Tạo quai đỡ quanh vùng eo và cực xa |
| Điểm bám xa | Vùng gan tay xương cả và hệ thống sợi liên tục lân cận |
| Dây chằng nằm gần | Dây chằng quay – nguyệt dài |
| Chức năng | Ổn định thứ phát xương thuyền và vùng thuyền – nguyệt |
Các đặc điểm trên được đối chiếu từ nghiên cứu Berger năm 1990 và tổng quan giải phẫu cổ tay. [2, 3]
3. Nghiên cứu giải phẫu dây chằng RSC năm 1990 phát hiện điều gì?
Berger và Landsmeer khảo sát các dây chằng quay – cổ tay gan tay ở người trưởng thành và thai nhi.
Nghiên cứu được công bố trên The Journal of Hand Surgery.
3.1. Thiết kế nghiên cứu
| Đặc điểm | Nội dung |
|---|---|
| Thiết kế | Nghiên cứu giải phẫu và mô học |
| Mẫu cổ tay người trưởng thành | 54 |
| Mẫu cổ tay thai nhi | 23 |
| Phương pháp | Phẫu tích và khảo sát lát cắt liên tiếp |
| Cấu trúc nghiên cứu | RSC, dây chằng quay – nguyệt dài và quay – nguyệt ngắn |
Các tác giả xác định rõ ba thành phần dây chằng quay – cổ tay gan tay.
Nghiên cứu cũng mô tả sự liên tục của các lớp mô liên kết trong bao khớp.
3.2. Phát hiện giải phẫu quan trọng
RSC xuất phát từ vùng mỏm trâm quay.
Các sợi đi qua mặt gan tay vùng eo xương thuyền.
Sau đó, chúng tạo một quai quanh cực xa xương thuyền.
Đặc biệt, một phần lớn sợi hòa vào mô liên kết gần chỏm xương cả.
Nghiên cứu cũng ghi nhận RSC nằm cạnh dây chằng quay – nguyệt dài.
Hai cấu trúc được phân tách bởi một rãnh giữa dây chằng.
3.3. Ý nghĩa của nghiên cứu năm 1990
Nghiên cứu cung cấp cơ sở để hiểu đường đi và chức năng của RSC.
Đặc biệt, mô tả quai đỡ giúp giải thích vai trò ổn định xương thuyền.
Tuy nhiên, đây là nghiên cứu giải phẫu.
Nó không trực tiếp đánh giá triệu chứng hoặc hiệu quả điều trị ở người bệnh.
Vì vậy, không thể dùng nghiên cứu này để xác định phác đồ phục hồi chức năng sau rách RSC. [2]
4. Dây chằng quay – thuyền – cả thuộc hệ thống dây chằng cổ tay nào?
Cổ tay được duy trì ổn định bởi nhiều dây chằng ngoại lai và nội tại.
Trong đó, hệ thống dây chằng gan tay có vai trò quan trọng.
4.1. Các dây chằng quay – cổ tay gan tay
| Cấu trúc | Viết tắt | Điểm bám và đặc điểm |
|---|---|---|
| Dây chằng quay – thuyền – cả | RSC | Từ xương quay qua vùng xương thuyền đến xương cả |
| Dây chằng quay – nguyệt dài | LRL | Từ đầu dưới xương quay đến xương nguyệt, có thể liên tục đến xương tháp |
| Dây chằng quay – nguyệt ngắn | SRL | Từ vùng đầu dưới xương quay đến mặt gan tay xương nguyệt |
| Dây chằng quay – thuyền – nguyệt | RSL | Cấu trúc có đặc điểm mô học và mạch máu riêng |
RSC là một trong những thành phần gan tay nằm về phía quay nhất.
Trong khi đó, LRL và SRL chủ yếu liên quan đến độ vững xương nguyệt.
4.2. Phân biệt dây chằng RSC với dây chằng quay – nguyệt dài
RSC và LRL nằm gần nhau.
Tuy nhiên, hai dây chằng có điểm bám và chức năng khác biệt.
RSC tạo quai đỡ quanh xương thuyền.
Trong khi đó, LRL nối xương quay với vùng xương nguyệt.
Đặc biệt, cả hai đều tham gia chống lại sự dịch chuyển bất thường của các xương cổ tay về phía trụ.
Tuy nhiên, RSC không thể một mình duy trì toàn bộ độ vững này.
4.3. Rãnh giữa RSC và LRL là gì?
Giữa RSC và LRL có một rãnh giải phẫu.
Tên tiếng Anh là interligamentous sulcus.
Đây là một đặc điểm bình thường của hệ thống dây chằng gan tay.
Trên MRI, rãnh có thể xuất hiện như một khoảng phân cách giữa hai bó sợi.
Tuy nhiên, không nên tự động xem khoảng này là đường rách.
Việc nhận diện đúng giúp hạn chế chẩn đoán nhầm tổn thương dây chằng.
4.4. Khoảng Poirier có giống rãnh giữa hai dây chằng không?
Không hoàn toàn.
Space of Poirier là vùng bao khớp gan tay tương đối yếu, liên quan đến khu vực giữa xương nguyệt và xương cả.
Vùng này có ý nghĩa trong cơ chế trật quanh xương nguyệt.
Trong khi đó, rãnh giữa RSC và LRL là khoảng phân cách giải phẫu giữa hai dây chằng.
Hai cấu trúc có liên hệ vùng giải phẫu nhưng không nên xem là một thuật ngữ đồng nghĩa tuyệt đối.
5. Dây chằng quay – thuyền – cả khác gì dây chằng thuyền – cả?
Đây là một khác biệt quan trọng khi đọc tài liệu giải phẫu.
Dây chằng quay – thuyền – cả và dây chằng thuyền – cả không phải cùng một cấu trúc.
5.1. Dây chằng quay – thuyền – cả (RSC)
RSC xuất phát từ xương quay.
Dây chằng đi qua vùng xương thuyền và hướng đến xương cả.
Do có nguyên ủy từ xương cẳng tay, RSC thuộc nhóm dây chằng ngoại lai.
5.2. Dây chằng thuyền – cả (scaphocapitate ligament)
Dây chằng thuyền – cả nối trực tiếp xương thuyền với xương cả.
Cấu trúc này thuộc hệ thống dây chằng nội tại của cổ tay.
Đặc biệt, dây chằng tham gia ổn định vùng giữa cổ tay.
5.3. Bảng so sánh RSC và scaphocapitate ligament
| Đặc điểm | RSC | Scaphocapitate ligament |
|---|---|---|
| Tên tiếng Việt | Dây chằng quay – thuyền – cả | Dây chằng thuyền – cả |
| Phân loại | Ngoại lai | Nội tại |
| Nguyên ủy | Đầu dưới xương quay | Xương thuyền |
| Điểm bám xa | Vùng gan tay xương cả | Xương cả |
| Vai trò | Ổn định thứ phát và tạo quai đỡ xương thuyền | Ổn định vùng khớp giữa cổ tay |
| Quan hệ giải phẫu | Đi qua vùng eo xương thuyền | Bắt đầu tại phần xa xương thuyền |
Phân biệt này giúp tránh nhầm lẫn giữa hai cấu trúc có tên tiếng Anh tương tự.
6. Chức năng dây chằng quay – thuyền – cả trong cơ sinh học cổ tay
6.1. RSC giúp ổn định xương thuyền như thế nào?
Xương thuyền có xu hướng chuyển động theo nhiều hướng khi cổ tay vận động.
Đặc biệt, cấu trúc này có xu hướng gập trong một số tình huống chịu tải.
RSC tạo quai đỡ ở mặt gan tay xương thuyền.
Nhờ đó, dây chằng góp phần kiểm soát chuyển động bất thường.
Tuy nhiên, RSC không phải cấu trúc duy nhất giữ vững xương thuyền.
Dây chằng thuyền – nguyệt và những dây chằng khác cũng tham gia.
6.2. Vai trò của RSC trong ổn định thuyền – nguyệt
Khớp thuyền – nguyệt là liên kết giữa xương thuyền và xương nguyệt.
Dây chằng thuyền – nguyệt (scapholunate interosseous ligament – SLIL) giữ vai trò ổn định chính.
RSC góp phần hỗ trợ ổn định này.
Do đó, RSC được gọi là cấu trúc ổn định thứ phát.
Đặc biệt, tổn thương kết hợp nhiều dây chằng có thể gây thay đổi động học rõ hơn rách một cấu trúc đơn lẻ.
6.3. RSC có giúp hạn chế di lệch các xương cổ tay về phía trụ không?
Có, nhưng không hoạt động độc lập.
RSC và LRL phối hợp chống lại sự dịch chuyển bất thường của hàng xương cổ tay về phía trụ.
Trong một nghiên cứu cơ sinh học năm 1995, các tác giả khảo sát nhiều tổ hợp cắt dây chằng.
Kết quả cho thấy RSC đơn độc không ngăn được sự di lệch về phía trụ ở mức đáng kể.
Điều này cho thấy chức năng ổn định phụ thuộc toàn bộ hệ thống dây chằng.
Vì vậy, không nên xem RSC là cấu trúc duy nhất chống di lệch trụ. [6]
6.4. Vì sao tổn thương phối hợp có thể nguy hiểm hơn?
Các dây chằng cổ tay hoạt động như một mạng lưới cơ học.
Khi một cấu trúc tổn thương, những cấu trúc còn lại có thể tiếp tục hỗ trợ ổn định.
Tuy nhiên, khi nhiều dây chằng cùng mất chức năng, hệ thống có thể không duy trì được tương quan bình thường.
Điều này có thể làm tăng sự dịch chuyển bất thường của các xương cổ tay.
Vì vậy, đánh giá tổn thương cổ tay cần xem xét toàn bộ hệ thống.
7. Nghiên cứu cơ sinh học RSC năm 2002: Dây chằng nào giữ vai trò chính?
Short và cộng sự thực hiện nghiên cứu năm 2002 trên The Journal of Hand Surgery.
Mục tiêu là đánh giá vai trò của các dây chằng ổn định xương thuyền và xương nguyệt.
7.1. Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng tám mẫu chi trên người.
Các mẫu được đặt trong hệ thống mô phỏng vận động cổ tay.
Nhóm nghiên cứu đo sự thay đổi vị trí xương thuyền và xương nguyệt.
Các dây chằng được cắt theo trình tự để đánh giá sự thay đổi động học.
7.2. Những dây chằng được khảo sát
Các cấu trúc chính gồm:
- Dây chằng thuyền – nguyệt.
- Dây chằng quay – thuyền – cả.
- Dây chằng thuyền – thang.
Trong đó, các tác giả tập trung vào vai trò ổn định thứ phát của RSC.
7.3. Kết quả nghiên cứu
Việc cắt dây chằng thuyền – nguyệt làm thay đổi động học của các xương cổ tay.
Tổn thương những cấu trúc ổn định thứ phát có thể làm thay đổi thêm tình trạng này.
Đặc biệt, vận động lặp lại sau khi cắt dây chằng có thể khiến mất vững tiến triển.
Tuy nhiên, mức độ thay đổi phụ thuộc tổ hợp dây chằng bị cắt.
7.4. Ý nghĩa trong lâm sàng
Kết quả cho thấy không nên đánh giá mất vững thuyền – nguyệt chỉ dựa trên RSC.
Dây chằng thuyền – nguyệt vẫn là cấu trúc ổn định chính.
Trong khi đó, RSC có vai trò hỗ trợ.
Đặc biệt, khi người bệnh có tổn thương kết hợp, nguy cơ thay đổi động học có thể lớn hơn.
Tuy nhiên, đây là nghiên cứu trên mẫu xác và hệ thống mô phỏng. Không thể suy ra trực tiếp nguy cơ diễn tiến ở từng người bệnh. [7]
8. Nghiên cứu năm 2005: Cắt riêng RSC có gây mất vững cổ tay không?
Short và cộng sự tiếp tục nghiên cứu cơ sinh học năm 2005.
Nghiên cứu sử dụng ba nhóm, mỗi nhóm gồm tám mẫu cẳng tay.
Các tác giả thay đổi trình tự cắt những dây chằng quan trọng.
8.1. Phương pháp nghiên cứu
Mỗi mẫu được khảo sát trong điều kiện ban đầu.
Sau đó, các dây chằng được cắt theo trình tự định trước.
Nhóm nghiên cứu tiếp tục đo chuyển động của xương thuyền và xương nguyệt.
Đặc biệt, mẫu được vận động lặp lại đến 1.000 chu kỳ trong một số điều kiện.
8.2. Kết quả nổi bật
| Can thiệp trong thí nghiệm | Phát hiện chính |
|---|---|
| Cắt riêng RSC | Thay đổi góc chuyển động tương đối nhỏ |
| Cắt riêng dây chằng thuyền – thang | Thay đổi góc chuyển động tương đối nhỏ |
| Cắt dây chằng thuyền – nguyệt | Làm thay đổi động học rõ hơn |
| Vận động lặp lại sau cắt dây chằng | Có thể làm tăng bất thường chuyển động |
| Tổn thương nhiều cấu trúc | Ảnh hưởng lớn hơn đến hệ thống ổn định |
Các tác giả kết luận SLIL là cấu trúc ổn định chính.
Trong khi đó, RSC và dây chằng thuyền – thang là những cấu trúc ổn định thứ phát.
8.3. Vì sao phát hiện này quan trọng?
Kết quả giúp giải thích vì sao tổn thương RSC đơn độc có thể không gây mất vững rõ trên hình ảnh tĩnh.
Tuy nhiên, không có nghĩa tổn thương RSC hoàn toàn không quan trọng.
Khi phối hợp với rách SLIL, sự ổn định của cổ tay có thể bị ảnh hưởng.
Đặc biệt, vận động lặp lại có thể làm thay đổi cơ học trong mô hình nghiên cứu.
Lưu ý: Không được diễn giải 1.000 chu kỳ trong thí nghiệm thành số lần vận động gây hại ở người bệnh.
Kết quả chỉ phản ánh điều kiện mô phỏng cơ sinh học. [8]
9. Giải phẫu điểm bám RSC: Nghiên cứu năm 2011 và 2013
9.1. Nghiên cứu hình ảnh giải phẫu ba chiều năm 2011
Buijze và cộng sự khảo sát tám mẫu cổ tay người bảo quản đông lạnh.
Các tác giả kết hợp CT với hình ảnh cắt lớp lạnh để tái tạo giải phẫu ba chiều.
Nghiên cứu xác định đường đi và các vùng bám dây chằng xương thuyền.
Kết quả giúp làm rõ hình thái của nhiều dây chằng.
Đặc biệt, một số mô tả trước đó về điểm bám dây chằng còn có sự khác biệt.
Vì vậy, nghiên cứu cho thấy cần thận trọng khi sử dụng sơ đồ giải phẫu đơn giản để mô tả những bó sợi phức tạp. [9]
9.2. Nghiên cứu điểm bám trên xương quay năm 2013
Zumstein và cộng sự khảo sát tám mẫu xác người.
Các tác giả xác định vị trí nguyên ủy những dây chằng quay – cổ tay.
Kết quả được chuẩn hóa theo bề rộng đầu dưới xương quay.
| Dây chằng | Vùng bám tương đối theo bề rộng xương quay |
|---|---|
| Dây chằng quay – thuyền – cả | Khoảng phân vị 86–87 |
| Dây chằng quay – nguyệt dài | Khoảng phân vị 59–85 |
| Dây chằng quay – nguyệt ngắn | Khoảng phân vị 14–41 |
| Dây chằng quay – cổ tay mu tay | Khoảng phân vị 16–52 |
Những phân vị này mô tả vị trí bám trong hệ tọa độ của nghiên cứu.
Chúng không phải tỷ lệ hiện diện hoặc xác suất tổn thương dây chằng.
9.3. Ý nghĩa của nghiên cứu năm 2013
Nghiên cứu cho thấy RSC bám gần vùng mỏm trâm quay.
Điều này có ý nghĩa khi đánh giá gãy đầu dưới xương quay.
Đặc biệt, tổn thương xương gần điểm bám có thể ảnh hưởng các cấu trúc dây chằng liên quan.
Tuy nhiên, nghiên cứu không xác lập một ngưỡng khoảng cách để chẩn đoán đứt RSC.
Ngoài ra, cỡ mẫu chỉ có tám cổ tay. Vì vậy, cần thận trọng khi khái quát kết quả. [10]
10. Tổn thương dây chằng quay – thuyền – cả xảy ra như thế nào?
Tổn thương RSC có thể xuất hiện trong chấn thương cổ tay.
Đặc biệt, những cơ chế lực lớn gây mất vững nhiều dây chằng có thể ảnh hưởng đến cấu trúc này.
10.1. Ngã chống bàn tay
Ngã chống bàn tay là một cơ chế chấn thương cổ tay thường gặp.
Thuật ngữ tiếng Anh là fall on an outstretched hand (FOOSH).
Khi tiếp đất, cổ tay có thể chịu lực duỗi quá mức và lực nén dọc trục.
Điều này có thể gây gãy xương hoặc tổn thương dây chằng.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp ngã chống tay đều gây rách RSC.
10.2. Chấn thương duỗi cổ tay quá mức
Duỗi cổ tay quá mức có thể tạo lực lên nhiều dây chằng gan tay.
Trong những trường hợp năng lượng cao, cấu trúc dây chằng có thể bị tổn thương đồng thời.
Đặc biệt, chấn thương có thể gây mất tương quan giữa các xương cổ tay.
Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng để xác định một góc duỗi cụ thể gây đứt RSC.
10.3. Tổn thương phối hợp với dây chằng thuyền – nguyệt
RSC là thành phần ổn định thứ phát của khớp thuyền – nguyệt.
Vì vậy, tổn thương có thể xuất hiện trong những chấn thương làm mất vững vùng này.
Đặc biệt, khi SLIL bị rách, sự ổn định của xương thuyền có thể phụ thuộc nhiều hơn vào các cấu trúc thứ phát.
Tuy nhiên, không phải mọi rách SLIL đều có rách RSC.
10.4. Tổn thương phối hợp với gãy mỏm trâm quay
RSC xuất phát gần mỏm trâm quay.
Vì vậy, một số tổn thương nhổ điểm bám có thể xảy ra tại vùng này.
Tuy nhiên, gãy mỏm trâm quay không tự chứng minh dây chằng RSC bị đứt.
Cần đánh giá vị trí gãy, tương quan khớp và các dây chằng phối hợp.
11. Dây chằng quay – thuyền – cả có liên quan đến trật quanh xương nguyệt không?
Có.
Trật quanh xương nguyệt (perilunate dislocation) là một chấn thương cổ tay nghiêm trọng.
Tình trạng này thường xuất hiện sau lực chấn thương lớn.
Đặc biệt, nhiều dây chằng có thể bị tổn thương theo cơ chế tiến triển.
11.1. Trật quanh xương nguyệt là gì?
Trong trật quanh xương nguyệt, tương quan giữa các xương cổ tay bị thay đổi.
Ở một số giai đoạn, xương nguyệt vẫn duy trì tương quan với xương quay.
Tuy nhiên, những xương khác có thể di lệch khỏi vị trí bình thường.
Đặc biệt, xương cả có thể trật so với xương nguyệt.
Đây là tổn thương có thể kèm gãy xương thuyền hoặc những xương cổ tay khác.
11.2. Cơ chế Mayfield và vai trò của RSC
Mayfield mô tả mô hình tổn thương tiến triển quanh xương nguyệt.
Mô hình gồm bốn giai đoạn chính.
| Giai đoạn | Tổn thương điển hình |
|---|---|
| I | Tổn thương vùng thuyền – nguyệt |
| II | Mất tương quan giữa xương cả và xương nguyệt |
| III | Tổn thương lan đến vùng nguyệt – tháp |
| IV | Xương nguyệt có thể trật ra phía gan tay |
RSC có thể bị tổn thương trong cơ chế mất vững này.
Tuy nhiên, không nên xem mỗi giai đoạn chỉ tương ứng một dây chằng bị đứt.
Các tổn thương xương và mô mềm có thể khác nhau giữa các người bệnh.
11.3. Vì sao trật quanh xương nguyệt cần được phát hiện sớm?
Tình trạng này có thể gây mất vững nghiêm trọng.
Ngoài ra, xương di lệch có thể chèn ép thần kinh giữa.
Người bệnh có thể đau nhiều, sưng và hạn chế vận động.
Đặc biệt, tê vùng các ngón do thần kinh giữa chi phối cần được đánh giá khẩn cấp.
Chấn thương trật quanh xương nguyệt thường cần nắn chỉnh và ổn định bởi chuyên khoa.
Vì vậy, không nên tự thực hiện bài tập hoặc thao tác chỉnh khớp khi nghi ngờ tình trạng này.
11.4. Tổng quan năm 2025 về trật quanh xương nguyệt
Dvorsky và cộng sự công bố tổng quan năm 2025.
Tài liệu tổng hợp những bằng chứng về chẩn đoán và điều trị trật quanh xương nguyệt.
Các tác giả nhấn mạnh đây là nhóm tổn thương có nguy cơ gây hạn chế chức năng lâu dài.
Đặc biệt, chẩn đoán sớm và điều trị phù hợp có vai trò quan trọng.
Tuy nhiên, tổng quan không cung cấp tỷ lệ rách RSC đơn độc trong mọi trường hợp. [11]
12. Dây chằng quay – thuyền – cả có liên quan đến mất vững thuyền – nguyệt không?
Có, nhưng chủ yếu với vai trò hỗ trợ.
Mất vững thuyền – nguyệt (scapholunate instability) là tình trạng tương quan vận động giữa xương thuyền và xương nguyệt bị rối loạn.
Nguyên nhân quan trọng thường là tổn thương dây chằng thuyền – nguyệt.
Tuy nhiên, sự tiến triển của mất vững còn phụ thuộc các dây chằng thứ phát.
12.1. Mất vững thuyền – nguyệt có những dạng nào?
Một số tổn thương chỉ biểu hiện mất vững khi vận động hoặc gây lực.
Tình trạng này thường được gọi là mất vững động (dynamic instability).
Trong khi đó, mất vững tĩnh có thể nhận diện ngay trên X-quang thông thường.
Đặc biệt, mất vững tĩnh thường gợi ý sự suy giảm của nhiều cấu trúc ổn định.
12.2. DISI là gì?
DISI là viết tắt của dorsal intercalated segment instability.
Đây là dạng mất vững trong đó xương nguyệt có xu hướng duỗi bất thường.
Tình trạng thường liên quan đến tổn thương dây chằng thuyền – nguyệt.
Khi sự ổn định giảm, xương thuyền có thể gập và xương nguyệt có thể duỗi.
Tuy nhiên, DISI không phải dấu hiệu đặc hiệu của rách RSC đơn độc.
12.3. SLAC wrist là gì?
SLAC là viết tắt của scapholunate advanced collapse.
Đây là dạng thoái hóa cổ tay liên quan đến mất vững thuyền – nguyệt kéo dài.
Tình trạng có thể làm thay đổi phân bố tải trọng trong khớp.
Theo thời gian, người bệnh có thể giảm tầm vận động và sức mạnh cầm nắm.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp rách SLIL hoặc RSC đều tiến triển thành SLAC.
12.4. Bằng chứng cập nhật năm 2024 về mất vững thuyền – nguyệt
Zhou và cộng sự công bố tổng quan năm 2024 trên Journal of Hand Surgery Global Online.
Tài liệu trình bày giải phẫu, chẩn đoán và các phương pháp điều trị tổn thương SLIL.
Các tác giả nhấn mạnh việc đánh giá những cấu trúc ổn định thứ phát.
Trong đó, RSC là một phần của hệ thống dây chằng hỗ trợ.
Tuy nhiên, điều trị phải dựa trên giai đoạn tổn thương và tình trạng khớp. [12]
13. MRI dây chằng quay – thuyền – cả: Hình ảnh bình thường
MRI là phương pháp hữu ích để khảo sát dây chằng và mô mềm cổ tay.
Tuy nhiên, RSC có hình thái cong và đi chếch trong không gian.
Vì vậy, việc nhận diện dây chằng cần khảo sát trên nhiều mặt phẳng.
13.1. Dây chằng RSC bình thường trên MRI
RSC thường xuất hiện dưới dạng dải mô có tín hiệu thấp.
Cấu trúc đi từ vùng mỏm trâm quay đến phía gan tay các xương cổ tay.
Các bó sợi có thể xuất hiện với tín hiệu không hoàn toàn đồng nhất.
Đặc biệt, những đường sợi collagen có thể tạo hình ảnh dạng vân.
Vì vậy, không phải mọi vùng tín hiệu tăng đều là tổn thương.
13.2. MRI mặt phẳng nào giúp quan sát dây chằng RSC?
Nghiên cứu Berger, Linscheid và Berquist năm 1994 khảo sát tám mẫu cổ tay người.
Các tác giả sử dụng MRI 1,5 Tesla và đối chiếu với giải phẫu.
Kết quả cho thấy các dây chằng quay – cổ tay gan tay được nhận diện nhất quán hơn trên mặt phẳng dọc.
Mặt phẳng trán cũng có thể giúp nhận diện cấu trúc.
Tuy nhiên, đây là kết quả với kỹ thuật MRI của năm 1994.
Các chuỗi xung hiện đại có thể sử dụng nhiều mặt phẳng và tái tạo hình ảnh khác nhau. [13]
13.3. Nghiên cứu MRI năm 2010
Shahabpour và cộng sự phân tích hồi cứu 89 lần chụp MRI cổ tay.
Nhóm nghiên cứu sử dụng chuỗi xung lát mỏng và hình ảnh ba chiều.
Các dây chằng ngoại lai, trong đó có RSC, được khảo sát.
Kết quả cho thấy MRI lát mỏng có giá trị trong nhận diện các dây chằng cổ tay.
Đặc biệt, kỹ thuật ba chiều giúp đánh giá đường đi của những bó sợi nhỏ.
Tuy nhiên, đây không phải nghiên cứu xác lập độ nhạy chẩn đoán rách RSC đơn độc. [14]
13.4. So sánh các kỹ thuật hình ảnh
| Phương pháp | Giá trị |
|---|---|
| X-quang | Đánh giá vị trí xương và các dấu hiệu mất vững |
| X-quang tư thế đặc biệt | Có thể hỗ trợ phát hiện mất vững động |
| CT | Đánh giá gãy xương và tương quan khớp |
| MRI | Khảo sát dây chằng và mô mềm |
| MRI 3D độ phân giải cao | Hỗ trợ theo dõi các bó sợi nhỏ |
| MR arthrography | Có thể giúp đánh giá một số tổn thương dây chằng |
| Nội soi cổ tay | Quan sát trực tiếp và đánh giá một số dạng mất vững |
Không có một phương pháp nào phù hợp cho tất cả tình huống.
Lựa chọn phụ thuộc cơ chế chấn thương và câu hỏi chẩn đoán.
14. MRI dây chằng quay – thuyền – cả: Dấu hiệu nào gợi ý tổn thương?
Tổn thương dây chằng có thể gây thay đổi cấu trúc và tín hiệu MRI.
Tuy nhiên, cần phân biệt rách thực sự với biến thể giải phẫu.
14.1. Những dấu hiệu MRI cần chú ý
| Dấu hiệu | Ý nghĩa có thể gặp |
|---|---|
| Tăng tín hiệu khu trú | Có thể liên quan phù hoặc tổn thương mô |
| Mất liên tục sợi | Gợi ý rách dây chằng |
| Dày hoặc không đều | Có thể gặp trong tổn thương hoặc thay đổi mạn tính |
| Bất thường vùng điểm bám | Cần xem xét tổn thương nhổ điểm bám |
| Mất tương quan xương thuyền – nguyệt | Gợi ý tổn thương hệ thống ổn định |
| Gãy mỏm trâm quay | Có thể liên quan điểm bám dây chằng |
| Tổn thương các dây chằng phối hợp | Có ý nghĩa trong đánh giá mất vững |
14.2. Vì sao MRI có thể nhầm cấu trúc bình thường với rách RSC?
RSC có đường đi cong và nhiều bó sợi.
Ngoài ra, dây chằng nằm gần LRL.
Giữa hai cấu trúc có rãnh giải phẫu bình thường.
Khi hình ảnh không đủ độ phân giải, khoảng phân cách có thể tạo vẻ giống tổn thương.
Vì vậy, không nên chẩn đoán rách chỉ từ một mặt cắt có tín hiệu bất thường.
14.3. MRI có chẩn đoán chính xác rách RSC đơn độc không?
Hiện chưa có đủ dữ liệu để xác lập độ nhạy và độ đặc hiệu gộp riêng cho RSC.
Phần lớn các nghiên cứu hình ảnh tập trung vào toàn bộ hệ thống dây chằng cổ tay.
Một số nghiên cứu khác khảo sát SLIL hoặc TFCC.
Vì vậy, không được lấy tỷ lệ chẩn đoán của những cấu trúc đó áp dụng trực tiếp cho RSC.
15. Đau cổ tay phía quay có phải do tổn thương dây chằng RSC không?
Không thể kết luận chỉ dựa vào vị trí đau.
Đau cổ tay phía quay có nhiều nguyên nhân.
Đặc biệt, các cấu trúc xương, khớp, dây chằng và gân nằm gần nhau.
15.1. Những bệnh lý cần phân biệt
| Nguyên nhân | Đặc điểm cần đánh giá |
|---|---|
| Tổn thương RSC | Có thể liên quan chấn thương và mất vững phối hợp |
| Rách dây chằng thuyền – nguyệt | Đau, giảm chức năng hoặc mất vững |
| Gãy xương thuyền | Đau vùng phía quay sau chấn thương |
| Gãy mỏm trâm quay | Đau xương khu trú |
| Bệnh De Quervain | Đau vùng gân phía quay cổ tay |
| Thoái hóa khớp thang – bàn ngón cái | Đau vùng nền ngón cái |
| Bệnh lý khớp thuyền – thang – thê | Có thể đau phía quay cổ tay |
| Hoại tử xương thuyền | Đau kéo dài, cần đánh giá hình ảnh |
| Mất vững giữa các xương cổ tay | Có thể đau khi chịu lực hoặc chuyển động |
15.2. Vì sao không nên tự chẩn đoán rách RSC?
Các triệu chứng không đặc hiệu cho dây chằng này.
Ngoài ra, nhiều tổn thương dây chằng có thể xuất hiện đồng thời.
Ví dụ, rách SLIL có thể gây đau và mất vững dù RSC còn nguyên.
Vì vậy, cần xác định cấu trúc tổn thương bằng đánh giá lâm sàng phù hợp.
16. Khám lâm sàng khi nghi tổn thương dây chằng quay – thuyền – cả
16.1. Khai thác cơ chế chấn thương
Cần xác định người bệnh có bị ngã chống tay hay không.
Ngoài ra, cần hỏi về cơ chế duỗi hoặc xoay cổ tay quá mức.
Đặc biệt, những chấn thương năng lượng cao cần được đánh giá nguy cơ gãy và trật.
16.2. Đánh giá tầm vận động cổ tay
Các chuyển động gồm gập, duỗi, nghiêng quay và nghiêng trụ.
Cần đánh giá cả vận động chủ động và thụ động khi an toàn.
Tuy nhiên, hạn chế tầm vận động không đặc hiệu cho rách RSC.
16.3. Đánh giá sức mạnh cầm nắm
Sức mạnh cầm nắm phản ánh một phần chức năng cổ tay.
Sau chấn thương, người bệnh có thể giảm lực nắm.
Nguyên nhân có thể do đau, sưng hoặc mất vững.
Vì vậy, cần kết hợp sức mạnh với các chỉ số chức năng khác.
16.4. Nghiệm pháp Watson có liên quan đến RSC không?
Nghiệm pháp Watson, còn gọi là scaphoid shift test, thường được sử dụng trong đánh giá mất vững thuyền – nguyệt.
Nghiệm pháp có thể gây khó chịu hoặc biểu hiện bán trật xương thuyền ở người có mất vững.
Tuy nhiên, kết quả dương tính không chứng minh RSC bị đứt.
Đặc biệt, nghiệm pháp cần được thực hiện thận trọng khi đã loại trừ gãy xương và chấn thương cấp nghiêm trọng.
16.5. Khi nào cần chuyển khám khẩn cấp?
Cần đánh giá sớm nếu người bệnh có biến dạng cổ tay sau chấn thương.
Ngoài ra, đau nhiều kèm giảm cảm giác hoặc yếu các ngón tay là dấu hiệu cần chú ý.
Đặc biệt, nghi trật quanh xương nguyệt hoặc chèn ép thần kinh giữa cần được xử trí khẩn cấp.
Không nên thực hiện bài tập chịu lực hoặc nắn chỉnh khi chưa xác định độ vững.
17. Điều trị tổn thương dây chằng quay – thuyền – cả có cần phẫu thuật không?
Không thể quyết định chỉ dựa trên hình ảnh RSC.
Lựa chọn điều trị phụ thuộc mức độ tổn thương và độ vững của cổ tay.
17.1. Khi nào điều trị bảo tồn có thể phù hợp?
Điều trị bảo tồn có thể được xem xét nếu không có mất vững nghiêm trọng hoặc tổn thương cần phẫu thuật.
Chương trình có thể gồm bảo vệ cổ tay, điều chỉnh hoạt động và phục hồi chức năng.
Tuy nhiên, thời gian bảo vệ mô phải dựa trên chẩn đoán.
Không nên mặc định mọi rách dây chằng cổ tay đều cần bất động giống nhau.
17.2. Khi nào cần đánh giá khả năng phẫu thuật?
Những trường hợp mất vững cơ học rõ cần được đánh giá chuyên khoa.
Đặc biệt, trật quanh xương nguyệt thường cần can thiệp sớm.
Ngoài ra, rách SLIL nghiêm trọng hoặc gãy xương phối hợp có thể làm thay đổi chỉ định.
Tuy nhiên, phẫu thuật không phải lựa chọn bắt buộc chỉ vì MRI ghi nhận tín hiệu bất thường tại RSC.
17.3. Có phẫu thuật sửa chữa riêng dây chằng RSC không?
Một số kỹ thuật phẫu thuật cổ tay có liên quan đến sửa chữa hoặc bảo tồn RSC.
Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu lâm sàng tập trung vào tổn thương kết hợp.
Đặc biệt, RSC có ý nghĩa trong các thủ thuật tái tạo dây chằng và ổn định hàng xương cổ tay.
Hiện chưa có đủ bằng chứng để xác lập một phương pháp điều trị tối ưu cho rách RSC đơn độc.
18. Phục hồi chức năng sau tổn thương dây chằng quay – thuyền – cả
Phục hồi chức năng phải dựa trên chẩn đoán cụ thể.
Một trường hợp bong gân nhẹ khác với mất vững thuyền – nguyệt hoặc trật quanh xương nguyệt.
Vì vậy, không nên sử dụng cùng một chương trình cho mọi người bệnh.
18.1. Đánh giá trước khi bắt đầu phục hồi chức năng
Bác sĩ phục hồi chức năng cần xác định các cấu trúc bị tổn thương.
Nhà vật lý trị liệu cần nắm rõ giới hạn vận động và chịu tải.
Đặc biệt, trường hợp sau phẫu thuật phải tuân thủ yêu cầu bảo vệ cấu trúc được sửa chữa.
Những người bệnh có cố định bằng đinh hoặc dụng cụ khác cũng cần kế hoạch riêng.
18.2. Giai đoạn bảo vệ dây chằng cổ tay
Trong giai đoạn đầu, mục tiêu là hạn chế những lực có thể gây tổn thương thêm.
Nẹp hoặc phương tiện bất động có thể được sử dụng theo chỉ định.
Tuy nhiên, thời gian bất động phụ thuộc loại tổn thương.
Đặc biệt, không nên áp dụng thời gian bất động sau sửa SLIL cho mọi trường hợp rách RSC.
18.3. Phục hồi tầm vận động cổ tay
Khi được phép vận động, chương trình có thể bắt đầu bằng những chuyển động phù hợp.
Các nội dung gồm gập, duỗi, nghiêng quay và nghiêng trụ.
Tuy nhiên, cần kiểm soát biên độ và mức kháng lực.
Đặc biệt, những hoạt động tạo tải lớn lên xương thuyền có thể chưa phù hợp ở giai đoạn đầu.
18.4. Phục hồi sức mạnh cơ cẳng tay
Các cơ quanh cổ tay góp phần tạo độ vững động.
Đặc biệt, cơ gấp cổ tay quay và các cơ duỗi cổ tay có vai trò kiểm soát chuyển động.
Sau bất động, sức mạnh cơ có thể giảm.
Vì vậy, chương trình có thể hướng đến phục hồi sức mạnh theo tiến triển.
Tuy nhiên, tăng sức mạnh cơ không đồng nghĩa dây chằng đã lành hoàn toàn.
18.5. Tập kiểm soát thần kinh cơ cổ tay
Kiểm soát thần kinh cơ giúp phối hợp hoạt động cơ trong những chuyển động phức tạp.
Sau chấn thương, người bệnh có thể giảm cảm giác chắc chắn khi chống tay hoặc cầm nắm.
Vì vậy, các bài tập ổn định động có thể được cân nhắc.
Tuy nhiên, bài tập phải phù hợp với độ vững thực tế.
18.6. Phục hồi chức năng cầm nắm và sinh hoạt
Các hoạt động hằng ngày đòi hỏi cổ tay chịu tải theo nhiều hướng.
Ví dụ gồm cầm ly nước, mở cửa, nâng vật và sử dụng dụng cụ.
Khi chức năng cải thiện, chương trình có thể tăng dần yêu cầu vận động.
Tuy nhiên, không nên tăng tải chỉ dựa trên việc người bệnh đã hết đau.
18.7. Bảng mục tiêu phục hồi chức năng cổ tay
| Nội dung | Mục tiêu |
|---|---|
| Mức độ đau NRS/VAS | Theo dõi triệu chứng |
| Sưng cổ tay | Theo dõi phản ứng mô |
| Tầm vận động | Đánh giá khả năng gập, duỗi và nghiêng |
| Sức mạnh cầm nắm | Đánh giá khả năng tạo lực |
| Sức mạnh kẹp ngón | Theo dõi chức năng bàn tay |
| PRWE | Đánh giá đau và chức năng cổ tay |
| QuickDASH | Đánh giá hạn chế chức năng chi trên |
| Kiểm soát chuyển động | Theo dõi độ vững động |
| Khả năng chịu tải | Đánh giá tiến triển hoạt động |
| Trở lại công việc hoặc thể thao | Xác định yêu cầu chức năng thực tế |
Bảng này là gợi ý đánh giá tổng quát.
Đây không phải bộ tiêu chuẩn được kiểm định riêng cho RSC.
19. Phục hồi sau phẫu thuật dây chằng thuyền – nguyệt: Bằng chứng cập nhật 2024–2026
Phần lớn nghiên cứu phục hồi liên quan đến SLIL và các cấu trúc ổn định phối hợp.
Vì vậy, những kết quả sau không được xem là phác đồ riêng cho rách RSC.
19.1. Tổng quan năm 2024 về điều trị mất vững thuyền – nguyệt
Zhou và cộng sự tổng hợp các phương pháp điều trị tổn thương SLIL.
Các tác giả nhấn mạnh lựa chọn điều trị theo mức độ tổn thương.
Đặc biệt, chương trình phục hồi cần phù hợp với kỹ thuật phẫu thuật.
Một số trường hợp cần bất động và bảo vệ cấu trúc sửa chữa.
Trong khi đó, những trường hợp khác có thể được cho phép vận động theo tiến triển.
Tuy nhiên, không có một mốc thời gian phục hồi phù hợp với tất cả phương pháp. [12]
19.2. Bằng chứng mới năm 2026 về phục hồi sau nội soi
Roh và cộng sự công bố tổng quan tường thuật năm 2026.
Tài liệu đánh giá nhiều kỹ thuật nội soi điều trị mất vững thuyền – nguyệt.
Các tác giả ghi nhận chương trình phục hồi khác nhau đáng kể giữa các kỹ thuật.
Một số phương pháp cần bất động cổ tay nhiều tuần.
Trong khi đó, một số kỹ thuật cho phép bắt đầu vận động có bảo vệ sớm hơn.
Tuy nhiên, việc lựa chọn phụ thuộc độ vững sau phẫu thuật và cấu trúc được sửa chữa.
19.3. Những khác biệt về thời điểm phục hồi
| Nội dung | Nhận định từ tổng quan năm 2026 |
|---|---|
| Thời gian bất động | Thay đổi theo kỹ thuật sửa chữa |
| Bắt đầu vận động | Có thể sớm hoặc muộn tùy cấu trúc được bảo vệ |
| Tập sức mạnh | Tăng tiến theo yêu cầu kỹ thuật và lành thương |
| Sử dụng đinh cố định | Có thể làm thay đổi thời điểm bắt đầu vận động |
| Trở lại hoạt động nặng | Phụ thuộc độ vững và chức năng |
| Phác đồ chuẩn cho RSC đơn độc | Chưa được xác lập |
Đặc biệt, đây là tổng quan tường thuật, không phải hướng dẫn đã được kiểm định.
Các nghiên cứu thành phần còn có cỡ mẫu nhỏ và phương pháp điều trị khác nhau.
Vì vậy, không nên chuyển trực tiếp thời gian phục hồi của một kỹ thuật sang kỹ thuật khác. [13]
19.4. Dart-thrower’s motion có phù hợp khi phục hồi cổ tay không?
Dart-thrower’s motion là chuyển động cổ tay theo đường chéo.
Chuyển động thường đi từ duỗi – nghiêng quay đến gập – nghiêng trụ.
Trong một số chương trình phục hồi sau tổn thương SLIL, chuyển động này được sử dụng để kiểm soát tải lên vùng thuyền – nguyệt.
Tuy nhiên, không phải mọi biên độ dart-thrower’s motion đều giảm tải như nhau.
Đặc biệt, việc tập ở cuối tầm hoặc có kháng lực cần được cân nhắc.
Chưa có đủ bằng chứng để xác nhận đây là bài tập đặc hiệu tối ưu cho rách RSC.
20. Phục hồi chức năng cổ tay khi điều trị bảo tồn
Không phải mọi trường hợp đau cổ tay đều cần phẫu thuật.
Tuy nhiên, cần loại trừ gãy xương và mất vững quan trọng trước khi tập.
20.1. Những mục tiêu ban đầu
Các mục tiêu gồm giảm đau và duy trì chức năng những khớp không bị giới hạn.
Ngoài ra, cần kiểm soát sưng và điều chỉnh hoạt động.
Tuy nhiên, mức độ vận động cổ tay phải dựa trên chẩn đoán.
20.2. Phục hồi vận động có kiểm soát
Khi được phép, người bệnh có thể bắt đầu những chuyển động phù hợp.
Tuy nhiên, không nên cố kéo giãn mạnh để đạt toàn bộ tầm vận động ngay lập tức.
Đặc biệt, động tác chống tay chịu trọng lượng lớn cần được đánh giá trước khi tập.
20.3. Tăng sức mạnh và khả năng chịu tải
Chương trình có thể tiến triển từ vận động nhẹ đến hoạt động có kháng lực.
Sức mạnh cầm nắm và khả năng kiểm soát cổ tay là những mục tiêu quan trọng.
Tuy nhiên, tải trọng phải được tăng theo đáp ứng chức năng.
Nếu đau, sưng hoặc cảm giác mất vững tăng kéo dài, cần đánh giá lại.
21. Dây chằng quay – thuyền – cả có ảnh hưởng đến phẫu thuật cắt hàng xương cổ tay gần không?
Một ứng dụng quan trọng của RSC là trong phẫu thuật proximal row carpectomy (PRC).
Đây là thủ thuật loại bỏ hàng xương cổ tay gần trong những trường hợp phù hợp.
Sau phẫu thuật, tương quan khớp và hệ thống ổn định có sự thay đổi.
21.1. Vì sao cần bảo tồn RSC?
RSC góp phần chống lại sự dịch chuyển bất thường của các xương cổ tay.
Sau PRC, hệ thống dây chằng còn lại có vai trò quan trọng trong duy trì ổn định.
Đặc biệt, các tài liệu cơ sinh học nhấn mạnh cần bảo tồn RSC khi thực hiện thủ thuật phù hợp.
Tuy nhiên, mức đóng góp thực tế còn phụ thuộc những cấu trúc khác.
21.2. PRC có phải điều trị rách RSC không?
Không.
PRC thường được xem xét trong các bệnh lý cổ tay tiến triển hoặc tổn thương không thể tái tạo phù hợp.
Đây không phải phẫu thuật thường quy cho rách RSC đơn độc.
Vì vậy, không nên nhầm vai trò bảo tồn RSC trong PRC với chỉ định điều trị tổn thương dây chằng này.
22. Những hạn chế của bằng chứng khoa học về dây chằng RSC
Thứ nhất, nhiều nghiên cứu RSC là nghiên cứu giải phẫu trên mẫu xác.
Những nghiên cứu này giúp hiểu đường đi và điểm bám nhưng không trực tiếp đánh giá kết quả điều trị.
Thứ hai, nghiên cứu cơ sinh học thường có cỡ mẫu nhỏ.
Thứ ba, việc cắt dây chằng trong phòng thí nghiệm không phản ánh hoàn toàn cơ chế chấn thương ở người sống.
Thứ tư, nhiều nghiên cứu hình ảnh đánh giá toàn bộ hệ thống dây chằng cổ tay.
Vì vậy, chưa có đủ dữ liệu để xác lập độ chính xác MRI cho rách RSC đơn độc.
Thứ năm, các nghiên cứu điều trị thường tập trung vào SLIL hoặc trật quanh xương nguyệt.
Cuối cùng, chưa có phác đồ phục hồi chức năng riêng cho RSC được xác lập bằng thử nghiệm chất lượng cao.
Do đó, không nên áp dụng trực tiếp các kết quả từ tổn thương phối hợp cho rách RSC đơn độc.
23. Câu hỏi thường gặp về dây chằng quay – thuyền – cả (FAQ)
1. Dây chằng quay – thuyền – cả là gì?
Dây chằng quay – thuyền – cả là dây chằng ngoại lai nằm ở mặt gan tay cổ tay. Nó xuất phát từ đầu dưới xương quay, đi qua xương thuyền và hướng đến xương cả.
2. Dây chằng quay – thuyền – cả có chức năng gì?
RSC tạo quai đỡ quanh xương thuyền. Cấu trúc góp phần kiểm soát chuyển động và ổn định thứ phát vùng thuyền – nguyệt.
3. Rách dây chằng quay – thuyền – cả có gây mất vững cổ tay không?
Có thể góp phần gây mất vững, đặc biệt khi tổn thương phối hợp những dây chằng khác. Tuy nhiên, nghiên cứu cơ sinh học cho thấy cắt riêng RSC chỉ gây thay đổi góc chuyển động tương đối nhỏ.
4. MRI có phát hiện được rách dây chằng RSC không?
MRI có thể nhận diện RSC và các bất thường liên quan. Tuy nhiên, chưa có đủ dữ liệu xác lập độ nhạy và độ đặc hiệu riêng cho rách RSC đơn độc.
5. RSC có liên quan đến trật quanh xương nguyệt không?
Có. RSC là một trong những cấu trúc có thể bị tổn thương trong cơ chế mất vững quanh xương nguyệt. Tuy nhiên, trật quanh xương nguyệt thường liên quan nhiều dây chằng và có thể kèm gãy xương.
6. Có bài tập phục hồi riêng cho dây chằng quay – thuyền – cả không?
Chưa có phác đồ đặc hiệu được xác lập bằng bằng chứng mạnh. Phục hồi chức năng cần dựa trên mức độ mất vững, phương pháp điều trị và khả năng chịu tải của cổ tay.
24. Kết luận: Vì sao dây chằng quay – thuyền – cả quan trọng trong phục hồi chức năng?
Dây chằng quay – thuyền – cả là một cấu trúc quan trọng của hệ thống dây chằng quay – cổ tay gan tay.
Dây chằng tạo thành quai đỡ quanh xương thuyền và góp phần kiểm soát chuyển động cổ tay.
Các nghiên cứu cơ sinh học xác định RSC là cấu trúc ổn định thứ phát của khớp thuyền – nguyệt.
Tuy nhiên, mất vững cổ tay thường liên quan đến nhiều cấu trúc phối hợp.
Đặc biệt, tổn thương SLIL, RSC và những dây chằng khác có thể làm thay đổi động học khớp.
MRI giúp đánh giá dây chằng nhưng có những giới hạn trong nhận diện rách đơn độc.
Đối với phục hồi chức năng, cần xác định tình trạng ổn định và tổn thương phối hợp trước khi tập.
Chương trình cần hướng đến khôi phục tầm vận động, sức mạnh và khả năng kiểm soát cổ tay an toàn.
Thông điệp quan trọng: RSC không phải dây chằng ổn định chính của khớp thuyền – nguyệt. Tuy nhiên, cấu trúc này góp phần tạo nên hệ thống ổn định cổ tay và cần được đánh giá trong những chấn thương phức tạp.
0937782677
25. Tài liệu tham khảo khoa học
- Radiopaedia. Radioscaphocapitate ligament. Radiology Reference Article. Nguồn Radiopaedia.
- Berger RA, Landsmeer JMF. The palmar radiocarpal ligaments: a study of adult and fetal human wrist joints. Journal of Hand Surgery American Volume. 1990;15(6):847–854. DOI: 10.1016/0363-5023(90)90002-9.
- Vassa R, Garg A, Omar IM. Magnetic resonance imaging of the wrist and hand. Polish Journal of Radiology. 2020;85–e488. DOI: 10.5114/pjr.2020.99034.
- Buijze GA, Dvinskikh NA, Strackee SD, Streekstra GJ, Blankevoort L. Osseous and ligamentous scaphoid anatomy: Part II. Evaluation of ligament morphology using three-dimensional anatomical imaging. Journal of Hand Surgery American Volume. 2011;36(12):1936–1943. DOI: 10.1016/j.jhsa.2011.09.016.
- Short WH, Werner FW, Green JK, Masaoka S. Biomechanical evaluation of ligamentous stabilizers of the scaphoid and lunate. Journal of Hand Surgery American Volume. 2002;27(6):991–1002. DOI: 10.1053/jhsu.2002.35878.
- Extrinsic wrist ligaments in the pathomechanics of ulnar translation instability. Journal of Hand Surgery American Volume. 1995. DOI: 10.1016/S0363-5023(05)80032-2.
- Short WH, Werner FW, Green JK, Masaoka S. Biomechanical evaluation of the ligamentous stabilizers of the scaphoid and lunate: Part II. Journal of Hand Surgery American Volume. 2005;30(1):24–34. DOI: 10.1016/j.jhsa.2004.09.015.
- Berger RA, Linscheid RL, Berquist TH. Magnetic resonance imaging of the anterior radiocarpal ligaments. Journal of Hand Surgery American Volume. 1994;19(2):295–303. DOI: 10.1016/0363-5023(94)90024-8.
- Zumstein MA, Hasan AP, McGuire DT, Eng K, Bain GI. Distal radius attachments of the radiocarpal ligaments: an anatomical study. Journal of Wrist Surgery. 2013;2(4):346–350. DOI: 10.1055/s-0033-1358614.
- Shahabpour M, et al. MR imaging of normal extrinsic wrist ligaments using thin slices with clinical and surgical correlation. European Journal of Radiology. DOI: 10.1016/j.ejrad.2010.05.043.
- Dvorsky JL, Rosenberry S, Da Costa A, Green A, Fowler J. A Review of Perilunate Wrist Dislocations. Journal of Hand Surgery Global Online. 2025;7(5):100803. DOI: 10.1016/j.jhsg.2025.100803.
- Zhou JY, Jodah R, Joseph LP, Yao J. Scapholunate Ligament Injuries. Journal of Hand Surgery Global Online. 2024;6(3):245–267. DOI: 10.1016/j.jhsg.2024.01.015.
- Roh YT, Seo DI, Park IJ. Arthroscopic Treatment of Scapholunate Instability: A Stage- and Ligament-Based Narrative Review. Medicina. 2026;62(9):1706. DOI: 10.3390/medicina62091706.
- Imaging Diagnosis and Management of Carpal Trauma and Instability—An Illustrated Guide. 2023.
