DÂY CHẰNG CHÀY GÓT: VÌ SAO CẤU TRÚC GIỮ VỮNG CỔ CHÂN NÀY KHÓ NHẬN DIỆN?

Dây chằng chày gót (tibiocalcaneal ligament) là một thành phần của phức hợp dây chằng delta ở mặt trong cổ chân. Dây chằng nối mắt cá trong với mỏm chân đế xương gót. Cấu trúc này góp phần hạn chế lật ngoài quá mức của bàn chân.

Tuy nhiên, không phải nghiên cứu nào cũng nhận diện được dây chằng chày gót như một bó riêng biệt. Nghiên cứu năm 2021 ghi nhận tỷ lệ hiện diện khoảng 77%. Trong khi đó, nghiên cứu năm 2024 nhận diện bó dây chằng này ở toàn bộ 32 mẫu khảo sát.

Sự khác biệt cho thấy giải phẫu mặt trong cổ chân rất phức tạp. Ngoài ra, việc nhận diện dây chằng phụ thuộc kỹ thuật phẫu tích và chẩn đoán hình ảnh.

Hiểu đúng về dây chằng chày gót giúp đánh giá tổn thương cổ chân trong. Đồng thời, kiến thức này hỗ trợ xây dựng kế hoạch phục hồi chức năng phù hợp.

1. Dây chằng chày gót là gì?

Dây chằng chày gót là cấu trúc mô liên kết nằm ở mặt trong cổ chân.

Tên tiếng Anh là tibiocalcaneal ligament, viết tắt TCL. Trong danh pháp Latin, cấu trúc còn được gọi là ligamentum calcaneotibiale.

Đây là một thành phần của phức hợp dây chằng delta (deltoid ligament complex).

Phức hợp này tạo thành hệ thống dây chằng rộng, có hình quạt. Các bó sợi xuất phát từ vùng mắt cá trong và tỏa xuống những cấu trúc xương lân cận.

Dây chằng delta giúp duy trì độ vững cổ chân. Đặc biệt, hệ thống này chống lại các chuyển động lật ngoài và xoay bất thường.

1.1. Nguyên ủy của dây chằng chày gót

Dây chằng chày gót thường xuất phát từ củ trước mắt cá trong (anterior colliculus of the medial malleolus).

Mắt cá trong là phần xương nhô xuống ở đầu dưới xương chày. Đây là mốc giải phẫu dễ nhận biết ở mặt trong cổ chân.

Từ điểm bám này, các bó TCL đi xuống dưới về phía xương gót.

Hướng đi tương đối thẳng đứng. Tuy nhiên, vị trí xuất phát có thể khác nhau giữa các nghiên cứu.

1.2. Điểm bám tận tại mỏm chân đế xương gót

Dây chằng chày gót bám vào sustentaculum tali của xương gót.

Sustentaculum tali là một mỏm xương nhô vào trong từ phần trên xương gót. Cấu trúc này hỗ trợ mặt khớp dưới của xương sên.

Tên tiếng Việt thường dùng là mỏm chân đế xương sên hoặc mỏm đỡ xương sên.

Về giải phẫu, đây vẫn là một phần của xương gót. Không nên nhầm điểm bám của TCL với thân xương sên.

Nghiên cứu Gregersen và cộng sự năm 2022 ghi nhận điểm bám TCL tại phần sau của sustentaculum tali.

1.3. Liên quan với những cấu trúc nào?

Dây chằng chày gót nằm gần nhiều cấu trúc quan trọng của mặt trong cổ chân.

Đặc biệt, TCL có liên quan đến gân cơ chày sau và hệ thống dây chằng nâng đỡ bàn chân.

Các mối liên quan này được mô tả trong nghiên cứu siêu âm của Martinez-Franco và cộng sự năm 2022.

2. Phức hợp dây chằng delta gồm những thành phần nào?

Dây chằng delta là hệ thống ổn định quan trọng ở mặt trong cổ chân.

Theo cách phân loại giải phẫu truyền thống, phức hợp này gồm hai lớp chính.

Đó là lớp nông (superficial layer) và lớp sâu (deep layer).

2.1. Lớp nông của dây chằng delta

Lớp nông thường được mô tả gồm bốn bó dây chằng.

Các bó nông góp phần kiểm soát lật ngoài của bàn chân.

Ngoài ra, chúng hỗ trợ sự ổn định của cả vùng cổ chân và khớp dưới sên.

2.2. Lớp sâu của dây chằng delta

Lớp sâu thường được mô tả gồm hai thành phần.

Đó là dây chằng chày – sên trước sâu và dây chằng chày – sên sau sâu.

Các bó này liên kết xương chày với xương sên.

Chúng có vai trò quan trọng trong kiểm soát chuyển động xoay ngoài bất thường của xương sên.

Tuy nhiên, danh pháp dây chằng delta chưa hoàn toàn thống nhất giữa các nghiên cứu.

2.3. Vì sao có nghiên cứu mô tả bốn bó, nghiên cứu khác mô tả sáu bó?

Các bó dây chằng delta không phải lúc nào cũng có ranh giới rõ ràng.

Một số bó hòa vào nhau hoặc có cấu trúc sợi liên tục. Vì vậy, việc phân chia thành từng dây chằng riêng biệt có thể khác nhau.

Nghiên cứu Dalmau-Pastor năm 2024 xác định bốn thành phần thường hằng. Trong đó, ba thành phần thuộc lớp nông và một thành phần thuộc lớp sâu.

Ngược lại, cách phân loại kinh điển thường sử dụng sáu bó.

Một tổng quan phạm vi năm 2025 tiếp tục đề xuất cách nhìn theo các phân đoạn chức năng. Các tác giả xem phức hợp delta và dây chằng lò xo như một hệ thống có liên hệ chặt chẽ.

Đây là đề xuất phân loại giải phẫu. Chưa nên xem đó là danh pháp thống nhất cho mọi tài liệu.

3. Dây chằng chày gót khác gì dây chằng chày – lò xo?

Hai cấu trúc này nằm gần nhau trong lớp nông của dây chằng delta.

Tuy nhiên, chúng không có cùng điểm bám tận.

Dây chằng chày gót bám trực tiếp vào xương gót. Trong khi đó, dây chằng chày – lò xo liên tục với phức hợp dây chằng gót – thuyền gan chân.

Đặc biệt, TCL và TSL có thể liên tục về mặt sợi.

Do đó, không nhận diện TCL riêng biệt không nhất thiết đồng nghĩa thiếu liên kết cơ học tại khu vực đó.

4. Chức năng dây chằng chày gót trong cơ sinh học cổ chân

4.1. Hạn chế lật ngoài bàn chân

Lật ngoài (eversion) là chuyển động làm lòng bàn chân nghiêng ra phía ngoài.

Chuyển động này có thành phần quan trọng tại khớp dưới sên.

Khi lật ngoài quá mức, hệ thống dây chằng mặt trong có thể chịu lực căng lớn.

Dây chằng chày gót góp phần hạn chế chuyển động vượt quá giới hạn sinh lý.

Tuy nhiên, TCL không hoạt động độc lập. Các bó delta khác cùng phối hợp kiểm soát chuyển động.

4.2. Vai trò đối với độ vững khớp dưới sên

Khớp dưới sên (subtalar joint) nằm giữa xương sên và xương gót.

Khớp này tham gia điều chỉnh tư thế bàn chân khi đứng và di chuyển.

Do TCL nối xương chày với xương gót, cấu trúc góp phần liên kết cơ học vùng cổ chân và phần sau bàn chân.

Đặc biệt, TCL hỗ trợ kiểm soát sự lệch vẹo ngoài của vùng gót.

Tuy nhiên, mức đóng góp riêng của TCL chưa được lượng hóa đầy đủ ở người sống.

4.3. TCL chịu lực căng khi gấp mu hay gấp gan chân?

Nghiên cứu Gregersen và cộng sự năm 2022 khảo sát 10 mẫu cổ chân người.

Các tác giả thay đổi tư thế gấp mu, gấp gan chân, vẹo trong, vẹo ngoài và xoay.

Kết quả cho thấy TCL căng hơn khi cổ chân ở tư thế gấp mu.

Trong khi đó, dây chằng chày – lò xo có xu hướng căng khi gấp gan chân.

Điều này cho thấy các bó dây chằng delta không chịu tải giống nhau ở mọi tư thế.

Tuy nhiên, nghiên cứu được thực hiện trên mẫu xác. Không thể chuyển trực tiếp kết quả thành giới hạn tập luyện cho người bệnh.

4.4. Vai trò trong kiểm soát xoay

Lớp nông của dây chằng delta tham gia kiểm soát chuyển động phức hợp của cổ chân.

Những chuyển động này bao gồm lật ngoài, vẹo ngoài và các thành phần xoay.

Tuy nhiên, lớp sâu thường giữ vai trò nổi bật hơn trong hạn chế xoay ngoài xương sên.

Vì vậy, không nên xem TCL là cấu trúc duy nhất chống xoay ngoài.

Trong thực hành, cần đánh giá tình trạng của toàn bộ phức hợp dây chằng delta.

5. Vì sao tỷ lệ hiện diện dây chằng chày gót khác nhau giữa các nghiên cứu?

Đây là vấn đề được thảo luận trong nhiều nghiên cứu giải phẫu.

5.1. Phân tích gộp Yammine năm 2017

Yammine thực hiện phân tích gộp các nghiên cứu về hình thái dây chằng delta.

Tổng cộng tám nghiên cứu đáp ứng tiêu chí, gồm 142 mẫu cổ chân.

Kết quả cho thấy TCL có tỷ lệ hiện diện gộp khoảng 85%.

Đây là các tỷ lệ gộp do tác giả báo cáo, không phải số người bị tổn thương.

5.2. Nghiên cứu 43 mẫu cổ chân năm 2021

Guerra-Pinto và cộng sự phẫu tích 43 mẫu cổ chân.

Các tác giả xác định TCL riêng biệt ở 33 mẫu.

Mười mẫu còn lại không có bó nối trực tiếp từ xương chày đến sustentaculum tali.

Tuy nhiên, tất cả mười mẫu vẫn có các sợi nối vùng TSL với xương gót.

Điều này cho thấy sự hiện diện của các biến thể cấu trúc.

5.3. Nghiên cứu 32 mẫu cổ chân năm 2024

Dalmau-Pastor và cộng sự khảo sát 32 mẫu cổ chân đông lạnh.

Nhóm nghiên cứu nhận diện TCL trong toàn bộ mẫu.

Các tác giả cũng đo bề rộng điểm bám của dây chằng.

Điểm bám xa rộng hơn điểm bám gần, với p = 0,0001 theo phân tích của nghiên cứu.

Tuy nhiên, đây là bề rộng các điểm bám, không phải chiều dài dây chằng hay độ dày trên MRI.

Kết quả giúp mô tả hình thái TCL nhưng không xác định khả năng chịu tải tối đa ở người bệnh.

5.4. Ý nghĩa của sự khác biệt

Ba nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận và cỡ mẫu khác nhau.

Ngoài ra, ranh giới giữa TCL, TSL và các bao gân lân cận có thể khó phân biệt.

Vì vậy, không nên sử dụng một tỷ lệ duy nhất để khẳng định TCL luôn hiện diện hoặc thường xuyên vắng mặt.

Điều quan trọng là nhận diện hệ thống dây chằng theo các mối liên kết giải phẫu và chức năng.

6. Tổn thương dây chằng chày gót xảy ra như thế nào?

Dây chằng chày gót có thể bị tổn thương khi vùng cổ chân trong chịu lực quá mức.

Tuy nhiên, phần lớn nghiên cứu lâm sàng đánh giá toàn bộ dây chằng delta thay vì TCL riêng lẻ.

6.1. Cơ chế lật ngoài cổ chân

Lật ngoài quá mức có thể tạo lực căng lên các thành phần dây chằng trong.

Cơ chế này có thể xuất hiện khi bàn chân chịu lực bất thường trong thể thao hoặc tai nạn.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp lật ngoài đều làm rách TCL.

Mức độ tổn thương phụ thuộc hướng lực, cường độ lực và những cấu trúc phối hợp.

6.2. Chấn thương xoay ngoài

Một số tổn thương dây chằng delta xảy ra khi bàn chân chịu lực xoay ngoài.

Cơ chế này có thể liên quan đến gãy mắt cá hoặc tổn thương khớp chày – mác dưới.

Nghiên cứu Gregersen năm 2022 cho thấy các bó dây chằng chịu lực khác nhau trong cơ chế ngửa – xoay ngoài.

Theo mô hình thực nghiệm, TCL và đặc biệt bó chày – sên sau sâu có thể ít chịu nguy cơ tổn thương hơn một số bó khác trong cơ chế này.

Tuy nhiên, kết quả không có nghĩa TCL không thể bị rách khi chấn thương xoay ngoài.

6.3. Tổn thương phối hợp với dây chằng khác

Dây chằng delta có thể bị tổn thương cùng các dây chằng bên ngoài.

Ngoài ra, tổn thương có thể liên quan đến dây chằng chày – mác dưới hoặc gãy xương.

Do đó, đau mặt trong cổ chân không nên được đánh giá tách biệt khỏi toàn bộ khớp.

Đặc biệt, cần loại trừ gãy xương và mất vững cơ học sau chấn thương đáng kể.

7. Tổn thương dây chằng chày gót có những triệu chứng nào?

Hiện chưa có tập hợp triệu chứng được xác nhận là đặc hiệu cho TCL đơn độc.

Tuy nhiên, tổn thương dây chằng delta có thể gây đau và rối loạn chức năng vùng cổ chân trong.

7.1. Những biểu hiện thường gặp

Người bệnh có thể đau tại mặt trong cổ chân sau chấn thương.

Một số trường hợp có sưng, bầm tím hoặc đau khi chịu trọng lượng.

Ngoài ra, người bệnh có thể cảm thấy cổ chân không chắc chắn khi đi lại.

Tuy nhiên, những biểu hiện này không đủ để xác định TCL bị rách.

7.2. Mất vững cổ chân trong là gì?

Mất vững cổ chân trong liên quan đến sự suy giảm khả năng kiểm soát chuyển động bất thường của khớp.

Tình trạng này có thể do tổn thương dây chằng delta.

Một số người bệnh có cảm giác cổ chân dễ khuỵu hoặc mất kiểm soát khi chuyển hướng.

Tuy nhiên, cần phân biệt mất vững cơ học với cảm giác mất vững do đau hoặc yếu cơ.

7.3. Những nguyên nhân khác gây đau cổ chân trong

Những tình trạng này có thể xuất hiện đồng thời. Vì vậy, cần đánh giá nhiều cấu trúc trước khi xác định nguyên nhân đau.

8. MRI dây chằng chày gót: Nhận diện bình thường và tổn thương

MRI có vai trò quan trọng trong đánh giá dây chằng cổ chân.

Phương pháp này cho phép khảo sát các cấu trúc mô mềm bằng nhiều mặt phẳng.

Tuy nhiên, dây chằng delta có cấu trúc phức tạp và nhiều biến thể giải phẫu.

8.1. Dây chằng chày gót bình thường trên MRI

Trên MRI, TCL thường xuất hiện như một dải mô có tín hiệu thấp.

Cấu trúc đi từ mắt cá trong đến vùng sustentaculum tali.

Mặt phẳng trán (coronal) thường hữu ích để khảo sát hướng đi của dây chằng.

Ngoài ra, các mặt phẳng khác giúp đánh giá tổn thương phối hợp.

Tổng quan của Sawant và Sanghvi năm 2018 mô tả rõ TCL trên MRI. Các tác giả cũng nhấn mạnh liên quan của dây chằng với gân cơ chày sau.

8.2. MRI gợi ý tổn thương khi nào?

Các dấu hiệu có thể gồm thay đổi tín hiệu hoặc mất liên tục sợi dây chằng.

Ngoài ra, có thể xuất hiện phù nề và dịch quanh vùng tổn thương.

Tuy nhiên, phù đơn thuần không nhất thiết chứng minh đứt hoàn toàn.

Đặc biệt, khó phân biệt rách dây chằng với một biến thể giải phẫu nếu chỉ dựa trên một mặt cắt.

Do đó, cần xem xét toàn bộ dây chằng delta và những cấu trúc liên quan.

8.3. MRI có đánh giá được tổn thương TCL đơn độc không?

MRI có thể khảo sát TCL, nhưng chẩn đoán rách đơn độc còn có những hạn chế.

Trong thực hành, tổn thương dây chằng delta thường được đánh giá theo lớp nông và lớp sâu.

Chưa có đủ bằng chứng để xác lập độ nhạy và độ đặc hiệu chung của MRI đối với rách TCL đơn độc.

Vì vậy, không nên tự tạo những tỷ lệ chẩn đoán chính xác khi nghiên cứu không cung cấp.

9. Siêu âm có nhìn thấy dây chằng chày gót không?

Siêu âm cơ xương khớp có thể hỗ trợ khảo sát TCL.

Phương pháp này cho phép quan sát cấu trúc mô mềm theo thời gian thực.

Tuy nhiên, việc nhận diện các bó nhỏ đòi hỏi hiểu biết giải phẫu và kỹ thuật khảo sát phù hợp.

9.1. Giải phẫu TCL trên siêu âm

Martinez-Franco và cộng sự năm 2022 mô tả việc khảo sát các dây chằng mặt trong cổ chân.

Khi quan sát TCL, đầu dò được định hướng theo đường nối từ mắt cá trong đến sustentaculum tali.

Trên siêu âm, dây chằng có thể xuất hiện như một bó sợi có cấu trúc thẳng.

Các gân cơ chày sau và cơ gấp các ngón chân dài nằm gần vùng khảo sát.

Vì vậy, cần phân biệt rõ bó dây chằng với gân và bao gân.

9.2. Siêu âm có ưu điểm gì?

Siêu âm có khả năng khảo sát mô mềm động.

Ngoài ra, phương pháp này có thể hỗ trợ so sánh với bên không triệu chứng.

Tuy nhiên, kết quả phụ thuộc nhiều vào người thực hiện và thiết bị.

Đặc biệt, siêu âm không thay thế được đánh giá toàn diện khi nghi ngờ gãy xương hoặc tổn thương nhiều dây chằng.

9.3. So sánh MRI và siêu âm

Đây là so sánh đặc điểm kỹ thuật, không phải kết quả thử nghiệm trực tiếp giữa hai phương pháp.

10. Chẩn đoán mất vững cổ chân trong: Bằng chứng năm 2024

Đánh giá tổn thương dây chằng delta không chỉ dựa vào hình ảnh TCL.

Trong chấn thương, bác sĩ còn cần xem xét sự ổn định của xương sên trong khớp cổ chân.

10.1. Khe khớp trong cổ chân là gì?

Khe khớp trong hay medial clear space – MCS là khoảng đo trên X-quang cổ chân.

Chỉ số này được sử dụng trong đánh giá tương quan giữa xương sên và mắt cá trong.

Khe khớp tăng có thể gợi ý tổn thương hệ thống ổn định mặt trong.

Tuy nhiên, kết quả phụ thuộc tư thế chụp và tình trạng tổn thương.

10.2. Tổng quan hệ thống Schrempf năm 2024

Schrempf và cộng sự tổng hợp 31 nghiên cứu về chẩn đoán tổn thương dây chằng delta cấp tính.

Trong đó, 28 nghiên cứu dựa vào hình ảnh học để hỗ trợ quyết định điều trị.

Có 18 nghiên cứu sử dụng X-quang có nghiệm pháp gây lực.

MCS là chỉ số được sử dụng nhiều nhất, xuất hiện trong 27 nghiên cứu.

Tuy nhiên, ngưỡng được xem là bất thường rất khác nhau giữa các tài liệu.

Các tác giả kết luận rằng chưa có phương pháp chẩn đoán thống nhất.

Vì vậy, không nên sử dụng một ngưỡng MCS chung để khẳng định rách TCL đơn độc.

10.3. Khám lâm sàng cần chú trọng điều gì?

Bác sĩ cần đánh giá cơ chế chấn thương, vị trí đau và khả năng chịu trọng lượng.

Đồng thời, cần kiểm tra tình trạng sưng, bầm tím và độ vững cổ chân.

Các nghiệm pháp tạo lực vẹo ngoài hoặc xoay chỉ nên thực hiện khi an toàn.

Đặc biệt, không nên gây lực mạnh khi chưa loại trừ gãy xương hoặc mất vững nghiêm trọng.

11. Phục hồi chức năng dây chằng chày gót cần chú trọng những yếu tố nào?

Phục hồi chức năng cần dựa trên mức độ tổn thương toàn bộ phức hợp dây chằng delta.

Không nên xây dựng chương trình chỉ dựa trên một bó TCL.

Đặc biệt, người bệnh có gãy xương hoặc tổn thương nhiều dây chằng cần kế hoạch riêng.

11.1. Đánh giá khả năng chịu tải

Khả năng chịu trọng lượng là một nội dung quan trọng khi theo dõi phục hồi.

Tuy nhiên, mức chịu tải được phép phụ thuộc loại tổn thương và phương pháp điều trị.

Ở người bệnh có tổn thương không ổn định, cần tuân thủ chỉ định bảo vệ mô.

Không nên tăng tải chỉ vì triệu chứng đau đã giảm.

11.2. Khôi phục tầm vận động

Hạn chế vận động có thể xuất hiện sau chấn thương hoặc bất động.

Phục hồi cần quan tâm gấp mu, gấp gan chân và những chuyển động chức năng khác.

Tuy nhiên, các động tác tạo lực lật ngoài lớn có thể cần được giới hạn trong giai đoạn bảo vệ.

Mức giới hạn cụ thể phải dựa trên chẩn đoán và hướng dẫn điều trị.

11.3. Cải thiện sức mạnh cơ quanh cổ chân

Các cơ quanh cổ chân góp phần tạo độ vững động.

Đặc biệt, cơ chày sau tham gia kiểm soát tư thế bàn chân.

Các nhóm cơ cẳng chân khác cũng hỗ trợ hoạt động đi lại và thăng bằng.

Vì vậy, phục hồi sức mạnh có thể là mục tiêu quan trọng ở người bệnh phù hợp.

Tuy nhiên, chưa có bằng chứng xác định một mức kháng lực tối ưu riêng cho TCL.

11.4. Tập thăng bằng và cảm giác bản thể

Cảm giác bản thể (proprioception) giúp nhận biết tư thế và chuyển động của bàn chân.

Sau chấn thương, người bệnh có thể giảm khả năng kiểm soát thăng bằng.

Vì vậy, tập kiểm soát thần kinh cơ có thể được cân nhắc trong chương trình phục hồi.

Tuy nhiên, bài tập cần phù hợp mức độ ổn định và khả năng chịu tải.

Không nên thực hiện các hoạt động gây mất kiểm soát cổ chân khi mô chưa đủ điều kiện chịu lực.

11.5. Theo dõi phản ứng sau tập

Bác sĩ và nhà vật lý trị liệu cần theo dõi triệu chứng theo thời gian.

Đặc biệt, cần chú ý đau, sưng và cảm giác mất vững sau hoạt động.

Nếu triệu chứng tăng kéo dài, cần đánh giá lại mức tải và nguyên nhân.

Tuy nhiên, đau đơn thuần không đủ để xác định dây chằng đang bị tổn thương thêm.

12. Bằng chứng hiện nay có ủng hộ một phác đồ phục hồi riêng cho TCL không?

Hiện chưa có đủ dữ liệu để xác lập phác đồ riêng cho tổn thương TCL đơn độc.

Tổng quan của Koris và cộng sự năm 2024 cho thấy bằng chứng điều trị dây chằng delta còn hạn chế.

Các tác giả đưa vào 47 bài báo sau quá trình chọn lọc.

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu có thiết kế quan sát và quần thể không đồng nhất.

Với tổn thương mức độ nhẹ hoặc không mất vững, điều trị bảo tồn có thể phù hợp.

Các thành phần phục hồi có thể gồm tăng cường sức mạnh, cảm giác bản thể và kiểm soát thần kinh cơ.

Tuy nhiên, đây là những nội dung dành cho tổn thương dây chằng delta nói chung. Chúng không phải phác đồ được kiểm định riêng cho TCL.

12.1. Các mục tiêu đánh giá chức năng

Bảng này là gợi ý đánh giá, không phải bộ tiêu chuẩn đã được kiểm định riêng cho TCL.

12.2. Khi nào cần đánh giá lại?

Cần thăm khám lại khi đau hoặc sưng không cải thiện theo diễn tiến phù hợp.

Ngoài ra, cảm giác cổ chân khuỵu liên tục cũng cần được đánh giá.

Đặc biệt, không thể chịu trọng lượng sau chấn thương hoặc đau xương khu trú cần được kiểm tra phù hợp.

Trường hợp có biến dạng, chi lạnh hoặc rối loạn cảm giác mới xuất hiện cần đánh giá khẩn cấp.

13. Bằng chứng cập nhật năm 2025–2026 có gì đáng chú ý?

13.1. Tổng quan về mất vững cổ chân mạn tính năm 2025

Anderson và cộng sự tổng hợp chín nghiên cứu, gồm 516 người bệnh mất vững cổ chân mạn tính.

Có 465 người được chụp MRI, trong đó 289 người được xác định có tổn thương dây chằng delta.

Tỷ lệ 289/465 tương đương khoảng 62%.

Tuy nhiên, đây là quần thể người bệnh mất vững mạn tính trong các nghiên cứu được chọn. Không thể xem 62% là tỷ lệ tổn thương delta trong dân số chung.

Nghiên cứu cũng không xác định riêng tỷ lệ rách TCL.

13.2. Đề xuất phân loại phức hợp delta – lò xo năm 2025

Bilyy và cộng sự thực hiện tổng quan phạm vi về giải phẫu dây chằng delta và dây chằng lò xo.

Nghiên cứu tổng hợp 24 bài với 528 mẫu cổ chân.

Các tác giả đề xuất xem hai hệ thống này như một phức hợp liên tục về mặt cấu trúc.

Theo mô hình đó, vùng sợi chày gót được xem trong phân đoạn giữa của hệ thống nông.

Đây là một cách tiếp cận giải phẫu mới nhằm giải thích những biến thể quan sát được.

Tuy nhiên, đề xuất chưa thay thế hoàn toàn danh pháp truyền thống.

13.3. Quan điểm chuyên gia năm 2026 về ổn định cổ chân – bàn chân

Fleury và cộng sự công bố bài quan điểm chuyên gia năm 2026 trên EFORT Open Reviews.

Các tác giả nhấn mạnh vai trò của dây chằng delta đối với nhiều khớp tại cổ chân và bàn chân.

Đặc biệt, nhóm tác giả đề xuất xem dây chằng delta như hệ thống ổn định liên quan đến khớp chày – sên, dưới sên và sên – thuyền.

Quan điểm này giúp mở rộng cách đánh giá tổn thương từ riêng cổ chân sang toàn bộ hệ thống bàn chân.

Tuy nhiên, đây là bài quan điểm chuyên gia, không phải thử nghiệm lâm sàng. Vì vậy, không thể suy ra hiệu quả của một phương pháp điều trị cụ thể.

14. Những hạn chế của bằng chứng về dây chằng chày gót

Trước hết, phần lớn nghiên cứu TCL là nghiên cứu giải phẫu trên xác người.

Các nghiên cứu này cung cấp thông tin về hình thái nhưng không đánh giá trực tiếp kết quả điều trị.

Thứ hai, cách phân chia các bó dây chằng delta chưa thống nhất.

Thứ ba, nghiên cứu cơ sinh học thường có cỡ mẫu nhỏ. Kết quả có thể khác điều kiện chịu tải của người sống.

Thứ tư, những nghiên cứu lâm sàng thường đánh giá toàn bộ phức hợp dây chằng delta.

Vì vậy, khó xác định vai trò riêng của TCL đối với triệu chứng và mất vững.

Cuối cùng, chưa có bằng chứng đủ mạnh để đề xuất một chương trình phục hồi chức năng đặc hiệu cho TCL.

Do đó, ứng dụng thực hành phải dựa trên chẩn đoán và chức năng của từng người bệnh.

15. Câu hỏi thường gặp về dây chằng chày gót (FAQ)

1. Dây chằng chày gót là gì?

Dây chằng chày gót là một thành phần của lớp nông dây chằng delta. Cấu trúc nối mắt cá trong với mỏm chân đế xương gót.

2. Dây chằng chày gót có chức năng gì?

Dây chằng góp phần hạn chế lật ngoài quá mức. Đồng thời, nó hỗ trợ độ vững mặt trong cổ chân và vùng khớp dưới sên.

3. Có phải tất cả mọi người đều có dây chằng chày gót?

Các nghiên cứu ghi nhận kết quả khác nhau. Một nghiên cứu báo cáo tỷ lệ 77%, trong khi nghiên cứu năm 2024 nhận diện TCL ở 32/32 mẫu. Phương pháp khảo sát có thể ảnh hưởng kết quả.

4. Không nhìn thấy TCL trên MRI có phải bị đứt không?

Không nhất thiết. TCL có thể khó phân biệt với những bó sợi liên tục xung quanh. Cần đánh giá các dấu hiệu tổn thương và toàn bộ phức hợp delta.

5. Tổn thương dây chằng chày gót có cần phẫu thuật không?

Không thể quyết định chỉ dựa trên TCL. Lựa chọn điều trị phụ thuộc độ vững cổ chân, mức độ tổn thương và các cấu trúc phối hợp.

6. Có bài tập phục hồi riêng cho dây chằng chày gót không?

Chưa có phác đồ đặc hiệu được xác lập bằng bằng chứng mạnh. Phục hồi chức năng cần dựa trên tổn thương, khả năng chịu tải và mục tiêu vận động của người bệnh.

16. Kết luận: Vì sao dây chằng chày gót quan trọng trong phục hồi chức năng?

Dây chằng chày gót là một thành phần quan trọng của hệ thống dây chằng delta lớp nông.

Cấu trúc này góp phần hạn chế lật ngoài và ổn định vùng cổ chân trong.

Tuy nhiên, hình thái TCL có thể thay đổi giữa các cá thể. Ngoài ra, phương pháp khảo sát ảnh hưởng khả năng nhận diện dây chằng.

Trong chấn thương, không nên đánh giá TCL tách biệt khỏi phức hợp dây chằng delta. Đặc biệt, cần xem xét tổn thương xương và những cấu trúc ổn định liên quan.

Đối với phục hồi chức năng, mục tiêu là khôi phục khả năng vận động và kiểm soát cổ chân an toàn. Chương trình điều trị cần cá thể hóa theo tình trạng tổn thương thực tế.

Thông điệp quan trọng: Không thấy dây chằng chày gót riêng biệt chưa đủ để xác nhận rách dây chằng. Đánh giá toàn bộ phức hợp delta và chức năng cổ chân mới là nền tảng của quyết định điều trị.

17. Tài liệu tham khảo khoa học

1. Radiopaedia. Tibiocalcaneal ligament. Radiology Reference Article. Nguồn Radiopaedia.

2. Guerra-Pinto F, Fabian A, Mota T, Díaz T, Monzo M, Oliva XM. The tibiocalcaneal bundle of the deltoid ligament – Prevalence and variations. Foot and Ankle Surgery. 2021;27(2):138–142. DOI: 10.1016/j.fas.2020.03.014.

3. Yammine K. The Morphology and Prevalence of the Deltoid Complex Ligament of the Ankle. Foot & Ankle Specialist. 2017;10(1):55–62. DOI: 10.1177/1938640016675409.

4. Gregersen MG, Dalen AF, Nilsen F, Molund M. The Anatomy and Function of the Individual Bands of the Deltoid Ligament—and Implications for Stability Assessment of SER Ankle Fractures. Foot & Ankle Orthopaedics. 2022;7(2):24730114221104078. DOI: 10.1177/24730114221104078.

5. Dalmau-Pastor M, Malagelada F, Guelfi M, et al. The deltoid ligament is constantly formed by four fascicles reaching the navicular, spring ligament complex, calcaneus and talus. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2024;32(12):3065–3075. DOI: 10.1002/ksa.12173.

6. Sawant YN, Sanghvi D. Magnetic resonance imaging of ankle ligaments: A pictorial essay. Indian Journal of Radiology and Imaging. 2018;28(4):419–426.

7. Martinez-Franco A, Gijon-Nogueron G, Franco-Romero AG, et al. Ultrasound Examination of the Ligament Complex Within the Medial Aspect of the Ankle and Foot. Journal of Ultrasound in Medicine. 2022;41(11):2897–2905.

8. Koris J, Calder JDF, Dalmau-Pastor M, Fernandez MA, Ramasamy A. Deltoid ligament injuries: A review of the anatomy, diagnosis and treatments. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2024;32(12):3052–3064.

9. Schrempf J, Baumbach S, Abdelatif NMA, Polzer H, Böcker W. A systematic review on how to diagnose deltoid ligament injuries—are we missing a uniform standard? BMC Musculoskeletal Disorders. 2024;25:782.

10. Anderson A, McLellan M, Kim R, Noori N. Diagnosis and Management of Deltoid Ligament Injuries in Chronic Ankle Instability: A Systematic Review. Foot & Ankle Orthopaedics. 2025;10(1):24730114251323903.

11. Bilyy A, Win Mar WW, Al Zuabi ZAA, et al. The Deltoid-Spring Ligament Complex: A Scoping Review and New Segmental Classification. Cureus. 2025;17(4):e81715.

12. Fleury C, Acker A, Dubois-Ferrière V, Assal M. Deltoid ligament injury: thinking beyond the ankle – an expert opinion. EFORT Open Reviews. 2026;11(9):930–938.

Mr Physio

0937782677