DÂY CHẰNG SÊN MÁC TRƯỚC (ATFL): VÌ SAO CHỈ MỘT LẦN LẬT CỔ CHÂN CÓ THỂ DẪN ĐẾN MẤT VỮNG MẠN TÍNH?
Dây chằng sên mác trước (Anterior Talofibular Ligament – ATFL) là một trong những cấu trúc quan trọng nhất của hệ thống dây chằng bên ngoài cổ chân. Dây chằng này liên kết xương mác với xương sên, giúp hạn chế chuyển động bất thường giữa hai xương.
ATFL cũng là dây chằng thường bị tổn thương nhất trong các trường hợp bong gân cổ chân ngoài. Đặc biệt, chấn thương thường xảy ra khi bàn chân bị lật trong đột ngột, nhất là ở tư thế gấp lòng.
Điều đáng chú ý là nhiều người vẫn có thể đi lại sau khi ATFL bị rách hoặc đứt. Vì vậy, chấn thương dễ bị xem nhẹ và không được phục hồi đầy đủ.
Tuy nhiên, hết đau không đồng nghĩa với chức năng cổ chân đã trở lại bình thường. Người bệnh có thể tiếp tục gặp khó khăn khi chạy, nhảy, đổi hướng hoặc đứng một chân.
Một số trường hợp còn tiến triển thành mất vững cổ chân mạn tính (Chronic Ankle Instability – CAI). Tình trạng này có thể liên quan đến suy giảm ổn định cơ học, cảm giác bản thể và kiểm soát thần kinh – cơ. [2], [3]
Bài viết phân tích giải phẫu, cơ sinh học, cơ chế tổn thương và các phương pháp chẩn đoán ATFL. Đồng thời, nội dung tập trung vào điều trị bảo tồn và chương trình phục hồi chức năng dựa trên bằng chứng khoa học.
Nguồn nền tảng: Radiopaedia – Anterior talofibular ligament [1]. Đường dẫn Radiopaedia không mở được toàn văn trong phiên truy cập này. Vì vậy, các nội dung chuyên sâu được đối chiếu với các nghiên cứu giải phẫu, tổng quan hệ thống và hướng dẫn lâm sàng có thể truy cập độc lập.
1. GIẢI PHẪU DÂY CHẰNG SÊN MÁC TRƯỚC ATFL: CẤU TRÚC NÀY NẰM Ở ĐÂU?
1.1. Dây chằng sên mác trước nằm ở vị trí nào của cổ chân?
Dây chằng sên mác trước nằm ở phía trước – ngoài của khớp cổ chân.
Đây là một thành phần của phức hợp dây chằng bên ngoài, gồm:
-
Dây chằng sên mác trước (Anterior Talofibular Ligament – ATFL).
-
Dây chằng gót mác (Calcaneofibular Ligament – CFL).
-
Dây chằng sên mác sau (Posterior Talofibular Ligament – PTFL).
ATFL chạy từ phần trước của mắt cá ngoài đến vùng cổ xương sên.
Cấu trúc này nằm tương đối nông, ngay phía trước mắt cá ngoài. Vì vậy, ATFL có thể được tiếp cận bằng khám lâm sàng và siêu âm cơ xương khớp.
Trong ba dây chằng bên ngoài, ATFL thường chịu tổn thương đầu tiên trong cơ chế bong gân lật trong. [2], [4]
1.2. Nguyên ủy và bám tận của dây chằng sên mác trước ATFL
Nguyên ủy (Origin)
ATFL xuất phát từ bờ trước đầu dưới xương mác, gần mắt cá ngoài.
Một tổng quan hệ thống về giải phẫu năm 2017 ghi nhận vị trí bám tại xương mác nằm khoảng 10–13,8 mm phía trên đỉnh mắt cá ngoài.
Tuy nhiên, khoảng cách thay đổi theo đặc điểm giải phẫu và phương pháp đo. [4]
Bám tận (Insertion)
Dây chằng chạy về phía trước và vào trong để bám vào vùng cổ xương sên.
Điểm bám nằm gần bờ trước diện khớp ngoài của xương sên.
Nhờ sự kết nối này, ATFL có khả năng kiểm soát chuyển động tương đối giữa xương mác và xương sên.
Hướng đi của dây chằng
Ở tư thế cổ chân trung tính, ATFL có hướng gần như nằm ngang.
Khi cổ chân gấp lòng, hướng của dây chằng thay đổi và các sợi có thể chịu lực căng lớn hơn.
Đây là yếu tố cơ sinh học quan trọng giải thích cơ chế tổn thương ATFL khi bàn chân lật trong.
1.3. Dây chằng ATFL có một bó hay hai bó?
ATFL có thể được mô tả dưới dạng một, hai hoặc nhiều bó tùy biến thể giải phẫu.
Trong đó, hình thái hai bó thường được đề cập trong các nghiên cứu.
Hai thành phần thường được gọi là:
-
Bó trên (Superior Fascicle).
-
Bó dưới (Inferior Fascicle).
Hai bó có thể được phân tách bởi mô liên kết hoặc mô mạch máu.
Tuy nhiên, chúng không phải lúc nào cũng được phân biệt rõ trên MRI thông thường.
Sự khác biệt về số lượng bó và kích thước có thể ảnh hưởng đến việc diễn giải hình ảnh cũng như lập kế hoạch phẫu thuật. [4], [5]
1.4. Đặc điểm mô học của dây chằng sên mác trước
ATFL chủ yếu gồm các bó sợi collagen sắp xếp theo hướng chịu lực.
Tại vị trí bám vào xương, dây chằng có vùng chuyển tiếp từ mô liên kết sang sụn sợi và mô xương.
Một nghiên cứu giải phẫu – mô học đã ghi nhận sự hiện diện của mô sụn sợi tại vùng ATFL tiếp xúc với xương sên.
Đặc điểm này được cho là góp phần phân bố lực khi dây chằng thay đổi hướng quanh bề mặt xương.
Ngoài ra, sự khác biệt cấu trúc tại hai đầu bám có thể liên quan đến vị trí dễ xuất hiện tổn thương bong điểm bám. [2]
Tuy nhiên, các phát hiện mô học không đồng nghĩa với việc có thể dự đoán chính xác vị trí đứt dây chằng ở từng người bệnh.
1.5. Phân biệt ATFL với CFL và PTFL
ATFL – Dây chằng sên mác trước
Nằm phía trước mắt cá ngoài và nối xương mác với xương sên.
Cấu trúc này đặc biệt quan trọng trong kiểm soát chuyển động khi cổ chân gấp lòng.
CFL – Dây chằng gót mác
Chạy từ mắt cá ngoài xuống xương gót.
CFL góp phần ổn định cả khớp cổ chân và khớp dưới sên, đặc biệt trong chuyển động nghiêng trong.
PTFL – Dây chằng sên mác sau
Nằm ở phía sau mắt cá ngoài và nối xương mác với xương sên.
PTFL có cấu trúc tương đối vững chắc và ít bị tổn thương đơn độc trong bong gân thông thường.
Sự phân biệt này có ý nghĩa quan trọng khi xác định vị trí tổn thương và đánh giá mức độ mất vững.
2. CHỨC NĂNG VÀ CƠ SINH HỌC ATFL: VÌ SAO DÂY CHẰNG SÊN MÁC TRƯỚC DỄ BỊ ĐỨT?
2.1. ATFL kiểm soát những chuyển động nào?
ATFL góp phần hạn chế sự dịch chuyển ra trước quá mức của xương sên so với xương chày – mác.
Ngoài ra, dây chằng này tham gia kiểm soát:
-
Chuyển động nghiêng trong cổ chân.
-
Chuyển động xoay bất thường của xương sên.
-
Sự di lệch ra trước của xương sên.
-
Sự ổn định phía trước – ngoài của khớp cổ chân.
ATFL phối hợp với CFL, PTFL và hình dạng các diện khớp để duy trì độ ổn định.
Vì vậy, chức năng của dây chằng không thể được đánh giá tách rời toàn bộ hệ thống cổ chân.
2.2. Vì sao ATFL dễ tổn thương khi cổ chân gấp lòng?
Khi cổ chân chuyển sang tư thế gấp lòng, hướng các sợi ATFL thay đổi.
Trong tư thế này, ATFL có thể chịu lực căng đáng kể khi bàn chân tiếp tục bị lật trong.
Nếu lực tác động vượt quá khả năng chịu tải, các sợi dây chằng sẽ bị kéo giãn hoặc đứt.
Đây là cơ chế thường gặp khi tiếp đất sai tư thế, chạy đổi hướng hoặc bước hụt.
Đặc biệt, lực tác động thường xuất hiện rất nhanh, khiến hệ thống cơ không kịp kiểm soát chuyển động.
2.3. Mối liên hệ giữa ATFL và cơ mác trong kiểm soát cổ chân
ATFL thuộc hệ thống ổn định thụ động.
Ngược lại, các cơ mác đóng vai trò quan trọng trong ổn định động phía ngoài cổ chân.
Các cơ này tạo chuyển động nghiêng ngoài và góp phần chống lại xu hướng lật trong quá mức.
Tuy nhiên, khả năng bảo vệ cổ chân không chỉ phụ thuộc sức mạnh cơ mác.
Tốc độ phản ứng, cảm giác bản thể, khả năng kiểm soát tư thế và phối hợp các nhóm cơ cũng rất quan trọng.
Vì vậy, phục hồi ATFL cần kết hợp tăng sức mạnh với huấn luyện thần kinh – cơ. [3]
2.4. Đứt ATFL có làm cổ chân mất vững ngay lập tức không?
Không phải mọi trường hợp đứt ATFL đều gây mất vững rõ rệt trong sinh hoạt.
Một số người bệnh vẫn có khả năng kiểm soát tốt nhờ các dây chằng còn lại và hệ thống cơ.
Tuy nhiên, tổn thương có thể làm tăng độ lỏng cơ học của khớp.
Ngoài ra, chấn thương còn có thể ảnh hưởng cảm giác bản thể và khả năng phối hợp vận động.
Do đó, cần phân biệt hai khái niệm:
Mất vững cơ học (Mechanical Instability): Khớp có độ lỏng hoặc chuyển động bất thường khi chịu lực.
Mất vững chức năng (Functional Instability): Người bệnh cảm thấy cổ chân thiếu ổn định hoặc dễ khuỵu khi vận động.
Hai tình trạng có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc đồng thời.
3. NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ TỔN THƯƠNG DÂY CHẰNG ATFL
3.1. Bong gân cổ chân ngoài do lật trong (Inversion Ankle Sprain)
Đây là cơ chế thường gặp nhất gây tổn thương ATFL.
Bàn chân bị lật vào trong đột ngột, khiến hệ thống dây chằng bên ngoài chịu lực kéo căng.
Nếu cổ chân đồng thời ở tư thế gấp lòng, nguy cơ tổn thương ATFL tăng lên.
Các tình huống thường gặp gồm:
-
Tiếp đất lệch sau khi nhảy.
-
Chạy trên địa hình không bằng phẳng.
-
Đổi hướng đột ngột khi chơi thể thao.
-
Bước hụt bậc cầu thang.
-
Đi giày không phù hợp trong hoạt động thể lực.
-
Va chạm khiến bàn chân xoay bất thường.
3.2. Tổn thương ATFL trong bóng đá, bóng rổ và các môn thể thao
Các môn thể thao có động tác chạy, bật nhảy và đổi hướng nhanh thường tạo ra nguy cơ bong gân cổ chân.
Đặc biệt, tiếp đất trên chân người khác có thể khiến bàn chân lật trong đột ngột.
Tuy nhiên, không phải mọi chấn thương cổ chân trong thể thao đều là rách ATFL đơn thuần.
Cần đánh giá các tổn thương phối hợp như CFL, dây chằng chày mác dưới và sụn xương sên.
3.3. Vì sao bong gân cổ chân tái phát có thể dẫn đến mất vững mạn tính?
Sau bong gân, người bệnh có thể giảm đau trước khi khả năng kiểm soát thần kinh – cơ phục hồi hoàn toàn.
Nếu quay lại thể thao quá sớm, cổ chân có thể tiếp tục chịu các lực vượt quá khả năng kiểm soát.
Ngoài ra, những thiếu hụt về gập mu cổ chân, sức mạnh và thăng bằng có thể tồn tại.
Theo thời gian, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng bong gân lặp lại hoặc cảm giác cổ chân thường xuyên bị khuỵu.
Đây là những biểu hiện quan trọng của mất vững cổ chân mạn tính. [3]
4. TRIỆU CHỨNG RÁCH VÀ ĐỨT DÂY CHẰNG SÊN MÁC TRƯỚC
4.1. Đau trước mắt cá ngoài có phải dấu hiệu tổn thương ATFL?
Đau vùng trước – ngoài mắt cá là triệu chứng thường gặp sau tổn thương ATFL.
Người bệnh có thể đau khi ấn vào vùng dây chằng, đứng hoặc đi bộ.
Các dấu hiệu đi kèm gồm:
-
Sưng vùng trước mắt cá ngoài.
-
Bầm tím quanh cổ chân.
-
Đau khi lật trong bàn chân.
-
Hạn chế biên độ vận động.
-
Khó chịu khi xuống cầu thang.
-
Đau khi chạy hoặc thay đổi hướng.
Tuy nhiên, đau tại vị trí ATFL không thể xác định chính xác dây chằng bị rách hay đứt hoàn toàn.
4.2. Đứt hoàn toàn ATFL có đi lại được không?
Có thể.
Khả năng đi bộ phụ thuộc mức độ đau, phù nề và sự ổn định của các cấu trúc còn lại.
Một số người bệnh vẫn có thể chịu trọng lượng dù ATFL đã mất liên tục hoàn toàn.
Ngược lại, người bệnh bong gân nhẹ vẫn có thể không đi được do đau cấp tính.
Vì vậy, khả năng đi lại không đủ để phân loại mức độ rách dây chằng.
4.3. Khi nào cần khám sớm sau bong gân cổ chân?
Người bệnh nên được đánh giá sớm khi có:
-
Không thể đi bốn bước sau chấn thương.
-
Đau chói tại các vị trí xương mắt cá.
-
Biến dạng cổ chân.
-
Sưng hoặc bầm tím lan rộng nhanh.
-
Tê, giảm cảm giác hoặc bàn chân lạnh.
-
Đau phía trên khớp cổ chân, nghi ngờ tổn thương syndesmosis.
-
Cổ chân có cảm giác trượt hoặc mất vững rõ.
-
Đau kéo dài hoặc thường xuyên tái bong gân.
Đặc biệt, cần loại trừ gãy xương trước khi thực hiện các nghiệm pháp gây lực mạnh.
5. CHẨN ĐOÁN TỔN THƯƠNG ATFL: NGHIỆM PHÁP NGĂN KÉO TRƯỚC, SIÊU ÂM VÀ MRI
5.1. Khám lâm sàng dây chằng sên mác trước ATFL
Đánh giá ATFL cần kết hợp bệnh sử, cơ chế chấn thương và các dấu hiệu thực thể.
Các bước khám cơ bản gồm:
-
Quan sát tình trạng sưng và bầm tím.
-
Sờ vùng trước mắt cá ngoài.
-
Đánh giá biên độ gập mu và gấp lòng.
-
Kiểm tra khả năng chịu trọng lượng.
-
Đánh giá sự ổn định khớp cổ chân.
-
Khám hệ thống dây chằng bên ngoài.
-
Tầm soát tổn thương xương, gân và dây chằng chày mác dưới.
Một tổng quan hệ thống năm 2021 cho thấy sờ đau vùng ATFL có độ nhạy cao, từ 95–100% trong sáu nghiên cứu được phân tích.
Tuy nhiên, độ đặc hiệu dao động từ 0–32%. Vì vậy, sờ đau có thể hỗ trợ phát hiện tổn thương nhưng không đủ để xác nhận đứt ATFL. [6]
5.2. Nghiệm pháp ngăn kéo trước cổ chân (Anterior Drawer Test)
Anterior Drawer Test là một nghiệm pháp thường dùng để đánh giá độ lỏng phía trước của khớp cổ chân.
Cách thực hiện
Người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi, với cổ chân ở tư thế thư giãn.
Người khám giữ ổn định đoạn xa cẳng chân bằng một tay.
Tay còn lại ôm vùng gót và tạo lực đưa xương sên ra trước so với xương chày.
Cần so sánh với bên đối diện để đánh giá sự khác biệt.
Dấu hiệu dương tính
-
Xương sên có sự dịch chuyển ra trước nhiều hơn bên lành.
-
Cảm giác cuối tầm giảm độ chắc.
-
Có biểu hiện tăng độ lỏng khớp.
Tuy nhiên, đau đơn thuần khi thực hiện không đồng nghĩa với nghiệm pháp dương tính về mất vững cơ học.
Đặc biệt, co cơ bảo vệ và đau cấp tính có thể ảnh hưởng kết quả.
Tổng quan hệ thống về độ chính xác các nghiệm pháp cổ chân cho thấy nên phối hợp sờ đau ATFL với nghiệm pháp ngăn kéo trước thay vì sử dụng riêng một nghiệm pháp. [6]
5.3. Nghiệm pháp nghiêng xương sên (Talar Tilt Test)
Talar Tilt Test thường được sử dụng để đánh giá sự ổn định bên ngoài cổ chân.
Người khám giữ ổn định cẳng chân và tạo lực nghiêng trong bàn chân có kiểm soát.
Cần quan sát mức độ nghiêng, cảm giác cuối tầm và sự khác biệt giữa hai bên.
Tuy nhiên, nghiệm pháp này không đặc hiệu riêng cho ATFL.
CFL cũng góp phần quan trọng vào việc kháng lại lực nghiêng trong.
Vì vậy, Talar Tilt Test cần được diễn giải trong bối cảnh khám toàn bộ hệ thống dây chằng ngoài.
5.4. Quy tắc Ottawa Ankle Rules: Khi nào bong gân cổ chân cần chụp X-quang?
Ottawa Ankle Rules giúp xác định người bệnh cần chụp X-quang để loại trừ gãy xương sau chấn thương cổ chân.
Đối với vùng mắt cá, X-quang thường được chỉ định khi có đau vùng mắt cá kèm một trong các dấu hiệu:
-
Đau chói bờ sau hoặc đỉnh mắt cá ngoài trong phạm vi 6 cm.
-
Đau chói bờ sau hoặc đỉnh mắt cá trong trong phạm vi 6 cm.
-
Không thể chịu trọng lượng để đi bốn bước ngay sau chấn thương và khi khám.
Các quy tắc riêng được áp dụng cho vùng giữa bàn chân.
Tuy nhiên, Ottawa Ankle Rules không phải công cụ chẩn đoán tổn thương ATFL.
Ngoài ra, phạm vi áp dụng còn phụ thuộc tuổi, khả năng hợp tác và một số tình trạng lâm sàng đặc biệt.
5.5. MRI dây chằng ATFL: Dấu hiệu rách một phần và đứt hoàn toàn
MRI có thể đánh giá trực tiếp hình thái dây chằng và các cấu trúc phối hợp.
Ở trạng thái bình thường, ATFL thường biểu hiện dưới dạng dải tín hiệu thấp nối xương mác và xương sên.
Mặt phẳng trục là một trong những mặt phẳng hữu ích khi khảo sát ATFL.
ATFL bình thường
Dây chằng có hình thái liên tục, chiều dày phù hợp và không có tín hiệu phù nề bất thường.
Bong gân hoặc tổn thương nhẹ
Dây chằng có thể dày lên và xuất hiện tín hiệu tăng trên các chuỗi xung nhạy với dịch.
Các sợi vẫn duy trì tính liên tục.
Rách một phần ATFL
MRI có thể cho thấy mất liên tục một phần các bó sợi.
Các vùng tín hiệu dịch hoặc phù nề có thể xen giữa những sợi còn nguyên.
Đứt hoàn toàn ATFL
Dấu hiệu chính là mất liên tục toàn bộ dây chằng.
Trong chấn thương cấp tính, có thể thấy phù nề hoặc dịch tại vị trí đứt.
Một số trường hợp còn có sự co rút hoặc thay đổi hướng của hai đầu dây chằng.
Tổn thương mạn tính
ATFL có thể dày, mỏng, kéo dài, không đều hoặc khó xác định rõ trên MRI.
Tuy nhiên, bất thường hình thái không phải lúc nào cũng tương ứng với mức độ mất vững chức năng.
Vì vậy, cần kết hợp MRI với triệu chứng và khám lâm sàng. [7]
5.6. Siêu âm ATFL có chính xác hơn MRI không?
Siêu âm là một phương tiện hữu ích để khảo sát ATFL nhờ vị trí tương đối nông của dây chằng.
Ưu điểm gồm:
-
Đánh giá trực tiếp cấu trúc dây chằng.
-
Có thể khảo sát động.
-
So sánh với bên lành.
-
Không sử dụng bức xạ ion hóa.
-
Có thể thực hiện lặp lại khi cần.
Trong một phân tích gộp năm 2022, độ nhạy gộp khi đánh giá tổn thương ATFL cấp tính là:
-
MRI: 82,1% (KTC 95%: 77,1–86,5%).
-
Siêu âm: 88,6% (KTC 95%: 82,0–93,5%).
Đây là kết quả tổng hợp từ các nghiên cứu có đặc điểm khác nhau. Vì vậy, không thể kết luận siêu âm luôn tốt hơn MRI ở mọi cơ sở. [7]
Một phân tích gộp công bố năm 2026 cũng ghi nhận độ nhạy gộp của siêu âm đối với tổn thương ATFL cấp tính là 95%, với KTC 95% từ 92–98%. [8]
Tuy nhiên, kết quả phụ thuộc tiêu chuẩn tham chiếu, thời điểm chụp và kinh nghiệm người thực hiện.
MRI vẫn có lợi thế khi cần đánh giá toàn diện tổn thương sụn, xương, gân và các cấu trúc sâu.
5.7. Chẩn đoán phân biệt khi đau phía ngoài cổ chân
Không phải mọi trường hợp đau trước mắt cá ngoài đều do đứt ATFL.
Cần xem xét:
-
Gãy mắt cá ngoài.
-
Gãy bong điểm bám dây chằng.
-
Tổn thương CFL.
-
Tổn thương syndesmosis.
-
Tổn thương gân mác.
-
Tổn thương sụn xương sên.
-
Hội chứng chèn ép trước – ngoài cổ chân.
-
Tổn thương vùng xoang cổ chân.
Đặc biệt, đau dai dẳng sau bong gân cần được đánh giá lại để tránh bỏ sót tổn thương phối hợp.
6. PHÂN LOẠI BONG GÂN VÀ ĐỨT DÂY CHẰNG ATFL THEO MỨC ĐỘ
6.1. Tổn thương ATFL độ I: Giãn dây chằng nhẹ
Độ I thường liên quan đến tổn thương nhẹ của các sợi dây chằng.
Người bệnh có thể đau khu trú và sưng nhẹ.
Khả năng chịu trọng lượng thường còn tương đối tốt.
Tuy nhiên, cần phân biệt đau do tổn thương dây chằng với các nguyên nhân khác.
6.2. Tổn thương ATFL độ II: Rách một phần
Độ II thường được mô tả là rách một phần dây chằng.
Người bệnh có thể đau, sưng và hạn chế vận động rõ hơn.
Một số trường hợp có cảm giác mất vững hoặc khó đi lại.
Tuy nhiên, mức độ biểu hiện thay đổi tùy cấu trúc phối hợp bị ảnh hưởng.
6.3. Tổn thương ATFL độ III: Đứt hoàn toàn
Độ III liên quan đến đứt hoàn toàn dây chằng trong hệ thống phân độ bong gân thông thường.
Người bệnh có thể xuất hiện sưng và bầm tím nhiều.
Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn đi lại được.
Đặc biệt, đứt hoàn toàn ATFL không tự động đồng nghĩa với chỉ định phẫu thuật.
Cần đánh giá độ ổn định cơ học và tình trạng các dây chằng còn lại.
7. ĐIỀU TRỊ ĐỨT DÂY CHẰNG SÊN MÁC TRƯỚC: BẢO TỒN HAY PHẪU THUẬT?
7.1. Điều trị bảo tồn đứt ATFL có hiệu quả không?
Điều trị bảo tồn là lựa chọn ban đầu phù hợp cho phần lớn trường hợp bong gân cổ chân ngoài cấp tính.
Chương trình thường bao gồm:
-
Bảo vệ cổ chân trong giai đoạn cấp.
-
Kiểm soát đau và phù nề.
-
Sử dụng dụng cụ hỗ trợ khi cần.
-
Chịu trọng lượng tăng dần theo khả năng.
-
Phục hồi biên độ vận động.
-
Tăng sức mạnh cơ.
-
Tập thăng bằng và cảm giác bản thể.
-
Tập trở lại hoạt động chức năng.
Hướng dẫn lâm sàng JOSPT năm 2021 khuyến nghị sử dụng hỗ trợ bên ngoài như nẹp hoặc băng hỗ trợ, kết hợp chịu trọng lượng tăng dần và chương trình tập luyện có cấu trúc.
Đối với một số tổn thương nặng, bất động ngắn hạn có thể được cân nhắc. Tuy nhiên, bất động kéo dài không phải lựa chọn mặc định cho tất cả người bệnh. [3]
7.2. Đứt hoàn toàn ATFL có cần phẫu thuật không?
Không phải tất cả trường hợp đứt hoàn toàn ATFL đều cần phẫu thuật.
Nhiều người bệnh có thể phục hồi chức năng tốt với điều trị bảo tồn phù hợp.
Phẫu thuật thường được cân nhắc khi:
-
Mất vững cơ học rõ rệt và kéo dài.
-
Bong gân tái diễn.
-
Không cải thiện sau phục hồi chức năng đầy đủ.
-
Mất vững ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hoặc thể thao.
-
Có tổn thương phối hợp cần can thiệp.
Đồng thuận phẫu thuật năm 2019 đề xuất cân nhắc phẫu thuật khi người bệnh vẫn có triệu chứng mất vững sau 3–6 tháng điều trị không phẫu thuật và có bằng chứng lâm sàng, hình ảnh phù hợp. [9]
PubMed Central (PMC)+1
Tuy nhiên, đây không phải mốc bắt buộc áp dụng cho tất cả trường hợp.
7.3. Phẫu thuật Broström điều trị mất vững cổ chân mạn tính
Phẫu thuật Broström là phương pháp khâu phục hồi giải phẫu dây chằng bên ngoài cổ chân.
Kỹ thuật thường tập trung vào phục hồi ATFL và có thể bao gồm CFL nếu cần.
Broström–Gould là biến thể bổ sung tăng cường bằng các cấu trúc mô tại chỗ.
Mục tiêu của phẫu thuật là phục hồi độ ổn định cơ học và hạn chế tình trạng bong gân tái diễn.
Ngoài ra, một số trường hợp có thể được cân nhắc tái tạo dây chằng bằng mô ghép hoặc tăng cường bằng băng chỉ.
Tuy nhiên, chưa thể khẳng định một kỹ thuật luôn vượt trội trong mọi trường hợp mất vững cổ chân. [9], [10]
8. PHỤC HỒI CHỨC NĂNG DÂY CHẰNG SÊN MÁC TRƯỚC ATFL: BÀI TẬP THEO TỪNG GIAI ĐOẠN
Phục hồi chức năng là thành phần cốt lõi trong điều trị bong gân cổ chân ngoài và tổn thương ATFL.
Một chương trình hiệu quả không chỉ giúp giảm đau mà còn hướng đến phục hồi sức mạnh, khả năng chịu tải và kiểm soát thần kinh – cơ.
Theo hướng dẫn JOSPT năm 2021, điều trị nên kết hợp bài tập vận động, sức mạnh, thăng bằng và kiểm soát tư thế. Liệu pháp bằng tay có thể được bổ sung khi phù hợp nhằm cải thiện triệu chứng và vận động. [3]
Các bài tập dưới đây dành cho người bệnh được xác định phù hợp với điều trị bảo tồn. Đây là khung tham khảo, không phải phác đồ cố định cho mọi mức độ rách ATFL.
8.1. Giai đoạn 1: Bảo vệ dây chằng ATFL và kiểm soát sưng đau
Mục tiêu: Giảm đau, hạn chế phù nề, bảo vệ mô và duy trì vận động an toàn.
Giai đoạn này thường bắt đầu ngay sau chấn thương, sau khi đã loại trừ gãy xương hoặc mất vững cần can thiệp.
Bài tập 1: Bơm cổ chân (Ankle Pumps)
Người bệnh ngồi hoặc nằm thoải mái.
Thực hiện gập mu và gấp lòng cổ chân chậm trong phạm vi không đau.
Có thể bắt đầu với 2–3 hiệp, mỗi hiệp 10–20 lần.
Tránh chủ động lật trong cổ chân mạnh trong giai đoạn đầu.
Bài tập 2: Vận động các ngón chân
Thực hiện gập và duỗi các ngón chân nhẹ nhàng.
Có thể tập 15–20 lần mỗi hiệp.
Bài tập giúp duy trì vận động bàn chân trong thời gian giảm hoạt động.
Bài tập 3: Co cơ tĩnh cổ chân (Ankle Isometrics)
Người bệnh giữ cổ chân ở vị trí gần trung tính.
Thực hiện co cơ nhẹ theo hướng gập mu, gấp lòng hoặc nghiêng ngoài khi được cho phép.
Giữ 3–5 giây, sau đó thả lỏng.
Có thể bắt đầu với 8–10 lần mỗi hướng.
Không tạo lực mạnh theo hướng kéo căng ATFL khi mô đang trong giai đoạn bảo vệ.
Bài tập 4: Chuyển trọng lượng trong tư thế đứng
Khi được phép chịu trọng lượng, người bệnh đứng với hai tay giữ điểm tựa.
Từ từ chuyển trọng lượng sang chân bị tổn thương.
Giữ trong vài giây trước khi trở lại vị trí ban đầu.
Có thể thực hiện 10–15 lần mỗi hiệp.
Tiêu chí tiến triển: Đau và phù nề giảm, người bệnh chịu trọng lượng tốt hơn và vận động nhẹ không gây triệu chứng tăng kéo dài.
8.2. Giai đoạn 2: Phục hồi biên độ vận động cổ chân sau đứt ATFL
Mục tiêu: Cải thiện ROM và khôi phục khả năng đi lại.
Đặc biệt, cần quan tâm đến biên độ gập mu vì thiếu hụt chuyển động này có thể ảnh hưởng hoạt động xuống cầu thang, squat và tiếp đất.
Bài tập 1: Gập mu cổ chân chủ động
Người bệnh ngồi, đặt gót trên sàn.
Từ từ kéo mũi chân về phía cẳng chân.
Sau đó, trở về vị trí ban đầu.
Thực hiện 2–3 hiệp, mỗi hiệp 10–15 lần.
Bài tập 2: Kéo giãn cơ tam đầu cẳng chân
Người bệnh đứng đối diện tường, hai tay đặt lên tường.
Đưa chân cần tập ra sau và giữ gót trên sàn.
Dịch chuyển trọng lượng về trước đến khi cảm thấy căng nhẹ vùng bắp chân.
Giữ 20–30 giây, lặp lại 2–3 lần.
Chỉ thực hiện khi đã được phép chịu trọng lượng và không làm tăng đau vùng ATFL.
Bài tập 3: Knee-to-Wall Exercise
Người bệnh đứng đối diện tường, bàn chân cần tập đặt phía trước.
Từ từ đưa gối về phía tường trong khi giữ gót tiếp xúc mặt đất.
Sau đó, trở lại vị trí ban đầu.
Có thể thực hiện 2 hiệp, mỗi hiệp 10 lần.
Bài tập giúp phục hồi gập mu trong tư thế chịu trọng lượng.
Tiêu chí tiến triển: Biên độ vận động tăng, dáng đi cải thiện và người bệnh không xuất hiện sưng tăng đáng kể sau tập.
8.3. Giai đoạn 3: Tăng sức mạnh cơ mác và các cơ ổn định cổ chân
Mục tiêu: Khôi phục khả năng tạo lực và kiểm soát cổ chân khi chịu tải.
Bài tập 1: Nghiêng ngoài cổ chân với dây kháng lực (Resisted Eversion)
Người bệnh ngồi, giữ chân ở vị trí thoải mái.
Quấn dây kháng lực quanh phần trước bàn chân.
Từ từ đưa bàn chân ra ngoài, chống lại lực cản của dây.
Sau đó, trở về vị trí ban đầu có kiểm soát.
Có thể bắt đầu với 2–3 hiệp, mỗi hiệp 10–15 lần.
Đây là bài tập thường sử dụng để tăng sức mạnh nhóm cơ mác.
Bài tập 2: Gập mu cổ chân với dây kháng lực
Cố định dây ở phía trước bàn chân.
Người bệnh kéo mũi chân về phía cẳng chân, chống lại lực cản.
Thực hiện chậm, tránh bù trừ bằng toàn bộ chi dưới.
Có thể tập 2–3 hiệp, mỗi hiệp 10–15 lần.
Bài tập 3: Nhón gót hai chân (Double-leg Heel Raise)
Người bệnh đứng trên mặt phẳng ổn định.
Từ từ nâng hai gót lên khỏi mặt đất.
Sau đó, hạ gót có kiểm soát.
Có thể bắt đầu với 2 hiệp, mỗi hiệp 10–12 lần.
Khi sức mạnh cải thiện, có thể tiến triển sang nhón gót một chân.
Bài tập 4: Squat hai chân
Người bệnh đứng với hai chân rộng bằng hông.
Từ từ gập háng và gối để hạ trọng tâm.
Giữ cổ chân ở vị trí kiểm soát, tránh lật trong bất ngờ.
Sau đó, đứng lên trở về vị trí ban đầu.
Liều tham khảo là 2–3 hiệp, mỗi hiệp 8–12 lần.
Tiêu chí tiến triển: Người bệnh có thể tăng kháng lực mà không xuất hiện đau, sưng hoặc mất vững.
8.4. Giai đoạn 4: Phục hồi cảm giác bản thể và thăng bằng sau tổn thương ATFL
Mục tiêu: Cải thiện khả năng kiểm soát tư thế và giảm nguy cơ bong gân tái diễn.
Tập thăng bằng và kiểm soát thần kinh – cơ là thành phần được khuyến nghị trong phục hồi bong gân cổ chân ngoài. [3]
Bài tập 1: Đứng một chân (Single-leg Stance)
Người bệnh đứng gần điểm tựa.
Nâng chân lành khỏi mặt đất và giữ thăng bằng trên chân bị tổn thương.
Ban đầu, có thể giữ 10–20 giây.
Khi thực hiện tốt, tăng lên 30 giây hoặc hơn tùy khả năng.
Bài tập 2: Đứng một chân kết hợp chuyển động tay
Người bệnh đứng trên chân cần tập.
Thực hiện đưa tay ra phía trước, sang hai bên hoặc lên cao.
Mục tiêu là duy trì sự ổn định cổ chân trong khi trọng tâm cơ thể thay đổi.
Có thể thực hiện 2 hiệp, mỗi hiệp 8–10 lần.
Bài tập 3: Star Excursion Balance Exercise
Người bệnh đứng trên chân bị tổn thương.
Chân đối diện lần lượt với về nhiều hướng.
Trong khi thực hiện, giữ chân trụ ổn định và kiểm soát chuyển động gối.
Ban đầu, có thể chọn ba hướng trước, sau – trong và sau – ngoài.
Thực hiện 2 hiệp, mỗi hướng 5–8 lần.
Bài tập 4: Thăng bằng trên đệm mềm
Khi đứng một chân trên nền cứng đã ổn định, người bệnh có thể tiến triển sang đệm mềm.
Tuy nhiên, cần có điểm tựa hoặc người hỗ trợ khi cần.
Không nên sử dụng bề mặt mất ổn định quá sớm hoặc tăng độ khó khi cổ chân còn đau rõ.
Tiêu chí tiến triển: Người bệnh thực hiện thăng bằng động tốt, kiểm soát được cổ chân và không xuất hiện cảm giác khuỵu.
8.5. Giai đoạn 5: Tập chạy, nhảy và đổi hướng sau đứt ATFL
Mục tiêu: Phục hồi khả năng chịu lực nhanh, kiểm soát tiếp đất và thực hiện động tác thể thao.
Các bài tập có thể gồm:
Bài tập 1: Đi bộ nhanh và chạy thẳng
Bắt đầu bằng đi bộ nhanh.
Sau đó, tiến triển sang chạy chậm khi cổ chân đáp ứng tốt.
Tăng dần quãng đường hoặc tốc độ, tránh tăng nhiều yếu tố cùng lúc.
Bài tập 2: Nhảy tại chỗ hai chân
Người bệnh thực hiện bật nhảy nhẹ bằng hai chân.
Tiếp đất với gối và cổ chân gập có kiểm soát.
Có thể bắt đầu với 2 hiệp, mỗi hiệp 8–10 lần.
Bài tập 3: Nhảy một chân (Single-leg Hop)
Khi đủ sức mạnh và khả năng kiểm soát, người bệnh thực hiện bật nhảy một chân.
Chú trọng khả năng giữ ổn định khi tiếp đất.
Ban đầu, thực hiện trên bề mặt phẳng và tăng khoảng cách dần.
Bài tập 4: Chạy đổi hướng (Change of Direction)
Người bệnh bắt đầu với các động tác đổi hướng có góc nhỏ và tốc độ thấp.
Sau đó, tăng dần tốc độ, biên độ và yêu cầu phản ứng.
Đặc biệt, cần đánh giá khả năng thực hiện các động tác đặc thù môn thể thao.
Tiêu chí tiến triển: Người bệnh hoàn thành bài tập không đau tăng, không sưng đáng kể và không xuất hiện mất vững.
Các liều tập nêu trên chỉ là mức tham khảo để khởi đầu. Chúng cần được điều chỉnh theo mức độ tổn thương và phản ứng của người bệnh.
9. PHỤC HỒI CHỨC NĂNG SAU PHẪU THUẬT BROSTRÖM VÀ TÁI TẠO ATFL
9.1. Giai đoạn bảo vệ sau phẫu thuật dây chằng sên mác trước
Sau phẫu thuật, mục tiêu ban đầu là bảo vệ cấu trúc vừa được khâu hoặc tái tạo.
Người bệnh có thể cần sử dụng nẹp, giày bảo vệ hoặc dụng cụ hỗ trợ đi lại.
Mức chịu trọng lượng phụ thuộc kỹ thuật phẫu thuật và tình trạng mô.
Một số trường hợp được phép tăng chịu trọng lượng tương đối sớm. Tuy nhiên, những trường hợp tái tạo phức tạp có thể cần bảo vệ lâu hơn.
Do đó, không nên áp dụng một mốc thời gian chung cho tất cả người bệnh.
9.2. Khi nào được tập ROM sau khâu ATFL?
Thời điểm bắt đầu tập vận động phụ thuộc hướng dẫn của phẫu thuật viên.
Gập mu và gấp lòng có kiểm soát thường được cân nhắc trước các chuyển động gây căng trực tiếp lên ATFL.
Đặc biệt, cần thận trọng với động tác lật trong kết hợp gấp lòng.
Không nên tự kéo giãn mạnh vùng dây chằng vừa được khâu.
9.3. Tăng sức mạnh sau phẫu thuật Broström
Khi được phép tăng tải, chương trình có thể bao gồm:
-
Co cơ tĩnh cổ chân.
-
Vận động chủ động.
-
Tập với dây kháng lực.
-
Nhón gót.
-
Chuyển trọng lượng.
-
Squat.
-
Tập thăng bằng.
-
Đi bộ tăng dần.
Mức tải cần được điều chỉnh dựa trên đau, sưng và độ ổn định.
Một hướng dẫn thực hành công bố năm 2025 ghi nhận hiện vẫn thiếu sự thống nhất hoàn toàn giữa các phác đồ phục hồi sau phẫu thuật mất vững cổ chân mạn tính. [11]
Vì vậy, phác đồ của phẫu thuật viên luôn được ưu tiên.
9.4. Những sai lầm thường gặp sau phẫu thuật ATFL
Tập lật trong quá sớm: Có thể tạo lực căng không phù hợp lên vùng dây chằng đang lành.
Tăng chịu trọng lượng không theo chỉ định: Có thể vượt quá khả năng chịu tải ở giai đoạn bảo vệ.
Chỉ tập sức mạnh mà bỏ qua thăng bằng: Khiến khả năng kiểm soát thần kinh – cơ chưa hồi phục đầy đủ.
Trở lại thể thao chỉ dựa trên thời gian: Có thể bỏ sót thiếu hụt sức mạnh, khả năng tiếp đất và phản ứng ổn định.
Không đánh giá các tổn thương phối hợp: Có thể làm chậm tiến triển và kéo dài triệu chứng.
10. KHI NÀO ĐƯỢC TRỞ LẠI THỂ THAO SAU ĐỨT DÂY CHẰNG ATFL?
10.1. Vì sao không nên quyết định trở lại thể thao chỉ dựa trên thời gian?
Thời gian lành mô chỉ là một trong các yếu tố cần xem xét.
Một người bệnh có thể hết đau nhưng vẫn giảm sức mạnh cơ mác hoặc khả năng kiểm soát tiếp đất.
Ngoài ra, sự thiếu tự tin và cảm giác sợ tái chấn thương có thể ảnh hưởng hiệu suất thể thao.
Vì vậy, cần phối hợp đánh giá triệu chứng, chức năng và khả năng thực hiện hoạt động đặc thù.
10.2. Khung PAASS đánh giá trở lại thể thao sau bong gân cổ chân
Đồng thuận quốc tế năm 2021 đề xuất khung PAASS để hỗ trợ quyết định trở lại thể thao sau bong gân cổ chân ngoài cấp tính. [12]
PAASS bao gồm năm lĩnh vực:
P – Pain (Đau): Đau trong hoạt động thể thao và trong 24 giờ gần đây.
A – Ankle Impairments (Thiếu hụt chức năng cổ chân): Biên độ vận động, sức mạnh, sức bền và khả năng tạo lực.
A – Athlete Perception (Cảm nhận của vận động viên): Sự tự tin, cảm giác ổn định và khả năng sẵn sàng về tâm lý.
S – Sensorimotor Control (Kiểm soát cảm giác – vận động): Cảm giác bản thể và thăng bằng.
S – Sport/Functional Performance (Thành tích thể thao và chức năng): Nhảy, đổi hướng, các nhiệm vụ đặc thù và khả năng hoàn thành buổi tập.
Đây là khung đánh giá đa chiều, không phải một thang điểm tổng duy nhất.
Ngoài ra, PAASS chưa cung cấp một bộ ngưỡng định lượng được xác nhận cho tất cả môn thể thao.
10.3. Những thang đo và bài kiểm tra chức năng nên sử dụng
Weight-bearing Lunge Test: Đánh giá gập mu cổ chân trong tư thế chịu trọng lượng.
Star Excursion Balance Test (SEBT): Đánh giá thăng bằng động.
Y-Balance Test: Đánh giá kiểm soát tư thế và khả năng với chân theo các hướng.
Single-leg Hop Tests: Đánh giá khả năng bật nhảy và tiếp đất.
Foot and Ankle Ability Measure (FAAM): Đánh giá chức năng bàn chân – cổ chân theo báo cáo của người bệnh.
Cumberland Ankle Instability Tool (CAIT): Hỗ trợ nhận diện và theo dõi mức độ mất vững cổ chân.
Tuy nhiên, không nên sử dụng riêng một kết quả kiểm tra để quyết định trở lại thể thao.
11. CÂU HỎI THƯỜNG GẶP VỀ DÂY CHẰNG SÊN MÁC TRƯỚC ATFL (FAQ)
11.1. Dây chằng ATFL nằm ở đâu?
ATFL nằm phía trước mắt cá ngoài, nối đầu dưới xương mác với vùng cổ xương sên.
11.2. ATFL có phải dây chằng dễ đứt nhất ở cổ chân không?
ATFL là dây chằng thường bị tổn thương nhất trong bong gân cổ chân ngoài.
11.3. Đứt hoàn toàn ATFL có đi lại được không?
Có thể. Khả năng đi lại không phản ánh đầy đủ mức độ rách dây chằng hoặc độ ổn định của khớp.
11.4. Đứt dây chằng sên mác trước có tự lành không?
Nhiều tổn thương có thể hồi phục với điều trị bảo tồn phù hợp. Tuy nhiên, khả năng lành phụ thuộc mức độ rách và tổn thương phối hợp.
11.5. Đứt ATFL có cần phẫu thuật không?
Không phải tất cả trường hợp đều cần phẫu thuật. Phần lớn bong gân cấp được điều trị bảo tồn ban đầu.
11.6. MRI có phát hiện được đứt ATFL không?
Có. MRI có thể đánh giá phù nề, rách một phần, đứt hoàn toàn và các tổn thương phối hợp.
11.7. Siêu âm có phát hiện rách ATFL không?
Có. Siêu âm có giá trị trong đánh giá ATFL, đặc biệt khi được thực hiện bởi người có kinh nghiệm.
11.8. Đứt ATFL bao lâu thì lành?
Thời gian phục hồi phụ thuộc mức độ tổn thương, tình trạng khớp và chương trình điều trị. Không có một mốc thời gian chung phù hợp cho mọi người bệnh.
11.9. Có nên mang nẹp sau bong gân ATFL không?
Nẹp hoặc băng hỗ trợ có thể hữu ích, đặc biệt trong giai đoạn cấp. Tuy nhiên, loại dụng cụ và thời gian sử dụng cần phù hợp mức độ tổn thương.
11.10. Có nên tập cơ mác sau đứt ATFL không?
Có. Tăng sức mạnh cơ mác là thành phần quan trọng trong chương trình phục hồi chức năng cổ chân.
11.11. Có nên tập thăng bằng sau bong gân cổ chân không?
Có. Tập thăng bằng và kiểm soát thần kinh – cơ giúp phục hồi chức năng, đồng thời hỗ trợ giảm nguy cơ tái chấn thương.
11.12. Vì sao cổ chân vẫn lỏng dù không còn đau?
Người bệnh có thể còn độ lỏng cơ học hoặc thiếu hụt kiểm soát thần kinh – cơ. Cần lượng giá thêm thay vì chỉ dựa vào đau.
11.13. Đứt ATFL có gây thoái hóa cổ chân không?
Mất vững kéo dài có thể liên quan đến biến đổi cơ học và nguy cơ tổn thương khớp. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đứt ATFL đều dẫn đến thoái hóa.
11.14. Phẫu thuật Broström có phục hồi được độ ổn định cổ chân không?
Broström là một kỹ thuật được sử dụng phổ biến để điều trị mất vững cổ chân mạn tính. Kết quả phụ thuộc chỉ định, tổn thương phối hợp và phục hồi sau mổ.
11.15. Khi nào được đá bóng hoặc chạy lại sau tổn thương ATFL?
Người bệnh cần đạt các tiêu chí về đau, biên độ vận động, sức mạnh, thăng bằng và khả năng thực hiện động tác thể thao.
Không nên quyết định chỉ dựa trên số tuần sau chấn thương.
12. KẾT LUẬN: PHỤC HỒI DÂY CHẰNG SÊN MÁC TRƯỚC KHÔNG CHỈ LÀ LÀM HẾT ĐAU CỔ CHÂN
Dây chằng sên mác trước (Anterior Talofibular Ligament – ATFL) là cấu trúc quan trọng của hệ thống ổn định phía trước – ngoài cổ chân. Dây chằng này đặc biệt dễ tổn thương khi bàn chân bị lật trong ở tư thế gấp lòng.
Tổn thương ATFL có thể biểu hiện từ giãn nhẹ đến đứt hoàn toàn. Tuy nhiên, mức độ đau và khả năng đi bộ không đủ để xác định chính xác tình trạng dây chằng.
Khám lâm sàng, nghiệm pháp ngăn kéo trước, siêu âm và MRI đều có vai trò trong chẩn đoán. Việc lựa chọn phương pháp cần dựa trên thời điểm chấn thương và nghi ngờ tổn thương phối hợp.
Điều trị bảo tồn là lựa chọn ban đầu phù hợp cho phần lớn bong gân cổ chân ngoài. Phẫu thuật được cân nhắc trong những trường hợp mất vững kéo dài hoặc có chỉ định chuyên khoa cụ thể.
Phục hồi chức năng cần tiến triển từ kiểm soát đau đến phục hồi biên độ vận động, sức mạnh, thăng bằng và các hoạt động thể thao. Đặc biệt, tăng sức mạnh cơ mác và huấn luyện thần kinh – cơ giữ vai trò quan trọng.
Trở lại thể thao không nên dựa duy nhất vào thời gian hoặc cảm giác hết đau. Các yếu tố như khả năng chịu tải, kiểm soát tiếp đất và sự tự tin cần được đánh giá đầy đủ.
Thông điệp lâm sàng quan trọng nhất: Dây chằng ATFL có thể đã lành hoặc người bệnh không còn đau, nhưng cổ chân vẫn chưa chắc phục hồi chức năng hoàn toàn. Phục hồi thành công cần khôi phục cả sự ổn định cơ học và khả năng kiểm soát vận động.
0937782677
13. TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Anterior talofibular ligament. Radiopaedia. Nguồn Radiopaedia.
[2] The functional anatomy of the human anterior talofibular ligament in relation to ankle sprains. 2002. Toàn văn nghiên cứu.
[3] Ankle Stability and Movement Coordination Impairments: Lateral Ankle Ligament Sprains Revision 2021. 2021. DOI: https://doi.org/10.2519/jospt.2021.0302
[4] Anatomy of anterior talofibular ligament and calcaneofibular ligament for minimally invasive surgery: a systematic review. 2017. DOI: https://doi.org/10.1007/s00167-016-4194-y
[5] The anterior talofibular and calcaneofibular ligaments: an anatomic study. 2013. DOI: https://doi.org/10.1007/s00276-012-1071-3
[6] Diagnostic Accuracy of Clinical Tests Assessing Ligamentous Injury of the Talocrural and Subtalar Joints: A Systematic Review With Meta-Analysis. 2021. PubMed.
[7] Imaging diagnosis for anterior talofibular ligament injury: a systemic review with meta-analysis. 2022. DOI: https://doi.org/10.1177/02841851221080556
[8] Diagnostic Performance of Ultrasonography for Detection of Acute Injuries of Lateral Ankle Ligaments: A Systematic Review and Meta-analysis. 2026. DOI: https://doi.org/10.22037/aaem.v14i1.3038
[9] Clinical Guidelines for the Surgical Management of Chronic Lateral Ankle Instability: A Consensus Reached by Systematic Review of the Available Data. 2019. DOI: https://doi.org/10.1177/2325967119873852
[10] Chronic Lateral Ankle Instability: Surgical Management. 2020. DOI: https://doi.org/10.1016/j.csm.2020.07.004
[11] Clinical practice guidelines for rehabilitation following surgical management of chronic lateral ankle instability: enhancing recovery based on available evidence. 2025. DOI: https://doi.org/10.1093/bmb/ldaf002
[12] Return to sport decisions after an acute lateral ankle sprain injury: introducing the PAASS framework—an international multidisciplinary consensus. 2021. DOI: https://doi.org/10.1136/bjsports-2021-104087
