DÂY CHẰNG QUAY TRỤ GAN TAY: VÌ SAO TỔN THƯƠNG TFCC CÓ THỂ GÂY ĐAU CỔ TAY KHI XOAY CẲNG TAY?
Dây chằng quay trụ gan tay (Volar Radioulnar Ligament – PRUL) là một thành phần quan trọng của hệ thống dây chằng ổn định khớp quay trụ xa. Cấu trúc này nằm ở phía gan tay của khớp quay trụ xa và thuộc phức hợp sụn sợi tam giác (Triangular Fibrocartilage Complex – TFCC).
Dây chằng quay trụ gan tay phối hợp với dây chằng quay trụ mu tay để duy trì độ vững giữa đầu dưới xương quay và đầu dưới xương trụ trong vận động sấp – ngửa cẳng tay.
Khi hệ thống dây chằng này bị tổn thương, người bệnh có thể đau phía trụ cổ tay, giảm sức nắm hoặc mất vững khớp quay trụ xa.
Đặc biệt, tổn thương các sợi sâu tại điểm bám fovea xương trụ có thể ảnh hưởng đáng kể đến độ vững của khớp.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đau cổ tay phía trụ hoặc rách TFCC đều có mất vững khớp quay trụ xa. Điều trị cần dựa trên vị trí tổn thương, độ vững cơ học và nhu cầu vận động của người bệnh. [1]–[4]
1. Giải phẫu dây chằng quay trụ gan tay (Volar Radioulnar Ligament)
1.1. Dây chằng quay trụ gan tay nằm ở đâu?
Dây chằng quay trụ gan tay, còn gọi là Palmar Radioulnar Ligament, nằm ở mặt trước khớp quay trụ xa.
Dây chằng nối vùng bờ gan tay của khuyết trụ xương quay với các vùng bám thuộc đầu dưới xương trụ.
Những đặc điểm giải phẫu chính gồm:
-
Điểm bám phía quay: Vùng gan tay của khuyết trụ (sigmoid notch) tại đầu dưới xương quay.
-
Đường đi: Chạy theo hướng từ xương quay về phía đầu dưới xương trụ.
-
Điểm bám phía trụ: Gồm các sợi bám ở vùng nền mỏm trâm trụ và hõm fovea xương trụ.
-
Vị trí: Phía gan tay khớp quay trụ xa.
-
Thành phần: Gồm các bó sợi nông và sâu.
-
Chức năng: Phối hợp kiểm soát chuyển động tương đối giữa xương quay và xương trụ khi cẳng tay xoay.
Mô tả hiện đại nhấn mạnh dây chằng quay trụ gan tay là một phần của hệ thống sợi phức tạp, không đơn thuần là một dải dây chằng mỏng nối hai xương. [2], [3]
1.2. Dây chằng quay trụ gan tay gồm mấy bó?
Dây chằng quay trụ gan tay thường được phân thành hai thành phần chính.
Bó nông (Superficial Volar Radioulnar Fibers): Các sợi chạy về phía vùng nền mỏm trâm trụ.
Bó sâu (Deep Volar Radioulnar Fibers): Các sợi chạy đến vùng fovea xương trụ, nằm sâu hơn so với vị trí bám nông.
Hai bó có hướng sợi và đặc điểm lực căng khác nhau trong vận động xoay cẳng tay.
Đặc biệt, bó sâu bám tại fovea có vai trò quan trọng trong độ vững của khớp quay trụ xa.
Các nghiên cứu hình ảnh và giải phẫu cho thấy cả dây chằng quay trụ gan tay và dây chằng quay trụ mu tay đều có thành phần nông và sâu. [2], [3]
1.3. Bó nông dây chằng quay trụ gan tay có chức năng gì?
Bó nông liên kết phần gan tay đầu dưới xương quay với vùng bám gần mỏm trâm trụ.
Cấu trúc góp phần hạn chế những chuyển động bất thường của khớp quay trụ xa.
Lực căng bó nông thay đổi khi cẳng tay chuyển từ sấp sang ngửa.
Trong mô hình sinh cơ học được sử dụng phổ biến, các sợi nông phía gan tay thường căng hơn khi cẳng tay ngửa.
Tuy nhiên, lực căng thực tế còn phụ thuộc tư thế cổ tay, vị trí xương quay và sự tương tác với những bó sợi khác.
1.4. Bó sâu dây chằng quay trụ gan tay và điểm bám Fovea là gì?
Ulnar Fovea là một vùng lõm giải phẫu nằm gần nền mỏm trâm trụ.
Đây là vị trí bám của các sợi sâu thuộc hệ thống dây chằng quay trụ xa.
Bó sâu của dây chằng quay trụ gan tay cùng những sợi sâu phía mu tay tạo nên hệ thống bám fovea rất quan trọng.
Trong vận động sấp, các sợi sâu phía gan tay được mô tả căng hơn, góp phần kiểm soát độ vững khớp. [2]
Nếu điểm bám fovea bị bong hoặc đứt đáng kể, khả năng ổn định khớp quay trụ xa có thể suy giảm.
Vì vậy, tổn thương fovea thường được chú ý khi người bệnh có rách TFCC kèm mất vững cơ học.
1.5. Dây chằng quay trụ gan tay liên quan đến những cấu trúc nào?
PRUL nằm trong một hệ thống giải phẫu gồm nhiều thành phần.
Đĩa sụn sợi tam giác (Triangular Fibrocartilage Disc): Nằm giữa đầu dưới xương trụ và các xương cổ tay phía trụ.
Dây chằng quay trụ mu tay (Dorsal Radioulnar Ligament): Nằm phía sau khớp quay trụ xa và phối hợp với PRUL trong ổn định khớp.
Dây chằng trụ nguyệt (Ulnolunate Ligament): Kết nối vùng phía trụ với xương nguyệt.
Dây chằng trụ tháp (Ulnotriquetral Ligament): Liên kết vùng phía trụ với xương tháp.
Bao gân cơ duỗi cổ tay trụ (ECU Subsheath): Là thành phần liên quan đến hệ thống TFCC và ổn định phía trụ cổ tay.
Màng gian cốt cẳng tay: Tham gia truyền lực và hỗ trợ ổn định giữa xương quay và xương trụ.
Những cấu trúc này phối hợp tạo sự ổn định cho toàn bộ vùng quay – trụ xa và cổ tay. [3], [4]
1.6. Dây chằng quay trụ gan tay khác dây chằng quay trụ mu tay như thế nào?
Hai dây chằng nằm ở hai phía khác nhau của khớp quay trụ xa.
Volar Radioulnar Ligament: Nằm phía gan tay.
Dorsal Radioulnar Ligament: Nằm phía mu tay.
Cả hai đều có bó nông và bó sâu.
Về chức năng, hai dây chằng phối hợp để kiểm soát chuyển động của đầu dưới xương quay quanh xương trụ.
Chúng không hoạt động theo cơ chế một dây chằng luôn căng còn dây chằng kia luôn chùng.
Thay vào đó, lực căng của từng thành phần thay đổi theo hướng sấp – ngửa và mức tải.
2. Chức năng dây chằng quay trụ gan tay trong ổn định DRUJ và sấp ngửa cẳng tay
2.1. Vì sao Volar Radioulnar Ligament giúp ổn định khớp quay trụ xa?
Khớp quay trụ xa (Distal Radioulnar Joint – DRUJ) là khớp giữa đầu dưới xương quay và chỏm xương trụ.
Khớp này phối hợp với khớp quay trụ gần để cho phép sấp – ngửa cẳng tay.
Trong quá trình vận động, xương quay di chuyển quanh xương trụ.
Hệ thống dây chằng quay trụ gan tay và mu tay giúp hạn chế sự dịch chuyển quá mức giữa hai xương.
Đặc biệt, các sợi sâu bám fovea là những cấu trúc ổn định thụ động quan trọng.
Tuy nhiên, độ vững DRUJ còn phụ thuộc hình dạng khuyết trụ, màng gian cốt và những thành phần mô mềm khác. [3], [4]
2.2. Dây chằng quay trụ gan tay hoạt động như thế nào khi sấp cẳng tay?
Trong động tác sấp (Pronation), xương quay xoay quanh xương trụ.
Các sợi sâu phía gan tay có xu hướng tăng lực căng, góp phần kiểm soát chuyển động tại DRUJ.
Đồng thời, các sợi nông phía mu tay cũng tham gia ổn định.
Đây là cơ chế phối hợp giữa những bó sợi khác nhau của TFCC.
Tuy nhiên, lực căng không cố định tuyệt đối và có thể thay đổi theo hình thái khớp hoặc hướng tải. [2], [3]
2.3. Dây chằng quay trụ gan tay hoạt động như thế nào khi ngửa cẳng tay?
Trong động tác ngửa (Supination), sự phân bố lực căng giữa các bó dây chằng thay đổi.
Các sợi nông phía gan tay cùng các sợi sâu phía mu tay thường được mô tả tham gia kiểm soát độ vững nhiều hơn.
Cơ chế này hỗ trợ hạn chế sự di lệch bất thường của chỏm trụ.
Vì vậy, tổn thương hệ thống dây chằng quay trụ có thể gây triệu chứng khi người bệnh xoay chìa khóa, vặn nắp chai hoặc sử dụng dụng cụ cầm tay.
2.4. Vì sao TFCC quan trọng đối với sức nắm và truyền lực cổ tay?
TFCC đóng vai trò ổn định phía trụ cổ tay và tham gia phân bố tải qua khớp trụ – cổ tay.
Khi TFCC tổn thương, người bệnh có thể đau trong các hoạt động nắm và xoay có tải.
Đau và mất vững DRUJ có thể làm giảm khả năng tạo lực nắm hiệu quả.
Tuy nhiên, PRUL không trực tiếp tạo ra lực nắm.
Giảm lực nắm có thể liên quan đến đau, phản xạ bảo vệ, yếu cơ hoặc những tổn thương phối hợp.
3. Nguyên nhân tổn thương dây chằng quay trụ gan tay và rách TFCC
3.1. Vì sao ngã chống tay có thể gây rách Volar Radioulnar Ligament?
Ngã chống tay là một cơ chế thường gặp trong chấn thương cổ tay.
Khi bàn tay tiếp đất, lực được truyền qua các xương cổ tay đến đầu dưới xương quay và xương trụ.
Nếu lực tác động kết hợp với xoay cẳng tay hoặc nghiêng trụ cổ tay, hệ thống TFCC có thể chịu tải lớn.
Tổn thương có thể xuất hiện tại đĩa sụn trung tâm, vùng ngoại vi hoặc điểm bám dây chằng quay trụ.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp ngã chống tay đều gây rách PRUL.
Cần xác định vị trí tổn thương và đánh giá độ vững DRUJ trước khi kết luận. [3], [4]
3.2. Gãy đầu dưới xương quay có làm tổn thương dây chằng quay trụ gan tay không?
Có thể.
Gãy đầu dưới xương quay có thể làm thay đổi hình dạng khuyết trụ hoặc tương quan giữa xương quay và xương trụ.
Ngoài ra, chấn thương có thể gây rách TFCC hoặc tổn thương điểm bám fovea.
Nếu DRUJ mất vững sau gãy, người bệnh có thể đau khi sấp – ngửa hoặc giảm khả năng sử dụng bàn tay.
Tổng quan năm 2025 nhấn mạnh rằng mất vững DRUJ là biến chứng dễ bị bỏ sót sau gãy đầu dưới xương quay. [4]
Vì vậy, sau khi xử trí gãy xương, cần đánh giá lại sự ổn định của khớp quay trụ xa.
3.3. Gãy mỏm trâm trụ có đồng nghĩa dây chằng quay trụ gan tay bị đứt không?
Không.
Mỏm trâm trụ là một trong những vùng liên quan đến các điểm bám của hệ thống TFCC.
Gãy tại vùng này có thể xuất hiện cùng tổn thương dây chằng.
Tuy nhiên, không phải mọi mảnh gãy mỏm trâm trụ đều làm DRUJ mất vững.
Đặc biệt, cần phân biệt gãy đỉnh mỏm trâm với gãy vùng nền và đánh giá sự liên quan đến fovea.
Quyết định điều trị phụ thuộc độ vững khớp, mức di lệch và các tổn thương phối hợp. [4]
3.4. Tổn thương PRUL có thể xuất hiện do vận động lặp lại không?
Có thể.
Những hoạt động xoay cẳng tay và chịu trọng lượng qua cổ tay lặp lại có thể gây triệu chứng vùng TFCC.
Ví dụ gồm:
-
Chơi tennis hoặc cầu lông.
-
Tập thể dục với động tác chống tay.
-
Sử dụng dụng cụ vặn xoay liên tục.
-
Nâng vật nặng khi cổ tay nghiêng trụ.
-
Những công việc đòi hỏi lực nắm và xoay cẳng tay.
Tuy nhiên, đau do quá tải không đồng nghĩa với rách riêng dây chằng quay trụ gan tay.
Cần phân biệt tổn thương dây chằng với những thay đổi thoái hóa của TFCC.
4. Triệu chứng rách dây chằng quay trụ gan tay và mất vững khớp quay trụ xa
4.1. Đau cổ tay phía trụ có phải dấu hiệu tổn thương TFCC không?
Đau cổ tay phía trụ (Ulnar-Sided Wrist Pain) là triệu chứng thường gặp trong nhiều bệnh lý TFCC và DRUJ.
Người bệnh có thể đau tại vùng giữa đầu dưới xương trụ và các xương cổ tay phía trụ.
Đau thường tăng khi:
-
Vặn tay nắm cửa.
-
Xoay chìa khóa.
-
Mở nắp chai.
-
Nâng hoặc mang vật nặng.
-
Chống tay đứng dậy.
-
Sấp – ngửa cẳng tay có kháng lực.
Tuy nhiên, đau vùng này còn có thể do bệnh lý gân ECU, hội chứng chèn ép trụ – cổ tay hoặc tổn thương xương tháp.
Vì vậy, đau phía trụ cổ tay không đủ để chẩn đoán rách PRUL. [3], [5]
4.2. Tổn thương điểm bám Fovea có gây mất vững DRUJ không?
Có thể.
Các sợi sâu bám tại fovea giữ vai trò quan trọng trong ổn định khớp quay trụ xa.
Khi hệ thống này bị bong hoặc rách đáng kể, xương quay và xương trụ có thể dịch chuyển bất thường.
Người bệnh có thể có cảm giác lỏng khớp, tiếng lục cục hoặc đau khi xoay cẳng tay.
Tuy nhiên, mức mất vững thực tế cần được xác định bằng thăm khám và hình ảnh học phù hợp.
Một tổn thương được mô tả trên MRI không phải lúc nào cũng gây mất vững có triệu chứng.
4.3. Rách dây chằng quay trụ gan tay có làm giảm sức nắm không?
Có thể.
Đau phía trụ cổ tay làm người bệnh hạn chế tạo lực khi cầm nắm.
Nếu DRUJ mất vững, những hoạt động kết hợp nắm và xoay cẳng tay có thể trở nên khó khăn.
Tuy nhiên, giảm sức nắm là biểu hiện không đặc hiệu.
Cần đo lực nắm bằng lực kế và so sánh với tay đối diện khi phù hợp.
Đặc biệt, phải xem xét tay thuận và khả năng đau hạn chế nỗ lực tối đa.
4.4. Những dấu hiệu nào cần khám khẩn cấp sau chấn thương DRUJ?
Người bệnh cần được đánh giá khẩn cấp nếu có biến dạng cổ tay, đau dữ dội hoặc nghi ngờ trật khớp quay trụ xa.
Những dấu hiệu khác gồm bàn tay lạnh, tím, mất cảm giác, yếu cơ mới xuất hiện hoặc vết thương hở.
Đau tăng nhanh kèm sưng căng cũng cần được kiểm tra.
Không tự cố nắn đầu dưới xương trụ hoặc tập xoay mạnh khi còn nghi ngờ gãy – trật.
5. Chẩn đoán rách dây chằng quay trụ gan tay bằng DRUJ Ballottement, MRI và CT
5.1. Khám lâm sàng mất vững DRUJ cần đánh giá những gì?
Khám cần bắt đầu bằng khai thác cơ chế chấn thương và vị trí đau.
Bác sĩ đánh giá hình dạng cổ tay, tình trạng sưng, ROM và khả năng sử dụng bàn tay.
Các nội dung quan trọng gồm:
-
Gấp và duỗi cổ tay.
-
Sấp và ngửa cẳng tay.
-
Đau vùng fovea.
-
Độ vững khớp quay trụ xa.
-
Tình trạng gân ECU.
-
Sức nắm.
-
Chức năng cảm giác và tuần hoàn.
-
Những dấu hiệu gãy xương hoặc tổn thương phối hợp.
Đặc biệt, cần khám so sánh hai bên vì độ lỏng DRUJ sinh lý có thể khác nhau giữa các cá thể. [4], [5]
5.2. Ulnar Fovea Sign có chẩn đoán rách dây chằng quay trụ gan tay không?
Ulnar Fovea Sign là dấu hiệu đau khi ấn vào vùng lõm phía trụ cổ tay, gần điểm bám fovea của TFCC.
Dấu hiệu có thể gợi ý tổn thương TFCC ngoại vi hoặc một số cấu trúc lân cận.
Trong nghiên cứu của Tay và cộng sự năm 2007, dấu hiệu này có độ nhạy 95,2% và độ đặc hiệu 86,5% đối với nhóm tổn thương được khảo sát, gồm tổn thương TFCC vùng fovea và dây chằng trụ tháp. [6]
Tuy nhiên, các chỉ số này không phải độ chính xác riêng cho rách PRUL.
Ngoài ra, kết quả có thể thay đổi tùy nhóm bệnh nhân và tiêu chuẩn tham chiếu.
Vì vậy, không nên sử dụng Ulnar Fovea Sign đơn độc để quyết định phẫu thuật.
5.3. DRUJ Ballottement Test đánh giá mất vững quay trụ xa như thế nào?
DRUJ Ballottement Test là nghiệm pháp đánh giá sự dịch chuyển của đầu dưới xương trụ so với xương quay.
Người khám giữ ổn định một xương và tạo lực di chuyển xương còn lại theo hướng trước – sau.
Nghiệm pháp có thể được thực hiện ở các tư thế cẳng tay khác nhau để khảo sát độ vững.
Các dấu hiệu đáng chú ý gồm:
-
Tăng tịnh tiến so với bên đối diện.
-
Điểm dừng kém chắc.
-
Tái tạo cảm giác mất vững.
-
Đau phù hợp với bệnh cảnh.
Tuy nhiên, độ lỏng khớp có thể khác nhau sinh lý giữa hai bên và giữa những người khác nhau.
Vì vậy, nghiệm pháp cần được thực hiện bởi người có chuyên môn và diễn giải cùng những thông tin khác. [4], [5]
5.4. Piano Key Test có phát hiện tổn thương TFCC không?
Piano Key Test thường được sử dụng để đánh giá độ di động bất thường của đầu dưới xương trụ.
Nếu đầu trụ nhô và có thể dịch chuyển như phím đàn, bác sĩ có thể nghi ngờ mất vững DRUJ.
Tuy nhiên, kết quả không đặc hiệu cho bó gan tay của dây chằng quay trụ.
Nghiệm pháp cũng không xác định trực tiếp vị trí rách TFCC.
Cần kết hợp với Ballottement Test, khám fovea và hình ảnh học khi có chỉ định.
5.5. Press Test có vai trò gì trong chẩn đoán đau TFCC?
Press Test là nghiệm pháp tạo tải qua cổ tay, chẳng hạn khi người bệnh chống tay để nâng cơ thể khỏi ghế.
Đau phía trụ cổ tay có thể gợi ý tổn thương TFCC.
Tuy nhiên, nghiệm pháp gây tải lên nhiều cấu trúc khác nhau.
Vì vậy, kết quả dương tính không chứng minh riêng rách dây chằng quay trụ gan tay.
Không nên thực hiện nghiệm pháp này khi người bệnh chưa được phép chịu trọng lượng sau chấn thương hoặc phẫu thuật.
5.6. MRI dây chằng quay trụ gan tay bình thường có hình ảnh như thế nào?
Trên MRI, các dây chằng quay trụ xa thường xuất hiện dưới dạng dải mô tín hiệu thấp.
PRUL nằm phía gan tay của khớp quay trụ xa và có các sợi liên tục với hệ thống TFCC.
Bó nông và sâu có thể tạo hình ảnh phức tạp ở điểm bám phía trụ.
Đặc biệt, sự phân lớp và tín hiệu dạng vân có thể là đặc điểm giải phẫu bình thường.
Tổng quan hình ảnh năm 2026 nhấn mạnh cần phân biệt những đặc điểm tín hiệu bình thường với tổn thương thực sự tại điểm bám dây chằng. [2]
5.7. Dấu hiệu MRI nào gợi ý tổn thương Volar Radioulnar Ligament?
Các dấu hiệu có thể bao gồm:
-
Mất liên tục bó sợi.
-
Tăng tín hiệu bất thường khu trú.
-
Bong điểm bám phía quay hoặc phía trụ.
-
Phù mô mềm quanh dây chằng.
-
Thay đổi độ căng hoặc hình thái.
-
Tổn thương TFCC ngoại vi đi kèm.
-
Bất thường tương quan DRUJ.
Tuy nhiên, những thay đổi trên MRI cần được diễn giải theo vị trí và mức độ tổn thương.
MRI thông thường có giới hạn trong phát hiện một số rách nhỏ ở điểm bám fovea.
Đồng thuận hình ảnh năm 2023 lưu ý MRI có độ chính xác đối với tổn thương trung tâm TFCC tốt hơn so với một số tổn thương ngoại vi. [7]
5.8. MR Arthrography có giúp phát hiện rách TFCC tại Fovea không?
Có thể.
MR Arthrography là phương pháp chụp cộng hưởng từ kết hợp chất tương phản nội khớp.
Kỹ thuật giúp khảo sát chi tiết hơn một số tổn thương nhỏ hoặc tổn thương tại điểm bám TFCC.
Đồng thuận liên chuyên ngành năm 2023 xem tổn thương fovea thuộc nhóm Palmer 1B là một trong những chỉ định quan trọng của MR Arthrography hoặc CT Arthrography. [7]
Tuy nhiên, không phải mọi người bệnh đau phía trụ cổ tay đều cần chụp có bơm chất tương phản.
Lựa chọn hình ảnh dựa trên kết quả khám, X-quang và thông tin cần làm rõ.
5.9. CT khớp quay trụ xa có vai trò gì trong đánh giá DRUJ Instability?
CT hữu ích khi cần đánh giá tương quan xương quay và xương trụ.
Đặc biệt, CT có thể giúp khảo sát bất thường sau gãy đầu dưới xương quay.
Đồng thuận năm 2023 đề xuất CT lát cắt ngang ở tư thế trung tính, sấp và ngửa là phương pháp có giá trị trong đánh giá mất vững DRUJ. [7]
Tuy nhiên, CT không phải phương tiện chính để quan sát trực tiếp các bó sợi PRUL.
Vì vậy, CT và MRI có vai trò bổ sung cho nhau.
5.10. Nội soi cổ tay có phải tiêu chuẩn tham chiếu trong chẩn đoán TFCC không?
Nội soi giúp quan sát trực tiếp một số cấu trúc TFCC và đánh giá tính ổn định của mô.
Trong những trường hợp được lựa chọn, nội soi có thể hỗ trợ xác nhận tổn thương và tiến hành điều trị.
Tuy nhiên, không phải mọi cấu trúc sâu đều được nhìn thấy đầy đủ bằng một cách tiếp cận nội soi thông thường.
Đặc biệt, những tổn thương tại fovea có thể cần kỹ thuật thăm khám chuyên biệt.
Không nên chỉ định nội soi chỉ để khảo sát một triệu chứng đau cổ tay chưa được đánh giá đầy đủ.
5.11. Những thang điểm nào phù hợp để lượng giá chức năng DRUJ và TFCC?
Numeric Pain Rating Scale (NPRS): Đánh giá đau từ 0 đến 10 điểm.
DASH hoặc QuickDASH: Đánh giá mức hạn chế chức năng chi trên.
Patient-Rated Wrist Evaluation (PRWE): Đánh giá đau và hạn chế hoạt động liên quan cổ tay.
Modified Mayo Wrist Score: Đánh giá các lĩnh vực chức năng và triệu chứng cổ tay.
ROM sấp – ngửa: Đo bằng thước đo góc và đối chiếu bên lành.
Grip Strength: Đo lực nắm bằng lực kế.
Pinch Strength: Đo lực kẹp khi phù hợp.
Các công cụ này giúp theo dõi phục hồi nhưng không trực tiếp xác nhận PRUL đã liền về mặt cấu trúc.
6. Phân loại tổn thương TFCC và ý nghĩa của rách dây chằng quay trụ gan tay
6.1. Phân loại Palmer trong tổn thương TFCC là gì?
Phân loại Palmer thường được sử dụng để mô tả tổn thương TFCC.
Hệ thống chia thành hai nhóm lớn.
Palmer Type 1: Tổn thương do chấn thương.
Palmer Type 2: Tổn thương thoái hóa.
Trong nhóm chấn thương, vị trí rách có thể thuộc phần trung tâm, vùng bám phía trụ, vùng ngoại vi hoặc vùng bám phía quay.
Tuy nhiên, Palmer không mô tả đầy đủ tất cả những biến thể của tổn thương dây chằng quay trụ sâu.
Vì vậy, khi nghi ngờ mất vững DRUJ, cần xác định cụ thể điểm bám fovea và tình trạng bó sâu. [3], [8]
6.2. Palmer 1A và Palmer 1B khác nhau thế nào?
Palmer 1A: Rách vùng trung tâm đĩa sụn sợi tam giác.
Palmer 1B: Tổn thương vùng bám phía trụ của TFCC, có thể đi kèm tổn thương mỏm trâm trụ.
Sự khác biệt có ý nghĩa quan trọng.
Rách trung tâm thường không gây mất vững DRUJ nếu những dây chằng ổn định ngoại vi vẫn nguyên vẹn.
Ngược lại, tổn thương ngoại vi liên quan các sợi sâu bám fovea có thể ảnh hưởng đáng kể đến độ vững.
Tuy nhiên, không phải mọi rách Palmer 1B đều có mất vững cơ học.
6.3. Vì sao tổn thương Foveal TFCC Tear cần được đánh giá riêng?
Điểm bám fovea là vị trí neo giữ quan trọng của các sợi sâu quay trụ.
Khi mất điểm bám này, chức năng ổn định DRUJ có thể suy giảm.
Trong trường hợp rách sâu có mất vững đáng kể, điều trị có thể khác với rách đĩa sụn trung tâm.
Vì vậy, bác sĩ cần phân biệt tổn thương ở lớp nông và lớp sâu.
Đây là một trong những lý do các hệ thống phân loại và kỹ thuật nội soi chuyên biệt được phát triển để đánh giá TFCC vùng fovea. [3], [8]
7. Điều trị rách dây chằng quay trụ gan tay và mất vững khớp quay trụ xa
7.1. Tổn thương TFCC không mất vững DRUJ có thể điều trị bảo tồn không?
Có.
Đối với người bệnh có TFCC tổn thương nhưng DRUJ vẫn ổn định, điều trị bảo tồn thường được xem xét trước.
Các biện pháp có thể bao gồm:
-
Điều chỉnh hoạt động gây đau.
-
Bảo vệ cổ tay bằng nẹp phù hợp.
-
Kiểm soát đau và sưng.
-
Phục hồi ROM khi được phép.
-
Tăng sức mạnh cơ cẳng tay và bàn tay.
-
Tập kiểm soát động và trở lại hoạt động theo chức năng.
Nghiên cứu của Sander và cộng sự, xuất bản năm 2021, so sánh 16 người bệnh điều trị bảo tồn với 17 người được nội soi cắt lọc TFCC. [9]
Kết quả cho thấy các chỉ số đau, ROM, sức nắm và chức năng không khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm.
Tuy nhiên, nghiên cứu có cỡ mẫu nhỏ và không phải thử nghiệm ngẫu nhiên lớn.
Vì vậy, kết quả ủng hộ điều trị bảo tồn ở nhóm DRUJ ổn định, nhưng không chứng minh bảo tồn phù hợp cho mọi dạng rách TFCC.
PubMed
7.2. Khi nào rách dây chằng quay trụ gan tay cần được đánh giá phẫu thuật?
Các trường hợp cần xem xét chuyên khoa bàn tay gồm:
-
Mất vững DRUJ rõ trên lâm sàng.
-
Tổn thương điểm bám fovea đáng kể.
-
Bán trật hoặc trật DRUJ.
-
Tổn thương phối hợp gãy xương cần can thiệp.
-
Đau và hạn chế chức năng kéo dài dù điều trị phù hợp.
-
Mất vững mạn tính ảnh hưởng công việc hoặc thể thao.
Tuy nhiên, không nên chỉ định phẫu thuật chỉ vì MRI ghi nhận tăng tín hiệu PRUL.
Cần xác định mối liên quan giữa tổn thương cấu trúc và tình trạng mất vững thực tế.
7.3. Phẫu thuật khâu TFCC vào Fovea có tác dụng gì?
TFCC Foveal Repair là kỹ thuật sửa chữa nhằm tái lập điểm bám của hệ thống dây chằng sâu vào vùng fovea xương trụ.
Mục tiêu là phục hồi khả năng ổn định thụ động của khớp quay trụ xa.
Phẫu thuật có thể được thực hiện bằng kỹ thuật mở hoặc nội soi hỗ trợ, tùy tình trạng tổn thương và kinh nghiệm phẫu thuật viên.
Tuy nhiên, khâu TFCC vào fovea không phải chỉ định cho mọi tổn thương TFCC.
Đặc biệt, người bệnh có biến dạng xương hoặc thoái hóa DRUJ cần chiến lược điều trị khác. [5]
7.4. Khi nào cần tái tạo dây chằng quay trụ xa bằng mảnh ghép?
Tái tạo bằng mảnh ghép có thể được cân nhắc trong những trường hợp mất vững mạn tính mà mô dây chằng không còn phù hợp để sửa chữa trực tiếp.
Tuy nhiên, cần đánh giá tình trạng xương quay, xương trụ và mặt khớp.
Nếu có biến dạng xương hoặc thoái hóa khớp đáng kể, chỉ tái tạo dây chằng có thể không giải quyết được nguyên nhân.
Điều trị phải hướng đến cấu trúc gây mất vững, không chỉ thay thế một bó dây chằng.
8. Phục hồi chức năng tổn thương dây chằng quay trụ gan tay điều trị bảo tồn
8.1. Nguyên tắc phục hồi TFCC và DRUJ ổn định
Phục hồi chức năng cần được xây dựng dựa trên mức độ đau, độ vững DRUJ và khả năng chịu tải.
Các nguyên tắc chính gồm:
-
Bảo vệ cấu trúc tổn thương trong giai đoạn đầu.
-
Tránh các hoạt động xoay cẳng tay có lực lớn khi còn đau.
-
Phục hồi ROM có kiểm soát.
-
Tăng sức mạnh các cơ cẳng tay và bàn tay.
-
Phục hồi khả năng phối hợp nắm – xoay.
-
Tăng dần chịu trọng lượng qua cổ tay.
-
Đánh giá lại nếu xuất hiện cảm giác mất vững.
Tuy nhiên, chưa có chương trình tập được xác nhận riêng cho rách PRUL đơn độc.
Những bài tập dưới đây là khung thực hành tham khảo cho người bệnh đã được xác định DRUJ ổn định.
8.2. Giai đoạn 1: Bảo vệ TFCC và kiểm soát đau cổ tay phía trụ
Trong giai đoạn cấp, mục tiêu gồm giảm đau, giảm sưng và hạn chế tải bất lợi.
Người bệnh có thể được chỉ định nẹp cổ tay hoặc nẹp kiểm soát sấp – ngửa, tùy vị trí tổn thương.
Các bài tập khởi đầu có thể gồm:
Gập – duỗi ngón tay: Thực hiện 2 hiệp × 10–15 lần.
Đối chiếu ngón cái: Thực hiện 2 hiệp × 10 lần.
Gập – duỗi khuỷu: Thực hiện khi không ảnh hưởng giới hạn bất động, 2 hiệp × 10 lần.
Vận động vai nhẹ: Duy trì ROM vai theo khả năng, 1–2 hiệp × 10 lần.
Trong giai đoạn này, cần tránh vặn vật nặng hoặc chống toàn bộ trọng lượng cơ thể qua bàn tay.
Đặc biệt, nếu bác sĩ đang yêu cầu hạn chế xoay cẳng tay, không tự tập sấp – ngửa ngoài phạm vi nẹp.
8.3. Giai đoạn 2: Phục hồi ROM cổ tay và sấp ngửa cẳng tay
Khi đau giảm và DRUJ được xác nhận ổn định, người bệnh có thể bắt đầu vận động có kiểm soát.
Gấp – duỗi cổ tay chủ động: Thực hiện 2 hiệp × 8–12 lần.
Nghiêng quay – nghiêng trụ nhẹ: Bắt đầu trong giới hạn không làm đau tăng.
Sấp – ngửa cẳng tay chủ động: Khuỷu gấp gần 90 độ, cánh tay được hỗ trợ.
Bắt đầu 1–2 hiệp × 8–10 lần trong tầm cho phép.
Vận động chức năng nhẹ: Cầm đồ vật nhỏ và thực hiện các nhiệm vụ không tạo lực xoắn lớn.
Không ép sấp – ngửa cuối tầm nếu xuất hiện đau sâu phía trụ hoặc cảm giác khớp bị trượt.
8.4. Giai đoạn 3: Tăng sức mạnh cơ cẳng tay sau tổn thương TFCC
Khi ROM cải thiện và không có mất vững gây triệu chứng, có thể bổ sung kháng lực.
Bài tập gấp cổ tay: Sử dụng kháng lực nhẹ, 2 hiệp × 10 lần.
Bài tập duỗi cổ tay: Thực hiện 2 hiệp × 10 lần.
Bài tập nghiêng quay – nghiêng trụ: Bắt đầu với tải thấp, tránh tạo đau phía trụ.
Bài tập bóp bóng mềm: Thực hiện 2 hiệp × 10–15 lần.
Bài tập sấp – ngửa có kháng lực: Chỉ bắt đầu khi DRUJ đủ ổn định và được phép.
Tăng tải theo khả năng dung nạp, không cố đạt sức mạnh tối đa ngay sau khi tháo nẹp.
8.5. Tập cơ sấp vuông có giúp ổn định DRUJ không?
Cơ sấp vuông (Pronator Quadratus) là một trong các cơ có liên quan đến ổn định động vùng quay trụ xa.
Cơ này tham gia vận động sấp cẳng tay và có thể hỗ trợ ổn định giữa hai xương.
Tuy nhiên, chưa có bằng chứng trực tiếp chứng minh bài tập cơ sấp vuông làm liền dây chằng quay trụ gan tay bị rách.
Trong phục hồi, tăng sức mạnh cơ có thể hỗ trợ chức năng động, nhưng không thay thế sự ổn định thụ động của bó sâu bám fovea khi cấu trúc này bị mất chức năng đáng kể.
8.6. Giai đoạn 4: Tập chịu trọng lượng và hoạt động chức năng cổ tay
Khi người bệnh đạt ROM và sức mạnh phù hợp, có thể tăng dần các hoạt động chịu tải.
Chống tay lên tường: Bắt đầu với mức tải nhẹ.
Chuyển trọng lượng lên mặt bàn: Tăng dần khi không có đau hoặc cảm giác mất vững.
Tập mang vật: Bắt đầu từ vật nhẹ rồi tăng theo nhu cầu sinh hoạt.
Tập thao tác vặn xoay: Thực hiện với dụng cụ có kháng lực thấp.
Tập phối hợp bàn tay – cẳng tay: Kết hợp nắm, nâng và xoay vật trong phạm vi an toàn.
Không nên bắt đầu chống đẩy toàn phần hoặc nâng tạ nặng nếu còn đau khi chịu tải.
8.7. Khi nào có thể quay lại thể thao sau tổn thương PRUL?
Cần đánh giá:
-
Không có đau đáng kể khi vận động.
-
ROM sấp – ngửa phù hợp.
-
DRUJ đủ ổn định.
-
Sức nắm đạt mức phù hợp với môn thể thao.
-
Khả năng chịu trọng lượng qua cổ tay tốt.
-
Thực hiện được các hoạt động đặc hiệu.
-
Không xuất hiện đau hoặc sưng phản ứng kéo dài.
Không có thời điểm quay lại thể thao cố định được xác nhận riêng cho rách PRUL.
9. Phục hồi chức năng sau phẫu thuật khâu TFCC vào Fovea
9.1. Vì sao cần bảo vệ sấp ngửa sau TFCC Foveal Repair?
Khi TFCC được khâu vào fovea, những sợi dây chằng sâu cần thời gian phục hồi liên kết với xương.
Trong quá trình sấp – ngửa, hệ thống dây chằng quay trụ thay đổi lực căng.
Vì vậy, xoay cẳng tay quá mức hoặc chịu tải sớm có thể không phù hợp với giai đoạn bảo vệ.
Một khảo sát năm 2024 trên 31 phẫu thuật viên bàn tay tại Australia ghi nhận sự khác biệt về thời gian bất động và bắt đầu vận động sau khâu TFCC fovea. [10]
Điều này cho thấy chưa có phác đồ hậu phẫu được chấp nhận thống nhất trên toàn thế giới.
PubMed
9.2. Giai đoạn bảo vệ sau khâu TFCC cần lưu ý gì?
Người bệnh thường cần sử dụng dụng cụ bất động theo chỉ định.
Tùy kỹ thuật, nẹp có thể hạn chế cả chuyển động cổ tay và sấp – ngửa cẳng tay.
Trong giai đoạn này, các bài tập thường được xem xét gồm vận động ngón tay, ngón cái và các khớp không bị giới hạn.
Đặc biệt, không nên tự tháo nẹp để thử xoay cẳng tay.
Không thực hiện bài tập chống tay hoặc nắm vật có lực lớn khi chưa được phép.
9.3. Khi nào được tập ROM sau phẫu thuật TFCC?
Thời điểm bắt đầu ROM phụ thuộc kỹ thuật khâu và độ vững sau phẫu thuật.
Một tổng quan phạm vi công bố năm 2025 ghi nhận sáu tuần là thời gian bất động hoàn toàn thường gặp nhất trong các nghiên cứu phục hồi sau sửa chữa TFCC ngoại vi mạn tính. [11]
Tuy nhiên, đây là mô tả thực hành, không phải bằng chứng sáu tuần là thời gian tối ưu cho mọi người bệnh.
Ngoài ra, thời điểm bắt đầu vận động khuỷu, cổ tay và cẳng tay có thể khác nhau.
Vì vậy, bác sĩ vật lý trị liệu cần xem báo cáo phẫu thuật và các giới hạn được chỉ định.
9.4. Khi nào được tăng sức mạnh sau khâu TFCC Fovea?
Chương trình kháng lực được bắt đầu khi cấu trúc sửa chữa đã đủ điều kiện chịu tải.
Người bệnh thường tiến triển từ vận động nhẹ sang các bài tập sức mạnh cổ tay và cẳng tay.
Sau đó, có thể bổ sung nắm, mang vật và chịu trọng lượng.
Tuy nhiên, cần thận trọng với những hoạt động kết hợp lực nắm lớn, xoay cẳng tay và nghiêng trụ.
Không tăng tải chỉ dựa trên cảm giác hết đau tại thời điểm nghỉ.
9.5. Những sai lầm thường gặp sau phẫu thuật dây chằng quay trụ
Sai lầm thứ nhất: Tự tập sấp – ngửa quá sớm khi còn yêu cầu bất động.
Sai lầm thứ hai: Chống tay chịu trọng lượng khi điểm bám fovea chưa đủ điều kiện chịu tải.
Sai lầm thứ ba: Chỉ tập cổ tay mà bỏ qua khả năng kiểm soát sấp – ngửa.
Sai lầm thứ tư: Không theo dõi lực nắm và chức năng thực tế.
Sai lầm thứ năm: Xem hết đau là bằng chứng dây chằng đã liền hoàn toàn.
Sai lầm thứ sáu: Áp dụng một phác đồ cho mọi loại rách TFCC và mọi kỹ thuật phẫu thuật.
10. Câu hỏi thường gặp về dây chằng quay trụ gan tay (FAQ)
10.1. Dây chằng quay trụ gan tay nằm ở đâu?
Dây chằng nằm phía gan tay của khớp quay trụ xa, nối vùng bờ trước khuyết trụ xương quay với các điểm bám ở đầu dưới xương trụ.
10.2. Volar Radioulnar Ligament có phải một phần của TFCC không?
Có. Đây là một trong những thành phần quan trọng của phức hợp sụn sợi tam giác, cùng dây chằng quay trụ mu tay và các cấu trúc liên quan.
10.3. Dây chằng quay trụ gan tay gồm mấy bó?
Gồm hai thành phần chính: bó nông và bó sâu. Hai bó khác nhau về điểm bám phía trụ và sự thay đổi lực căng trong vận động.
10.4. Fovea xương trụ là gì?
Fovea là vùng lõm gần nền mỏm trâm trụ, nơi bám quan trọng của các sợi sâu thuộc hệ thống dây chằng quay trụ.
10.5. Rách dây chằng quay trụ gan tay có gây đau cổ tay không?
Có thể, nhất là khi tổn thương liên quan hệ thống TFCC.
Tuy nhiên, đau phía trụ cổ tay còn có nhiều nguyên nhân khác.
10.6. Rách TFCC có phải luôn gây mất vững DRUJ không?
Không.
Một số tổn thương TFCC không gây mất vững, đặc biệt nếu những cấu trúc dây chằng ổn định sâu vẫn nguyên vẹn.
10.7. DRUJ Ballottement Test có tác dụng gì?
Nghiệm pháp giúp đánh giá mức dịch chuyển bất thường của đầu dưới xương trụ so với xương quay.
Tuy nhiên, kết quả phải được so sánh với bên đối diện và diễn giải cùng thăm khám khác.
10.8. Ulnar Fovea Sign có chẩn đoán được rách PRUL không?
Không đặc hiệu. Nghiệm pháp có thể gợi ý tổn thương TFCC ngoại vi hoặc cấu trúc lân cận, nhưng không xác định riêng bó gan tay. [6]
10.9. MRI có phát hiện được tổn thương dây chằng quay trụ gan tay không?
Có. MRI có thể khảo sát tính liên tục và tín hiệu của PRUL cùng các thành phần TFCC.
Tuy nhiên, một số tổn thương sâu tại fovea có thể khó phát hiện bằng MRI thông thường.
10.10. Khi nào cần MR Arthrography để đánh giá TFCC?
Khi cần làm rõ một số tổn thương ngoại vi hoặc tại điểm bám fovea, đặc biệt khi kết quả MRI thông thường chưa đủ giải thích bệnh cảnh. [7]
10.11. Rách TFCC có thể điều trị không mổ không?
Có. Nhiều trường hợp TFCC tổn thương nhưng DRUJ ổn định có thể được điều trị bảo tồn với kết quả thuận lợi. [9]
10.12. Khi nào cần phẫu thuật khâu TFCC vào Fovea?
Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi có tổn thương điểm bám sâu gây mất vững đáng kể hoặc không đáp ứng điều trị phù hợp.
10.13. Tập sấp ngửa có làm lành dây chằng quay trụ gan tay không?
Chưa có bằng chứng trực tiếp chứng minh bài tập sấp – ngửa làm liền PRUL đã rách.
Bài tập giúp khôi phục ROM và chức năng khi DRUJ đủ ổn định.
10.14. Sau phẫu thuật TFCC bao lâu được tập cổ tay?
Thời điểm tùy kỹ thuật và phác đồ phẫu thuật.
Một số chương trình yêu cầu giai đoạn bất động kéo dài, nhưng hiện chưa có lịch tập tối ưu thống nhất cho mọi trường hợp.
10.15. Khi nào có thể quay lại thể thao sau tổn thương TFCC?
Cần đánh giá đau, ROM, sức nắm, độ vững DRUJ và khả năng thực hiện hoạt động đặc hiệu.
Không nên quyết định chỉ dựa vào số tuần sau chấn thương.
11. Kết luận: Vai trò dây chằng quay trụ gan tay trong ổn định và phục hồi cổ tay
Dây chằng quay trụ gan tay là cấu trúc quan trọng của hệ thống ổn định khớp quay trụ xa và phức hợp TFCC.
Dây chằng có bó nông và bó sâu, với những điểm bám khác nhau ở đầu dưới xương trụ.
Đặc biệt, bó sâu bám tại fovea có vai trò quan trọng trong việc duy trì độ vững DRUJ.
Khi tổn thương xảy ra, người bệnh có thể đau cổ tay phía trụ, giảm khả năng sấp – ngửa hoặc mất vững trong các hoạt động chịu tải.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp rách TFCC đều có mất vững hoặc cần phẫu thuật.
Trong chẩn đoán, cần kết hợp khám lâm sàng, đánh giá độ vững DRUJ và hình ảnh học phù hợp.
MRI giúp đánh giá tổn thương mô mềm, trong khi CT có vai trò quan trọng khi cần phân tích tương quan xương.
Đối với phục hồi chức năng, chương trình cần phân biệt rõ tổn thương TFCC ổn định với tổn thương fovea có mất vững.
Dây chằng thuyền thang thang bé
Mục tiêu quan trọng nhất là khôi phục sấp – ngửa cẳng tay, sức nắm và chức năng bàn tay, đồng thời bảo vệ sự ổn định của khớp quay trụ xa.
0937782677
12. Tài liệu tham khảo
[1] Volar Radioulnar Ligament. Radiopaedia.org.
https://radiopaedia.org/articles/volar-radioulnar-ligament?lang=us
[2] The Triangular Fibrocartilage Complex (TFCC): Updated Anatomy, Variants, and MRI Diagnostic Pitfalls. 2026. DOI: https://doi.org/10.1007/s00256-026-05219-x
[3] Distal Radioulnar Joint: Normal Anatomy, Imaging of Common Disorders, and Injury Classification. 2022. DOI: https://doi.org/10.1148/rg.220109
[4] Instability of the Distal Radioulnar Joint. 2025. DOI: https://doi.org/10.3238/arztebl.m2025.0054
[5] Distal Radioulnar Joint Instability: Diagnosis and Treatment. 2022. DOI: https://doi.org/10.22038/ABJS.2021.57194.2833
[6] The “Ulnar Fovea Sign” for Defining Ulnar Wrist Pain: An Analysis of Sensitivity and Specificity. 2007. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jhsa.2007.01.022
[7] Interdisciplinary Consensus Statements on Imaging of DRUJ Instability and TFCC Injuries. 2023. DOI: https://doi.org/10.1007/s00330-023-09698-7
[8] Distal Radioulnar Joint Instability: Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Lesions. 2023. DOI: https://doi.org/10.1016/j.otsr.2022.103465
[9] Outcome of Conservative Treatment for Triangular Fibrocartilage Complex Lesions With Stable Distal Radioulnar Joint. 2021. DOI: https://doi.org/10.1007/s00068-020-01315-2
[10] Post-surgical Rehabilitation Guidelines for Triangular Fibrocartilage Complex Foveal Repair: A Survey of Australian Hand and Wrist Surgeons. 2024. DOI: https://doi.org/10.1142/S2424835524500309
[11] Clinical and Functional Outcomes of Rehabilitation Strategies Following Arthroscopic Repair of Chronic Isolated Peripheral TFCC Tears: A Scoping Review. 2025. PMID: 40688004.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40688004/
